Laureat tegorocznej \u201eTabakiery Abrahama\u201d urodzi\u0142 si\u0119 w 1956 roku w Ko\u015bcierzynie, ale wi\u0119ksze wi\u0119zy \u0142\u0105cz\u0105 go z Lipuszem, gdzie zacz\u0105\u0142 poznawa\u0107 \u015bwiat i sp\u0119dzi\u0142 dzieci\u0144stwo pod okiem rodzic\u00f3w trudni\u0105cych si\u0119 krawiectwem. Dzisiaj Stanis\u0142aw Janke jest czo\u0142owym pisarzem kaszubskim, uprawia wiele gatunk\u00f3w pisarskich, w polskim i kaszubskim, i jest nieprzeci\u0119tnym dziennikarzem, uznanym reporta\u017cyst\u0105. I jest tak\u017ce znawc\u0105 spraw kaszubskich, nie tylko ruchu kaszubskiego. Jest piewc\u0105 Kaszub, cz\u0142owiekiem zauroczonym swoj\u0105 krain\u0105, przy tym bardzo uwa\u017cnym obserwatorem. Jest or\u0119downikiem wsp\u00f3\u0142czesnych Kaszub, spogl\u0105da i zdrzi na ich miejsce w otaczaj\u0105cym go \u015bwiecie z uwag\u0105, odwag\u0105 i krytycznie. I jest Stanis\u0142aw Janke w\u0142a\u015bciwie samoukiem; uko\u0144czy\u0142 jedynie bydgoskie Technikum Kolejowe. Drog\u0119 tw\u00f3rcz\u0105 torowa\u0142 sobie sam, dzi\u0119ki zdolno\u015bciom, niew\u0105tpliwemu talentowi ale przede wszystkim poprzez prac\u0119. Janke jest cz\u0142owiekiem pracy. <\/p>\n
W 23 roku swego \u017cycia zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z \u201ePomerani\u0105\u201d, co sta\u0142o si\u0119 za przyczyn\u0105 Lecha B\u0105dkowskiego, kt\u00f3ry pierwszy wyczu\u0142 talent, a utalentowanym i pracowitym zawsze pomaga\u0142. W \u201ePomeranii\u201d pozna\u0142 swoj\u0105 przysz\u0142\u0105 \u017con\u0119 \u2013 Halin\u0119 Barga\u0144sk\u0105, osiad\u0142 w Wejherowie (od 1981); ich c\u00f3rka S\u0142awina studiuje germanistyk\u0119 w Gda\u0144sku. W tym\u017ce Wejherowie ju\u017c dwana\u015bcie lat redaguje pismo gminy Wejherowo-Wie\u015b \u201eNasza Gmina\u201d.<\/p>\n
Poeta<\/b><\/p>\n
Stanis\u0142aw Janke bywa poet\u0105. Jako poeta zadebiutowa\u0142 w 1977 roku, oczywi\u015bcie na \u0142amach \u201ePomeranii\u201d. Sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej ukaza\u0142 si\u0119 pierwszy tomik wierszy \u201eJu nie jem m\u00f4telnikiem\u201d. Na jego kartach \u201ew c\u00ebchosce cz\u00ebc bic\u00e9 [Autora] serca\u201d, \u017cegna si\u0119 z Lipuszem (\u201et\u00e9j s\u00e9j jid\u0105 moj\u00e9 snica\/ dod\u00f3m dze m\u00ebmka…\u201d i chwyta sprawy \u015bwiata poprzez Cedr\u00f3n widz\u00f3ny z okna w Wejrowie. W 1990 roku ukazuje si\u0119 tomik \u201eKol ku\u0144ca wieku\u201d, po nast\u0119pnych czterech latach \u2013 \u201eDo bi\u00f4\u0142\u00e9go rena\u201d.<\/p>\n
Cz\u0119\u015b\u0107 swojej tw\u00f3rczo\u015bci kieruje do dzieci. W 1984 roku ukaza\u0142a si\u0119 barwnie ilustrowana \u201eKo\u0142ysanka z marze\u0144 \u2013 Zu\u017c\u00f3nka jak mrz\u00f3nka\u201d. W\u0142asnym nak\u0142adem wyda\u0142 \u201eKr\u00f3jczi p\u00f4jczi\u201d (1995), takie artystycznodzieci\u0119ce \u201ekosza\u0142ki opa\u0142ki\u201d, kt\u00f3re dwa lata p\u00f3\u017aniej z ilustracjami wznowi\u0142 \u201eSzos\u201d. Wiersze dla dzieci s\u0105 nader udane, skoro i Witold Bobrowski, i Danuta Pioch, w swoich elementarzach opublikowali kilka z nich.<\/p>\n
Prozaik<\/b><\/p>\n
Wi\u0119kszym ewenementem tw\u00f3rczym jest fakt, \u017ce Janke pisze powie\u015bci. Tak\u017ce w j\u0119zyku kaszubskim. Jest drugim pisarzem kaszubskim, po Aleksandrze Majkowskim, kt\u00f3ry w swoim dorobku tw\u00f3rczym ma powie\u015b\u0107. W tym wyprzedzi\u0142 Janka Drze\u017cd\u017cona, kt\u00f3rego \u201eTwarz Sm\u0119tka\u201d ukaza\u0142a si\u0119 pi\u0119\u0107 lat po \u201e\u0141iskawicy\u201d. Kaszubska \u201e\u0141iskawica\u201d (ukaza\u0142a si\u0119 w 1988) o rozrachunkach ze \u015bwiatem i histori\u0105 dojrzewaj\u0105cego ch\u0142opca ko\u0144czy si\u0119 w 1970 roku, w tym mie\u015bcie, w Gdyni, gdy w grudniow\u0105 noc skrycie i w ciemno\u015bciach grzebano ofiary gdy\u0144skiej masakry dogorywaj\u0105cego komunizmu. Wydany dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej \u201e\u017b\u00f3\u0142ty kamie\u0144\u201d oraz ubieg\u0142oroczny \u201eLelek\u201d to te\u017c powie\u015bci wsp\u00f3\u0142czesne, pierwsza traktuje o styku wzmo\u017conej ekspansji kulturowej Kaszub\u00f3w i niezale\u017cnej opozycji na Wybrze\u017cu u schy\u0142ku lat 70-tych, druga osadzona w realiach kaszubskich drugiej po\u0142owy lat 90-tych, kre\u015bli obraz \u201ekondycji cz\u0142owieka przyt\u0142oczonego chaotyczn\u0105 codzienno\u015bci\u0105, ale z godno\u015bci\u0105 i humorem pr\u00f3buj\u0105cego znosi\u0107 przeciwno\u015bci losu\u201d. <\/p>\n
By uj\u0105\u0107 ca\u0142o\u015b\u0107 prozy literackiej, w publikacjach zwartych, nie si\u0119gam tu do czasopism, wspomnie\u0107 musz\u0119 o opowiadaniu \u201ePs\u00eb\u201d (1991), rzeczy wydawniczo skromnej, ale \u2013 co w tym miejscu wa\u017cne – zrodzonej w \u201eArkunie\u201d, wydawnictwie Gdy\u0144skiego Zrzeszenia. \u201eArkun\u201d wyda\u0142 tak\u017ce wyb\u00f3r reporta\u017cy o drogach Pomorzan do radzieckich lagr\u00f3w, autorstwa Jankego i Edmunda Szczesiaka. \u201eKolce syberyjskiej r\u00f3\u017cy\u201d (1990) to oczywi\u015bcie nie literatura a rzetelny reporta\u017c, tematycznie pionierski, zrodzony kilka lat wcze\u015bniej w \u201ePomeranii\u201d. <\/p>\n
T\u0142umacz<\/b><\/p>\n
Jest Stanis\u0142aw Janke t\u0142umaczem, zar\u00f3wno z j\u0119zyka polskiego na kaszubski jak i z kaszubskiego na polski. Ponad sto poda\u0144 ze \u015bwiata kaszubskich wierze\u0144 ludowych, uprzednio wyszperane z dziesi\u0105tk\u00f3w czasopism, uj\u0119te w zbiorze \u201eKlechdy kaszubskie\u201d, wydane zosta\u0142y po raz pierwszy w 1996 roku. Cztery lata wcze\u015bniej wybra\u0142, przet\u0142umaczy\u0142 i doprowadzi\u0142 do wydania \u201ePtaka za uszami\u201d czyli antologi\u0119 kaszubskiego humoru i satyry. Zawar\u0142 w niej tak\u017ce karykaturalne m\u0105dro\u015bci przypisywane tuszkowianom czy gnie\u017cdzewianom, mieszka\u0144com M\u015bciszewic czy Wierzchucina, a w rzeczywisto\u015bci obecne wsz\u0119dzie, gdzie umiej\u0119tno\u015b\u0107 kpienia z siebie i niepowa\u017cnego \u015bwiata nie zanik\u0142a. Debiutem w t\u0142umaczeniach w publikacji zwartej by\u0142y kaszubskie bajki Jana Patoka zebrane w tomiku \u201eStraszyd\u0142o w Czarnowskim M\u0142ynie\u201d (1984). Z le\u017cnosce 200 rocz\u00ebzn\u00eb urodzen Adama Mickiewicza Muzeum Pismienizn\u00eb \u00eb Muzyczi Kasz\u00ebbsko-Pomorsczi w Wejrowie czyli w 1998 roku (cz\u00e9j Muzeum mia\u0142o 30 lat) wyda\u0142o \u201eKrimscz\u00e9 sonet\u00eb\u201d, kt\u00f3re na kaszubski t\u0142umaczy\u0142 oczywi\u015bcie Stanis\u0142aw Janke. Te t\u0142umaczenia narodowego wieszcza zdoby\u0142y uznanie u wielu znawc\u00f3w trudnej sztuki translatorskiej. <\/p>\n
Biograf i edytor<\/b><\/p>\n
W ostatnich latach napisa\u0142 dwie bardzo wa\u017cne ksi\u0105\u017cki, literackie biografie naszych pisarzy. \u201ePoeta z kaszubskiej nocy\u201d z 1998 r., chronologicznie pierwsza, po\u015bwi\u0119cona jest ks. Leonowi Heyce, poecie z kr\u0119gu m\u0142odokaszub\u00f3w. Druga, pt. \u201eDerdowski\u201d, kre\u015bli niespokojny \u017cywot nestora pisarzy kaszubskich \u2013 Hieronima Derdowskiego wydana zosta\u0142a u zarania bie\u017c\u0105cego roku, kt\u00f3ry na Kaszubach zosta\u0142 okrzykni\u0119ty Rokiem Derdowskiego. Te biografie poprzedza\u0142o rzetelne zbieranie dokument\u00f3w, wszystkie polskie ksi\u0105\u017cnice maj\u0105ce pomeranica by\u0142y penetrowane, a dodatkowo Janke internetem wydobywa\u0142 wie\u015bci. I zag\u0142\u0119bia\u0142 si\u0119 w tw\u00f3rczo\u015b\u0107 tych wielkich kaszubskich poet\u00f3w tak mocno, \u017ce z tych studi\u00f3w otrzymali\u015bmy trzy wa\u017cne ksi\u0105\u017cki: poemat \u201eDobrogost i Mi\u0142os\u0142awa\u201d Leona Heykego (po raz pierwszy w wydaniu ksi\u0105\u017ckowym) i tego\u017c autora zbi\u00f3r wierszy \u201eKasz\u00ebbsczi spi\u00e9w\u00eb\u201d (1999) oraz poemat \u201eJasiek z Knieji\u201d Derdowskiego, po wojnie dot\u0105d nie wznawiany. Wszystkie pozycje Janke przygotowa\u0142 do druku w aktualnej pisowni i zaopatrzy\u0142 w stosowne komentarze. W tym roku przygotowa\u0142 do druku tak\u017ce dwie sztuki sceniczne ks. Heykego (\u201eKatilin\u0119\u201d i \u201eAugusta Szl\u00f4g\u0119\u201d), kt\u00f3re zapewne w niedalekiej przysz\u0142o\u015bci uka\u017c\u0105 si\u0119 drukiem. <\/p>\n
Na tym nie ko\u0144cz\u0105 si\u0119 literackie i edytorskie dokonania dzisiejszego laureata. Wspomnijmy, \u017ce napisa\u0142 nawet \u201ewidzewiszcze groteskow\u00e9 w III aktach wedle powi\u00f4stk\u00f3w Alojz\u00e9go Budzysza\u201d czyli wodewil \u201eJak Kolumb\u00f3sz\u00f3w Krz\u00ebsztof Amerik\u0119 w\u00ebkri\u0142\u201d (z muzyk\u0105 Jerzego \u0141yska) (1989). I pisze scenariusze filmowe. Dokumentalny film tv \u201eMorzem i ziemi\u0105 malowane\u201d, o folklorze i tradycjach Kaszub i wsp\u00f3\u0142czesnym regionalizmie, emitowany by\u0142 we wrze\u015bniu 1994 r. Napisa\u0142 te\u017c scenariusz do filmu o J\u00f3zefie Che\u0142mowskim z Jagli, naszym najwi\u0119kszym wsp\u00f3\u0142czesnym rze\u017abiarzem ludowym. Jest tych scenariuszy wi\u0119cej (powsta\u0142y m.in. scenariusze oparte o \u201e\u0141iskawic\u0119\u201d i \u201eLelka\u201d), lecz ich filmowa realizacja nie jest mi znana. <\/p>\n
Z rzeczy drobniejszych ale wa\u017cnych wymie\u0144my tak\u017ce tekst o kaplicach na \u015awi\u0119tych G\u00f3rach Wejherowskich do bardzo udanego albumu \u201eWejherowo i Kalwaria Wejherowska\u201d (1993). Oczywi\u015bcie takich tekst\u00f3w Stanis\u0142awa Jankego naliczymy kilka setek. Znajduj\u0105 si\u0119 na \u0142amach r\u00f3\u017cnych czasopism, w szczeg\u00f3lno\u015bci \u201ePomeranii\u201d, pisma kt\u00f3remu Laureat jest wierny nieprzerwanie. Ten ponad \u0107wier\u0107 wieku trwaj\u0105cy zwi\u0105zek z \u201ePomerani\u0105\u201d nie umiej\u0105 doceni\u0107 w\u0142adze Zrzeszenia, w ostatnim czasie zerwane zosta\u0142y umowy o prace z wszystkimi w \u201ePomeranii\u201d, tak\u017ce z nim, co nie wr\u00f3\u017cy naszemu pismu dobrze. I co za\u015bwiadcza, \u017ce podstawy ekonomiczne Zrzeszenia s\u0105 bardzo w\u0105t\u0142e, nie na miar\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnych czas\u00f3w, zada\u0144 kt\u00f3re przed Kaszubami wci\u0105\u017c stoj\u0105. <\/p>\n
Pytaj\u0105 si\u0119 cz\u0119sto Stanis\u0142awa Jankego dlaczego tak wiele w kaszubskim? Odpowiada spokojnie, \u017ce od momentu gdy zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z \u201eRemusem\u201d stwierdzi\u0142, \u017ce \u015bwiat kaszubski ma swoje uniwersum, kt\u00f3re zawiera wszystkie ludzkie problemy i sprawy i podobnie jak najwi\u0119ksze literatury \u015bwiatowe, tak\u017ce po kaszubsku mo\u017cna je przekaza\u0107. <\/p>\n
Gdy m\u00f3wi\u0105 mu i\u017c regionalizm to robienie czego\u015b na si\u0142\u0119: powiada i\u017c widzi aktywno\u015b\u0107 wyrastaj\u0105c\u0105 z autentycznej mi\u0142o\u015bci do ca\u0142ego dziedzictwa, \u017ce w dobie unifikowania kultury trwanie przy swojczy\u017anie z tw\u00f3rczym jej wzbogacaniem – pozwala \u017cy\u0107 pe\u0142niej.<\/p>\n
A gdy pytali: z czego wynika jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107, co chce ni\u0105 osi\u0105gn\u0105\u0107?, ocali\u0107 j\u0119zyk? my\u015bli Kaszub\u00f3w? … Stanis\u0142aw Janke odpowiada: \u201eKa\u017cda tw\u00f3rczo\u015b\u0107 \u0142\u0105czy si\u0119 z pewnym poczuciem pychy, \u017ce ma si\u0119 do wype\u0142nienia jak\u0105\u015b misj\u0119, wa\u017cne zadanie. Ja te\u017c pr\u00f3buje wm\u00f3wi\u0107 sobie, \u017ce moje pisanie mo\u017ce by\u0107 jednym z element\u00f3w podtrzymuj\u0105cych kaszubsk\u0105 budowl\u0119. Naprawd\u0119 jednak nie liczy si\u0119 moje mniemanie o w\u0142asnej tw\u00f3rczo\u015bci, lecz to, czy mam co\u015b do powiedzenia i jak odbieraj\u0105 mnie czytelnicy.\u201d<\/p>\n
Nasz dzisiejszy laureat w kt\u00f3rym\u015b wierszu pisa\u0142: \u201eI tak mie przesz\u0142o\/ m\u00ebsl\u00ebc a m\u00ebsl\u00ebc o Kasz\u00ebbach\/…\u201d. Ce\u0144my to, szczeg\u00f3lnie gdy osoba my\u015bl\u0105ca daje soczyste i barwne owoce. I nie ma zgrzebnego moralizatorstwa, natr\u0119tnej pedagogiki. <\/p>\n
Czas te\u017c bym i ja zako\u0144czy\u0142 t\u0119 prezentacj\u0119, mimo i\u017c o codziennej pracy Jankego, to jest dziennikarstwie zaledwie napomkn\u0105\u0142em. Meszla, \u017ce to nie je ostatni m\u00e9dal cz\u00eb r\u00f4\u017ck jaczi Jank odbier\u00f4, ji mdze czas ogarn\u0105c i ten dz\u00e9l jego robot\u00eb Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 i ca\u0142a praca Jankego, kt\u00f3ra tak pi\u0119knie wyros\u0142a z umi\u0142owania Kasz\u00ebbscz\u00e9, i jego postawa \u017cyciowa pe\u0142na \u017cyczliwo\u015bci i sumiennej pomocy dla drugich, za\u015bwiadzca, \u017ce KAPITU\u0141A MEDALU TABAKIERY ABRAHAMA dokona\u0142a dobrego wyboru. <\/p>\n
Gratuluj\u0119 Kapitule. Gratuluj\u0119 Panu Staszkowi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Przedmowa podczas wr\u0119czenia \u201eSrebrnej Tabakiery Abrahama\u201c Stanis\u0142awowi Janke 21. 06. 2002 r. \u041d\u0430\u0441\u0442\u0430\u0432\u0438\u0442\u0435 \u0441\u0430 \u0447\u0438\u0442\u0430\u045a\u0435\u043c