J\u0119zyk Kaszub\u00f3w interesuje nie tylko badaczy j\u0119zyka, ale i zwyk\u0142ych jego u\u017cytkownik\u00f3w, tych, kt\u00f3rzy pami\u0119taj\u0105 mow\u0119 swoich przodk\u00f3w i tych, kt\u00f3rzy jej si\u0119 ucz\u0105.<\/p>\n
Oczekiwania takich w\u0142a\u015bnie odbiorc\u00f3w na pewno zaspokoi, wydana przez Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Opolskiego, ksi\u0105\u017cka z serii wydawniczej Najnowsze Dzieje J\u0119zyk\u00f3w S\u0142owia\u0144skich<\/i>. Dotyczy ona kaszubszczyzny i taki te\u017c tytu\u0142 nosi. Tom ten jest wyj\u0105tkowy, gdy\u017c opisano w nim mikroj\u0119zyk \u2013 kaszubszczyzn\u0119 \u2013 mow\u0119 ma\u0142ej grupy etnicznej, nie po kaszubsku lecz po polsku. Jak t\u0142umaczy na wst\u0119pie redaktor, Edward Breza, kt\u00f3ry sprawowa\u0142 piecz\u0119 nad ca\u0142o\u015bci\u0105 prac zwi\u0105zanych z tomem, pow\u00f3d jest istotny: \u201eKaszubi nie s\u0105 osobnym narodem s\u0142owia\u0144skim, lecz grup\u0105 etniczn\u0105 narodu polskiego (…). Gdyby zdecydowa\u0107 si\u0119 na wyk\u0142ad w j\u0119zyku kaszubskim, ograniczy\u0142oby si\u0119 kr\u0105g odbiorc\u00f3w.\u201d Ponadto ksi\u0105\u017cka ta stawia kaszubszczyzn\u0119 w rz\u0119dzie innych j\u0119zyk\u00f3w s\u0142owia\u0144skich. <\/p>\n
Ksi\u0105\u017cka jest dzie\u0142em wybitnych j\u0119zykoznawc\u00f3w, historyka Z. Szultki i socjologa B. Synaka. Zawarte w niej tre\u015bci prezentuj\u0105 bogat\u0105 problematyk\u0119 kaszubologiczn\u0105. Z. Szultka sytuuje Kaszuby i Kaszub\u00f3w w historii Pomorza, Polski i narod\u00f3w s\u0105siednich. Tekst opatrzony jest dwiema mapkami, kt\u00f3re informuj\u0105 o granicach zasi\u0119gu kaszubszczyzny i sieci ko\u015bcio\u0142\u00f3w ewangelicko \u2013 lutera\u0144skich z polskim j\u0119zykiem liturgicznym na Pomorzu Zachodnim. Ciekawie te\u017c przedstawi\u0142a swoje tezy E. Rzetelska \u2013 Feleszko. Poruszy\u0142a problem S\u0142owi\u0144c\u00f3w i ich dialektu oraz rozwoju kaszubszczyzny i jej odr\u0119bno\u015bci: \u201e … obcy przybysz z trudem albo wcale nie rozumie Kaszub\u00f3w\u201d, sugeruje, \u017ce mowa ta jest zr\u00f3\u017cnicowana wewn\u0119trznie, co przyczynia si\u0119 do postrzegania jej jako odr\u0119bnego j\u0119zyka. O statusie kaszubszczyzny i to\u017csamo\u015bci Kaszub\u00f3w m\u00f3wi r\u00f3wnie\u017c J.Zieniukowa i B. Synak. Zaj\u0119li si\u0119 oni wsp\u00f3\u0142czesnym funkcjonowaniem kaszubszczyzny w spo\u0142ecze\u0144stwie, natomiast E. Breza pokaza\u0142 sytuacj\u0119 Kaszub\u00f3w w Kanadzie i Niemczech.<\/p>\n
Polityk\u0105 j\u0119zykow\u0105 na Kaszubach zainteresowali si\u0119 \u2013 A. F. Majewicz i T. Wicherkiewicz. W artykule tym mowa o obecnej sytuacji kaszubszczyzny, kt\u00f3ra jest efektem dzia\u0142a\u0144 politycznych, spo\u0142ecznych i demograficznych oraz wp\u0142ywu historii. Autorzy warunkuj\u0105 jej rozw\u00f3j od nastawienia og\u00f3\u0142u spo\u0142eczno\u015bci kaszubskiej, od innych mieszka\u0144c\u00f3w i gospodarzy regionu, a w szczeg\u00f3lny spos\u00f3b od kaszubskiej inteligencji.<\/p>\n
Hanna Popowska \u2013 Taborska przedstawi\u0142a historie zabytk\u00f3w pi\u015bmiennictwa kaszubskiego, leksykografii oraz zaj\u0119\u0142a si\u0119 leksyk\u0105. Wskaza\u0142a np. na oddzia\u0142ywanie polszczyzny na tereny Kaszub, na wielo\u015b\u0107 bohemizm\u00f3w w niej, zapo\u017cyczenia wschodnios\u0142owia\u0144skie, czy nawi\u0105zania leksyki kaszubskiej do polskich obszar\u00f3w dialektalnych, np. \u015al\u0105ska.<\/p>\n
Interesuj\u0105ce s\u0105 artyku\u0142y o nazewnictwie E. Brezy \u2013 z zakresu antroponomastyki i J. Tredera \u2013 z zakresu toponimii. Ka\u017cdego czytelnika zainteresuj\u0105 imiona typowe dla historycznych Kaszub, cho\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a przekaza\u0142y ich niewiele: Damroka<\/i>, Mestwin<\/i>, Sambor<\/i>, Jaromir<\/i>, czy Barnim<\/i>. Nie zabrak\u0142o tu informacji o naszych Makurotach<\/i>, Borzyszkowskich<\/i>, Bordach<\/i>, Choszczach<\/i>, Czerwionkach<\/i>, Gruczach<\/i>, Szlagach<\/i>, czy Tuskach<\/i> \u2013 nazwiskach kaszubskich. O apelatywach w kaszubskich nazwach geograficznych dowiadujemy si\u0119 z artyku\u0142u J. Tredera, kt\u00f3ry zamie\u015bci\u0142 w nim s\u0142ownik nazw z wyja\u015bnieniem ich etymologii. Wspomina, \u017ce nazwy na obszarze Kaszub s\u0105 nadawane i przez Kaszub\u00f3w, i przez Niemc\u00f3w i przybysz\u00f3w z Polski.<\/p>\n
Frazeologia kaszubska zosta\u0142a opracowana przez jej badacza, J. Tredera, kt\u00f3ry m\u00f3wi o jej wielkim bogactwie i bazie \u017ar\u00f3d\u0142owej, sk\u0105d zosta\u0142y zaczerpni\u0119te oraz oddzia\u0142ywaniu j\u0119zyk\u00f3w obcych na kaszubska frazeologi\u0119. Ksi\u0105\u017cka mo\u017ce te\u017c pos\u0142u\u017cy\u0107 za podr\u0119cznik, gdy\u017c znajdziemy w niej podstawowe wiadomo\u015bci z gramatyki i pisowni autorstwa E. Brezy, J. Tredera, M. Cybulskiego, R. Wosiak\u2013\u015aliwy.<\/p>\n
Omawiany tom pretenduje do popularno\u2013naukowych. zaopatrzony jest bowiem w liczne przypisy, skr\u00f3ty najcz\u0119\u015bciej stosowanych \u017ar\u00f3de\u0142 i opracowa\u0144, streszczenia w kaszubszczy\u017anie i niemczy\u017anie oraz kr\u00f3tkie informacje o autorach. <\/p>\n
Zdecydowanie, ksi\u0105\u017cka o wysokiej warto\u015bci, daj\u0105ca wiedz\u0119 teoretyczn\u0105 i praktyczn\u0105, kt\u00f3rej autorzy oferuj\u0105 czytelnikowi aktualne, najnowsze osi\u0105gni\u0119cia w dziedzinie kaszubszczyzny. <\/p>\n
\u201ePomerania\u201d nr 3\/2002 r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Najnowsze Dzieje J\u0119zyk\u00f3w S\u0142owia\u0144skich<\/i>: Kaszubszczyzna. Kasz\u00ebbizna<\/i>, Opole 2001, stron 341 <\/p>\n