Zebranô i powi\u0105zanô<\/i><\/p>\n
od Hieronima Derdowsczégo<\/i><\/p>\n
a naprôwda<\/p>\n
Jarosza Dyrda<\/b><\/p>\n
<\/p>\n
Urëchtowô\u0142 i pos\u0142owié napisô\u0142<\/p>\n
Stanis\u0142aw Janke<\/b><\/p>\n
Wydawca: Oficyna Czec, Gda\u0144sk<\/p>\n
Spis tre\u015bci<\/p>\n
Wst\u0119pne s\u0142owo autora<\/a><\/p>\n \nJASIEK Z KNIEJI Pos\u0142owie (Stanis\u0142aw Janke)<\/a><\/p>\n Wst\u0119pne s\u0142owo autora<\/a><\/b><\/p>\n Przychylne przyj\u0119cie, jakiego doznawa\u0142y w szerszych ko\u0142ach publiczno\u015bci polskiej dotychczasowe dwa moje wi\u0119ksze utwory literackie w narzeczu kaszubskim, zach\u0119ci\u0142o mnie do dalszej pracy na surowej niwie pi\u015bmiennictwa kaszubskiego, le\u017c\u0105cego po \u015bmierci \u015bp. dr. [Floriana] Ceynowy prawie zupe\u0142nie od\u0142ogiem; d\u0142ugo jednak\u017ce nie mog\u0142em znale\u017a\u0107 tematu nadaj\u0105cego si\u0119 do obraz\u00f3w humorystycznych, jakie mnie najwi\u0119cej do pisania pobudzaj\u0105. Wreszcie przed dwoma miesi\u0105cami, powr\u00f3ciwszy z kr\u00f3tkiej podr\u00f3\u017cy do mojej wsi rodzinnej Wiela, na Kaszubach po\u0142udniowych, gdzie od\u015bwie\u017cy\u0142o mi si\u0119 w pami\u0119ci wiele b\u0142ogich wspomnie\u0144 z lat m\u0142odzie\u0144czych, postanowi\u0142em przyst\u0105pi\u0107 do pisania niniejszego dzie\u0142ka z j\u0119drnym narzeczu, jakiego nauczy\u0142a mnie moja Najdro\u017csza Matka.<\/p>\n Przenios\u0142em si\u0119 nad g\u00f3ry che\u0142mickie, przytarsk\u0105 Kniej\u0119 i Jezioro Wdzydzkie, przedzierzgn\u0105\u0142em si\u0119 na powr\u00f3t w wiejskiego prostaczka, gwarzy\u0142em z druhami po naszemu, z uwag\u0105 s\u0142ucha\u0142em ich ba\u015bni i r\u00f3\u017cnych anegdotek o Ja\u015bku z Kniei, postaci bardzo popularnej w parafiach wielewskiej, bruskiej i lipuskiej, wsp\u00f3lnie z nimi pracowa\u0142em, je\u017adzi\u0142em na ich w\u00f3zkach, z nimi razem si\u0119 smuci\u0142em, cieszy\u0142em i dziwi\u0142em, a potem wra\u017cenia doznane z tego imaginacyjnego po\u017cycia pomi\u0119dzy bli\u017cszymi ziomkami moimi wylewa\u0142em na papier i z rozmaitych scen sielankowych, to zdj\u0119tych z natury, to wytworzonych w fantazji, zestawi\u0142em obraz, maj\u0105cy by\u0107 odzwierciedleniem duszy ludu kaszubskiego, a przede wszystkim prostoduszno\u015bci i naiwno\u015bci tych poczciwych dzieci natury, nie zara\u017conych dot\u0105d tak zwan\u0105 cywilizacj\u0105.<\/p>\n Nie tak \u0142atwo pisa\u0107 narzeczem, jak mo\u017ce niejeden my\u015bli. Kaszubi zw\u0142aszcza rozporz\u0105dzaj\u0105 niewielkim zasobem wyraz\u00f3w. Co by w polskim j\u0119zyku ksi\u0105\u017ckowym wyrazi\u0107 mo\u017cna w kilku s\u0142owach, na to trzeba czasem w narzeczu kaszubskim zda\u0144 kilku. Salonowego sposobu wyra\u017cania si\u0119 i w og\u00f3le wyraz\u00f3w takich, kt\u00f3rych nie u\u017cywaj\u0105 wie\u015bniacy, trzeba unika\u0107 zupe\u0142nie, a nadto autor pisz\u0105cy j\u0119zykiem gminnym ustawicznie musi mie\u0107 si\u0119 na baczno\u015bci, by nie popa\u015b\u0107 w trywialno\u015b\u0107. Sprawia tak\u017ce pisz\u0105cemu w narzeczu kaszubskim wiele trudno\u015bci ortografia; nie podobna prawie pozosta\u0107 sobie zupe\u0142nie konsekwentnym. I \u015bp. dr Ceynowa do samej \u015bmierci b\u0142\u0105ka\u0142 si\u0119 w ortografii podobnie, jak pisarze polscy z XVI stulecia, walczyli z ni\u0105 tak\u017ce i zmieniali raz po raz systemy autorzy niemieccy pisz\u0105cy w narzeczu plattdeutsch, jak np. s\u0142awny pisarz meklemburski Fritz Reuter. Nie b\u0119dzie inaczej, dop\u00f3ki gramatyka narzecza nie b\u0119dzie wyk\u0142adana w szko\u0142ach elementarnych, a do tego pewnie nigdy nie przyjdzie ani na Kaszubach, ani w Meklemburgu.<\/p>\n W okolicach, gdzie lud m\u00f3wi narzeczem, co par\u0119 mil zmienia si\u0119 gwara, trudno wi\u0119c pisarzowi kaszubskiemu dogodzi\u0107 wszystkim ziomkom. Musi raz dobiera\u0107 form i wyraz\u00f3w z jednej, raz z drugiej okolicy, a je\u017celi pisze wiersze, wolno mu zapewne dla rymu na ko\u0144cu drugiego wiersza dobra\u0107 wyrazu lub formy u\u017cywanej w innej okolicy, ani\u017celi pochodzi\u0142o zako\u0144czenie pierwszego wiersza nale\u017c\u0105cego do pary: wolno w narzeczu Kaszub po\u0142udniowych dobiera\u0107 na rym do jedze<\/i> – ledze<\/i> (ludzie) do cecho<\/i> (cicho) – lecho<\/i> (licho), cho\u0107 ledze<\/i> i leche<\/i> m\u00f3wi\u0105 tylko na Kaszubach p\u00f3\u0142nocnych.<\/p>\n I ja, pisz\u0105c po kaszubsku, uwzgl\u0119dniam wszystkie parafia\u0144szczyzny i powiatowszczyzny, staraj\u0105c si\u0119 by\u0107 zrozumia\u0142y dla wszystkich Kaszub\u00f3w, poniewa\u017c chodzi mi o to, by dzie\u0142ka moje przyst\u0119pne by\u0142y tak\u017ce dla rodak\u00f3w znad Warty, Wis\u0142y, Sanu i Niemna, pisz\u0119 g\u0142\u00f3wnie narzeczem po\u0142udniowokaszubskim, najwi\u0119cej zbli\u017conym do ksi\u0105\u017ckowego j\u0119zyka polskiego, dobieram wszak\u017ce wiele z gwar p\u00f3\u0142nocnych, kt\u00f3re tak\u017ce wszystkie mi s\u0105 znane; zmierzam bowiem do po\u0142\u0105czenia wszystkich parafia\u0144szczyzn w pewn\u0105 jednolit\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 organiczn\u0105.<\/p>\n W ten spos\u00f3b poj\u0105\u0142 mnie te\u017c pan Leon Biskupski, bardzo zdolny filolog i lingwista, kt\u00f3ry w swej rozprawie doktorskiej pod tytu\u0142em „Beiträge zur slavischen Dialektologie. [I.] Die Sprache der Brodnitzer Kaschuben im Kreise Karthaus [West-Preussen, H. 1: Die Lautlehre. Abteilung]” (odbitej w Lipsku w drukarni Breitkopfa i Härtla) pisze pomi\u0119dzy innymi co nast\u0119puje:<\/p>\n „O Kaszubach mo\u017cna by m\u00f3wi\u0107: Quot villae, tot linquae; ka\u017cda okolica ma sw\u00f3j dialekt miejscowy. Najg\u0142\u00f3wniejszymi podrzeczami s\u0105: p\u00f3\u0142nocne i po\u0142udniowe. A. P\u00f3\u0142nocne rozpada si\u0119 na a) pomera\u0144skie i b) mow\u0119 powiatu wejherowskiego oraz p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci powiatu kartuskiego. B. Po\u0142udniowe rozpada si\u0119 na a) mow\u0119 pomi\u0119dzy Kartuzami i Ko\u015bcierzyn\u0105 i b) mow\u0119 pomi\u0119dzy Ko\u015bcierzyn\u0105 a najskrajniejsz\u0105 granic\u0105 Kaszub, M\u0119cika\u0142em. Miejscowo\u015b\u0107 ta le\u017cy oko\u0142o 14 kilometr\u00f3w na p\u00f3\u0142noc Chojnic! W narzeczu kaszubskim pisali [Aleksander] Hilferding, dr Ceynowa i Derdowski. Ostatni u\u0142o\u017cy\u0142 sw\u0105 komiczn\u0105 epopej\u0119 »O Panu Czorli\u0144scim co do Pucka po sece jacho\u0142« w narzeczu po\u0142udniowym. Chce on nam przedstawi\u0107 zwyczaje i obyczaje Kaszub\u00f3w, przy tym by\u0107 zrozumia\u0142ym dla ka\u017cdego Kaszuby, dlatego cz\u0119sto u\u017cywa wyraz\u00f3w i zwrot\u00f3w zachodz\u0105cych tylko w p\u00f3\u0142nocnych cz\u0119\u015bciach Kaszub”.<\/p>\n Powy\u017cszy wst\u0119p, dos\u0142ownie przet\u0142umaczony z niemieckiego orygina\u0142u, mo\u017ce uspokoi filolog\u00f3w krakowskich, kt\u00f3rzy nie dowierzali, by j\u0119zyk, jakim ja pisz\u0119, by\u0142 czysto kaszubski, poniewa\u017c czasem znacznie si\u0119 r\u00f3\u017cni od narzecza powiatu wejherowskiego, jakim pisa\u0142 dr Ceynowa.<\/p>\n Pan dr Biskupski, rozbieraj\u0105c krytycznie w swej rozprawie doktorskiej co ja napisa\u0142em po kaszubsku, nie wytkn\u0105\u0142 mi \u017cadnego b\u0142\u0119du, natomiast zarzuca mi rozmaite niedok\u0142adno\u015bci, lubo po cz\u0119\u015bci nies\u0142usznie. Zaznacza, \u017ce niepoprawnie pisz\u0119: wsz\u0119de<\/i>, r\u0119ka<\/i>, pr\u0119dko<\/i>, zam[iast] wszande<\/i>, prandko<\/i>, ranka<\/i>. Przyznaj\u0119, \u017ce czysto polskie \u0119<\/i> brzmi troch\u0119 inaczej, ani\u017celi moje \u0119<\/i> kaszubskie, przyznaj\u0119 i to, \u017ce znak podany przez p. Biskupskiego na \u0119<\/i> (a<\/i> z haczykiem na dole) by\u0142by stosowniejszy ni\u017c odpowiednia g\u0142oska z alfabetu polskiego, zar\u00f3wno jak o z haczykiem w dole lepiej by oznacza\u0142o brzmienie mojego \u0105<\/i>, lecz nie chce porzuci\u0107 alfabetu polskiego, do kt\u00f3rego jedynie lud kaszubski jest przyzwyczajonym. Gdybym pisa\u0142 alfabetem wymy\u015blonym przez p. dr. Biskupskiego, lud prosty wcale by moich dzie\u0142ek nie czyta\u0142, a nawet oko cz\u0142owieka wykszta\u0142conego znu\u017cy\u0142oby si\u0119 zbyt d\u0142ugim spogl\u0105daniem na litery, do kt\u00f3rych nie przywyk\u0142o od m\u0142odu. Sam nie zdo\u0142a\u0142bym g\u0142adko czyta\u0107 d\u0142u\u017cszego ust\u0119pu pisanego grafik\u0105 p. dr. Biskupskiego.<\/p>\n Z tego samego powodu nie kreskowa\u0142em nigdy e<\/i>; brzmienie e<\/i> przedstawia si\u0119 w narzeczu kaszubskim w czterech r\u00f3\u017cnych odcieniach, a<\/i> w alfabecie polskim mamy tylko e<\/i> bez kreski i e<\/i> kreskowane, gdybym wi\u0119c, u\u017cywaj\u0105c alfabetu polskiego, by\u0142 nad jednym gatunkiem e<\/i> k\u0142ad\u0142 kresk\u0119, musia\u0142bym tak\u017ce osobno znaczy\u0107 dwa inne gatunki tej g\u0142oski, u\u017cy\u0107 wi\u0119c odr\u0119bnego alfabetu.<\/p>\n Dw\u00f3ch innych systematycznie w „Panu Czorli\u0144scim” przeprowadzonych odr\u0119bno\u015bci ortograficznych, jakie mi p. dr Biskupski i inni poczytali za wad\u0119, w niniejszym dzie\u0142ku czytelnik ju\u017c nie spotka. W „Czorli\u0144scim” nie kreskowa\u0142em nigdy g\u0142osek o, lecz ju\u017c w „Kaszubach pod Widnem”, napisanych jeszcze przed wydaniem rozprawy doktorskiej p. Biskupskiego, zacz\u0105\u0142em kreskowa\u0107 o wsz\u0119dzie tam, gdzie zwykle stoi na nim kreska w polskim j\u0119zyku ksi\u0105\u017ckowym. W „Czorli\u0144scim” i „Kaszubach pod Widnem” pisa\u0142em jeszcze: mniasto<\/i>, mniedza<\/i>, mniech<\/i>, smnierc<\/i> (jak m\u00f3wi\u0105 Kaszubi w powiatach chojnickim i ko\u015bcierskim), tutaj w „Ja\u015bku z Knieji” pisz\u0119: miasto<\/i>, wiedza<\/i>, miech<\/i>, smierc<\/i>; musia\u0142em bowiem przyzna\u0107 s\u0142uszno\u015b\u0107 panu dr. Biskupskiemu, \u017ce wsuwanie n<\/i> pomi\u0119dzy m<\/i> a samog\u0142osk\u0119 i<\/i> nie jest w u\u017cywaniu po ca\u0142ych Kaszubach. Osobi\u015bcie przekona\u0142em si\u0119 w okolicy wsi Po\u0142czyna pod Puckiem, \u017ce tam m\u00f3wi\u0105: pud\u0119<\/i> „do miasta<\/i>”, a nie „do mniasta<\/i>”.<\/p>\n Je\u017celi znowu kiedy\u015b napisz\u0119 co po kaszubsku, zmieni\u0119 dotychczasow\u0105 ortografi\u0119 moj\u0105 jeszcze pod innym wzgl\u0119dem. Poniewa\u017c w alfabecie polskim nie ma znaku ani na a pochylone, ani na e<\/i> wymienione z y<\/i>, przeto cz\u0119sto zachodzi\u0142yby w pracach moich dwuznaczno\u015bci takie jak na lodze<\/i>, przeboczec<\/i>, por\u0119<\/i>. (Pierwsze mo\u017ce znaczy\u0107 na lodzie<\/i> i na ladzie<\/i>, drugie przebaczy\u0107 komu i przybaczy\u0107, przypomnie\u0107 sobie, trzecie por\u0119 {accus. od pora i par\u0119<\/i>}.) W niniejszym dzie\u0142ku poda\u0142em wsz\u0119dzie, gdzieby w tej mierze mog\u0142a zachodzi\u0107 dwuznaczo\u015b\u0107, odno\u015bne obja\u015bnienia pod tekstem, lecz zawsze by\u0142oby lepiej, gdyby na pochylone a<\/i>, kt\u00f3re w narzeczu kaszubskim jest modulacj\u0105 brzmienia o<\/i>, tudzie\u017c na e<\/i> wymienione z y<\/i>, by\u0142y osobne znaki, np. o<\/i> z pa\u0142\u0105\u017ckiem u g\u00f3ry i e<\/i> r\u00f3wnie\u017c z pa\u0142\u0105\u017ckiem, tak i\u017cby te nieznaczne odr\u0119bno\u015bci alfabetyczne nie razi\u0142y oka przyzwyczajonego do alfabetu polskiego. Tymczasem nie posiadam fundusz\u00f3w na sprowadzenie czcionk\u00f3w dla rzeczonych dw\u00f3ch liter, lecz mam nadziej\u0119, \u017ce i te wkr\u00f3tce si\u0119 znajd\u0105, a wtedy ju\u017c i ortografia moja stanie wreszcie na pewnych trwa\u0142ych podstawach, i czytelnik nie b\u0119dzie si\u0119 potrzebowa\u0142 domy\u015bla\u0107 tak cz\u0119sto, jak mo\u017ce obecnie.<\/p>\n Podobnie jak pan dr Biskupski wytkn\u0105\u0142 mnie kilka niedok\u0142adno\u015bci ortograficznych i gramatycznych, tak i ja jemu pozwol\u0119 sobie zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na niekt\u00f3re niedostatki, jakie spostrzeg\u0142em w jego rozprawie doktorskiej: Kaszubi nie m\u00f3wi\u0105 alej<\/i>! (przynie\u015b), lecz halej<\/i>! Poj\u0119cie \u0142garz<\/i> u Kaszub\u00f3w nie jest identyczne z niemieckim der Lügner<\/i>; trzeba by\u0142o t\u0142umaczy\u0107 der Aufschneider<\/i>. Mest<\/i>, z niem. meist<\/i>, nie znaczy w narzeczu kaszubskim zawsze<\/i>, wjedno<\/i>, lecz zwykle<\/i>, mo\u017ce<\/i>, a cz\u0119sto wsuwane bywa w zdanie tylko jako wyraz na\u0142ogowy, mniej wi\u0119cej, jak w ksi\u0105\u017ckowym j\u0119zyku polskim sobie<\/i>. Kaszubski szczep Belok\u00f3w pod Puckiem, najcz\u0119\u015bciej u\u017cywaj\u0105cy s\u0142\u00f3wka mest<\/i>, m\u00f3wi: On mest pudze do Pucka<\/i> (On mo\u017ce p\u00f3jdzie do Pucka). Pan dr Biskupski myli si\u0119, pisz\u0105c, i\u017c w dialekcie po\u0142udniowokaszubskim m\u00f3wi si\u0119 szczeka<\/i> zamiast szczuka<\/i>; przeciwnie: w p\u00f3\u0142nocnych Kaszubach m\u00f3wi\u0105 szczeka<\/i>, a dopiero w najskrajniejszych parafiach po\u0142udniowych, lipuskiej, borzyszkowskiej, bruskiej itd. szczuka<\/i>. \u017baden Kaszuba nie m\u00f3wi petac s\u0119<\/i>, tylko pyta\u0107 si\u0119<\/i>, a je\u017celi mi kt\u00f3ry powie po\u017ceczec<\/i> lub np. \u017ceje<\/i>, to ja mu o\u015bwiadcz\u0119 w oczy, \u017ce \u017ale m\u00f3wi po kaszubsku, jak tylu i tylu innych Polak\u00f3w poza Kaszubami mieszkaj\u0105cych niepoprawnie wyra\u017ca si\u0119 w swoim j\u0119zyku. Nawet Kaszuba spod Wejherowa i S\u0142upska powinien m\u00f3wi\u0107: pytac s\u0119<\/i>, po\u017cyczec<\/i>, \u017cyje<\/i> (y<\/i> zamiast e<\/i>). Kaszuba spod samego Pucka powie: on pytol s\u0119 za drog\u0105 do Dar\u017clewia<\/i> (pyta\u0142 si\u0119 o drog\u0119 do Dar\u017clubia). Lud polski ani na Kaszubach, ani w \u017cadnej innej okolicy nie powie: panne nasze posz\u0142e za m\u0105\u017c<\/i> (Conf. Biskupski, Beiträge z sl. Dial. str. 36), lecz panny nasze si\u0119 o\u017ceni\u0142y<\/i>; Kaszuba powiedzia\u0142by: panne nasze s\u0119 o\u017ceni\u0142e<\/i>. W og\u00f3le prosty Kaszuba nigdy nie u\u017cywa wyrazu m\u0105\u017c<\/i>, tylko ch\u0142op<\/i> (pod Puckiem chlop<\/i>). M\u0119\u017catka z p\u00f3\u0142nocnych stron powiatu wejherowskiego powie, wskazuj\u0105c na m\u0119\u017ca: to muj (m\u00f3j) chlop<\/i>, a m\u0105\u017c nazywa \u017con\u0119 swoj\u0105 bia\u0142k\u0105<\/i>.<\/p>\n Mam nadziej\u0119, \u017ce pan dr Biskupski powy\u017cszych uwag nie we\u017amie mi za z\u0142e, mo\u017ce nawet raczy skorzysta\u0107 z jakiej wskaz\u00f3wki przy dalszych swych monografiach o poszczeg\u00f3lnych gwarach narzecza kaszubskiego, jakich w swej dysertacji doktorskiej zapowiedzia\u0142 d\u0142u\u017cszy szereg. Serdecznie go witam w szczup\u0142ym gronie przodownik\u00f3w przy piel\u0119gnowaniu narzecza kaszubskiego i czo\u0142em uderz\u0119 przed jego talentem jako filologa, je\u017celi r\u00f3wnie zr\u0119cznie, g\u0142adko i dok\u0142adnie rozwi\u0105\u017ce reszt\u0119 splot\u00f3w w w\u0119\u017ale gordyjskim, powik\u0142anej gmatwaninie mnogich gwar kaszubskich, jak mu si\u0119 to trafnie powiod\u0142o z gwar\u0105 Kaszub\u00f3w brodnickich.<\/p>\n Je\u017celi tak znakomity filolog b\u0119dzie torowa\u0142 drog\u0119 kaszubskim pisarzom, to literatura kaszubska wnet z powijak\u00f3w wyro\u015bnie. Powa\u017cn\u0105 pewnie nigdy si\u0119 nie stanie, ale w\u0142a\u015bnie z powodu swej \u017cywotno\u015bci i naiwnej prostoty mog\u0142aby si\u0119 z czasem przyda\u0107 do powi\u0119kszenia humorystycznego dzia\u0142u powag\u0105 przewa\u017cnie tchn\u0105cej literatury polskiej.<\/p>\n \t\t\t\t\t\t\t\tHieronim Derdowski<\/i><\/p>\n Toru\u0144, w dniu 17 grudnia 1884 r.<\/p>\n <\/p>\n Sk\u0105d i jak sã \u0142gôrzowi zôs figle we \u0142bie lãgn\u0105, Wëbôczta, proszã, panowie Kaszëbi,<\/p>\n Szlachta i ch\u0142opi, Fejny jak i Grëbi,<\/p>\n \u017be mimò waju g\u0142osnégò szemraniô<\/p>\n Znôwù sã bierzã do grzésznégò \u0142ganiô,<\/p>\n Widzyta, biéda mòcno mnie dokùczô,<\/p>\n W \u017co\u0142\u0105dkù \u017cabë niecerpliwie mrucz\u0105<\/p>\n A czej timczasã ni ma na to lék\u00f3w,<\/p>\n Trzeba sã chwitac starëch \u0142gôrsczëch nëk\u00f3w<\/p>\n I zmëszlac r\u00f3\u017cné figle jak i \u017cartë:<\/p>\n Tej ne gadzëné ùcechn\u0105 ùmartë.<\/p>\n I ùwô\u017caj\u0105 ùtrôpie\u0144cë \u017cabë,<\/p>\n Jakò przãd\u0105cé przë kòminkù babë –<\/p>\n Jedna co pamiãc nôlepsz\u0105 mô w gr\u00f3nie<\/p>\n Bôjczi pòwiôdô: Ò stari jãdz\u00f3nie,<\/p>\n Co do kôrmika zamika\u0142a dzecë,<\/p>\n Ò wieszczim, cht\u00f3ren i na tamtim swiece<\/p>\n Miru nie nalôz\u0142, wr\u00f3cë\u0142 w swòje stronë<\/p>\n Wlôz\u0142 do kòsco\u0142a, wszësczé wzruszë\u0142 zwònë.<\/p>\n A jak dalece g\u0142os jich doszed\u0142 z wie\u017ci,<\/p>\n Wszãdë smiertelnô zaraza sã szerzi;<\/p>\n Ò rozb\u00f3jnikù Remi\u00f3nie, co no\u017ce<\/p>\n I òstré gòzdze w piekle miô\u0142 za \u0142o\u017ce;<\/p>\n Tej ò stolemie, co \u0142bem sygô\u0142 w chmùrë<\/p>\n I z nadmòrsczégò piôskù sëpô\u0142 g\u00f3rë.<\/p>\n R\u00f3\u017cné jesz krôsni\u0105t òpòwiôdô sztuczczi,<\/p>\n Na ùmôrtwienié le stwòrzonëch ludzczi;<\/p>\n Abò ò Markù, co sã t\u0142uk\u0142 pò piekle<\/p>\n Ja\u017c gò nareszce Niemcë st\u0105d wëwleklë,<\/p>\n I bë pò \u017cebrach d\u017côd nie \u0142azë\u0142 z wòrkã,<\/p>\n Kùpilë jemù gru\u0144ta pòd Lãbòrkã.<\/p>\n A na pami\u0105tkã, jak to w piekle biésë<\/p>\n Marka mãczë\u0142ë, zarô przë zôpisë<\/p>\n Na wieczné czasë darz\u0105c gò fòlwarkã<\/p>\n Ònã pòsad\u0142osc przezwalë Bismarkã.<\/p>\n \tTak òpòwiôdô m\u0105drô prz\u0105dka wkò\u0142o,<\/p>\n I wszësczim jidze robòta weso\u0142o;<\/p>\n P\u00f3czi le piãknëch bôjk\u00f3w bia\u0142k\u00f3m starczi,<\/p>\n Czas niknie, chi\u017ce k\u00f3\u0142kò g\u0142osno warczi.<\/p>\n \tDoch zaman\u00f3wszi jaczi m\u0142odi kmòszce<\/p>\n Zdaje sã bôjka zmëszlon\u0105 pò troszce,<\/p>\n Wiãc òny m\u0105dri trzë razë sã kô\u017ce<\/p>\n Ùderzëc w piersë, jak nômòcni mò\u017ce,<\/p>\n I „sprawiedliwie”! rzec za ka\u017cd\u0105 raz\u0105<\/p>\n Co jednak nie je dlô tamti òbraz\u0105;<\/p>\n Bije sã w piersë ze schilon\u0105 g\u0142ow\u0105,<\/p>\n \u017be sprawiedliwie prôwd\u0105 kô\u017cdé s\u0142owò,<\/p>\n A mëst \u0142\u017ce jednak, \u017ce sã w\u0142osë je\u017c\u0105.<\/p>\n Doch pò zaklãcu kmòszczi ju ji wierz\u0105<\/p>\n Ale jak jô w\u00f3m, mòji bracô mili,<\/p>\n Wësnujã ze \u0142ba pòwiôstkã w ti chwili,<\/p>\n To jednak wiarë mnie nie dalibësta,<\/p>\n Chòc bem sã pòln\u0105\u0142 w piersë razy trzësta!<\/p>\n Jô gwësno na wôs gòrzë\u0142 sã nie bãdã,<\/p>\n Z prôwdë i \u017cart\u00f3w w\u0105tek so ùprzãdã:<\/p>\n Ò Ja\u015bkù z Knieji, co w kaszëbsczim kraju<\/p>\n Pòd ws\u0105 Przitarni\u0105 mieszkô czejbë w raju.<\/p>\n Nie chcã wëstawiac gò na pòsmiewiskò,<\/p>\n Chòc dosc wëraznie pòdajã przezwiskò.<\/p>\n Wiém té\u017c, \u017ce Jasiek wëbôczi mnie wszëtkò.<\/p>\n Bò miec g\u00f3rz w sercu, to mëst k\u0105seczk brzëdkò.<\/p>\n Ma sã rodzë\u0142a w jedny parafiji,<\/p>\n I blisczi krewny jesma z familiji.<\/p>\n Wiãc chòc m\u00f3j jãzëk përzinkã pòb\u0142\u0105dzy,<\/p>\n Nicht ò z\u0142é mëslë \u0142gôrza nie pòs\u0105dzy,<\/p>\n Le gò z ùwôg\u0105 do kù\u0144ca wës\u0142uchô,<\/p>\n Chòcbë pòwiôstka bë\u0142a i k\u0105sk suchô.<\/p>\n Gdze le\u017ci Kniejô, jak w ni Jasiek strzélô zajczi Gdze z g\u00f3r che\u0142micczëch zëmné wiatrë wiej\u0105<\/p>\n I z widm\u00f3w piôsek miãdzë ch\u00f3jczi sej\u0105,<\/p>\n Kãnë sã dalek cygn\u0105 bòrë g\u0142uchë,<\/p>\n Gdze w noc pieczelné strasz\u0105 ludzy duchë,<\/p>\n I b\u0142ãdnym swiat\u0142ã cz\u0142eka biésë mani\u0105,<\/p>\n Le\u017ci Przitarniô, a cwierc mili za ni\u0105,<\/p>\n Bliskò jezora samòtné pùstkòwié,<\/p>\n Cht\u00f3rné sã Kniej\u0105 w òkòlicë zowié:<\/p>\n Chëcza, tej szopa i ma\u0142ô stodo\u0142a.<\/p>\n Bagna, ja\u0142\u00f3wce i ch\u00f3jczi dokò\u0142a.<\/p>\n Samë sã pas\u0105, w nich òwce i wieprze,<\/p>\n Lecz przë stodole ju s\u0105 gru\u0144ta lepszé,<\/p>\n Jeno \u017ce pòstãp kaszubsczi kùlturë<\/p>\n Psuj\u0105 tu gapë i z\u0142osnice kùrë;<\/p>\n Wszãdë té\u017c widac straszëd\u0142a i wiechë<\/p>\n Co gwësno robi wra\u017cenié k\u0105sk lëché.<\/p>\n \tWiele kapùstë rosnie kòle p\u0142ot\u00f3w,<\/p>\n Bò to fejn jôd\u0142o je dlô lesnëch kòt\u00f3w!<\/p>\n W zëmie lãkliwé kãsë niebòroczi<\/p>\n Zwiedz\u0105 noc\u0105 òne kapùsniôczi.<\/p>\n Ale czej zajek na \u017cér sã zakradnie<\/p>\n Nierôz zza p\u0142ota strzô\u0142 do niegò padnie…<\/p>\n Zableczi, skòknie nieszczësliwé zwierzã<\/p>\n I przë òstatny ùmiérô wieczerzë.<\/p>\n A strzelec wes\u00f3\u0142 rãce so zacérô,<\/p>\n Zajka do miasta na przeda\u017c zabiérô,<\/p>\n Bò nié dlô niegò piecze\u0144 je zajãczô,<\/p>\n P\u00f3czi wësoczi pòdatczi gò drãcz\u0105.<\/p>\n \tNen, co smiertelné zajk\u00f3m strachë sprôwiô,<\/p>\n To Jasiek z Knieji, s\u00f3m dzedzyc pùstkòwiô;<\/p>\n Cz\u0142ek z dobrim sercã, prosté dzeckò las\u00f3w,<\/p>\n Jak bëlë naszi za nëch starëch czas\u00f3w,<\/p>\n Czej to gromada pòbò\u017cnégò Mszczuga<\/p>\n \u017bë\u0142a dlô Bòga, òjczëznë i p\u0142uga.<\/p>\n \u017bëwi sã Jasiek té\u017c z secë i jachtë,<\/p>\n Z niczim nie wchòdzy w s\u0105dowé kù\u0144szachtë,<\/p>\n Zawdë nômilszô jemù prostô droga,<\/p>\n I tak spòkòjnie chwôli Pana Bòga.<\/p>\n \tPòsôdô, prôwdã, jeno w\u0142\u00f3czkã roli,<\/p>\n Doch òd k\u0142opòtu g\u0142owa gò nie bòli<\/p>\n Je\u017ce sã ùdô bùkwita i jôrka,<\/p>\n To i piniãdzy fùl p\u0142inie do wòrka<\/p>\n I przede\u017cniwkù ni mô Jasiek z Knieji,<\/p>\n Wiedno so \u017cëje w nôlepszi nôdzeji.<\/p>\n \tPierwi i jegò ju mia\u0142a w pazurach<\/p>\n Biéda, co chòdzy pò panach i gbùrach,<\/p>\n Doch sobie radã dô\u0142 z ni\u0105 Bògù dzãka,<\/p>\n Nim mù jesz \u017conã wëpatrzë\u0142a nënka.<\/p>\n I dzys gò znaj\u0105 w daleczim òkr\u0105gù,<\/p>\n Jak ò tim mòwa bãdze w dalszim c\u0105gù.<\/p>\n Smierc Ja\u015bkòwégò òjca i jakò òn zacz\u0105\u0142 sã Òjc Ja\u015bka – niech mù wiecznô swiat\u0142osc swiecy –<\/p>\n Kr\u00f3m niegò wiãcy nie wëchòwô\u0142 dzecy;<\/p>\n Wiãc jak sã mòcno zestarzô\u0142 nareszce,<\/p>\n Jedënôkòwi mùszô\u0142 zlecëc miesce,<\/p>\n Co prôwdã z gãbë za nim richt szlachòwô\u0142,<\/p>\n Ale chòc òjc gò w karnoscë wëchòwô\u0142,<\/p>\n Bé\u0142 k\u0105sk nôparti béniel ju òd dzecka<\/p>\n I ma\u0142o czedë wëlôz\u0142 ze zôpiécka;<\/p>\n Miô\u0142 s\u0142ab\u0105 g\u0142owã, robic sã nie chca\u0142o.<\/p>\n A i do karczmë ch\u0142opiã zagl\u0105da\u0142o!<\/p>\n Òjcec pòùczô\u0142, ùpòminô\u0142 sëna,<\/p>\n A jak ju przësz\u0142a smiercë mù gòdzëna,<\/p>\n Zawò\u0142ô\u0142 \u017conã i dô\u0142 ji zlecenié,<\/p>\n Bë wiedno mia\u0142a na Ja\u015bka bôczenié<\/p>\n I kô\u017cdi chwilë, w pòlu i òbòrze,<\/p>\n Dogl\u0105diwa\u0142a, jak nôlepi mò\u017ce,<\/p>\n Bë mù nie da\u0142a do r\u0105k ani grosza,<\/p>\n Bò bë wnet miesce pòsz\u0142o do Judôsza,<\/p>\n A jak przepadnie na nich wielgô nãdza,<\/p>\n Niech sã pòradzy wielewsczégò ksãdza.<\/p>\n Tej òjc jesz rôzyk g\u0142owã ùni\u00f3s\u0142 w g\u00f3rã<\/p>\n I tej do Ja\u015bka s\u0142\u00f3w przem\u00f3wi\u0142 pôrã:<\/p>\n Prosë\u0142 gò, abë zawdë \u017cë\u0142 przik\u0142adnie,<\/p>\n Dobrze sã rz\u0105dzë\u0142, nanczi s\u0142uchô\u0142 \u0142adnie,<\/p>\n Wstôwô\u0142 ò swice, pamiãtô\u0142 ò Bògù,<\/p>\n A pijacczégò zaniechô\u0142 nô\u0142ogù:<\/p>\n Nance nie sk\u0105pi\u0142 òpieczi w sëwieznie<\/p>\n I wiérnym s\u0142ug\u0105 bé\u0142 pòlsczi òjczëznie –<\/p>\n To rzek\u0142szi òjc \u0142zawë zamk\u0142 pòwieczi<\/p>\n I zasn\u0105\u0142 w Bògù staruszek na wieczi.<\/p>\n \tPò smiercë òjca Jasiek òbj\u0105\u0142 miesce.<\/p>\n I w pierszim lece s\u0142u\u017cë\u0142o mù szczesce,<\/p>\n A w gòspòdarstwie wszëtkò sz\u0142o òd rãczi;<\/p>\n Pilnie wëpe\u0142niô\u0142 m\u0105drë radë nanczi,<\/p>\n Òmijô\u0142 karczmã, a kô\u017cdi niedzelë<\/p>\n Kòrnie sã mòdlë\u0142 w wielewsczim kòscele,<\/p>\n Wszãdze té\u017c, w chëczë jakò i òbòrze,<\/p>\n B\u0142ogòs\u0142awie\u0144stwò widac bë\u0142o Bò\u017cé.<\/p>\n \tAle tej zasz\u0142a jakôs nôg\u0142ô zmiana:<\/p>\n Jasiek k\u0105sk zacz\u0105\u0142 chòrowac na pana!<\/p>\n Warpòwé \u0142achë bë\u0142ë mù za liché,<\/p>\n Wiãc sã ùbiérô\u0142 w cejchë i drëlichë.<\/p>\n A tej gò jaczés nam\u00f3wi\u0142ë pannë,<\/p>\n Abë sã stroje\u0142 le w \u0142achë suczianné!<\/p>\n To òn rôd s\u0142uchô\u0142, le piniãdzy brak\u0142o!<\/p>\n Ale druch jegò miô\u0142 sukniã wëblak\u0142\u0105<\/p>\n Z \u017cô\u0142tégò teflu i ti mù pò\u017ciczë\u0142,<\/p>\n Bë sã w ni Jasiek na panka wëcwiczë\u0142.<\/p>\n R\u00f3\u017cné té\u017c Jasiek zwiedzô\u0142 w ni òdpùstë<\/p>\n I rôz ta\u0144cowô\u0142 w Brusach na zôpùstë.<\/p>\n \tPòznô\u0142 tam c\u00f3rkã grôfa ze Zduniewic<\/p>\n Cht\u00f3rnô nôlepi ta\u0144cowa\u0142a z dzewic.<\/p>\n Bë\u0142o ji Klara, piãkné mia\u0142a lice<\/p>\n I jesz piãkniészé \u017cô\u0142té zaùsznice!<\/p>\n A òczi ù ni jakno na òbrazu,<\/p>\n Co w wszësczé stronë spòzérô òd razu.<\/p>\n Bra\u0142a gò do ni szwernuckô òchòta,<\/p>\n Doch nie tak letkò z grôfi\u00f3nk\u0105 robòta!<\/p>\n Òna gwës mësl\u00f3w jegò nie òdgad\u0142a,<\/p>\n Bò ani rôzyk przë nim nie ùsad\u0142a,<\/p>\n A jak ji nalôc dô\u0142 piwa s\u0142odczégò,<\/p>\n To du\u017ce òczë zrobie\u0142a na niegò,<\/p>\n Razu do gãbë nie przëtknã\u0142a szkl\u00f3nczi,<\/p>\n Le zarô zemk\u0142a do jinszi przëd\u00f3nczi,<\/p>\n Z drud\u017cim piãc razy w tuniec sã pòwlek\u0142a,<\/p>\n Ale òd Ja\u015bka to zawdë ùcek\u0142a!<\/p>\n Ba, ale tamten bé\u0142 pan przë zégarkù,<\/p>\n Kawa\u0142 szpektora z blisczégò fòlwarkù<\/p>\n Nie bé\u0142 wiãc Jasiek r\u00f3wny ti òsobie!…<\/p>\n \tCzu\u0142 z tegò wield\u017ci smùtek i zgrëzotã<\/p>\n I ni m\u00f3g\u0142 zgarac na négò niecnotã,<\/p>\n Co w tu\u0144cu Klarze cos do ùcha gruchô\u0142,<\/p>\n Bò ju gò taczé òpãta\u0142ë czarë,<\/p>\n \u017be wszãdë szukô\u0142 jeno pannë Klarë<\/p>\n Òna to wreszce té\u017c pòmiarkòwa\u0142a,<\/p>\n Ale sã z niegò le pò k\u0105tach smia\u0142a,<\/p>\n A jak pò tu\u0144cach òdjé\u017cd\u017ca\u0142a dod\u00f3m,<\/p>\n Rzek\u0142a: – Taczémù jô rãczi nie pòd\u00f3m.<\/p>\n Jasiek czu\u0142 dobrze te s\u0142owa pògardë,<\/p>\n I chòc zazwëczôj miô\u0142 s\u00f3mienié twardé,<\/p>\n Srodze sã zmôrtwie\u0142 za nôpartosc jeji,<\/p>\n Ze \u0142zami w òczach pòwr\u00f3cë\u0142 do Knieji.<\/p>\n Jakò panna Klara mia\u0142a Ja\u015bkòwi miec zadané Ja\u015bkòwa nanka, co ji Jagna jimiã,<\/p>\n Gòtuj\u0105c frisztek krztusë\u0142a sã w dimie,<\/p>\n Co gò z kòmina gnô\u0142 do jizbë wiater,<\/p>\n Wiãc niecerpliwô bë\u0142a starô mater,<\/p>\n I narzekaniô ju nie bë\u0142o kù\u0144ca,<\/p>\n Czej Jasiek dod\u00f3m przëszed\u0142 na wsch\u00f3d s\u0142u\u0144ca.<\/p>\n \t– Tobie le brutczi we \u0142bie sedz\u0105 terô,<\/p>\n M\u00f3wi – a biéda w òkna n\u00f3m zazérô!<\/p>\n Ju j\u0105 widza\u0142am dzys w nocë w ògrodze!<\/p>\n Jeno tak dali st\u0105pôj na ti drodze,<\/p>\n A nié òg\u00f3niôj sã ti straszny jãdzë,<\/p>\n To z naszi prôcë, nigdë nic nie bãdze! –<\/p>\n \tJasiek \u0142zë scérô ze zaspanëch òczi,<\/p>\n Rzecze: – Niech nanka jesz rôz mnie przebôczi.<\/p>\n Ale chc\u0105c nie chc\u0105c, dzys sã przëznac mùszã<\/p>\n \u017be jednã brutkã kòch\u00f3m z ca\u0142i duszë,<\/p>\n A to je c\u00f3rka grôfa ze Zduniewic,<\/p>\n Co mnie sã zdaje nôfejniészô z dzewic.<\/p>\n Jeno \u017ce òna dlô mnie nie\u017cëczliwô,<\/p>\n Wiãc bez to mi\u0142osc mòja nieszczesliwô!<\/p>\n Jak duch mnie wiedno stoji przed òczima,<\/p>\n Ale nôdzeji dlô mnie \u017côdny ni ma!<\/p>\n Jo, òna w sercu mô grôfòwsk\u0105 pëchã,<\/p>\n I gwës pòd nasz\u0105 nie wesz\u0142abë strzechã.<\/p>\n A bez ni przikrzëc bãdze mnie sã \u017cëcé,<\/p>\n Z\u0142otô nanëczkò, co na to pòwiéce? –<\/p>\n \tJa\u015bkòwa matka westchnã\u0142a g\u0142ãbòkò,<\/p>\n Rãce nad g\u0142ow\u0105 z\u0142o\u017cë\u0142a wësokò,<\/p>\n Tej je spùscë\u0142a na piersë i rzek\u0142a:<\/p>\n \t– A niech j\u0105 szwernut! – Zôs wej sprôwka piek\u0142a.<\/p>\n To widzysz, synkù, òna cy zada\u0142a,<\/p>\n Bò jô òd dôwna òkò na cã mia\u0142a.<\/p>\n Ale ti nie chcã za sënow\u0105! Wara!<\/p>\n Nie bãdze twòj\u0105 zdunowieckô Klara!<\/p>\n Ta p\u0142\u00f3tna robic ani prz\u0105sc ni mò\u017ce,<\/p>\n Òd taczi \u017conë ùchòwôj cã Bò\u017ce!<\/p>\n Pani\u0105 bë chca\u0142a bëc w chëczë, nic wiãcy,<\/p>\n I cebie za nos wòdzëc, \u0142bie celãcy!<\/p>\n Tobie kòbiétë trzeba do robòtë,<\/p>\n Klara bë wkr\u00f3tce pas\u0142a z tob\u0105 kòtë!<\/p>\n Jô tobie \u017conã wnet wëszuk\u00f3m sama,<\/p>\n K\u0105sk jinsz\u0105, jak na zdunowieckô dama.<\/p>\n I jesz z pòsad\u017ciem, bò tamta nic ni mô.<\/p>\n A òjc ji, co sã tak srodze nadimô,<\/p>\n Nie je rôz taczim, jak të w\u0142\u00f3cznym gbùrã,<\/p>\n Le wiedno bùlwë jôdaj\u0105 ze \u017curã.<\/p>\n Jô nie pòzwòlã, p\u00f3czi we mnie \u017cëcé,<\/p>\n Bë w nasz\u0105 krewnosc wlaz\u0142ë cy szlachcëce! –<\/p>\n \tJasiek sã tegò nie spòdzewô\u0142 skùtkù,<\/p>\n Wiãc g\u0142owã zwiesë\u0142 z mi\u0142osnégò smùtkù<\/p>\n I rzek\u0142 do nanczi cëchò i niesmia\u0142o:<\/p>\n – Jô nie wiém, co sã ze mn\u0105 biédnym sta\u0142o!<\/p>\n Lecz pannã Klarã kòchô\u0142 bãdã wiecznie,<\/p>\n Chòc sã òbesz\u0142a ze mn\u0105 k\u0105sk niegrzecznie.<\/p>\n P\u00f3czi w ti piersë s\u00f3mienie nie pãknie,<\/p>\n \u017bôdny przeszkòdë Jasiek sã nie zlãknie! –<\/p>\n \tSrogô gò za to spòtka\u0142a nôgana:<\/p>\n \t– Ales të, Ja\u015bkù, g\u0142upi jak pãk sana! – <\/p>\n Nie wiész co bredzysz, smãtek gôdô bez cã,<\/p>\n Jô cã tu zarô z mi\u0142oscë òczescã!<\/p>\n Klara tam doma warzi na cã zelé,<\/p>\n Co ù ni bez noc le\u017ca\u0142o w pòscelë,<\/p>\n I to cã do ni z ca\u0142i mòce cygnie,<\/p>\n Ale swòjégò célu nie òsygnie!<\/p>\n \tÒdrzek\u0142a matka i zarô paproce<\/p>\n Szuka\u0142a, \u017cãti w swiãtoja\u0144sczi nocë,<\/p>\n Dobë\u0142a z piécka mòcnégò dribinka,<\/p>\n Wãgli pòd niegò w\u0142o\u017cë\u0142a z kòminka.<\/p>\n A p\u00f3czi wãgle jesz bë\u0142ë ògnisté,<\/p>\n Rzuca\u0142a na wiéchrz òd ùrokù listë.<\/p>\n \tJak ju sã dimie\u0142 swiãtoja\u0144sczi kòpiec<\/p>\n Mùszô\u0142 na\u0144 ùsesc ùroczony ch\u0142opiec,<\/p>\n I miô\u0142 sztël sedzec, p\u00f3czi nie dopiecze,<\/p>\n Tej z\u0142é na zawdë òd niegò ùcecze!<\/p>\n \tSedzô\u0142 wiãc Jasiek jak na jajach kùra,<\/p>\n P\u00f3czi gò swãdzëc nie zaczã\u0142a sk\u00f3ra,<\/p>\n Kadzë\u0142 sã bòdôj ca\u0142é trzë kwadransë,<\/p>\n Wiãc mù pòwinnë ze \u0142ba wi\u0144c romansë!<\/p>\n Ale mùsza\u0142a to bëc lichô paproc,<\/p>\n Trzeba przënômni kadzëc bë\u0142o dwakroc,<\/p>\n Bò jak sã pò tim pòwalë\u0142 na \u0142\u00f3\u017ckò,<\/p>\n Znôwù do Klarë bi\u0142o mù serduszkò.<\/p>\n Biéda zaczinô sã t\u0142uc kòle Knieji, Czas wszëtkò zmieniô na tim \u0142ez padole,<\/p>\n Szczescé pòjé\u017cd\u017cô na zdradliwim kòle<\/p>\n I nierôz w b\u0142oto zjé\u017cd\u017cô ze szasëji<\/p>\n Co sã sprawdzë\u0142o i na Ja\u015bkù z Knieji.<\/p>\n Lepszim ni\u017c paproc na mi\u0142osc lekarstwã<\/p>\n Stô\u0142 sã dlô niegò k\u0142opot z gòspòdarstwã<\/p>\n Zrazu nie wierzi\u0142 swi nance niebòdze,<\/p>\n Jakô ju biéda widza\u0142a w ògrodze,<\/p>\n Ale wnet r\u00f3\u017cné wskôzywa\u0142ë znaczi,<\/p>\n \u017be gwësno bliskò je stwòrzenié taczé!<\/p>\n I pòwiôdalë w òkòlice ludze,<\/p>\n Jedny, \u017ce w Knieji nocuje w psy bùdze,<\/p>\n Drud\u017ci, \u017ce w piecu sedzy za stodo\u0142\u0105,<\/p>\n To znôwù jinszi, \u017ce jã czësto gò\u0142\u0105<\/p>\n Widzelë, jak sã wiska\u0142a na miedzë,<\/p>\n A tej w jerczany ùkrë\u0142a sã sztëdze.<\/p>\n \tJasiek rozg\u0142osë\u0142, czejbë chto j\u0105 chwacë\u0142,<\/p>\n To bë mù wielg\u0105 nôgrodã zap\u0142acë\u0142.<\/p>\n S\u00f3m czilka nocy czaje\u0142 sã na jãdzã,<\/p>\n Pò kãpach, pò chòjnach, ja\u0142\u00f3wcach i wszãdze.<\/p>\n Chòdzë\u0142 jak grzésznô dusza pò pòkùce,<\/p>\n Ja\u017c mù rôz biéda z g\u0142owë zdar\u0142a mùce.<\/p>\n Czej sã òbezdrzô\u0142 – ò biédze ni dudu!<\/p>\n Dali wiãc sobie ju nie robi\u0142 trudu,<\/p>\n Na \u0142eb czôpczëskò doma wsadzë\u0142 staré<\/p>\n I òdt\u0105d wiãcy nie gòni\u0142 ny marë.<\/p>\n \tÒna timczasã skùba\u0142a gò chi\u017ce,<\/p>\n R\u00f3\u017cné na niegò walë\u0142ë sã krzi\u017ce:<\/p>\n To mù na chërã wëzdëch\u0142é swynie,<\/p>\n W\u00f3\u0142 z\u0142\u00f3mô\u0142 nogã w nieszczesny gòdzynie,<\/p>\n Wiãcorczi z b\u0142ota ùkradlë z\u0142odzeje,<\/p>\n A co w pòzymkù zòrze, zaseje,<\/p>\n To w lece s\u0142u\u0144ce wëpôli, grôd st\u0142ucze<\/p>\n Lub w same \u017cniwa pluzgawica sp\u0142ucze!<\/p>\n A chòc nôreni wstaje ze skòwr\u00f3nkã,<\/p>\n Biéda pò plecach chlastô gò pòstr\u00f3nkã.<\/p>\n \tMòcno zad\u0142u\u017cë\u0142 sã Jasiek niebòrôk,<\/p>\n Rzadkò w czeszéni gòscë\u0142 mù p\u00f3\u0142torôk.<\/p>\n W jediné szkapskò staré, chùderlawé<\/p>\n Jezdzë\u0142 do Chònic dlô \u017cëdowsczi sprawë!<\/p>\n Za dwie z\u0142ot\u00f3wczi nabrô\u0142 \u017bëd\u00f3w f\u00f3rã<\/p>\n I nierôz cygn\u0105c s\u00f3m mùszô\u0142 pòd g\u00f3rã.<\/p>\n \tCzãsto té\u017c miewô\u0142 w chëczë dzekùcyje,<\/p>\n Kãsé brodôcze bralë mù, bestije,<\/p>\n Co le nalaz\u0142ë, pòscél jak i sprzãtë,<\/p>\n Nawet òbrazë zabiéra\u0142ë swiãté!<\/p>\n Prôwda, rôz Jasiek pòkôzô\u0142 sw\u0105 sztukã,<\/p>\n Dzekùtnikòwi czijã dô\u0142 nôùkã,<\/p>\n Niemc òdt\u0105d Kniej\u0105 mijô\u0142 ò dwie mile,<\/p>\n I Jasiek spòk\u00f3j miô\u0142 abë ò tile.<\/p>\n \tJednak z k\u0142opotu dëcht w g\u0142owã zachòdzy,<\/p>\n A tu wc\u0105\u017c nanka lamã\u0144ta zawòdzy,<\/p>\n Wiedno na sëna do ludzy sã skar\u017ci,<\/p>\n Wërzucô jemù, \u017ce zle gòspòdarzi.<\/p>\n Na pamiãc òjca, le\u017c\u0105cégò w grobie,<\/p>\n B\u0142agô, bë lepi pòstatkòwô\u0142 sobie!<\/p>\n I tak mù g\u0142owã suszi starô matka,<\/p>\n \u017be s\u00f3m cerpliwòsc tracy do òstatka,<\/p>\n I tak ji pòwié, p\u0142aczczi maj\u0105c w òkù:<\/p>\n – Czujece, nankò! Dôjce\u017c mnie rôz pòkù!<\/p>\n Czë nie widzyce, jak sã mãczã, kr\u0105cã!<\/p>\n Jak chwacã biédã, to ji \u0142eb ùtr\u0105cã!<\/p>\n Ale sobaka za chùtkò ùcékô,<\/p>\n Nicht ji tu wiãcy z Knieji nie wënëkô.<\/p>\n Trzeba so szukac szczescô w Americe.<\/p>\n Jedzece ze mn\u0105? Co na to m\u00f3wice? <\/p>\n \tNanka s\u0142ucha\u0142a w milczeniu g\u0142ãbòcziem,<\/p>\n Tej òs\u0142upia\u0142im spòzdrza\u0142a na\u0144 òcziem,<\/p>\n Rzek\u0142a: – Òj, Ja\u015bkù, môsz të rozum letczi!<\/p>\n Wierã cy we \u0142bie braknie pi\u0105ti bietczi!<\/p>\n \u017bãdzeje cy sã rejza na òkrãce!<\/p>\n Tu cebie mòje piastowa\u0142ë rãce,<\/p>\n Tu kl\u0105k\u0142es ze mn\u0105 przë pierszim pôcerzu,<\/p>\n W tim tu òjc z tob\u0105 pieszczë\u0142 sã alczerzu,<\/p>\n Tu \u017cesta òbaj razã szë\u0142a sécë<\/p>\n Tu w naju òczach òn zakù\u0144czë\u0142 \u017cëcé,<\/p>\n Tu i ma dwòje legniéma na desce,<\/p>\n Jaczé le bãdze s\u0142u\u017cëc nama szczescé!<\/p>\n Do Americzi jad\u0105 le pr\u00f3\u017cniôczi,<\/p>\n I të bës wnet tam pòszed\u0142 na \u017cebrôczi,<\/p>\n Abò bë cebie zjedlë dzëczé ludze!<\/p>\n Chto m\u0105dri, dzysô za wòdã nie pùdze! <\/p>\n \tTaczé roztropné pòwiedza\u0142a s\u0142owa,<\/p>\n Przem\u0105drô pani rodzyca Ja\u015bkòwa.<\/p>\n I tej do kùchni pòsz\u0142a maklac kùrë,<\/p>\n A Jasiek pòszed\u0142 nak\u0142asc gnoju f\u00f3rã,<\/p>\n Seczczi dlô bëd\u0142a narzn\u0105\u0142 s\u00f3m na lodze,<\/p>\n I znowù w Knieji wszëtkò bë\u0142o w zgòdze.<\/p>\n Jasiek jedze z Zôbrodzczim z Przitarni Tej dnia jednégò wiéta, co sã dzeje,<\/p>\n Gòsc niespòdzany przëbiwô do Knieje!<\/p>\n Jasiek richt skòpë wg\u00f3niô\u0142 do òwczarni,<\/p>\n Czej gò nawiedzë\u0142 Zôbrodzczi z Przitarni,<\/p>\n Znany szôtornik w ca\u0142i òkòlicë,<\/p>\n Co dwigô\u0142 w miechù dwa pù\u0142czi kònnicë<\/p>\n I za szôtorë przedôwô\u0142 \u017cô\u0142mierzi.<\/p>\n Niech mnie, chto nie chce, i tegò nie wierzi,<\/p>\n Ale to prôwda, \u017ce zwiedzë\u0142 pùstkòwié,<\/p>\n Zapitô\u0142 Ja\u015bka, jak mù s\u0142u\u017ci zdrowié,<\/p>\n Jak w gòspòdarstwie druchòwi sã wiedze,<\/p>\n Pòradzë\u0142, jak sã òg\u00f3niac mô biedze,<\/p>\n A czej gò Jasiek wprowadzë\u0142 do chëczë,<\/p>\n Taczé mù wô\u017cné òpòwiôdô rzecze:<\/p>\n – Wielgô nastanie, bratu, w swiece zmiana!<\/p>\n Jô w tamten tidzé\u0144 w Gdu\u0144skù ù Leszmana<\/p>\n Widzô\u0142em w beczkach zelonawi kléjster,<\/p>\n Co gò and\u017celsczi fabrikùje méjster!<\/p>\n To pò naszémù nazëwô sã mëd\u0142o,<\/p>\n A mnie z pòcz\u0105tkù përzinkã sã zbrzëd\u0142o;<\/p>\n Nie chcô\u0142bëm tegò jãzëkã pòsliniec<\/p>\n Bò to wëgl\u0105dô, jak swié\u017ci krowiniec….!<\/p>\n W gãbã té\u017c tegò wierã nicht nie bierze,<\/p>\n Ale jak fejn sã z taczim kléjstrã pierze!<\/p>\n Leszman pòwiôdô, \u017ce miô\u0142 rôz Mùrzina,<\/p>\n Czësto czôrnégò jak sadze z kòmina:<\/p>\n Bierze wiãc mëd\u0142a, trze gò nim i czëscy,<\/p>\n I wnet bé\u0142 mòrus biô\u0142i, jak më wszëscy!<\/p>\n Jô s\u00f3m gò widzô\u0142 na du\u017cim pòrtrece,<\/p>\n Jak czësto czôrny lô\u0142 \u0142ojowé swiece,<\/p>\n A czejm \u017cëwégò òbôczë\u0142 w szënkòwni,<\/p>\n To òbaj z gãbi bëlësma so r\u00f3wni!<\/p>\n Tak to wej mëd\u0142o wszëtkò czôrné bieli,<\/p>\n A mësmë ò nim dot\u0105d nie wiedzeli!<\/p>\n Òj, bë\u0142bë dobri na tim zôrobeczek!<\/p>\n Trza kùpic w Gdu\u0144skù mëd\u0142a czilka beczek<\/p>\n I pò Kaszëbach rozwòzëc je wszãdze,<\/p>\n A dobri òdbët gwësno mia\u0142o bãdze!<\/p>\n Bò jak wësoczé wesz\u0142ë w m\u00f3dã bëfczi,<\/p>\n Wcôle jich wëprac nie pòtrafi\u0105 dzéwczi,<\/p>\n I kò\u0142nierziczi w \u0142ugu jim \u017cô\u0142kniej\u0105.<\/p>\n A bez to jeno Niemcë z nôs sã smiej\u0105!<\/p>\n \tJu w Gdu\u0144sku mëd\u0142a du\u017ce s\u0105 fabriczi,<\/p>\n St\u0105d je pò kréjsu rozwò\u017c\u0105 czipniczi,<\/p>\n I zarôbiaj\u0105 na tim mòc piniãdzy,<\/p>\n A tu cz\u0142ek marnie ca\u0142i rok przepãdzy,<\/p>\n I piechti depce pò kaszëbsczëch smiecach,<\/p>\n Ni s\u0105dka mëd\u0142a nie dwignie na plecach!<\/p>\n Bez to wiãc chòdzã jakbë w mankòliji…<\/p>\n Wiész co? Hã\u0144dlujma razã w k\u00f3mpaniji,<\/p>\n A miec bãdzema \u017cëcé bardzo lëtczé!<\/p>\n Jô d\u00f3m na mëd\u0142o wszësczé swòje dëtczi.<\/p>\n I jesz zbòrgùje k\u0105sk mnie kùpiec gda\u0144sczi,<\/p>\n A te le kònia dôsz i w\u00f3z fùrma\u0144sczi,<\/p>\n I dali w rejzã pò Kaszubach z mëd\u0142em!<\/p>\n W taczi to sprawie do cebie przëszed\u0142em. <\/p>\n \tJasiek tej òdrzek\u0142: – Jôc cebie pòwiezã,<\/p>\n Wiém, \u017ce i tak sã z biédë nie wëgrëzã,<\/p>\n Doch zyskù mòja mùszi bëc pò\u0142owa!<\/p>\n Zôbrodzczi klnie sã, \u017ce dotrzimô s\u0142owa.<\/p>\n \tTej na ùgòdã napilë sã w\u00f3dczi<\/p>\n I tak interes g\u0142adczi bé\u0142 i kr\u00f3tczi.<\/p>\n Ja\u017c tu zaczinô nanka Ja\u015bka ganic,<\/p>\n \u017be chce sã z mëd\u0142ã w\u0142\u00f3czëc i fùrmanic!<\/p>\n Wreszce matr\u00f3na ò sãdzëwi g\u0142owie,<\/p>\n Pòwiôdô g\u0142osno prôwdã, co sã zowie:<\/p>\n – Jaczi wa òbaj jesta g\u0142upie bëd\u0142o!<\/p>\n Chto na Kaszëbach bãdze kùpô\u0142 mëd\u0142o?<\/p>\n A czë to ni ma tu jez\u00f3r, czij\u00f3nczi?<\/p>\n Synkù, të na sã nie wezniesz fùrm\u00f3nczi!<\/p>\n \tJasiek sã zachwiô\u0142, ale tegò razu<\/p>\n Jednak staruszczi nie s\u0142uchô\u0142 rozkazu,<\/p>\n Bò mù Zôbrodzczi decht òmëdlë\u0142 duszã:<\/p>\n Wiedno mù szepce ò zôrobkù w ùszë<\/p>\n I pòkrijomù pòd \u017cebro gò szturô.<\/p>\n Wiãc biédnô nanka dzysô nic nie skùrô.<\/p>\n Jasiek rôd, \u017ce sã w swiat wënëkô z chëczë,<\/p>\n I chòc na chwilkã przed biéd\u0105 ùcecze,<\/p>\n Pòszed\u0142 do stani, pòfùtrowô\u0142 gniad\u0105<\/p>\n I wnet do Gdu\u0144ska ze Zôbrodzczim jad\u0105.<\/p>\n Co Jasiek widzô\u0142 i dokazywô\u0142 we Gdu\u0144skù, Z Knieji do Gdu\u0144ska dzesãc mil sã liczi.<\/p>\n A za Przëwidzã je jesz b\u00f3r dzewiczi<\/p>\n Wstrzimùj\u0105 kò\u0142a kòrzenie i pniôczi<\/p>\n Pò dwùch noclegach wreszce z rennym brzaskã<\/p>\n Stan\u0105\u0142 pòd Gdu\u0144skã p\u00f3n Zôbrodzczi z Ja\u015bkã.<\/p>\n \tCzej przëjechali przed wësok\u0105 br\u00f3mã,<\/p>\n Pitô sã Jasiek: Kãnë tu wjé\u017cd\u017c\u00f3ma?<\/p>\n Nie s\u0105 to abë dwiérze do kòsco\u0142a?<\/p>\n Trzeba n\u00f3m gwësno òbjechac dokò\u0142a,<\/p>\n Bò wej ù g\u00f3rë swiãté s\u0105 figùrë,<\/p>\n A nigdze jinszi nie widzã tu durë! <\/p>\n Zôbrodzczi m\u00f3wi: – Le nie st\u00f3j na mòsce,<\/p>\n Bò bë cã bùfcë zbielë bez litoscë,<\/p>\n Ju òbzéraj\u0105 cebie jak rôroga! <\/p>\n Jasiek wiãc dali jedze w jimiã Bòga,<\/p>\n Ale lãkliwie trzimô sã za drôbkã,<\/p>\n I nie chc\u0105c zgrzeszëc, w rãce trzimô czôpkã.<\/p>\n \tStanãlë w Gdu\u0144sku na wãd\u017celnym rinkù<\/p>\n I zarô pòszlë do Leszmana szinkù.<\/p>\n Tam wiele bë\u0142o czipnik\u00f3w ze \u017bu\u0142\u00f3w,<\/p>\n Co nakùpalë pe\u0142né wòzë gù\u0142\u00f3w.<\/p>\n Cy Zôbrodzczémù pòwiedzelë skrëce,<\/p>\n \u017be tak\u017ce z mëd\u0142ã jezdzëlë pò swiece,<\/p>\n Lecz wnet wszësczémù mùszelë dac pòkù,<\/p>\n Bò na p\u00f3\u0142 bankrut bëlë w jednym rokù.<\/p>\n Ale Zôbrodzczi nie s\u0142uchô\u0142 jech radã,<\/p>\n Mëslô\u0142, \u017ce jemù wëchòdz\u0105 na zdradã!<\/p>\n Wiedno mù we \u0142bie sedzy mëd\u0142o szaré,<\/p>\n W czeszéni bòd\u0105 gò twardé talarë,<\/p>\n I wnet bé\u0142 hã\u0144del zrobiony ze \u017bëdem,<\/p>\n Pò piãc talar\u00f3w kùpie\u0142 beczk\u00f3w sédem.<\/p>\n \tJasiek timczasã do dwòrca Artusa,<\/p>\n Szed\u0142 Krësztofòwi dac czesc i ca\u0142usa,<\/p>\n Jak kô\u017cdi, co chce pòkazac sã z pa\u0144ska,<\/p>\n Czëni za pierszim òdwiedzenim Gda\u0144ska.<\/p>\n Krësztof miô\u0142 gãbã zwr\u00f3con\u0105 do pieca,<\/p>\n Letkò so wô\u017cë\u0142 kaszubsczégò kmieca,<\/p>\n Lecz mimo tegò pësznégò wëkrãtu<\/p>\n Jasiek sã schilô kù niemù bez wstrãtu,<\/p>\n Kùszô Krësztofa k\u0105seczek ni\u017ci plecy,<\/p>\n Òcérô gãbã i do wòza lecy.<\/p>\n \tJak òdjé\u017cd\u017calë z mëd\u0142ã w stronë nasze,<\/p>\n Zadrwie\u0142 z nich \u017cô\u0142mierz, stoj\u0105cy na wasze,<\/p>\n Jakbë na òwce wò\u0142ô\u0142: – Ba\u015bka, Ba\u015bka! <\/p>\n I w br\u00f3mie gãbã wëkrzëwi\u0142 na Ja\u015bka.<\/p>\n Ten sã nie zdobë\u0142 na òdpòwiédz z prãdka,<\/p>\n Le groznie mrukn\u0105\u0142: – Zjôd\u0142es, juchò, smãtka! <\/p>\n Lecz jak wjechalë ju w kaszubsczé bòrë,<\/p>\n Za miastã Gdu\u0144skã tak milë p\u00f3\u0142toré,<\/p>\n Nawr\u00f3cë\u0142 Jasiek, kòni\u00f3m pùscë\u0142 wòdze<\/p>\n I gnô\u0142 do Gdu\u0144ska na ti sami drodze.<\/p>\n Ùzdrzô\u0142 jesz w br\u00f3mie wòjôka na wasze,<\/p>\n Stan\u0105\u0142 i wò\u0142ô: – Nie d\u00f3m pluc so w kaszã!<\/p>\n Chto ze mnie szidzy, wet za wet òdbierze! <\/p>\n Tej szerok mùniã òtwòrzë\u0142 jak dzwierze.<\/p>\n I ba! ba! – g\u0142osno na \u017cô\u0142mierza krzikô,<\/p>\n A tej czimprãdzy znôwù z miasta zmikô!<\/p>\n \tPò cã\u017cczi drodze drud\u017cégò wieczora,<\/p>\n Stan\u0105\u0142 ju kòle Wdzydzczégò Jezora,<\/p>\n Co w\u00f3wczas bë\u0142o zamarzniãté ca\u0142é.<\/p>\n Chòc ju òd deszcz\u00f3w lodë k\u0105sk staja\u0142ë.<\/p>\n Bë so òszczãdzëc p\u00f3\u0142 milë na drodze,<\/p>\n Pùscë\u0142 sã Jasiek z Zôbrodzczim pò lodze.<\/p>\n \tAle z\u0142i kùniec bé\u0142 rejzë mëdlarsczi,<\/p>\n Bò czej przed nimi bé\u0142 ju brzég przitarsczi,<\/p>\n Nôgle pòd wòzã òtwiérô sã dura,<\/p>\n I na gru\u0144t jidze k\u00f3\u0144 i cã\u017ckô f\u00f3ra,<\/p>\n Szczescém w tim miescu bë\u0142o ju dosc mia\u0142kò,<\/p>\n St\u0105d sã wiãc brika nie zmôcza\u0142a ca\u0142kò,<\/p>\n Wòda le syg\u0142a do pò\u0142owë k\u0142onic,<\/p>\n Wiãc \u017cëcé mòglë ludzëska òchronic,<\/p>\n Lecz biédnô gniadô, ùmãczonô srodze,<\/p>\n Ùpôdô na bòk i d\u017cinie we wòdze!<\/p>\n Jasiek z Zôbrodzczim skòczeli pò falë,<\/p>\n I szkapskò z wòdë pòdniesc pr\u00f3bòwalë,<\/p>\n Lecz wszëtka jejich prôca nadaremnô,<\/p>\n Wòda w ti pòrze srodze bë\u0142a zëmnô,<\/p>\n Mùszelë wëlézc, ùtonã\u0142o szkapskò!…<\/p>\n A Jasiek gòrzczé \u0142zë wëléwô knapskò,<\/p>\n Kòle gò w serce \u017côlu òstré szëd\u0142o,<\/p>\n \u017be ze Zôbrodzczim pòjachô\u0142 pò mëd\u0142o,<\/p>\n Z czegò mô terô taczi wield\u017ci skweres,<\/p>\n Przeklinô ca\u0142i mëdlarsczi interes!<\/p>\n Chcô\u0142 w pierszim gòrzu Zôbrodzczégò òbic,<\/p>\n Lecz ten ju pòszed\u0142 pòmòc przëspòsobic:<\/p>\n Z Przitarni pôrã przëprowadzô kòni,<\/p>\n Z cht\u00f3rimi wreszce w\u00f3z wëcygô z toni,<\/p>\n I \u017côden terô przë tim k\u00f3\u0144 nie d\u017cinie,<\/p>\n Bò szkapska cyg\u0142ë w\u00f3z na d\u0142ud\u017ci linie.<\/p>\n \tBeczczi na f\u00f3rze jeszcze bë\u0142ë wszëtczé,<\/p>\n Lecz terô srodze zdôwa\u0142ë sã letczé!<\/p>\n \tKònie w noc cemn\u0105 przë swietle latarni<\/p>\n Przëwleklë f\u00f3rã z mëd\u0142ã do Przitarni;<\/p>\n Biô\u0142awô piana scéka\u0142a bez bietczi,<\/p>\n Zôbrodzczi jãczi: – Szkòda za më dëtczi!<\/p>\n A jak tej w jizbie pòzdijmòwô\u0142 wieka,<\/p>\n Jesz wiele wiãkszi zaw\u00f3d spòtkô\u0142 cz\u0142eka.<\/p>\n W beczkach ju bë\u0142ë le rzôdczé mëdlinë,<\/p>\n Tak brzëdczé, jak czej nôplugawszé slinë!<\/p>\n A mëst ta dzywnô zmiana zasz\u0142a bez to,<\/p>\n \u017be mëd\u0142o w wòdze stopie\u0142o sã czësto.<\/p>\n Zôbrodzczi srodze zmôrtwie\u0142 sã z ti stratë,<\/p>\n A tu jesz jinszi k\u0142opòt wlôz\u0142 do chatë!<\/p>\n \tMiô\u0142 gòspòdini\u0105 szpekùlã\u0144t Zôbrodzczi,<\/p>\n Co ze staroscy ju wid mia\u0142a kr\u00f3tczi.<\/p>\n Ta, czej szôtornik pòwr\u00f3cë\u0142 z wëprawë,<\/p>\n Chca\u0142a mù pòdac nôsmaczniészi strawë:<\/p>\n Bùlew w sledzowi gòtowanëch zupie<\/p>\n Wiãc òny zupë szukô pò cha\u0142upie.<\/p>\n Sygô do beczczi pò s\u0142on\u0105 pòléwkã<\/p>\n I pe\u0142n\u0105 mëdlin nabiérô k\u00f3néwkã.<\/p>\n To chlusnie w grôpã gòspòdini \u017cëwò,<\/p>\n I tej wieczerzã na miskã wëléwô.<\/p>\n Zaprôszô Ja\u015bka, bë ùsôd\u0142 do sto\u0142u.<\/p>\n I z misczi wszësczi jedz\u0105 do pòspò\u0142u.<\/p>\n \tMùsza\u0142o to bëc jad\u0142o k\u0105sk niesmaczné,<\/p>\n Bò wszëscy minë strojelë dzywaczné,<\/p>\n Md\u0142\u0105 sã wëdaje pòléwka ze sledzy,<\/p>\n Kô\u017cdi przë misce niespòkòjnie sedzy.<\/p>\n Zôbrodzczi pieprzu, Jasiek \u017c\u0105dô soli,<\/p>\n Ja\u017c narôz wszësczëch mòcno brzuch zabòli!<\/p>\n Jasiek nôkr\u00f3cy przë stole sã pòcë\u0142,<\/p>\n Jak wëszed\u0142 na wies, tak wiãcy nie wr\u00f3cë\u0142.<\/p>\n Wstô\u0142 i Zôbrodzczi i w wield\u017cim fras\u00f3nkù,<\/p>\n Za\u017c\u0105dô\u0142 prãdkò lekarstwa z r\u00f3mi\u00f3nkù.<\/p>\n I gòspòdini dlô sebie gò szukô,<\/p>\n A p\u00f3n Zôbrodzczi g\u0142osno na ni\u0105 fùkô:<\/p>\n – A \u017cebës, babò, do kata przepad\u0142a!<\/p>\n Tec të trucëznã da\u0142as n\u00f3m do jad\u0142a!<\/p>\n Tej gòspòdini mù òdpòwiedza\u0142a:<\/p>\n Jakò k\u00f3newk\u0105 sledz\u00f3wczi nabra\u0142a<\/p>\n Z ny nowi beczczi, co z ni zdjãlë wiekò;<\/p>\n Sama mô rzni\u0105czkã i mòcno narzekô.<\/p>\n \tW ten spòs\u00f3b doszed\u0142 nieszczescô przëczinã,<\/p>\n Wiedzô\u0142 Zôbrodzczi, \u017ce \u0142ëkô\u0142 mëdlinë!<\/p>\n I bë ju wiãcy nie jesc ti sledz\u00f3wczi,<\/p>\n Dô\u0142 z beczk\u00f3w resztã wëlôc do gnoj\u00f3wczi,<\/p>\n Babã natëchmiast wëgnô\u0142 z chëczë fòra<\/p>\n I so do Czerska pòs\u0142ô\u0142 pò doktora;<\/p>\n Ten mù wëleczë\u0142 s\u0142abosc na \u017cô\u0142\u0105dkù<\/p>\n I tej Zôbrodzczi przeszed\u0142 do rozs\u0105dkù;<\/p>\n Pòznô\u0142, \u017ce mëd\u0142o na diôb\u0142a sã przëdô!<\/p>\n Wiãcy té\u017c na nie piniãdzy nie wëdô.<\/p>\n \tDrud\u017ci Kaszëbi té\u017c nié taczi g\u0142upi,<\/p>\n \u017bôden ju òdt\u0105d mëd\u0142a so nie kùpi.<\/p>\n Jak m\u0105drze pòradzë\u0142 Ja\u015bkòwi nance wielewsczi Òkropny wicher szalô\u0142 òny nocë,<\/p>\n Czej Jasiek dod\u00f3m pòwrôcô\u0142 w k\u0142opòce;<\/p>\n Sowë pò chòjnach przerazliwie wrzeszcz\u0105,<\/p>\n Szumi\u0105 wierzchò\u0142czi i ga\u0142ãzë trzeszcz\u0105!<\/p>\n Stan\u0105wszi w Knieji ò ti p\u00f3zny dobie,<\/p>\n Pùkniãcym w òkno daje znac ò sobie.<\/p>\n \tNanka tej prãdkò wëskòczë\u0142a z \u0142\u00f3\u017cka<\/p>\n I d\u00f3m mù pòsz\u0142a òtwòrzëc staruszka.<\/p>\n \u017be zdr\u00f3w pòwr\u00f3cë\u0142, matula sã ceszi.<\/p>\n I zarô przegrzôc wieczerz\u0105 mù spieszi.<\/p>\n Ale òn dzywnie jakòs dzys jôd\u0142 ma\u0142o,<\/p>\n Wiãc matka pitô, co to mù sã sta\u0142o? <\/p>\n Jasiek zap\u0142akô\u0142 i nance pòwòli<\/p>\n Pòwiôdô, sk\u0105d gò brzuch i g\u0142owa bòli,<\/p>\n Jak biédné szkapskò przësz\u0142o mù do szkòdë,<\/p>\n Jak ledwie brikã wëdostalë z wòdë,<\/p>\n Jak zarobilë z Zôbrodzczim na mëdle,<\/p>\n I co w Przitarni na wieczerzã jedlë.<\/p>\n \tTo sã lituje matka, to zôs gòrzi,<\/p>\n Czej syn pòwiôdô ò swòji pòdr\u00f3\u017ci,<\/p>\n A wreszce taczé pôlnie mù kôzanié:<\/p>\n \t – Òbôczisz, Ja\u015bkù, co sã z nami stanie –<\/p>\n Jak plusk nieszczecé wiedno na nôs padô:<\/p>\n Bez twòje g\u0142upstwò ùtonã\u0142a gniadô,<\/p>\n Biéda dzé\u0144 za dniã wiãcy n\u00f3m doskwiérô,<\/p>\n Ùwô\u017c so, g\u0142\u0105bie kapùscany, terô,<\/p>\n W co bãdzesz òrô\u0142? Chëba w chùdé kòzë!<\/p>\n W co torfù z bagna przewiezesz na mrozë?<\/p>\n Piechti wãdrowô\u0142 bãdzesz do kòsco\u0142a!<\/p>\n Tobie nié w g\u0142owie cepë, ni stodo\u0142a!<\/p>\n Chcô\u0142es z Zôbrodzczim wiesc \u017cëcé tu\u0142aczé,<\/p>\n A dzys òn z tob\u0105 swòji stratë p\u0142acze!<\/p>\n Òbë cy rozum lepszi dô\u0142 B\u00f3g z nieba,<\/p>\n Jinaczi wkr\u00f3tce zabraknie n\u00f3m chleba!<\/p>\n \tTak wërzéka\u0142a g\u0142osno matka starô,<\/p>\n Ja\u017c ju gòdzëna zawita\u0142a szarô.<\/p>\n Wcôle ti nocë spac sã nie ùk\u0142ad\u0142a,<\/p>\n Razu frisztekù z k\u0142opòtu nie jad\u0142a,<\/p>\n Lecz zarô reno do Wiela ò pòsce<\/p>\n Sz\u0142a sã pòradzëc ksãdza jegòmòscë.<\/p>\n Bò przëbôczë\u0142a sobie przë pôcerzu,<\/p>\n Co rzek\u0142 niebòszczik na smiertelnym le\u017cu,<\/p>\n \u017be jak przepadnie na nich wielgô nãdza,<\/p>\n Niech sã pòradzy wielewsczégò ksãdza.<\/p>\n \tKs\u0105dz probòszcz, kap\u0142an wielce swi\u0105tobliwi,<\/p>\n Bé\u0142 dlô kô\u017cdégò nadzwëczôj \u017cëczliwi,<\/p>\n Wiãc i staruszkã przëj\u0105\u0142 bardzo mile,<\/p>\n Bez kòmplimã\u0144t\u00f3w ze sob\u0105 m\u00f3wilë.<\/p>\n Co le na sercu mô Ja\u015bkowa matka,<\/p>\n Wszëtkò pòwiôdô ksãdzu do òstatka:<\/p>\n Jak to jim dobrze sz\u0142o pò ch\u0142opa zgònie,<\/p>\n I jakò Jasiek terô w d\u0142ugach tonie,<\/p>\n Jakò w tetlow\u0105 sukniã sã òb\u0142\u00f3czi,<\/p>\n Jak ju sã biéda kòle Knieji w\u0142\u00f3czi,<\/p>\n Jak sã jim nigdë nie chce szczescëc z bëd\u0142ã,<\/p>\n I wreszce kù\u0144czi historijã z mëd\u0142ã.<\/p>\n Spòkòjnie s\u0142uchô\u0142 ks\u0105dz litanii ca\u0142i,<\/p>\n Bò mëst na wszëtkò bé\u0142 wërozumia\u0142i,<\/p>\n Pòcziwô\u0142 g\u0142ow\u0105 i rzek\u0142 do babùsi:<\/p>\n Pojmuj\u0119, \u017ce wam dobrze i\u015b\u0107 musi.<\/p>\n I st\u0105d u Ja\u015bka \u017cywa bieda siedzi:<\/p>\n On ju\u017c dwa lata nie by\u0142 u spowiedzi!<\/p>\n Nie mo\u017cesz, matko, z syna mie\u0107 pociechy,<\/p>\n Dop\u00f3ki stare ci\u0105\u017c\u0105 na nim grzechy:<\/p>\n Nie kupi\u0142 kartki na Wielkanoc \u0142oni,<\/p>\n I st\u0105d go bieda z woli boskiej goni!<\/p>\n Trzeba z grzesznego wydoby\u0107 go ka\u0142u.<\/p>\n I przyprowadzi\u0107 do konfesjona\u0142u,<\/p>\n Niech si\u0119 przed ksi\u0119dzem szczerze wyspowiada,<\/p>\n To i na bied\u0119 wnet si\u0119 znajdzie rada –<\/p>\n \tTak perswadowô\u0142 gòdny ks\u0105dz kòbiéce,<\/p>\n Tej starka na to: – Jak to? Bòdôj\u017ce cã!<\/p>\n Wiãc to m\u00f3j Jasiek taczim je grzesznikã!<\/p>\n Ludze gò dôwno zwalë pòwroznikã.<\/p>\n Lecz jô mësla\u0142am, \u017ce to jeno z psotë!<\/p>\n Tile mëst doma mia\u0142am z nim robòtë,<\/p>\n Bë przëspòsobic bi\u015bka do spòwiedzë,<\/p>\n A òn wej \u017cëje jak bezbò\u017cny \u017cëdzë!<\/p>\n Czekôj, wisuse! Jô cy kùrtkã sprawiã!<\/p>\n Jutro, jegòmosc, Ja\u015bka tu przestawiã.<\/p>\n Kùpiã mù kartkã i zgni\u0142égò wò\u0142a,<\/p>\n Grubim pòstronkã wpãdzã do kòsco\u0142a,<\/p>\n Chòcbë ùpôdô\u0142 pòd grzéchòwim miechã!<\/p>\n \tTak rzek\u0142a starka, a kap\u0142an z ùsmiechã,<\/p>\n Jesz j\u0105 ùpòmni, bë z synã wërodnym<\/p>\n Pòstãpòwa\u0142a spòsobã \u0142agòdnym,<\/p>\n Pòdô\u0142 ji rãkã do pòca\u0142owaniô<\/p>\n I szed\u0142 na swiãto ùczëc sã kôzaniô.<\/p>\n \tStaruszka dod\u00f3m wr\u00f3cywszi w milczeniu,<\/p>\n Rzecze do Ja\u015bka przë pierszim widzeniu:<\/p>\n \t– Òj, trzeba na cã, bezbò\u017cnikù, bata!<\/p>\n Të ù spòwiedzë nie bé\u0142 ju dwa lata!<\/p>\n Ni mògã nigdë z cebie miec pòcéchë,<\/p>\n Dop\u00f3czi staré w miechù dzwigôsz grzéchë!<\/p>\n Trzeba z grzésznégò wëdobëc cã ka\u0142u<\/p>\n I zaprowadzëc do kònfesjona\u0142u!<\/p>\n Tak mnie pòwiedzô\u0142 ks\u0105dz proboszcz dzys reno,<\/p>\n Ale, négùse, pòwiédz matce jeno,<\/p>\n Czemù të kartczi nie wëkùpi\u0142 \u0142oni,<\/p>\n Chòc jô piniãdze wetk\u0142am cy do d\u0142oni?<\/p>\n Dlôczegò \u017ces to w wielkanocnym czasë,<\/p>\n Nie spòwiôdô\u0142 sã, të zgni\u0142i d\u017cibasë?<\/p>\n \tJasiek ze strachù za zôpiécek léze<\/p>\n I chòc tam \u0142uczek w òczë gò grëze,<\/p>\n Beczi i wiedno trze so rãk\u0105 slépie,<\/p>\n Ja\u017c tak s\u00f3mienié przed nank\u0105 wësëpie:<\/p>\n – Prôwdã, nanëczkò, co wë \u017cesce rzeklë,<\/p>\n Mnie cã\u017cczé grzéchë dokùczaj\u0105 wsceklë,<\/p>\n Jô ju czas d\u0142ud\u017ci nie bé\u0142 ù spòwiedzë!<\/p>\n Bò rôz \u017cem ùrzn\u0105\u0142 bez nanczëny wiedzë,<\/p>\n Z kòmina kawa\u0142 wãdzony cze\u0142basë,<\/p>\n I jesz do tegò w wielkòpòstnym czasë,<\/p>\n Jak krëczë gnô\u0142em na tôrg do Lëpùsza!<\/p>\n I òdt\u0105d miru ni mô mòja dusza,<\/p>\n Czart szepce w ùchò: Do spòwiedzë nie chòdz!<\/p>\n Ònãc cze\u0142basã, niedalekò Psiéch\u00f3c,<\/p>\n Z tëlny czeszéni mnie wëkrad\u0142a suka.<\/p>\n A jednak dzys jesz czujã szept kaduka.<\/p>\n Czasã i czôrn\u0105 pòstac jegò widzã,<\/p>\n A do spòwiedzë zawdë jisc sã wstidzã! –<\/p>\n \tPò taczi skruszë w jednym òkamgnieniu,<\/p>\n L\u017ci sã zrobi\u0142o ch\u0142opcu na s\u00f3mieniu,<\/p>\n A nanka czekô niecerpliwie jutra,<\/p>\n Bë katolëka nazôd zrobic z lutra.<\/p>\n A ledwie kùrë zwiastowa\u0142ë dzonek,<\/p>\n Wstaje i Ja\u015bka chce wz\u0105c na pòstronek,<\/p>\n Bë gò pònëkac do spòwiedzë chùtkò,<\/p>\n Lecz Jasiek prosy bardzo pòkòrniutkò,<\/p>\n Abë schòwa\u0142a òn pòwr\u00f3z na swinie,<\/p>\n Òn i tak z chãc\u0105 pùdze do swi\u0105tinie!<\/p>\n Tej sã kòbiéce rozczulë\u0142o serce<\/p>\n I nie pãdzë\u0142a sëna w pòniewiérce,<\/p>\n Ale fest Ja\u015bka trzima\u0142a za rãkã,<\/p>\n Ja\u017c przed wielewsk\u0105 przëszlë Bò\u017c\u0105 mãkã,<\/p>\n I przed kòsco\u0142ã mù smakã niemieck\u0105<\/p>\n Do resztë grub\u0105 wënëka\u0142a léck\u0105.<\/p>\n \tNa kartkã nios\u0142a panu òrganisce<\/p>\n Jôj ca\u0142\u0105 kòpã i fù\u0144t mas\u0142a w misce,<\/p>\n Bë Panu Bògù bë\u0142o na òfiarã,<\/p>\n I nieba z Knieji òdwr\u00f3cë\u0142ë karã.<\/p>\n \tPrzede msz\u0105 Jasiek ze \u017côlã i skruch\u0105,<\/p>\n Pòwiedzô\u0142 ksãdzu grzéchë swé na ùchò,<\/p>\n Pò tim sã krzi\u017cã w kòscele pò\u0142o\u017ci,<\/p>\n A czej ju zwòni\u0105 na Baranek Bò\u017ci,<\/p>\n Wstaje i z Bòd\u017ciem pò\u0142\u0105czëc sã spieszi,<\/p>\n A matka za nim klãcz\u0105cô sã ceszi,<\/p>\n Pewnie sã ceszë\u0142 i òjc Ja\u015bka w niebie,<\/p>\n \u017be cã\u017cczé grzéchë zdrzucë\u0142 syn ze sebie.<\/p>\n \tDoma, czej jedlë pòstné strawë suté,<\/p>\n Pitô sã nanka Ja\u015bka ò pòkùtã,<\/p>\n Jak\u0105 spòwiednik wëznaczëc mù rôczë\u0142,<\/p>\n Abë – br\u00f3\u0144 Bò\u017ce – czegò nie zabôczë\u0142.<\/p>\n Tej Jasiek nance przëznaje sã szczerze,<\/p>\n Jaczé mô d\u0142ud\u017cé òdmôwiac pôcerze,<\/p>\n Jakò òpr\u00f3cz tegò bez szterë niedzele,<\/p>\n W pi\u0105tczi na òbiôd ni mô jadac wiele<\/p>\n I jak pò swiãtach nômniészégò kãsa<\/p>\n Bez dwa mies\u0105ce ni mô \u0142ëkn\u0105c miãsa.<\/p>\n Nance pòkùta zda\u0142a sã za letk\u0105:<\/p>\n Taczi pòst bë\u0142bë wcôle bez pò\u017cëtkù,<\/p>\n Bò w Knieji rzôdkò miãsné s\u0105 przësmaczi,<\/p>\n Jôdaj\u0105 t\u0142usto ledwie w swiãto jaczé,<\/p>\n Abò czej w chëczë stari druch zagòscy,<\/p>\n Chto nie je z mlékã, taczi w Knieji pòscy.<\/p>\n Mùszô\u0142 wiãc Jasiek za òn\u0105 cze\u0142basã<\/p>\n Ja\u0142owé wrëczi d\u0142ud\u017ci jadac czasë,<\/p>\n Lecz przë tim zawdë zdr\u00f3w bé\u0142 i ch\u0142op dzarsczi,<\/p>\n \u017be mù zazdroscë\u0142 kô\u017cdi gbùr przitarsczi.<\/p>\n Jak mù ju trochã przejad\u0142ë sã wrëczi,<\/p>\n Zaczãli chòdzëc z Zôbrodzczim na reczi,<\/p>\n I wëszli na tim lepi jak na mëdle,<\/p>\n Mielë piniãdze a smacznie so zjedlë!<\/p>\n I ju zaczãli prorokòwac ludze,<\/p>\n \u017be znôwù w g\u00f3rã wnet Ja\u015bkòwi pùdze.<\/p>\n <\/p>\n Pos\u0142owie<\/a><\/b><\/p>\n Hieronim Derdowski (1852-1902) by\u0142 autorem trzech humorystycznych poemat\u00f3w kaszubskich. Najwi\u0119kszy rozg\u0142os zdoby\u0142a jego pierwsza epopeja „O Panu Czorli\u0144scim co do Pucka po sece jacho\u0142” (1880). Z entuzjazmem przyj\u0119ta przez \u015brodowiska akademickie i literackie, otworzy\u0142a drog\u0119 kaszubszczy\u017anie do kultury polskiej. Napisany z okazji dwuchsetnej rocznicy odsieczy wiede\u0144skiej epos „Kaszuba pod Widnem” (1883) zyska\u0142 podobn\u0105 popularno\u015b\u0107 jak „Czorli\u0144sci”. Mia\u0142 dotychczas jedena\u015bcie wyda\u0144 i zosta\u0142 prze\u0142o\u017cony na j\u0119zyk angielski. Og\u0142oszony na pocz\u0105tku 1885 roku, tu\u017c przed wyjazdem poety do Stan\u00f3w Zjednoczonych, poemat „Jasiek z Knieji” nale\u017cy niezas\u0142u\u017cenie do najmniej znanych utwor\u00f3w Derdowskiego. Epopeja ta zosta\u0142a wznowiona przez Aleksandra Majkowskiego w pi\u015bmie „Dru\u017cba” w 1905 roku i przez ks. J\u00f3zefa Wrycz\u0119 w 1935 roku.<\/p>\n W 1911 roku, w przedmowie do drugiego wydania „Czorli\u0144skiego”, Aleksander Majkowski polemizuj\u0105c z krytycznymi uwagami wobec tw\u00f3rczo\u015bci pierwszego poety kaszubskiego pisa\u0142 z pasj\u0105: „Odmawianie kaszubsko\u015bci utworom Derdowskiego musz\u0119 nazwa\u0107 wprost niebywa\u0142ym. Nigdy po nim bowiem nie pisano rzeczy tak wybitnie kaszubskich, jak »Czorli\u0144sci« i »Jasiek z Knieji«. Szczeg\u00f3lnie ten ostatni mo\u017ce znawc\u0119 ducha ludu kaszubskiego bogactwem zwrot\u00f3w rdzennie kaszubskich i tre\u015bci\u0105 odzwierciedlaj\u0105c\u0105 ducha ludu wprost w zachwyt wprowadzi\u0107”.<\/p>\n W ocenie Majkowskiego nie ma przesady. Kaszubsko\u015b\u0107 „Ja\u015bka z Knieji” wyp\u0142ywa zar\u00f3wno z j\u0119zyka, jak i z reali\u00f3w geograficznych i obyczajowych akcji poematu. Rzecz dzieje si\u0119 bowiem w przysi\u00f3\u0142ku po\u0142o\u017conym niedaleko Wiela na Zaborach, w okolicach rodzinnych stron autora. Prototypem bohatera poematu by\u0142 Jan Pestka, krewniak poety, kt\u00f3ry w tym samym czasie co autor „Czorli\u0144sciego” wyemigrowa\u0142 z powodu wielkiego kryzysu ekonomicznego w \u00f3wczesnych Prusach Zachodnich do Stan\u00f3w Zjednoczonych.<\/p>\n Napisany jedenastozg\u0142oskowcem „Jasiek z Knieji” sk\u0142ada si\u0119 z o\u015bmiu cz\u0119\u015bci. Autor w pierwszej cz\u0119\u015bci wyjawi\u0142 motywy powstania utworu i nakre\u015bli\u0142 obyczajowe t\u0142o poematu. Wyzna\u0142, \u017ce mimo niezadowolenia rodak\u00f3w z jego kaszubskich „\u0142garstw”, ponownie zabiera si\u0119 do pisania, kt\u00f3re by\u0107 mo\u017ce pozwoli mu wyj\u015b\u0107 z dokuczliwej biedy. Wyjawi\u0142 te\u017c, \u017ce tworz\u0105c powiastk\u0119 o Ja\u015bku z Kniei wysnu\u0142 jej g\u0142\u00f3wne w\u0105tki zar\u00f3wno z prawdy, jak i \u017cart\u00f3w. S\u0142owem, prawdziwe losy prostego ch\u0142opaka wiejskiego przepl\u00f3t\u0142 humorystyczn\u0105 fikcj\u0105 literack\u0105, czyli ulubionym przez Kaszub\u00f3w bajaniem.<\/p>\n Znany z zami\u0142owania do podr\u00f3\u017cy i w\u0119dr\u00f3wek Hieronim Derdowski, bohater\u00f3w wszystkich swoich poemat\u00f3w skazywa\u0142 na w\u0142\u00f3cz\u0119g\u0119, konstruowa\u0142 fabu\u0142\u0119 z przygodami prze\u017cywanymi podczas pokonywania drogi. Jasiek z Kniei za namow\u0105 handlarza Zobrodzciego z s\u0105siedniej Przytarni wybra\u0142 si\u0119 po myd\u0142o do Gda\u0144ska. Wyprawa sko\u0144czy\u0142a si\u0119 niepowodzeniem. Jasiek i Zobrodzci na interesie, kt\u00f3ry mia\u0142 im przynie\u015b\u0107 du\u017ce korzy\u015bci, wyszli jak przys\u0142owiowy „Zab\u0142ocki na mydle”. Poprzez pe\u0142n\u0105 niespodzianek i osobliwych zdarze\u0144 podr\u00f3\u017c poeta nakre\u015bli\u0142 koloryt poszczeg\u00f3lnych miejscowo\u015bci, po mistrzowsku opisa\u0142 komiczne sceny i zabawne perypetie kaszubskich w\u0119drowc\u00f3w.<\/p>\n Ostatni poemat Derdowskiego jest pochwa\u0142\u0105 swojsko\u015bci i apoteoz\u0105 \u017cycia wiejskiego. Poeta pisz\u0105c o przygodach ziomka z rodzinnych stron, przedstawiaj\u0105c idylliczno-satyryczny obraz rodzimego zak\u0105tka ziemi najbli\u017cszej, intuicyjnie \u017cegna si\u0119 si\u0119 z Kaszubami. Daje wyra\u017anie do zrozumienia, \u017ce przyczyn\u0105 wkradaj\u0105cej si\u0119 do wiejskich zagr\u00f3d biedy jest nie tylko sytuacja gospodarcza pa\u0144stwa. Mo\u017cna jej zazna\u0107 oddaj\u0105c si\u0119, tak jak g\u0142\u00f3wny bohater poematu, lenistwu i pija\u0144stwu, ulegaj\u0105c modom i z\u0142udzeniom, stawiaj\u0105c na ryzyko i spekulacj\u0119. Autor w \u017cartobliw\u0105 gaw\u0119d\u0119 o Ja\u015bku wpl\u00f3t\u0142 powa\u017cne przes\u0142anie o zbawiennym dla Kaszub\u00f3w przywi\u0105zaniu do ojcowizny, katolicyzmu i tradycyjnych zasad moralnych.<\/p>\n Z zapowiedzi og\u0142oszonych na \u0142amach „Gazety Toru\u0144skiej” wynika, \u017ce ksi\u0105\u017ceczka „Jasiek z Knieji” jest pierwszym zeszytem wi\u0119kszej ca\u0142o\u015bci. Poeta mia\u0142 zamiar wyda\u0107 jeszcze dwa kolejne zeszyty. Obieca\u0142, \u017ce je\u017celi znajdzie si\u0119 300 prenumerator\u00f3w na zapowiedziane publikacje, wkr\u00f3tce wyda ca\u0142y poemat. Nie wiadomo dlaczego Derdowskiemu nie uda\u0142o si\u0119 zrealizowa\u0107 tw\u00f3rczych plan\u00f3w. By\u0107 mo\u017ce sta\u0142o si\u0119 tak z powodu nik\u0142ego zainteresowania czytelnik\u00f3w, jak i zabieg\u00f3w zwi\u0105zanych z przygotowaniami do podr\u00f3\u017cy za ocean. G\u0142\u00f3wny bohater humoreski w dalszym ci\u0105gu jest orygina\u0142em, tym razem narzekaj\u0105cym na trudy podr\u00f3\u017cy do Ameryki i skar\u017c\u0105cym si\u0119, \u017ce Derdowski o\u015bmieszy\u0142 go w „Ja\u015bku z Knieji”. R\u00f3wnie\u017c i w opowiadaniu brak jest zako\u0144czenia. Autor jedynie zamie\u015bci\u0142 dopisek, w kt\u00f3rym wyja\u015bni\u0142, \u017ce Jasiek po przybyciu do Ameryki uda\u0142 si\u0119 do krewnych w Polonii w stanie Wiscontin, gdzie za pruskie marki kupi\u0142 farm\u0119. Z biegiem czasu polubi\u0142 nowy kraj, tylko uskar\u017ca\u0142 si\u0119, \u017ce nigdzie na stacjach kolejowych, tak jak na Kaszubach, nie mo\u017cna kupi\u0107 marynowanych \u015bledzi.<\/p>\n Egzemplarze oryginalnego wydania „Ja\u015bka z Knieji” z 1885 roku znajduj\u0105 si\u0119 w zbiorach Biblioteki Uniwersytetu Miko\u0142aja Kopernika w Toruniu i Biblioteki Narodowej w Warszawie. Hieronim Derdowski, podobnie jak w „Czorli\u0144scim” i „Kaszubie pod Widnem”, w zapisie „Ja\u015bka” nie u\u017cywa\u0142 specyficznych dla kaszubszczyzny znak\u00f3w diakrytycznych. O powodach rezygnacji z oznaczania niekt\u00f3rch g\u0142osek odr\u0119bnymi znakami graficznymi autor bardzo sugestywnie pisze w s\u0142owie wst\u0119pnym do niniejszego poematu. Poeta mia\u0142 jednak \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce dla uwidocznienia fonetycznych w\u0142a\u015bciwo\u015bci niekt\u00f3rych liter, takie znaki powinny by\u0107 obecne w pi\u015bmiennictwie kaszubskim.<\/p>\n Niniejsze, czwarte wydanie poematu zosta\u0142o opublikowane na podstawie pierwodruku w obowi\u0105zuj\u0105cej obecnie pisowni kaszubskiej. W wydaniu tym zachowano pomijane w poprzednich wznowieniach „Wst\u0119pne s\u0142owo autora”. Chocia\u017c tekst ten z dzisiejszego punktu widzenia zawiera wiele oczywisto\u015bci, to pomaga zrozumie\u0107 motywacje i wybory tw\u00f3rcze Derdowskiego; nade wszystko jednak ukazuje znakomit\u0105 jak na \u00f3wczesne czasy orientacj\u0119 poety w sprawach kaszubskich. Dzi\u0119kuj\u0119 prof. Jerzemu Trederowi za cenne rady i uwagi przekazane podczas przygotowania tego tekstu do druku. <\/p>\n \t\t\t\t\t\t\t\tStanis\u0142aw Janke<\/i><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Kaszubsko\u015b\u0107 \u201eJa\u015bka z Knieji\u201d wyp\u0142ywa zar\u00f3wno z j\u0119zyka, jak i z reali\u00f3w geograficznych i obyczajowych akcji poematu.<\/span> \u041d\u0430\u0441\u0442\u0430\u0432\u0438\u0442\u0435 \u0441\u0430 \u0447\u0438\u0442\u0430\u045a\u0435\u043c
\n
\nSk\u0105d i jak sã \u0142gôrzowi zôs figle we \u0142bie lãgn\u0105,
\nco òn mô do Ja\u015bka z Knieji<\/a>
\nGdze le\u017ci Kniejô, jak w ni Jasiek strzélô zajczi
\ni jak jemù dzysô sã pòwòdzy<\/a>
\nSmierc Ja\u015bkòwégò òjca i jakò òn zacz\u0105\u0142 sã
\nòb\u0142\u00f3czëc z pa\u0144ska i pòkòchô\u0142 pannã Klarã<\/a>
\nJakò panna Klara mia\u0142a Ja\u015bkòwi miec zadané
\ni jak gò nanka z tegò kùruje<\/a>
\nBiéda zaczinô sã t\u0142uc kòle Knieji,
\nJasiek chce przed ni\u0105 ùcec do Americzi,
\na nanka mù to perswaduje z g\u0142owë<\/a>
\nJasiek jedze z Zôbrodzczim z Przitarni
\npò mëd\u0142o do Gdu\u0144ska<\/a>
\nCo Jasiek widzô\u0142 i dokazywô\u0142 we Gdu\u0144skù,
\njak sã zarwalë ze Zôbrodzczim na Wdzydzczim
\nJezorze i co sã na òstatkù z mëd\u0142ã sta\u0142o<\/a>
\nJak m\u0105drze pòradzë\u0142 Ja\u015bkòwi nance wielewsczi
\nprobòszcz i jakò Jasiek sã pòjednô\u0142 z Panem Bòd\u017ciem<\/a><\/p>\n
\nco òn mô do Ja\u015bka z Knieji<\/a><\/b><\/p>\n
\ni jak jemù dzysô sã pòwòdzy<\/a><\/b><\/p>\n
\nòb\u0142\u00f3czëc z pa\u0144ska i pòkòchô\u0142 pannã Klarã<\/a><\/b><\/p>\n
\ni jak gò nanka z tegò kùruje<\/a>
\n<\/b><\/p>\n
\nJasiek chce przed ni\u0105 ùcec do Americzi,
\na nanka mù to perswaduje z g\u0142owë<\/a><\/b><\/p>\n
\npò mëd\u0142o do Gdu\u0144ska<\/a><\/b><\/p>\n
\njak sã zarwalë ze Zôbrodzczim na Wdzydzczim
\nJezorze i co sã na òstatkù z mëd\u0142ã sta\u0142o<\/a><\/b><\/p>\n
\nprobòszcz i jakò Jasiek sã pòjednô\u0142 z Panem Bòd\u017ciem<\/a><\/b><\/p>\n
\nDalszy ci\u0105g los\u00f3w bohatera poematu ukaza\u0142 si\u0119 ju\u017c w Stanach Zjednoczonych, na \u0142amach redagowanego i wydawanego przez Derdowskiego „Wiarusa” (nr 14 i 16 z 1889 r.) w prozatorskiej humoresce „Jasiek z Kniei i Szymek z Wiela w podr\u00f3\u017cy do Ameryki”.\tW tek\u015bcie tym, z narracj\u0105 po polsku i dialogami po kaszubsku, autor zamie\u015bci\u0142 literack\u0105 realcj\u0119 z podr\u00f3\u017cy Ja\u015bka na kontynent ameryka\u0144ski. Towarzysz\u0105cy Ja\u015bkowi i jego rodzinie Szymek z Wiela, to w rzeczywisto\u015bci sam poeta, kt\u00f3ry w rozmowach bohater\u00f3w wyst\u0119puje tak\u017ce pod w\u0142asnym, kaszubskim nazwiskiem jako Heru\u015b Derdoc.<\/p>\n
\nZrezygnowano z przypis\u00f3w, kt\u00f3rymi zosta\u0142o opatrzone przez autora pierwotne wydanie poematu. S\u0142owa, kt\u00f3re w\u00f3wczas poeta uzna\u0142 jako trudne do zrozumienia lub wymagaj\u0105ce komentarza, s\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnemu kaszubskiemu czytelnikowi dobrze znane. By edycja ta by\u0142a zgodna z zalecan\u0105 standaryzacj\u0105, zmianie uleg\u0142y niekt\u00f3re charakterystyczne dla zaborskiej odmiany kaszubszczyzny formy fleksyjne typu „ludzcie”, „worciem”, „zacz\u0105n” na „ludzczé”, „workã”, „zacz\u0105\u0142”.<\/p>\n