Jankòwsczi przë to\u0142maczenim Triptikù<\/i> mùszô\u0142 sã baro zmagac z nëma jãzëkama, \u017cebë prawie w kaszëbsczim pòwiedzec to samò, co w pòlsczim, i \u017cebë w jednym i w drëd\u017cim bë\u0142o to samò: pòchwôtno (jasno) i snô\u017cô (piãkno). Przë dzysdniowim stãpniu rozwiju lëteracczi kaszëbiznë nie bë\u0142o to prosté. Nôle\u017ca\u0142o tej miec wiele òdwôd\u017ci, cobë sã brac za to\u0142maczenié tegò dokôzu, chòcô pò trzech ju pr\u00f3bach to\u0142maczeniô na kaszëbsczi Swiãtëch Pismion\u00f3w<\/i>, tj. Biblii, nie wëdôwô sã to ja\u017c tak dzywné.<\/p>\n
Wëmòwa<\/b> (fònetika) prze\u0142o\u017cënkù je – wedle pisënkù – òglowô, standarizow\u00f3nô, ale w czëtanim – tuwò czë dzejindze – gwësno nôwicy wi\u0144dze niestandarizow\u00f3nô, tj. zanôlégaj\u0105cô od domôcy kaszëbiznë czëtaj\u0105cégò: jinaczi bãdze czëtô\u0142 Jankòwsczi, jinaczi np. jô. Nadczidn\u0105c m\u00f3\u017ce, \u017ce to\u0142macz, jid\u0105cë za s\u0142owarzã Trepczika, ù\u017ciwô m.jin. wëmòwë tërwac<\/i> ‘dérowac’, jak té\u017c përznã archajiznë ôrtu mô\u0142czec<\/i> czë darga<\/i>.<\/p>\n
Fleksjô<\/b> wëraz\u00f3w té\u017c je dosc tëlé standarizow\u00f3nô, co widzec np. pò lëteracczim ôrce mion meditacëjô<\/i>, wizëjô<\/i> czë deklinacji mion ôrtu widzenim<\/i>, \u017cdanim<\/i>, ale r\u00f3wnak widzeniô<\/i>, nié: widzeniégò<\/i>. Ù\u017ciwô té\u017c d\u0142ë\u017cszé zamiona ôrtu swòjégò<\/i>, twòjégò<\/i>, czej w pòl. s\u0105 swego<\/i>, twego<\/i>, ale s\u0105 té\u017c strzédnokaszëbsczé skr\u00f3coné ôrtu dlôcze<\/i>, dlôte<\/i> w môl pòl. dlaczego<\/i>, dlatego<\/i>. Mô rozkôzowny ôrt z kùnôszkã -ë<\/i>, np. zezwòlë<\/i>, ale i r\u00f3b<\/i>; czas ùsz\u0142i ôrtu czëtô\u0142 jem<\/i>, zatacë\u0142a jes<\/i>, a w wielny lëczbie òrt ùsôdzalë<\/i> òkrom òprzestôwelë<\/i>.<\/p>\n
Szerok òtemk\u0142ô przed t\u00f3\u0142maczã stoja\u0142a syntaksa<\/b>, tj. bùdacjô zdani\u00f3w, ale w ni je òn baro zg\u00f3dny z pòlsczim tekstã, chòc czasã wstôwiô jiné wiãzniczi, np. co procëm pòl. kt\u00f3ry<\/i>; czej za pòl. gdy<\/i>. M.jin. dobiérô mionoczasniczi na -\u0105cë<\/i>, np. „Dzëwùj\u0105cë sã, wcyg sã ùkôzywô\u0142\/ z ny dënëd\u017ci, chtërna gò nios\u0142a,\/ jakbë gôdaj\u0105cë wszëtczémù wk\u00f3\u0142:\/ zascygnij sã! – môsz we mie stanié.”<\/b><\/p>\n
Nôwicy wòlnotë to\u0142macz miô\u0142 w s\u0142owiznie<\/b>, ale ji to\u0142maczenié bë\u0142o nôbar\u017ci drãg\u0105 robòt\u0105, m.jin. z le\u017cnotë wielenë w Triptikù<\/i> abstrakcyjnëch s\u0142\u00f3w. Ògra\u0144czenié sã do s\u0142owiznë zn\u00f3ny le kaszëbsczim dialekt\u00f3m mòg\u0142obë nie sygn\u0105c dlô òpòwiedzeniô òbserwacji, òbrôz\u00f3w, a òsoblëwò biblijnëch mësli abò to\u0142maczenié ni mia\u0142obë ny malënkòwi i dotëkòwi przirodë, jak\u0105 mô dokôz Micha\u0142a Janio\u0142a.<\/p>\n
W przër\u00f3wnanim z pòlsk\u0105 edicj\u0105 Triptikù…<\/i>, a gwësno tak biwô w jinojãzëcznëch, rôz pòtrzébòw\u00f3né w jaczims môlu s\u0142owò pòwtôrzô sã w jinëch môlach i jistnëch spar\u0142ãczeniach, np. wcyg ù\u017ciwô Wiednowé S\u0142owò<\/i> za pòl. Przedwieczne\/ Odwieczne S\u0142owo<\/i> – czë pòwtôrzô (na zôcz\u0105tkù dzélu 1. i 2.) cytat: „Roztoka lasu schôdô\/ w chi\u017cë g\u00f3rsczich strëg\u00f3w…” Taczé pòstãpòwanié je wô\u017cné dlô jednaczégò rozmieniô szëkù nëch môl\u00f3w i wikszi ca\u0142oscë dokôzu. Jinaczi biwô le wëjimkã, np. za bliskòznacz\u0105cé s\u0142owa pòl. potok<\/i>, strumie\u0144<\/i> – je kasz. strëga<\/i>; za pòl. r\u00f3\u017cny<\/i> i inny<\/i> – je kasz. jinszi<\/i>; za pòl. razem<\/i>, wraz<\/i> – kasz. wesp\u00f3\u0142<\/i>. M\u00f3\u017ce tu nadczidn\u0105c ò dobiéranim na zmianã kasz. gadac<\/i> i m\u00f3wic<\/i> za pòl. m\u00f3wi\u0107<\/i> czë kasz. wãdrowac<\/i> i wano\u017cëc<\/i> za pòl. w\u0119drowa\u0107<\/i>.<\/p>\n
Jankòwsczi dëcht niepòtrzébno zarzékô sã, czej gò pitaj\u0105 ò jãzëk to\u0142maczeniô, \u017ce nie je ùcza\u0142im i lingwist\u0105, \u017cebë ò tim rozprawiac czë té\u017c decydowac. To doch wiedno prawie ny pisz\u0105cy, a wic pisarze, gazétnicë, to\u0142macze itp. i tak nôwicy maj\u0105 w tim czerënkù do zrobieniô, chòcô ma\u0142o czej s\u0105 doch pòspò\u0142u ùcza\u0142ima lingwistama. Sygnie tuwò przëbôczëc le nôzwëska Derdowsczégò, Majkòwsczégò, Gò\u0142\u0105bka czë Walkùsza. Normalno to doch rzecz, \u017ce pisz\u0105cy maj\u0105 nôwikszi cësk na sztô\u0142t lëteracczégò jãzëka.<\/p>\n
W to\u0142maczenim swòjim czerëje sã, jak przënôlégô, wskôzama s\u0142owarz\u00f3w, przédno Trepczika. Wiele m\u00f3më tegò przëmiar\u00f3w: celt<\/i> za pòl. namiot<\/i>; kôrba<\/i> za pòl. rozmowa<\/i> (przër. kôrba<\/i> ‘gaw\u0119dziarz’ (K\u0119pa \u017barnowiecka) i ale kôrbac<\/i> ‘baja\u0107’ Sy); mamczëzna<\/i> za pòl. macierzy\u0144stwo<\/i> (przër. mëmczëzna<\/i> Trep, a ‘spadek po matce’ Sy); pòwid<\/i> za pòl. odblask<\/i>; roztoka<\/i> (lasu) za pòl. zatoka<\/i>; starowno<\/i> za pòl. starannie<\/i>; szlachòwnota<\/i> za podobie\u0144stwo<\/i> (òd szlachòwac<\/i> ‘by\u0107 podobnym’). Niejedno s\u0142owò zapisô\u0142 té\u017c Sëchta, np. przék\u0105<\/i> za pòl. wbrew<\/i>; przékòwac<\/i> za przeczy\u0107<\/i>; s\u00f3mny<\/i> za samotny<\/i> (arch. nord. Sy).<\/p>\n
Nierôzka r\u00f3wnak Jankòwsczi jidze, bò tak mùszô\u0142, bar\u017ci gwôsnym szlachã, np. mô czëni\u0105cé<\/i> (S\u0142owò) za pòl. stw\u00f3rcze<\/i>; fùlnota<\/i> za pòl. pe\u0142nia<\/i> (przër. fùlnosc<\/i> Trep, òd fùl<\/i>); òsék<\/i> za pòl. ost\u0119p<\/i>; chi\u017cô<\/i> za pòl. rytm<\/i>, jak té\u017c chi\u017cno<\/i> za rytmicznie<\/i>; stanié<\/i> za przysta\u0144<\/i> (przër. stana<\/i> Trep); spôdanié<\/i> – nié: kaskada<\/i>, spôdowina<\/i> wòdë<\/i> jak ù Trepczika – za pòl. kaskada<\/i>, a \u017clë to ju rozwi\u0105zô\u0142 tak, tej zarô ni\u017ci za pòl. spada<\/i> (potok) dôwô kasz. nëkô<\/i> (strëga). Mô té\u017c sw\u00f3jsczé idiomë, jak miec szëk<\/i> za pòl. mie\u0107 sens<\/i> – czë òbzerac sã do të\u0142u<\/i> ‘wspominac, \u017ca\u0142owac dôwnotã’.<\/p>\n
Swòji neòlogiznë<\/b> Jankòwsczi prawie ni mô, ale bierze tak\u0105 ze s\u0142owarz\u00f3w, co je normalné i mia\u0142obë bëc prosté. Tak r\u00f3wnak nie je, bò te s\u0142owa ze s\u0142owarz\u00f3w nie s\u0105 szerzi lëdz\u00f3m zn\u00f3né, bò nie s\u0105 jesz wëùczoné, np. w szkòle. Nôwicy taczich nowëch s\u0142\u00f3w wz\u0105\u0142 òn ze s\u0142owarza Trepczika, np. bëtnik<\/i> za pòl. uczestnik<\/i>, jistnota<\/i> za pòl. istota<\/i> (ludzka), òbroda<\/i> za pòl. urodzaj<\/i>, òtroctwò<\/i> za pòl. potomstwo<\/i>, przi\u0144dnota<\/i> za pòl. przysz\u0142o\u015b\u0107<\/i>, smãtwa<\/i> za pòl. smutek<\/i>; swi\u0105dã<\/i> – za pòl. \u015bwiadomo\u015b\u0107<\/i>, szu\u0144c<\/i> (òfiarny<\/i>) – za pòl. stos<\/i> (ofiarny<\/i>); wdarzac so<\/i> – za pòl. pami\u0119ta\u0107<\/i>. Aùtorã przëdôwnika wiednowé<\/i> (le razã z wërazã S\u0142owò<\/i>) za pòl. Przedwieczne<\/i> (S\u0142owo<\/i>) – je prof. Walkùsz; pòchôdô òno òd wiedno<\/i> ‘stale, wcyg’ wedle mòd\u0142a np. bùtnowi<\/i> òd bùtno<\/i>.<\/p>\n
Nierôzka niejeden Kaszëba za kù\u0144sztowné s\u0142owa wëznie stôré kaszëbsczé wërazë, ale zn\u00f3né w miészim òkòlim, jak np. \u017coch<\/i>, ryb. ‘pr\u0105d, nurt wody, spowodowany przez odbijaj\u0105ce si\u0119 od brzegu fale’ (Przymorze) Sy; procëm pòl. pr\u0105d<\/i> (wody) mô òn përznã wã\u017cszé i specjalné (rëbacczé) znaczenié. Jistno m\u00f3g\u0142bë rzec ò kasz. zôtor<\/i> ‘g\u0142ãbòczi môl w wòdze’, w Triptikù<\/i>: lëdzczi zôtor<\/i> za pôl. ludzka g\u0142\u0119bia<\/i>.<\/p>\n
Pòlsczé s\u0142owò niewys\u0142owiona<\/i> (przestrze\u0144) Kaszëbi \u0142ôtwie prze\u0142o\u017c\u0105 na niewëpòwiedzònô<\/i>, ale czej ùczëj\u0105 czë przeczëtaj\u0105 pòl. przestrze\u0144<\/i>, tej jak na to rzek\u0105 pò swòjémù? Czë np. dôlô<\/i> ‘dal, odleg\u0142o\u015b\u0107’, czë m\u00f3\u017ce dobri bé\u0142bë: „neologizm, jeszcze rzadki” dalecznosc<\/i> (Sy) – z tim samim znaczenim? W s\u0142owarzu Trepczika s\u0105: rum<\/i>, rëmiô<\/i>, rëmnota<\/i>, dôlëzna<\/i> i òbmiescé<\/i>; to\u0142macz wz\u0105\u0142 s\u0142owò dôlëzna<\/i>; òno m\u00f3\u017ce sã przë s\u0142ëchanim milëc z dolëna<\/i>…<\/p>\n
W ny neòlogiznie nôwicy je kaszëbsczich wëraz\u00f3w w nowim znaczenim. Pòlskô wiérzta „W Nim \u017cyjemy, poruszamy si\u0119 i jeste\u015bmy” pò kaszëbskù brzëmi: „W nim \u017cëjemë, chwi\u0105d\u00f3më sã i jesmë”. Wszëtkò gwësno bëlno rozmiejemë, ale m\u00f3\u017cemë zapëtac, czë je dobrze za pòl. porusza\u0107 si\u0119<\/i> rzec pò kasz. chwi\u0105dac sã<\/i>, co tim bar\u017ci czekawi, czej wiémë i w s\u0142owarzach to przëczët\u00f3më, \u017ce chwi\u0105dac sã znaczi<\/i>: ‘drapac sã, wiercëc sã’ (Lor, Sy); w szerszim znaczenim tegò s\u0142owa ù\u017ci\u0142 ju Trepczik. No samò rzec bë m\u00f3g\u0142 ò s\u0142owie nikwa – pò pòl. ‘nico\u015b\u0107’ (ù Trepczika), czej w dialektach nikwa<\/i> ‘nen, co sã kùstrzi’, ‘niedba\u0142i gbùr’ (Przyjez. Radu\u0144skie) Sy. Czasã chòdzëc le w tim m\u00f3\u017ce ò „oderwanié” jaczégòs zdatnégò s\u0142owa òd jegò lëdowégò grë\u0144tu, jak ù\u017cëté tu w môl pòl. zdumienie<\/i> kasz. zadzëwòwanié<\/i>, chtërno par\u0142ãczë\u0142o sã z czarzenim, z ùrzekã.<\/p>\n
Do grãdëch môl\u00f3w to\u0142maczeniô Triptikù<\/i> s\u0142ëcha\u0142o pòl. Ksi\u0119ga Rodzaju<\/i>: Czë np. jak je „Knéga Rodzaju”<\/i>, chòcô ni ma w kaszëbiznie s\u0142owa rodzôj, a wic m\u00f3\u017ce lepi bë\u0142obë „Knéga Ôrtu”<\/i> (przër. kasz. ôrt<\/i> ‘gatunek, odmiana’) czë té\u017c – co bë gwësno nôbar\u017ci pasowa\u0142o – „Knéga Lëdztwa”<\/i>, a przër. \u0142ac. Genesis<\/i> ‘stworzenié, pòchòdzënk’? Czile razy bé\u0142 mùsz to\u0142maczëc pòl. niewidzialny<\/i> na kasz. nie<\/i> (je<\/i>) do widzeniô<\/i> (pr\u00f3g<\/i>, spòs\u00f3b<\/i>, zôcz\u0105tk<\/i>), a jegò antonim pòl. widzialny<\/i> (np. bycie<\/i>) na kasz. je do widzeniô<\/i>. Nie je tu mò\u017cno ù\u017cëc kasz. widza\u0142i<\/i>, bò jemù òdpòwiôdô pòl. okaza\u0142y<\/i>, np. widza\u0142i dokôz<\/i>.<\/p>\n
W niejednym môlu to\u0142maczeniô Jankòwsczi òstawi\u0142 pò\u017cëczné<\/b> pòlsczé s\u0142owò, np. Stw\u00f3rca<\/i>, zn\u00f3né Kaszëb\u00f3m z kòsco\u0142a; jakòs nie pasowô\u0142 tu kasz. dokôzca<\/i>, ùsôdzca<\/i>. Przej\u0105\u0142 té\u017c to\u0142macz np. pòl. s\u0142owò \u017certwa<\/i> ‘\u017cëwô jistnota abò rzecz sk\u0142ôd\u00f3nô jakno darënk na tczã bòg\u00f3w (co le ma\u0142o pôlony)’, a wic nie jidze tu prosto ò dôr<\/i>, òfiarã<\/i>, òfiarënk<\/i>, skackã<\/i> itp., co wszëtkò pòdôwô w swòjim s\u0142owarzu Trepczik.<\/p>\n
Ca\u0142é kaszëbsczé to\u0142maczenié Triptikù rzimsczégò scygô na se bôczënk – jak i pòlsczi tekst – pòczestnym<\/b> ùsôdzënkã (stilã), co nade wszëtkò zanôlégô òd dobiér\u00f3ny s\u0142owiznë czë chòc le òd sztô\u0142tu wëraz\u00f3w, té\u017c letkò archajicznëch, np. wiedno zamiona naji<\/i>, naju<\/i>, nen<\/i> (nié: nasz, nas, ten) i np. s\u00f3mny<\/i>, jak i miona, np. chi\u017cô<\/i>, òsék<\/i>, roztoka<\/i>…<\/p>\n
M\u00f3m jak\u0105s nôdzejã, \u017ce da\u0142o mie sã chòcô le përznã pòkazac drãgòtã robòtë to\u0142macza Triptikù, chtëren w swòji ùdbie jegò to\u0142maczeniô szukô\u0142 jak nôlepszi drod\u017ci i spòsob\u00f3w, zwëskùj\u0105cë m.jin. ùr\u00f3bk przédnik\u00f3w, nôwicy J. Trepczika. Przënios\u0142o to w ca\u0142oscë ùda\u0142i dokôz, chtëren \u0142ôtwie rozmiejemë i gò té\u017c g\u0142ãbòk prze\u017ciw\u00f3më, a przë tim wëdôwô sã òn nama w kaszëbsczim sztô\u0142ce té\u017c snô\u017ci i widza\u0142i. Przë le\u017cnoce rozk\u0142ôdaniô tuwò negò prze\u0142o\u017cënkù pòznôw\u00f3më spòsobë rozwiju lëteracczi kaszëbiznë, w czim to\u0142maczeniô z jinëch jãzëk\u00f3w, té\u017c z pòlsczégò m\u00f3g\u0105 baro wiele pòmòc. M.jin. dlô pòznôwaniô kaszëbiznë, ale té\u017c dlô pòznaniô Biblii, malënkù Micha\u0142a Janio\u0142a, Watikanu, pòntëfikatu Jana Paw\u0142a II itd. – szkò\u0142owô m\u0142odzëzna bãdze czëta\u0142a i rozk\u0142ôda\u0142a kaszëbsczi to\u0142maczënk Triptikù rzimsczégò<\/i>.<\/p>\n
To\u0142maczeni\u00f3w z jinëch jãzëk\u00f3w na kaszëbsczi m\u00f3më baro ma\u0142o. Nadczidnã tej na kù\u0144cu, \u017ce Z. Jankòwsczi prze\u0142o\u017ci\u0142 w tim rokù z anielsczégò dialod\u017ci filmù Jezës<\/i> (2004), chtëren ju za pôrã tidzeni bãdzemë mòglë òbezdrzec. Wczasni to\u0142maczi\u0142 na kaszëbsczi bajczi dlô dzôtk\u00f3w, napis\u00f3né pò pòlsku przez ks. pra\u0142ata S. Bogdanowicza. Znajã té\u017c jegò to\u0142maczenié Òdë do redotë<\/i>, himnu Ùnii Eùropejsczi. Mie sã wëdôwô, \u017ce s\u0105 to té\u017c bëlné to\u0142maczeniowé dokôzë. \u017bëczmë tej Wasce Z. Jankòwsczémù wicy tak brzadny robòtë na ny niwie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Czim je Triptik rzimsczi<\/i> Jana Paw\u0142a II, pòwiedzô\u0142 Wasta prof. ks. Jan Walkùsz dzysô, czej m\u00f3më promòcjã jegò kaszëbsczégò prze\u0142o\u017cënkù przez Wastã Z. Jankòwsczégò. Òd se m\u00f3g\u0142bëm leno dodac, \u017ce nen papiesczi pòétny dokôz pòkôzywô té\u017c, jak rozmajitima drogama wano\u017ci (Bò\u017cé) S\u0142owò: Wiémë, \u017ce nôprz\u00f3d bé\u0142 biblijny malënk w tchnionym S\u0142owie. Zadzëwòwô\u0142 òn m.jin. artistã malownika Micha\u0142a Janio\u0142a, chtëren no S\u0142owò òdzdrzadli\u0142 na sw\u00f3j ôrt w widza\u0142im farwnym malënkù w Syksti\u0144sczi Kaplëcë. Zôs z zadzëwòwaniô nim –dopiérze co òdnowionym – Jan Pawe\u0142 II jakno artista s\u0142owa, tj. pòéta, ale r\u00f3wnak Zastãpnik Christusa na zemi, znôw òpisëje gò swòjim s\u0142owã, ale par\u0142ãczi òn z nim na nowò czët\u00f3né S\u0142owò z Biblii i zesôdzô z nim pòznanié ca\u0142égò lëdztwa, jaczé òno dozna\u0142o przez ùsz\u0142é dwa tës\u0105ce lat òd przi\u0144dzeniô Jednorodzonégò Sëna, a wic òd zjisceniô sã Wiednowégò S\u0142owa.<\/p>\n
W zmianach spòsobù – i jãzëka, jak: s\u0142owò, malënk, rzezba, mùzëka itp. – òpòwiôdaniô Biblii nôwô\u017cniészé je, \u017ce S\u0142owò z Biblii w jednoce z malënkã Micha\u0142a Janio\u0142a czësto jinaczi, dzysdniowò prze\u017ci\u0142 bëlno zn\u00f3ny i nama blisczi cz\u0142owiek (przez mô\u0142é c<\/i>), ale té\u017c przedstôwca ca\u0142égò lëdztwa, to je jakno Cz\u0142owiek (przez wiôld\u017cé C<\/i>). Cz\u0142owiek – jeden i drëd\u017ci – mô sw\u00f3j jãzëk: jazëk mô\u0142\u0105 lëtr\u0105 abò wiôlg\u0105. Dzysô përznã mùszimë pòkôrbic ò tëch jãzëkach: przédno ò kaszëbsczim, zdrz\u0105cë r\u00f3wnak na wszeden jãzëk jakno òglowé nôrzãdze dogadiwaniô sã lëdzczégò ôrtu, rozjinaczoné òd cz\u0105du biblijny Wie\u017cë Babel, ale na nowò, chòcô jinak zrzeszoné òd cz\u0105du gôdaniô apòszto\u0142\u00f3w wiele jãzëkama pò zes\u0142anim Dëcha Swiãtégò.
\u041d\u0430\u0441\u0442\u0430\u0432\u0438\u0442\u0435 \u0441\u0430 \u0447\u0438\u0442\u0430\u045a\u0435\u043c