Monumentalny i wiekopomny S\u0142ownik gwar kaszubskich <\/i> ks. Bernarda Sychty powstawa\u0142 i wychodzi\u0142 do\u015b\u0107 d\u0142ugo (w latach 1967-1976). Zosta\u0142 jednak od razu przyj\u0119ty wr\u0119cz entuzjastyczne w r\u00f3\u017cnych \u015brdowiskach, zw\u0142aszcza polonistycznych i slawistycznych w Polsce i na \u015bwiecie, co dokumentuj\u0105 liczne recenzje. Od tego czasu nie ma prac na tematy kaszubskie, kt\u00f3re by nie czerpa\u0142y obficie z tego \u017ar\u00f3d\u0142a, jak cho\u0107by inne epokowe dzie\u0142a, tak dotycz\u0105ce wprost kaszubszczyzny, np. Atlas j\u0119zykowy kaszubszczyzny i dialekt\u00f3w s\u0105siednich <\/i>, pod kier. Z. Stiebera i H. Popowskiej-Taborskiej (1964-1978) i W. Bory\u015b, H. Popowska-Taborska S\u0142ownik etymologiczny kaszubszczyzny <\/i>(od 1994) – jak wychodz\u0105ce prace polonistyczne czy slawistyczne w Polsce, np. S\u0142ownik gwar polskich <\/i>, red. M. Kara\u015b, J. Reichan (od 1977), S\u0142ownik pras\u0142owia\u0144ski <\/i>, red. F. S\u0142awski (od 1974), czy poza Polsk\u0105, np. Etimologičeskij slovar’ slavjanskich jazykov. Praslovjanskij leksičeskij fond <\/i>, red. O. N. Trubačev (Moskwa, od 1974) [po Етимилошки речник српског језика <\/i>, уредник А. Лома (Београд, од 2003). – wzmianka D. V. Paždjerski].<\/p>\n
\tDzi\u0119ki Sychcie mo\u017cliwe sta\u0142y si\u0119 powa\u017cniejsze studia szczeg\u00f3\u0142owe w wielu r\u00f3\u017cnych dziedzinach, jak np. E. Rogowskiej Kaszubskie nazwy ro\u015blin uprawnych <\/i>(1998) czy M. Cybulskiego Rz\u0105d czasownik\u00f3w w kaszubszczy\u017anie <\/i>(1999). W Instytucie Filologii Polskiej UG powsta\u0142a na tym materiale niejedna praca magisterska, np. Zawo\u0142ania i na\u015bladowanie g\u0142os\u00f3w zwierz\u0105t \u017ar\u00f3d\u0142em bogacenia leksyki kaszubskiej <\/i>(1993) czy Utrwalone w kaszubszczy\u017anie por\u00f3wnania na tle polskich <\/i>(1996) [, r\u00f3wnie\u017c w Katedrze Slawistyki UG, np. prace por\u00f3wnuj\u0105ce s\u0142ownictwo serbskie i kaszubskie (2004). – D. V. Paždjerski]. W zakresie morfologii, zw\u0142aszcza s\u0142owotw\u00f3rstwa u\u0142atwia je m. in. Indeks a tergo do S\u0142ownika gwar kaszubskich Bernarda Sychty <\/i>, oprac. B. Roc\u0142awski (1991). Ten S\u0142ownik <\/i>jest i b\u0119dzie istnym punktem odniesienia koniecznych nowych bada\u0144 sytuacji j\u0119zykowej na Kaszubach.<\/p>\n
\tPodkre\u015bli\u0107 musz\u0119, i\u017c bez niego niemo\u017cliwe by\u0142yby moje w\u0142asne prace nad niezwykle interesuj\u0105c\u0105 frazeologi\u0105 kaszubsk\u0105, szczeg\u00f3lnie Ze studi\u00f3w nad frazeologi\u0105 kaszubsk\u0105 (na tle por\u00f3wnawczym) <\/i>(1986) i Frazeologia kaszubska a wierzenia i zwyczaje (na tle por\u00f3wnawczym) <\/i>(1989). Dawa\u0142em temu wyraz bezpo\u015brednio w tych studiach, jak te\u017c w odr\u0119bnych publikacjach, m. in. w obszernej recenzji („Rocznik Gda\u0144ski“, t. XXXIX, z. 1, 1979) czy rozprawie Frazeologia w S\u0142owniku Bernarda Sychty <\/i>(Zeszyty Naukowe WH UG. Prace J\u0119zykoznawcze, IX, 1985). Chcia\u0142bym, aby finalnym rezultatem tych moich zainteresowa\u0144 sta\u0142 si\u0119 dyferencyjny S\u0142ownik frazeologii kaszubskiej <\/i>, do kt\u00f3rego zgromadzi\u0142em ju\u017c materia\u0142y, odpowiednio skonfrontowane z innymi \u017ar\u00f3d\u0142ami, nie tylko kaszubskimi. S\u0142ownik <\/i>Sychty przeczyta\u0142em w ca\u0142o\u015bci bardzo dok\u0142adnie, a mn\u00f3stwo hase\u0142 i miejsc wielokro\u0107. Z tej lektury zrodzi\u0142 si\u0119 m. in. cykl drukowany w „Pomeranii“ pt. Ze S\u0142ownika Sychty <\/i>(zob. Nota bibliograficzna <\/i>), kt\u00f3rego inicjatorem by\u0142 W. Kiedrowski, niestrudzony propagator tego dzie\u0142a.<\/p>\n
\tJak ju\u017c zaznaczono, dzie\u0142o Sychty niezwykle o\u017cywczo na prac\u0119 j\u0119zykoznawc\u00f3w, natomiast nie wp\u0142yn\u0119\u0142o wyra\u017aniej na etnograf\u00f3w i folkloryst\u00f3w, mo\u017ce poza L. Malickim Rok obrz\u0119dowy na Kaszubach <\/i> (1986). Etnografowie dla wsp\u00f3\u0142czesnych Kaszub nadal cytuj\u0105 najcz\u0119\u015bciej prace przedwojenne, w kt\u00f3rych z kolei powtarzane s\u0105 obserwacje i s\u0105dy od po\u0142. XVIII w. […] Dowodem tego stanu rzeczy mo\u017ce by\u0107 m . in. \u015bwie\u017ce dzie\u0142o L. Bielawskiego, A. Mioduchowskiej Kaszuby. Polska pie\u015b\u0144 i muzyka ludowa. \u0179r\u00f3d\u0142a i materia\u0142y <\/i>, Instytut Sztuki PAN. Cz\u0119\u015b\u0107 I. Pie\u015bni obrz\u0119dowe <\/i>, Warszawa 1997, co w nim mo\u017cna uzna\u0107 nawet za zamierzone. Autorzy ci wszak\u017ce wyzyskuj\u0105 odpowiednie materia\u0142y i informacje z Sychty, cho\u0107 znacznie cz\u0119\u015bciej np. B. Stelmachowskiej (1933, 1963).<\/p>\n
\tPogl\u0105dy w tych etnograficznych pracach przekazywane funkcjonuj\u0105 dzi\u015b jeszcze nierzadko jako opinio communis m. in. dlatego, \u017ce bogate, ale rozsiane pod r\u00f3\u017cnymi has\u0142ami w ca\u0142ym siedmiotomowym S\u0142owniku<\/i> materia\u0142y i obserwacje Sychty nie zdo\u0142a\u0142y si\u0119 szerzej przebi\u0107; dotarcie do nich wymaga sporego nak\u0142adu czasu. Tymczasem zrywaj\u0105 one do\u015b\u0107 wyra\u017anie z owymi XVIII- i XIX-wiecznymi ustaleniami. Oczywy\u015bcie, s\u0105 w\u015br\u00f3d nich tak\u017ce obserwacje odnosz\u0105ce si\u0119 do fakt\u00f3w dawniejszych, ale zosta\u0142y one w\u0142a\u015bnie jako takie opisane i skomentowane.<\/p>\n
\tWspomniany cykl Ze S\u0142ownika Sychty <\/i>, powtarzany nieniejszym z niewielkimi zmianami (przede wszystkim technicznymi), chce by\u0107 w jakim\u015b zakresie u\u0142atwiaj\u0105cym dalsze badania indeksem rzeczowym bogatych i r\u00f3\u017cnorodnych materia\u0142\u00f3w zawartych w tym wielkim dziele, rozproszonych jednak pod wieloma has\u0142ami wyrazowymi, np. pod Barbara<\/i> rymy, kult, podania, przys\u0142owia czy pod boco\u0144<\/i> zwroty i przys\u0142owia, ko\u0142ysanka, \u0142amig\u0142\u00f3wka, prognostyki, kult, wierzenia, opowie\u015bci. Zauwa\u017cy\u0107 bowiem trzeba, i\u017c Sychta przyj\u0105\u0142 metod\u0119 kompleksowego prezentowania zebranego w terenie materia\u0142u w poszczeg\u00f3lnych has\u0142ach i w ca\u0142ym S\u0142owniku<\/i>, kt\u00f3ry dzi\u0119ki swemu encyklopedniczenu charakterowi sprawia, \u017ce poszczeg\u00f3lne wyrazy \u017cyj\u0105 w nim w jak najnaturalniejszym otoczeniu, a cz\u0119sto nawet ich pojawienie si\u0119 poza okre\u015blonymi faktami etnograficznymi czy folklorystycznymi by\u0142oby niemo\u017cliwe. Integralne ujmowanie wyrazu z faktem pozaj\u0119zykowym wp\u0142yn\u0119\u0142o na budow\u0119 hase\u0142 s\u0142ownikowych, kt\u00f3re nierzadko staj\u0105 si\u0119 samodzielnymi artyku\u0142ami (np. dësza na pòkùce<\/i>, mòrze<\/i>, sen<\/i>, tãg\u00f3dka <\/i>, wieselé<\/i>), z niew\u0105tpliwymi walorami naukowymi czy te\u017c literackimi; cechuje je pi\u0119kna polszczyzna Sychty czy wzorowo dobrane przyk\u0142ady kaszubskie, przekazywane w r\u00f3\u017cnych lokalnych odmianach kaszubszczyzny.<\/p>\n
\tWiele wiadomo\u015bci czy zakres\u00f3w tematycznych nia ma takich zbi\u00f3rczych artyku\u0142\u00f3w, kt\u00f3re stanowi\u0142yby jakby indeksy do hase\u0142 rozsianych w siedmiu opas\u0142ych tomach, np. fauna, flora, my\u015bliwstwo, ogrodnictwo, pszczelarstwo, medycyna ludowa, a tak\u017ce pie\u015bni ludowe, podania, legendy, opowie\u015bci i przypowie\u015bci, bajki, ba\u015bni, wierszyki, anegdoty i facecje (humor), przyspiewki, przys\u0142owia, gry i zabawy (m. in. dzieci\u0119ce), etymologia (ludowa), przezwiska (cz\u0119\u015bciowo zob. has\u0142o r\u0105gad\u0142o<\/i>) itd.<\/p>\n
\tCykl wychodzi\u0142 jeszcze za \u017cycia Sychty, nie wywo\u0142uj\u0105c z jego strony publicznej reakcji. Ks. dr Jan Walkusz, kt\u00f3ry w swej monografii (Piastun s\u0142owa. Ks. Bernard Sychta 1907-1982<\/i>, Gda\u0144sk-Pelplin 1997) nie uj\u0105\u0142 go w bibliografii, poinformowa\u0142 mnie w tym roku, \u017ce mia\u0142 powiedzie\u0107: No, po co to pisa\u0107, kiedy wszystko jest w moim S\u0142owniku<\/i>. To prawda, \u017ce wszystko jest w S\u0142owniku<\/i>. Nie trzeba si\u0119 zatem powo\u0142ywa\u0107 na niniejszy indeks, ale wprost na odpowiednie miejsce u Sychty, tutaj stale wskazywane, co pozwala kotrolowa\u0107 przytaczane informacje i poszukiwa\u0107 tam dalszym materia\u0142\u00f3w, kontekst\u00f3w i komentarzy.<\/p>\n
[…]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kaszubi. Wierzenia i tw\u00f3rczo\u015b\u0107. Ze S\u0142ownika Sychty <\/i>, zgromadzi\u0142 i u\u0142o\u017cy\u0142 Jerzy Treder, Oficyna Czec, Gda\u0144sk 2004, III wydanie, ISBN 83-87408-74-3\/ISBN 83-89692-08-2.<\/p>\n