Pò prôwdze Jan Hieronim Derdowsczi. Ùrodzy\u0142 sã 9 strëmiannika 1852 r. we Wielu na pô\u0142niu Kaszub. Elementarn\u0105 szkò\u0142ã skù\u0144czi\u0142 w swòji wsë, a progimnazjum w Kùrzãtnikù kòl Lubawë. Bé\u0142 ùczniã szterech gimnazj\u00f3w. Z trzech pierszich: w Chòjnicach, Braniewie ë Che\u0142mnie, mùszô\u0142, bez swòjé lëché zachòwiwanié sã, jic précz. Edukacj\u0105 skù\u0144czi\u0142 w 1870 r. w Òlsztënkù, dze wierã té\u017c miô\u0142 zdac maturã (ni ma dejade jegò swiôdectwa).<\/p>\n
Pò skù\u0144czenim szkò\u0142ë D. nôpierw robi\u0142 w ksãgarni w Pòznanim (1870-1872), p\u00f3zni jakno priwatny szk\u00f3lny (m.jin w Kòbùsewie w latach 1875-77). Tej zacz\u0105\u0142 té\u017c pisac do cz\u0105dnik\u00f3w.<\/p>\n
W 1877 r. D. jachô\u0142 do Pari\u017ca, bë – jak gôdô\u0142 – chòdzëc do Collège de France na wëk\u0142adë zn\u00f3négò slawistë prof. Aleksa Chòdzczi. R\u00f3wnak prôwdzëw\u0105 przëczën\u0105 wanod\u017ci bë\u0142a wierã chãc òbezdrzeniô wiôld\u017cégò parisczégò wëstôwkù (1877-1878). W Pari\u017cu, z biédë, najmòwô\u0142 sã do rozmajitëch robòt\u00f3w. Zarôbiô\u0142 m.jin. jakno dolmacz, priwatny szk\u00f3lny niemiecczégò, a nawetka jakno kùczer w k\u00f3\u0144sczich czë mechanik w pneumaticznëch tramwajach.<\/p>\n
Czej wr\u00f3cy\u0142 z Pari\u017ca, z jaczégò w wikszim dzélu szed\u0142 piechti, D. òstô\u0142 w 1879 r. najãti jakno redaktor Gazety Toru\u0144skiej, dze, z przerw\u0105 (1882-1883) òb jak\u0105 szukô\u0142 robòtë w cz\u0105dnikach w jinszich gardach, m.jin. Warszawie, Ceszënie, Krakòwie czë nawetka Lwòwie, robi\u0142 do 1885 r. W tim czasu zaczã\u0142ë ùkôzëwac sã jegò ks\u0105\u017ckòwé lëteracczé dokôzë.<\/p>\n
W 1885 r. kr\u00f3tkò robi\u0142 w drëkarni Ernesta Lambecka. Tegò jesz rokù Derdowsczi, rozgòrzony niesprawiedlëwim pòdzelenim òjcowiznë, bez nôdzeji na sztabilné dëtkòwò \u017cëcé, wëjachô\u0142 do Americzi.<\/p>\n
Na zacz\u0105tkù gromicznika 1886 r. dojachô\u0142 do Winonë. Tam zeszed\u0142 sã z òjcã Romùaldã Janã Bizewsczim, czegò brzadã bë\u0142o za\u0142o\u017cenié tigòdnika Wiarus. D. òstô\u0142 redaktorã negò pismiona. Wnet w\u0142\u0105czi\u0142 sã té\u017c w kùlturowé ë pòliticzné \u017cëcé mô\u0142égò wnenczas gardu (Winona mia tedë kòl 9 tës. lëdzy, z czegò kòl 3 tës. to bëlë Kaszëbi) – wesp\u00f3\u0142za\u0142o\u017ci\u0142 Spiéwaczé K\u00f3\u0142kò Arion (kr\u00f3tkò mù té\u017c przédnikòwô\u0142), bé\u0142 direktorã téatrowi binë Polskiego K\u00f3\u0142ka Dramatycznego; a té\u017c jednym z jinicjator\u00f3w pòwstaniô Polskiego Klubu Republika\u0144skiego w Winonie.<\/p>\n
21 smùtana 1887 r. w La Crosse w st\u00f3nie Wisconsin D. sã ò\u017ceni\u0142 z Joann\u0105 Lubòwieck\u0105 – dôwn\u0105 ùkòch\u00f3n\u0105, chtërna pò smiercë òjca (bé\u0142 procem ti \u017ce\u0144bë), na rôczbã D. przëjacha do Americzi (19 smùtana 1887 r.). Z tegò ma\u0142\u017ce\u0144stwa ùrodzëlë sã: Tadeusz Hieronim (ùr. 1889 r.), Felicja Halka (ùr. 1891 r.), Helena (ùr. 1892 r.) ë Maria Hieronima (ùr. 1895 r.). Dwòje pierszich ùmar\u0142o jesz w dzibùlczënëch latach, Maria Hieronima ùmar\u0142a w 1928 r. <\/p>\n
W 1888 r. D. kùpi\u0142 Wiarusa ë drëkarniã. Òd 1889 r. zacz\u0105\u0142 té\u017c wëdawac kalãdôrze, ks\u0105\u017ceczczi do nôbò\u017cé\u0144stwa, lëteraturã „jôrmarkòw\u0105”. Òtemk\u0142 té\u017c ksãgarniã.<\/p>\n
W 1897 r. D. dostô\u0142 ùdaru mùskù. Òd tegò czasu corôz bar\u017ci psë\u0142o sã jegò zdrowié. ùmar\u0142 13 zélnika 1902 r. w Winonie. <\/p>\n
Ks\u0105\u017ckòwim debiutã D. bë\u0142a òbszernô pòema pò kaszëbskù O Panu Czorli\u0144scim co do Pucka po sece jacho\u0142<\/i>, wëd\u00f3nô w 1880 r. [1] (1. ksãga dokôzu ùkôza sã w toru\u0144sczim pismionie Przyjaciel<\/i> w cz\u0105dze òd gòdnika 1879 do strëmiannika 1880; do dzysô bë\u0142o szesc wëdani\u00f3w O Panu Czorli\u0144scim…<\/i>, z czegò òstatné je reprintã 1. wëd.). P\u00f3zni ùkôza\u0142ë sã: Walek na jarmarku<\/i> (1883; pò pòlskù), Kaszuba pod Widnem<\/i> (1883; pò kaszëbskù; titel zmieniony òd 3. wëd. z 1890 na Kaszebe pod Widnem<\/i>), zwielonô w pôrãnôsce egzemplarzach Oracyjo po\u017cegnalno dlo Pana Feliksa Czorli\u0144\u015bciego na banciecie wieczornym u Mazura w Toruniu w wilij\u0105 Zwodzyjosza, w roku Pa\u0144\u015bcim 1884<\/i> (1884; pò kaszëbskù), hùmòreska Wracanie \u017cyd\u00f3w do Palestyny i wej\u015bcie do obiecanej ziemi<\/i> (1884; pò pòlskù z eleme\u0144tama \u017cëdowsczi gôdczi), Jasiek z knieji<\/i> (ca\u0142osc 1885; pò pòlskù), a té\u017c zbiér kaszëbsczich przës\u0142owi\u00f3w N\u00f3rcyk kaszub\u015bci abo koruszk i jedna maca j\u0119drnyj prowde<<\/i>> (1897).<\/p>\n
D. je té\u017c autorã wiele cz\u0105dnikòwëch dokôz\u00f3w, m.jin. repòrta\u017cu z rézë bal\u00f3nã we Francji W powietrzu. Z opowiada\u0144 starego woja\u017cera<\/i> (Gazeta Toru\u0144ska, 1880 r., nr 59), czë napis\u00f3nëch òb pôrãniedzelow\u0105 rézã pò Americe w 1890 r. List\u00f3w z podr\u00f3\u017cy<\/i> (Wiarus, 1890 r., nr 27, 28, 29, 30). <\/p>\n
Jegò dokôzë (przede wszëtczim wëjimczi z O Panu Czôrli\u0144sczim…<\/i>) s\u0105 té\u017c w antologiach, m.jin. Mòdri strunie<\/i> (zbiorowim dokôzu pòd przédnictwã W. Czedrowsczégò, 1973) czë J.Sampa Poezji rodnej mowy<\/i> (1985).<\/p>\n
Derdowsczi ù\u017ciwô\u0142 rozmajitëch przezwëstk\u00f3w, m. jin. Kaszuba, Jarosz Derdowsczi.<\/p>\n
_____
\n[1] Pòdôw\u00f3më tu leno datë pierszich wëdani\u00f3w dokôz\u00f3w, wierã \u017ce drëd\u017cé ë pòsobné wëdaniô bë\u0142ë na przemi\u00f3r pòszerzoné abò ùfùlow\u00f3né.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Z ksi\u0105\u017cki<\/p>\n
Dzëczé gãsë. Antologiô kaszëbsczi pòezji (do 1990 r.)<\/i>
\nprzërëchtowalé
\nR\u00f3man Drzé\u017cd\u017c\u00f3n, Grégòr Jarosz Schramke<\/b>
\nWëdôwizna Region, Gdiniô 2004
\nISBN 83-89178-55-9
\u041d\u0430\u0441\u0442\u0430\u0432\u0438\u0442\u0435 \u0441\u0430 \u0447\u0438\u0442\u0430\u045a\u0435\u043c