{"id":154,"date":"2005-03-02T22:25:57","date_gmt":"2005-03-02T22:25:57","guid":{"rendered":"https:\/\/www.rastko.net\/rastko-ka\/?p=154"},"modified":"2005-03-14T20:07:04","modified_gmt":"2005-03-14T20:07:04","slug":"fracyszk-sadzecczi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaszebi.rastko.net\/?p=154","title":{"rendered":"Fr\u00e3cyszk S\u00e3dz\u00ebcczi"},"content":{"rendered":"<h1>Fr&#227;cyszk S&#227;dz&#235;cczi<\/h1>\n<h4>[Franciszek S\u0119dzicki]<\/h4>\n<h4>(1882 &#8211; 1957)<\/h4>\n<p>&#217;rodzy\u0142 s&#227; 11 str&#235;miannika 1882 r. na p&#249;stkach blisk&#242; Rot&#227;barka (k&#242;sc&#233;rsczi p&#242;wi&#244;t). Do sp&#242;dleczny szk&#242;\u0142&#235; ch&#242;dzy\u0142 z piersza do Sarn\u00f3w, p\u00f3zni do Rot&#227;barka &#235; K&#242;sc&#233;rzn&#235;. Do K&#242;sc&#233;rzn&#235; ch&#242;dzy\u0142 t&#233;\u017c do gimnazjum, r\u00f3wnak jeg&#242; nie sk&#249;\u0144czi\u0142, tak jak &#235; k&#242;resp&#242;ndencyjn&#233;g&#242; k&#249;rsu z program&#227; strz&#233;dny szk&#242;\u0142&#235;, na jaczi s&#227; p\u00f3zni zapis&#244;\u0142.<\/p>\n<p>W 1906 r. S. przeni\u00f3s\u0142 s&#227; do K&#242;sc&#233;rzn&#235;. Tam w prop&#242;lsczich &#242;rganizacjach, taczich jak za\u0142o\u017con&#233; w 1909 r. z jinicjatiw&#235; Aleksandra Majk&#242;wscz&#233;g&#242; Towarzystwo Czytelni Polskiej aktiwn&#244; dzej&#244;\u0142 procem germanizacji.<\/p>\n<p>W latach 1908-1910 S. b&#233;\u0142 w redakcji Gryfa, z cht&#235;rny &#242;deszed\u0142 p&#242;sztridow\u00f3ny z A. Majk&#242;wsczim (za\u0142\u00f3\u017cc\u0105 cz\u0105dnika). B&#233;\u0142 t&#233;\u017c n&#244;le\u017cnik&#227; p&#242;wsta\u0142&#233;g&#242; w 1912 r. Towarzystwa M\u0142odokaszub\u00f3w.<\/p>\n<p>W 1912 r. S. zamieszk&#244;\u0142 w Gr&#235;dz\u0105dzu, dze zacz\u0105\u0142 rob&#242;t&#227; w Gazecie Grudzi\u0105dzkiej.<br \/>\n1. swiatow\u0105 w&#242;jn&#227; prze\u017ci\u0142 we Gdu\u0144sk&#249;, Rot&#227;bark&#249;, a t&#233;\u017c Warszawie, dze b&#233;\u0142 pr&#235;sczim cenzor&#227; (1916-1919). P&#242; w&#242;jnie na kr\u00f3tk&#242; przeni\u00f3s\u0142 s&#227; do Gdu\u0144ska, p\u00f3zni w&#235;jach&#244;\u0142 do Starogardu, dze &#242;st&#244;\u0142 redaktor&#227; Dziennika Starogardzkiego. W 1923 r. w&#235;jach&#244;\u0142 do Tornia. Robi\u0142 tam w redakcji S\u0142owa Pomorskiego &#235; Gazety Narodowej. <\/p>\n<p>Lata 20. to t&#233;\u017c czas n&#244;wikszi p&#242;liticzny akitwnosc&#235; S. Zwi\u0105z\u00f3ny b&#233;\u0142 wnenczas z prawicowim Zwi\u0105zk&#227; L&#235;dow&#242; &#8211; N&#244;rodnym. &#217;k&#242;ronowanim teg&#242; dzejani&#233;g&#242; b&#235;\u0142o w&#235;brani&#233; g&#242; w 1923 r. na sekret&#233;r&#227; w&#242;jew\u00f3dzcz&#233;g&#242; partii. <\/p>\n<p>W 1926 r. przecyg\u0105\u0142 do Ch&#242;jnic\u00f3w, dze &#242;st&#244;\u0142 prz&#233;dnym redaktor&#227; Dziennika Pomorskiego. W 1927 r. w&#235;jach&#244;\u0142 do Sop&#242;tu. Redag&#242;w&#244;\u0142 tam Fale. W 1930 r. przeni\u00f3s\u0142 s&#227; do Gdu\u0144ska.<\/p>\n<p>&#210;b czas 2. swiatowi w&#242;jn&#235; S. &#249;kriw&#244;\u0142 s&#227; &#249; sw&#242;j&#233;g&#242; braccz&#233;g&#242;, blisk&#242; L&#235;p&#249;sza. Wnenczas b&#233;\u0142 t&#233;\u017c \u0142\u0105cznik&#227; partizan\u00f3w z Kr&#235;jamny W&#242;jsk&#242;wi &#210;rganizacji &#8222;Grif P&#242;m&#242;rsczi&#8221;.<\/p>\n<p>P&#242; w&#242;jnie S. robi\u0142 w Miesczi Bibliotece we Gdu\u0144sk&#249;, p\u00f3zni zmieniony w N&#244;&#249;k&#242;w\u0105 Bibliotek&#227; Polsczi Akademii N&#244;&#249;k we Gdu\u0144sk&#249;.<\/p>\n<p>&#217;mar\u0142 we Gdu\u0144sk&#249; 19 \u0142\u017c&#235;kwiata 1957 rok&#249;. &#210;st&#244;\u0142 p&#242;ch&#242;w\u00f3ny na gdu\u0144sczim sm&#227;t&#244;rzu Strz&#233;brz&#235;sk&#242;. <\/p>\n<p>S&#227;dz&#235;cczi zadebiutow&#244;\u0142 w 1905 r. w Dru\u017cbie (dod&#244;wk&#249; do Gazety Gda\u0144skiej) frant\u00f3wk\u0105 <i>Fr\u0119c &#8211; Ch\u0142op za innych pi\u0119\u0107<\/i>. W 1911 r. w&#235;d&#244;\u0142 <i>Dumki z kaszubskich p\u00f3l<\/i>, zbi&#233;rk wi&#233;rzt\u00f3w w wikszosc&#235; napis\u00f3n&#235;ch p&#242; p&#242;lsk&#249; (na przesz\u0142o 40 wi&#233;rzt\u00f3w leno 6 je p&#242; kasz&#235;bsk&#249;). Zbi&#233;rk nen pr&#235;sczi cenzora &#249;zn&#244;\u0142 za szk&#242;dl&#235;wi dl&#244; Pr&#235;s\u00f3w &#235; nak\u0142&#244;d (wnet ca\u0142i) &#242;st&#244;\u0142 sk&#242;nfisk&#242;w\u00f3ny. Dr&#235;d\u017ci zbi&#233;rk S., w ca\u0142osc&#235; p&#242; p&#242;lsk&#249;, to <i>Wiatr zawia\u0142 od pomorskich stron<\/i> (1918). W 1922 r. w Pomorzu (dod&#244;wk&#249; do Dziennika Gda\u0144skiego) S. zacz\u0105\u0142 dr&#235;k&#242;wac &#249;riwczi jedn&#233;g&#242; z n&#244;lepszich sw&#242;jich dok&#244;z\u00f3w, wi&#244;ld\u017ci p&#242;em&#235; <i>Godka o Januszu Skwierku nojs\u0142awniejszym grajku kaszubscim<\/i>. Rok p\u00f3zni <i>Godka&#8230;<\/i> (skr\u00f3con&#244;) &#242;sta w&#235;dr&#235;k&#242;w\u00f3n&#244; ks\u0105\u017ck&#242;w&#242;. Wersj&#244; nieskr\u00f3con&#244; &#249;k&#244;za s&#227; dopi&#233;rze w Jestem Kaszub\u0105 (1956). Godka&#8230; b&#235;\u0142a leno pierszim dz&#233;l&#227; (le r\u00f3wno je t&#233;\u017c apartn\u0105 ca\u0142osc\u0105) p&#242;eticzny trilogii. Dwa p&#242;sobn&#233;: <i>Czartowsci skrz&#235;pczi<\/i> &#235; <i>Anka Pustkowianka<\/i> zad\u017cin&#227;\u0142&#235; &#242;b czas 2. swiatowi w&#242;jn&#235;. W 1949 r. &#249;k&#244;z&#244;\u0142 s&#227; zbi&#233;rk <i>Z kaszubskiej niwy<\/i>.<\/p>\n<p>S. je &#249;tw\u00f3rc\u0105 pis\u00f3ny wi&#233;rzt&#227;, a t&#233;\u017c wnetka w ca\u0142osc&#235; p&#242; p&#242;lsk&#249;, p&#242;wiesc&#235; romanticzno-rycersczi z czas\u00f3w Swi&#227;top&#244;\u0142ka Wi&#244;ld\u017c&#233;g&#242; <i>Jaromar<\/i> (1928).<\/p>\n<p>W latach 30. S. zacz\u0105\u0142 &#249;s&#244;dzac szp&#242;rtown\u0105 p&#242;em&#227; <i>J&#244;chim Czwaruch, dziwaczn&#244; g&#244;dka dl&#244; ubawieni&#244; p\u0142ochych a zg&#244;rszeni&#244; stateczn&#235;ch ludzi<\/i>, cht&#235;rna dopi&#233;rze p&#242; w&#242;jnie &#242;sta sk&#249;\u0144czon&#244;. Dz&#233;l ji &#249;k&#244;z&#244;\u0142 s&#227; w <i>Jestem Kaszub\u0105<\/i>.<\/p>\n<p>S. pis&#244;\u0142 t&#233;\u017c proz\u0105. W latach 20. dr&#235;k&#242;w&#244;\u0142 nowele, m.jin. <i>Cie\u0144 matki<\/i>, <i>Szcz\u0119\u015bcie<\/i>, <i>W walce o wolno\u015b\u0107 Pomorza<\/i>. Zbi&#233;r&#244;\u0142 t&#233;\u017c b&#244;jczi &#235; piesnie, cht&#235;rne &#249;k&#244;zywa\u0142&#235; s&#227; midz&#235; jinszima w Gryfie. W 1957 r. b&#244;jczi &#242;sta\u0142&#235; w&#235;d\u00f3n&#233; ks\u0105\u017ck&#242;w&#242;, p&#242;d titel&#227; <i>Ba\u015bnie kaszubskie<\/i>.<\/p>\n<p>P&#242; 2. w&#242;jnie S. zr&#235;chtow&#244;\u0142 p&#244;r&#227; maszinopis\u00f3w, jacz&#233; t&#233;\u017c s\u00f3m zwieli\u0142, m.jin. <i>Szumi kaszubski las i huczy polskie morze. Dumki z kaszubskich p\u00f3l<\/i> (na cht&#235;rn&#233;g&#242; &#242;bk\u0142&#244;dce je jinformacj&#244; &#8222;manuskrypt &#8211; nie do publikacji&#8221;) cz&#235; <i>Kaszubsk&#244; wieczornica &#8211; Kaszuba m\u00f3wc\u0105<\/i>. <\/p>\n<p>Pis&#244;\u0142 t&#233;\u017c dramat&#235;. W ca\u0142osc&#235; dr&#235;k&#227; &#249;k&#244;z&#244;\u0142 s&#227; leno dok&#244;z <i>Szumnia\u0142o n\u0105m Pols\u0107i Morzi<\/i>. <i>Przigriwka kaszubskoo (skecz) w trzech ukazach ze spjewami<\/i> (1939; wst&#227;p &#235; didaskalia p&#242; p&#242;lsk&#249;, g&#244;dczi p&#242; kasz&#235;bsk&#249;).<\/p>\n<p>Z p&#249;blicysticzn&#235;ch dok&#244;z\u00f3w w&#244;rt s\u0105 prz&#235;zdrzec na: w&#235;dr&#235;k&#242;w\u00f3n&#233; w Stra\u017cy Gda\u0144skiej (nr 14\/1937) <i>Karko\u0142omne kr\u0119tactwa niemieckie w sprawie nazwisk polskich. Nazwa &#8222;Matysek&#8221; dowodem pochodzenia niemieckiego ludno\u015bci<\/i> (jakno &#249;lotka artikel nen &#249;k&#244;z&#244;\u0142 s&#227; w 1937 r.) &#235;  &#242;p&#249;blik&#242;w\u00f3ny w Go\u0144cu Pomorskim <i>G\u0142os przestrogi &#8211; kilka uwag w sprawie kaszubskiej<\/i> (w&#235;d. ks\u0105\u017ck&#242;w&#233; &#8211; 1936 r.), w cht&#235;rnym kritik&#242;w&#244;\u0142 prokasz&#235;bscz&#233; dzejani&#233; niecht&#235;rn&#235;ch m\u0142od&#235;ch dzej&#244;rz\u00f3w, a t&#233;\u017c pisowni&#227; Zrzeszi\u0144c\u00f3w.<\/p>\n<p>Dok&#244;z&#235; S&#227;dz&#235;ccz&#233;g&#242; w&#235;dr&#235;k&#242;w\u00f3n&#233; s\u0105 t&#233;\u017c w antologiach, m.jin. L.Roppla <i>Ma jesma od morza<\/i> (1963), J. Sampa <i>Poezja rodnej mowy<\/i> (1985) cz&#235; J. &#235; J. Tr&#233;dr\u00f3w <i>Dom&#244;c&#233; s\u0142owo zw&#227;czn&#233;<\/i> (1994).<\/p>\n<p>S&#227;dz&#235;cczi dost&#244;\u0142 czile n&#244;dgrod\u00f3w m.jin. Strz&#233;brzny Wawrzin P&#242;lsczi Akademii L&#235;teratur&#235; (1937) cz&#235; l&#235;terack\u0105 n&#244;dgrod&#227; gardu Gdu\u0144ska (za ca\u0142osc pisarscz&#233;g&#242; &#249;r\u00f3bk&#249;; 1951).<\/p>\n<p>S. &#249;\u017ciw&#244;\u0142 wiele pseudonim\u00f3w, m.jin. Wolimir, Wolimir S\u0119dzicki, Jakusz G&#244;dka, Ewunia, Lubicz, S., S. z R., E-K<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Z ksi\u0105\u017cki<\/p>\n<p><i>Dz&#235;cz&#233; g&#227;s&#235;. Antologi&#244; kasz&#235;bsczi p&#242;ezji (do 1990 r.)<\/i><br \/>\nprz&#235;r&#235;chtowal&#235;<br \/>\n<b>R\u00f3man Drz&#233;\u017cd\u017c\u00f3n, Gr&#233;g&#242;r Jarosz Schramke<\/b><br \/>\nW&#235;d&#244;wizna Region, Gdini&#244; 2004<br \/>\nISBN 83-89178-55-9<br \/> <a href=\"https:\/\/kaszebi.rastko.net\/?p=154\">\u041d\u0430\u0441\u0442\u0430\u0432\u0438\u0442\u0435 \u0441\u0430 \u0447\u0438\u0442\u0430\u045a\u0435\u043c <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":63,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-154","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-autorzy--autorowie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaszebi.rastko.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/154","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaszebi.rastko.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaszebi.rastko.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaszebi.rastko.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaszebi.rastko.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=154"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kaszebi.rastko.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/154\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaszebi.rastko.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=154"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaszebi.rastko.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=154"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaszebi.rastko.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=154"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}