Autorzy hase\u0142:
\ndr Wies\u0142awa Anczykowska-Wysocka<\/b> (Gda\u0144sk) \u2013 WA-W<\/i>, prof. dr hab. Ludwik Bielawski<\/b> (Warszawa) \u2013 LB<\/i>, Anna Calik<\/b> (Puck) \u2013 AC<\/i>, Jerzy D\u0105browa-Januszewski<\/b> (S\u0142upsk) \u2013 JD-J<\/i>, Wies\u0142awa Witos\u0142awa Frankowska<\/b> (Wejherowo-Gda\u0144sk) \u2013 WWF<\/i>, dr El\u017cbieta Fro\u0142owicz<\/b> (Gda\u0144sk) \u2013 EF<\/i>, Edmund Kami\u0144ski<\/b> (Wejherowo) \u2013 EK<\/i>, dr Janusz Kowalski<\/b> (Gda\u0144sk) \u2013 Jkow<\/i>, Janusz Krassowski<\/b> (Gda\u0144sk) \u2013 JKr<\/i>, Anna Michalska<\/b> (Gda\u0144sk) \u2013 AM<\/i>, Helena Nowakowska<\/b> (Gda\u0144sk) \u2013 HN<\/i>, Kazimierz Ostrowski<\/b> (Chojnice) \u2013 KO<\/i>, prof. Roman Perucki<\/b> (Gda\u0144sk) \u2013 RP<\/i>, dr Zbigniew Jerzy Przerembski<\/b> (Warszawa) \u2013 ZJP<\/i>, Jerzy Stachurski<\/b> (Gda\u0144sk) \u2013 JJS<\/i>, Regina Szczupaczy\u0144ska<\/b> (L\u0119bork) \u2013 RSz<\/i>, Janina Szyma\u0144ska<\/b> (Warszawa) \u2013 JSz<\/i>, adiunkt II st. Marcin Tomczak<\/b> (Gda\u0144sk) \u2013 MT<\/i>, Maria Ueno<\/b> (Gda\u0144sk) \u2013 MU<\/i>.<\/p>\nPRZEDMOWA<\/h4>\n
Idea stworzenia Encyklopedii Kaszub<\/i>, ujmuj\u0105cej w spos\u00f3b komplementarny informacje z r\u00f3\u017cnych dziedzin, zrodzi\u0142a si\u0119 w 1999. Pomys\u0142odawc\u0105 i inicjatorem p\u00f3\u017aniejszych dzia\u0142a\u0144, zmierzaj\u0105cych do powo\u0142ania komitetu redakcyjnego, by\u0142 gda\u0144ski wydawca, Wojciech Kiedrowski. Podczas pierwszego spotkania w siedzibie Uniwersytetu Gda\u0144skiego podj\u0119to stosowne zobowi\u0105zania, r\u00f3wnie\u017c terminowe. Praktyka okaza\u0142a si\u0119 jednak by\u0107 inna od wcze\u015bniejszych za\u0142o\u017ce\u0144. Ze wzgl\u0119du na r\u00f3\u017cny stopie\u0144 zaawansowania prac w poszczeg\u00f3lnych zespo\u0142ach badawczych, w 2001 podj\u0119to decyzj\u0119, aby wyniki prac publikowa\u0107 w okre\u015blonych dzia\u0142ach tematycznych. Dot\u0105d ukaza\u0142y si\u0119: J\u0119zyk kaszubski. Poradnik encyklopedyczny<\/i> (2002) pod red. J. Tredera oraz Leksykon geograficzny<\/i> (2002) pod red. J. Szukalskiego. Muzyka Kaszub<\/i> jest trzecim wydawnictwem, wpisuj\u0105cym si\u0119 w to naukowe przedsi\u0119wzi\u0119cie. <\/p>\n
Przez d\u0142ugie lata muzyka Kaszub postrzegana by\u0142a wy\u0142\u0105cznie jako jeden z przejaw\u00f3w kultury ludowej. Przemawia\u0142y za tym liczne zwi\u0105zki z obrz\u0119dowo\u015bci\u0105, warstwa tre\u015bciowa pie\u015bni, j\u0119zyk, instrumentarium. W zwi\u0105zku z zanikiem tradycyjnych form aktywno\u015bci ludowej, r\u00f3wnie\u017c na polu sztuki dokona\u0142a si\u0119 nieuchronna transformacja. Miejsce dawnej muzyki ludowej coraz cz\u0119\u015bciej zajmuje tw\u00f3rczo\u015b\u0107 regionalna, wyros\u0142a z korzeni ludowych lub te\u017c zale\u017cna od nich tylko w formie szcz\u0105tkowej. Mimo i\u017c wyst\u0119puje ona na Kaszubach od bez ma\u0142a 70 lat, nie doczeka\u0142a si\u0119 dot\u0105d nale\u017cnego opracowania. Stosunkowo niewiele te\u017c napisano o skali inspiracji muzyk\u0105 kaszubsk\u0105 w\u015br\u00f3d kompozytor\u00f3w spoza Pomorza. Wyeksponowaniu tych w\u0105tk\u00f3w, jak r\u00f3wnie\u017c prezentacji bogatego \u017cycia muzycznego regionu s\u0142u\u017cy\u0107 ma niniejsza praca. <\/p>\n
Pod wzgl\u0119dem geograficznym Muzyka Kaszub<\/i> obejmuje tereny kaszubskiego obszaru j\u0119zykowego z uwzgl\u0119dnieniem zmian zaistnia\u0142ych po 1945. Oznacza to nieznaczne przesuni\u0119cie granicy na zach\u00f3d od L\u0119borka i Bytowa oraz na wsch\u00f3d od \u017bukowa i Nowej Karczmy. Granic\u0119 na po\u0142udniu stanowi\u0105 Bory Tucholskie. Dzi\u0119ki przyj\u0119ciu tak szerokiego punktu widzenia, mo\u017cliwym sta\u0142o si\u0119 uwzgl\u0119dnienie w has\u0142ach zagadnie\u0144 zwi\u0105zanych z du\u017c\u0105 aktywno\u015bci\u0105 muzyczn\u0105 \u015brodowisk kaszubskich na obrze\u017cach regionu. W my\u015bl tezy prof. Gerarda Labudy (\u201eKaszuby s\u0105 tam, gdzie \u017cyj\u0105 i zamieszkuj\u0105 Kaszubi\u201d) za kaszubski obszar j\u0119zykowy przyj\u0119to uwa\u017ca\u0107 tak\u017ce ziemie na wychod\u017astwie, st\u0105d obecne s\u0105 w pracy odniesienia do pomorskich osadnik\u00f3w w Kanadzie czy tw\u00f3rczo\u015bci Pomorzan poza granicami kraju. <\/p>\n
Praca niniejsza zawiera og\u00f3\u0142em 400 hase\u0142. Poczesne miejsce zaj\u0119\u0142y w niej has\u0142a folklorystyczne zwi\u0105zane z muzyk\u0105 ludow\u0105, a wi\u0119c stoj\u0105c\u0105 u \u017ar\u00f3de\u0142 wszelkich p\u00f3\u017aniejszych poczyna\u0144 tw\u00f3rczych. Zosta\u0142y one w wi\u0119kszo\u015bci przygotowane przez grono badaczy – tw\u00f3rc\u00f3w monumentalnej trylogii Kaszuby. Polska pie\u015b\u0144 i muzyka ludowa. \u0179rod\u0142a i materia\u0142y<\/i> (1997-8), skupionych przy IS PAN w Warszawie pod kier. prof. L. Bielawskiego. Wyniki bada\u0144, szczeg\u00f3\u0142owo om\u00f3wione przez muzykolog\u00f3w, zosta\u0142y na potrzeby Encyklopedii<\/i> zsyntetyzowane i uj\u0119te w ramy poszczeg\u00f3lnych hase\u0142 tematycznych. Podobna prawid\u0142owo\u015b\u0107 dotyczy muzyki wyros\u0142ej na niwie regionalnej. Obok hase\u0142 przegl\u0105dowych znajduje si\u0119 znaczna ilo\u015b\u0107 hase\u0142 osobowych, w kt\u00f3rych, w my\u015bl instrukcji, g\u0142\u00f3wny akcent po\u0142o\u017cono nie tyle na w\u0105tek biograficzny, co na dzia\u0142alno\u015b\u0107 tw\u00f3rcz\u0105, analiz\u0119 utwor\u00f3w. W przypadku kompozytor\u00f3w spoza regionu zadecydowano, by ich dokonania kaszubskie pokazywa\u0107 na tle szerszej tw\u00f3rczo\u015bci. Problemem inspiracji muzyk\u0105 kaszubsk\u0105 zaj\u0105\u0142 si\u0119 zesp\u00f3\u0142 autor\u00f3w, skupionych przy Akademii Muzycznej w Gda\u0144sku. <\/p>\n
Z uwagi na sk\u0105p\u0105 literatur\u0119 przedmiotu i du\u017ce rozproszenie materia\u0142\u00f3w dotycz\u0105cych muzyki regionalnej (prasowych lub w przewa\u017caj\u0105cej mierze r\u0119kopi\u015bmiennych), jak r\u00f3wnie\u017c ze wzgl\u0119du na konieczno\u015b\u0107 dotarcia do kompozytor\u00f3w i analiz\u0119 ich dorobku artystycznego, okres prac nad Muzyk\u0105 Kaszub<\/i> trwa\u0142 blisko 5 lat. Dodatkow\u0105 przeszkod\u0119 stanowi\u0142 fakt, \u017ce niekt\u00f3re aspekty \u017cycia muzycznego pozostawa\u0142y dot\u0105d nietkni\u0119te, a to poci\u0105ga\u0142o za sob\u0105 konieczno\u015b\u0107 \u017cmudnych bada\u0144. W du\u017cym stopniu stwierdzenie to dotyczy bogatej, a zgo\u0142a nieopracowanej dziedziny \u017cycia spo\u0142ecznego, jak\u0105 s\u0105 od lat rozmaite przegl\u0105dy, festiwale. <\/p>\n
Trudna pod wzgl\u0119dem technicznym okaza\u0142a si\u0119 pr\u00f3ba charakterystyki ponad 100 zespo\u0142\u00f3w folklorystycznych, dzia\u0142aj\u0105cych obecnie na Kaszubach i jak\u017ce istotnie wp\u0142ywaj\u0105cych na obraz i kondycj\u0119 muzyki regionu. Z uwagi na du\u017c\u0105 rozpi\u0119to\u015b\u0107 tematu i podj\u0119te cz\u0119\u015bciowo prace nad przygotowaniem monografii zespo\u0142\u00f3w folklorystycznych przyj\u0119to, \u017ce w Encyklopedii Kaszub<\/i> prezentowane b\u0119d\u0105 odr\u0119bnie tylko te zespo\u0142y, kt\u00f3rych dzia\u0142alno\u015b\u0107 przekroczy\u0142a 10 lat. Przyj\u0119cie kryterium czasowego uchroni\u0142o autor\u00f3w hase\u0142 przed niebezpiecze\u0144stwem warto\u015bciowania. <\/p>\n
To, co okaza\u0142o si\u0119 pomocne podczas klasyfikacji zespo\u0142\u00f3w folklorystycznych, okaza\u0142o si\u0119 by\u0107 zawodne w stosunku do ch\u00f3r\u00f3w. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w wykonuj\u0105 one g\u0142\u00f3wnie repertuar og\u00f3lnopolski i \u015bwiatowy, okazjonalnie si\u0119gaj\u0105c po muzyk\u0119 kaszubsk\u0105. Koniecznym sta\u0142o si\u0119 wi\u0119c dokonanie pewnego wyboru, podyktowanego z jednej strony wzgl\u0119dami czasowymi, z drugiej za\u015b strony stopniem nasycenia repertuaru tre\u015bciami kaszubskimi. <\/p>\n
W rezultacie praca niniejsza zawiera szereg skondensowanych informacji o ch\u00f3rach, r\u00f3\u017cnych formacjach wokalnych, wokalno-instrumentalnych, zespo\u0142ach pie\u015bni i ta\u0144ca. Obraz ich dzia\u0142alno\u015bci zrodzi\u0142 si\u0119 w cz\u0119\u015bci na podstawie materia\u0142\u00f3w udost\u0119pnionych przez badaczy, pracuj\u0105cych nad planowan\u0105 monografi\u0105 Kaszubskie zespo\u0142y artystyczne<\/i>, jak r\u00f3wnie\u017c korespondencji, podr\u00f3\u017cy do wybranych zespo\u0142\u00f3w, ogl\u0119dzin kronik, materia\u0142\u00f3w prasowych ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem cyklu prezentacji grup folklorystycznych na \u0142amach \u201ePomeranii\u201d, autorstwa Janusza Kowalskiego i Grzegorza J. Schramkego. <\/p>\n
Muzyka, istniej\u0105c w okre\u015blonych uwarunkowaniach czasowych, nie pozostaje bez wp\u0142ywu wobec zachodz\u0105cych zmian historycznych i socjologicznych. Z uwagi na obecno\u015b\u0107 warstwy s\u0142ownej w utworach wokalnych, autorzy hase\u0142 niejednokrotnie odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do literatury, zagadnie\u0144 lingwistycznych. Jakkolwiek zagadnienia te nie stanowi\u0142y centrum naszych zainteresowa\u0144, dotykaj\u0105 one w wielu przypadkach wspomnianych dziedzin, wytyczaj\u0105c dla\u0144 nowe kierunki przysz\u0142ych bada\u0144. <\/p>\n
Z uwagi na to, \u017ce nazwy kaszubskie funkcjonuj\u0105 w literaturze w r\u00f3\u017cnych zapisach, niejednokrotnie b\u0142\u0119dnych, w niniejszej pracy przyj\u0119to za obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 skodyfikowan\u0105 pisowni\u0119 kaszubsk\u0105, uwzgl\u0119dniaj\u0105c jednak\u017ce w okre\u015blonych przypadkach zapis historyczny. Bior\u0105c pod uwag\u0119 edukacyjn\u0105 rol\u0119 Encyklopedii Kaszub, postanowiono zamieszcza\u0107 obok nazw najw\u0142a\u015bciwszych z punktu widzenia j. kaszubskiego tak\u017ce te, kt\u00f3re mimo, i\u017c s\u0105 nieprawid\u0142owe, zaznaczy\u0142y si\u0119 trwale w literaturze przedmiotu.
\n W my\u015bl za\u0142o\u017ce\u0144 Encyklopedia Kaszub<\/i> adresowana jest do os\u00f3b ze \u015brednim wykszta\u0142ceniem, zainteresowanych problematyk\u0105 regionaln\u0105. Ze wzgl\u0119du jednak na specyfik\u0119 zagadnienia, konieczno\u015b\u0107 dokonania niezb\u0119dnej klasyfikacji, wreszcie na konkretne zapotrzebowanie \u015brodowiska muzycznego (dyrygent\u00f3w, ch\u00f3rmistrz\u00f3w, muzykolog\u00f3w) w niekt\u00f3rych dzia\u0142ach tematycznych odwo\u0142ano si\u0119 do terminologii specjalistycznej, gwarantuj\u0105cej osobom zainteresowanym mo\u017cliwo\u015b\u0107 jej praktycznego wykorzystania. Dotyczy to zw\u0142aszcza dziedziny tw\u00f3rczo\u015bci, w kt\u00f3rej dla cel\u00f3w praktycznych umieszczono obok tytu\u0142u dzie\u0142a informacje, dotycz\u0105ce aparatu wykonawczego. <\/p>\n
Has\u0142a cechuje r\u00f3\u017cny stopie\u0144 szczeg\u00f3\u0142owo\u015bci. Nowo powsta\u0142e has\u0142a osobowe, niefunkcjonuj\u0105ce dot\u0105d w \u017cadnych innych opracowaniach, bywaj\u0105 nieco rozszerzone w stosunku do sylwetek os\u00f3b, utrwalonych ju\u017c w pomorskiej leksykografii. W przypadku os\u00f3b, kt\u00f3rych tw\u00f3rczo\u015b\u0107 obejmuje tak\u017ce dziedziny pozamuzyczne, np. literatur\u0119, skoncentrowano si\u0119 na tw\u00f3rczo\u015bci \u015bci\u015ble muzycznej. Z kolei w has\u0142ach przegl\u0105dowych przytacza si\u0119 niezb\u0119dne wiadomo\u015bci, zawarte ju\u017c we wcze\u015bniejszych \u017ar\u00f3d\u0142ach, koncentruj\u0105c si\u0119 jednak\u017ce na wyczerpaniu tematu poprzez aktualizacj\u0119 i stosowne uzupe\u0142nienia. S\u0142u\u017c\u0105 temu liczne odsy\u0142acze w obr\u0119bie has\u0142a, odnosz\u0105ce si\u0119 zar\u00f3wno do jednego, jak te\u017c na og\u00f3\u0142 kilku nazwisk czy termin\u00f3w po sobie nast\u0119puj\u0105cych. <\/p>\n
Literatura podmiotowa przytaczana jest w obr\u0119bie has\u0142a, dyskografia i literatura przedmiotu na jego ko\u0144cu. Z uwagi na to, \u017ce spor\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 literatury przedmiotu stanowi\u0142y pomorskie druki i czasopisma, autorzy hase\u0142 cz\u0119sto odwo\u0142ywali si\u0119 do skr\u00f3t\u00f3w bibliograficznych, zamieszczonych na pocz\u0105tku ksi\u0105\u017cki obok skr\u00f3t\u00f3w og\u00f3lnych. Pomn\u0105c na wa\u017cn\u0105 rol\u0119 zbior\u00f3w prywatnych, \u017ar\u00f3de\u0142 r\u0119kopi\u015bmiennych, wiadomo\u015bci uzyskanych od konkretnych os\u00f3b, podaje si\u0119 imienne \u017ar\u00f3d\u0142o informacji, wzgl\u0119dnie miejsce przechowywania danego utworu. <\/p>\n
W przypadku nazw z\u0142o\u017conych, pojawiaj\u0105cych si\u0119 szczeg\u00f3lnie w\u015br\u00f3d zespo\u0142\u00f3w pie\u015bni i ta\u0144ca, jako wyr\u00f3\u017cnik przyj\u0119to traktowa\u0107 nazw\u0119 w\u0142asn\u0105 zespo\u0142u np. \u2192 \u201eKaszuby\u201d, Zesp\u00f3\u0142 Folklorystyczny. Przy powt\u00f3rzeniach nazwy zespo\u0142u w obr\u0119bie has\u0142a stosuje si\u0119 skr\u00f3t, pochodz\u0105cy od inicja\u0142u grupy np. \u201eKaszuby\u201d = \u201eK\u201d. <\/p>\n
Zdajemy sobie spraw\u0119, \u017ce mimo najlepszych ch\u0119ci, nie wszystko uda\u0142o nam si\u0119 zawrze\u0107 w tej pierwszej pr\u00f3bie charakterystyki szeroko poj\u0119tego \u017cycia muzycznego Kaszub. <\/p>\n
Ufamy jednak, \u017ce praca nasza cho\u0107 w cz\u0119\u015bci przyczyni si\u0119 do stworzenia pe\u0142niejszego obrazu Kaszub dawnych i wsp\u00f3\u0142czesnych, a muzyka regionalna, kt\u00f3rej przez d\u0142ugie lata zdawano si\u0119 nie dostrzega\u0107, powoli wyjdzie z cienia. <\/p>\n
Na koniec pragn\u0119 serdecznie podzi\u0119kowa\u0107 wszystkim Autorom Muzyki Kaszub<\/i> \u2013 wielkiemu zespo\u0142owi pasjonat\u00f3w: regionalist\u00f3w, nauczycieli, dziennikarzy, kompozytor\u00f3w, muzykolog\u00f3w i teoretyk\u00f3w muzyki. W sk\u0142ad jego weszli: dr Wies\u0142awa Anczykowska-Wysocka (Gda\u0144sk), prof. dr hab. Ludwik Bielawski (Warszawa), Anna Calik (Puck), Jerzy D\u0105browa-Januszewski (S\u0142upsk), dr El\u017cbieta Fro\u0142owicz (Gda\u0144sk), Edmund Kami\u0144ski (Wejherowo), dr Janusz Kowalski (Gda\u0144sk), Janusz Krassowski (Gda\u0144sk), Anna Michalska (Gda\u0144sk), Helena Nowakowska (Gda\u0144sk), Kazimierz Ostrowski (Chojnice), prof. Roman Perucki (Gda\u0144sk), dr Zbigniew Przerembski (Warszawa), Jerzy Stachurski (Gda\u0144sk), Regina Szczupaczy\u0144ska (L\u0119bork), Janina Szyma\u0144ska (Warszawa), adiunkt II st. Marcin Tomczak (Gda\u0144sk), Maria Ueno (Gda\u0144sk). <\/p>\n
Dzi\u0119kuj\u0119 wszystkim \u017cyczliwym Informatorom: Marianowi Selinowi z Jastarni, pp. Zofii, J\u00f3zefowi i Hieronimowi Kucharskim z Czerska, Jadwidze Kirkowskiej z Wierzchucina, El\u017cbiecie i Eugeniuszowi Pryczkowskim z Banina, Tomaszowi Fopkemu z Chwaszczyna, Jerzemu Warczakowi z Czerska, Jerzemu \u0141yskowi z Pucka, Katarzynie Dolnej z Poznania, Krystynie Pawlak, Andrzejowi Truszkowskiemu i Leszkowi Szmidtkemu z rozg\u0142o\u015bni Polskiego Radia w Gda\u0144sku oraz wszystkim oddanym sprawie Pracownikom Muzeum Pi\u015bmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie. <\/p>\n
Osobne podzi\u0119kowania kieruj\u0119 w stron\u0119 cz\u0142onk\u00f3w zespo\u0142u do spraw kultury Rady Naczelnej ZK-P, kt\u00f3rzy udost\u0119pnili dane, dotycz\u0105ce zespo\u0142\u00f3w folklorystycznych. Byli nimi: Jerzy D\u0105browa-Januszewski, Tomasz Fopke, Janusz Kowalski, Eugeniusz Pryczkowski, Hildegarda Skurczy\u0144ska, Regina Szczupaczy\u0144ska, Jaromir Szroeder. <\/p>\n
Wdzi\u0119czn\u0105 pami\u0119ci\u0105 si\u0119gam do rozm\u00f3w z nie\u017cyj\u0105cymi ju\u017c badaczami kultury muzycznej Pomorza \u2013 prof. Antonim Poszowskim oraz prof. Joachimem Gudelem z gda\u0144skiej Akademii Muzycznej, kt\u00f3rzy u pocz\u0105tku prac nad Encyklopedi\u0105<\/i> udzielili zespo\u0142owi cennych wskaz\u00f3wek. <\/p>\n
Za \u017cyczliwe rady, wnikliwe uwagi, nade wszystko za\u015b za wiar\u0119 w pomy\u015blne zako\u0144czenie dzie\u0142a dzi\u0119kuj\u0119 prof. Jerzemu Trederowi z Uniwersytetu Gda\u0144skiego, redaktorowi pierwszej pozycji z kr\u0119gu Encyklopedii Kaszub<\/i>. Stworzony przeze\u0144 model wydawnictwa wytyczy\u0142 kierunek kontynuatorom. <\/p>\n
Dzi\u0119kuj\u0119 Wydawcy w osobie p. Wojciecha Kiedrowskiego za okazan\u0105 cierpliwo\u015b\u0107 i wszelkie starania, zwi\u0105zane z wydaniem ksi\u0105\u017cki. <\/p>\n
Witos\u0142awa Frankowska<\/b><\/p>\n
\u201eARKA\u201d – ZESP\u00d3\u0141 ARTYSTYCZNY \u201eARKA\u201d<\/b> przy Przedsi\u0119biorstwie Po\u0142ow\u00f3w i Us\u0142ug Rybackich \u201eArka\u201d powsta\u0142 w 1952 z inicjatywy \u2192 Bronis\u0142awa Zacha, p\u00f3\u017aniejszego d\u0142ugoletniego kierownika grupy. Rozpocz\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 jako zesp. wok.-instr., by w 1955 wzbogaci\u0107 si\u0119 o grup\u0119 taneczn\u0105. Choreografi\u0105 zajmowali si\u0119: Halina Wr\u00f3blewska, Janusz Pietrzak, W\u0142adys\u0142aw Gumowski, Ryszard Gamszej. Repertuar zesp. stanowi\u0142 stylizowany folklor kasz., uj\u0119ty w ramy widowisk scenicznych (m.in. U rybak\u00f3w<\/i>) oraz pie\u015bni i ta\u0144ce innych region\u00f3w, pie\u015bni klasyczne i masowe. Cz\u0142onkowie zesp. propagowali folklor kasz.-morski w ramach \u201eDni Morza\u201d w ca\u0142ej Polsce, koncertowali w Niemczech (1956) i w ZSRR (1961). W wyniku po\u0142\u0105czenia Przedsi\u0119biorstw Po\u0142owowych \u201eArka\u201d i \u201eDalmor\u201d w 1965, zesp\u00f3\u0142 zmieni\u0142 nazw\u0119 na \u2192 \u201eDalmor\u201d, dzia\u0142aj\u0105c nieprzerwanie do 1989. Tradycje \u201eArki\u201d i \u201eDalmoru\u201d kontynuuje obecnie \u2192 ZPiT \u201eGdynia\u201d. Lit.: Folder Dwudziestolecie Zespo\u0142u Pie\u015bni i Ta\u0144ca \u201eDalmor\u201d w Gdyni<\/i>, 1972. WWF<\/i><\/small><\/p>\n
BALLADA LUDOWA<\/b> to wielozwrotkowa pie\u015b\u0144 opowiadaj\u0105ca z konfliktem dramatycznym i elementami lirycznymi, zwana w folklorze polskim dumk\u0105, pie\u015bni\u0105 d\u0142ug\u0105, kryminaln\u0105, zb\u00f3jcz\u0105, mordercz\u0105. Na Kaszubach wchodzi w sk\u0142ad \u2192 frant\u00f3wek. Folklor nie zna terminu ballada, jest on pochodzenia literackiego (\u0142ac. ballare<\/i> – ta\u0144czy\u0107), a w folklorystyce funkcjonuje jako narz\u0119dzie badawcze. Repertuar polskich ballad sk\u0142ada si\u0119 ze 122 w\u0105tk\u00f3w. Na Kaszubach zanotowano ich 25. Tak polskie jak i kaszubskie ballady znane s\u0105 w wielu krajach Europy i krajach s\u0142owia\u0144skich s\u0105siaduj\u0105cych z Polsk\u0105. Ballady wyra\u017caj\u0105 normy prawa naturalnego, spo\u0142ecznego i zwyczajowego. Ich przekroczenie prowadzi do sytuacji dramatycznych i egzekucji prawnej: za win\u0119 – kara. Dotyczy to przede wszystkim przekroczenia fundamentalnego prawa do \u017cycia – nie zabijaj. W szerszym rozumieniu ballada to tak\u017ce pie\u015b\u0144 o \u015bmierci bohater\u00f3w, tragicznych wypadkach, powrotach po \u015bmierci bohater\u00f3w, spotkaniach po roz\u0142\u0105ce. Tak\u017ce pie\u015bni o r\u00f3\u017cnych przygodach, fantastyczne, dydaktyczne i humorystyczne. Charakteryst. dla Kaszub ballady to \u015apiewka o Madejowym rozb\u00f3jniku<\/i> i sekwencja o \u017ceglarzu, \u017cegluj\u0105cym ca\u0142\u0105 nock\u0119 po morzu w balladzie S\u0142u\u017cy\u0142 Ja\u015bko we dworze<\/i>. Lit.: Kaszuby Pie\u015b\u0144.<\/small> JSz<\/i><\/p>\n
BALWIERSKI TANIEC<\/b>, niem. Barbiertanz<\/i> – tragikomiczne przedstawienie z elementami ta\u0144ca, w kt\u00f3rym fryzjer zamiast myd\u0142a u\u017cywa sadzy, ostrzy n\u00f3\u017c na kole taczki, \u201eprzypadkowo\u201d klientowi podcina gard\u0142o, wezwany lekarz bezskutecznie pr\u00f3buje leczy\u0107, dopiero napompowanie powietrza \u201eod ty\u0142u\u201d o\u017cywia \u201enieboszczyka\u201d, kt\u00f3ry zrywa si\u0119, bije wszystkich i ucieka. U Gulgowskiego (Von einem unbekannten Volke in Deutschland<\/i>, Berlin 1911, s. 112-3) akompaniament tworzy melodia Pije Kuba do Jakuba<\/i> z niemieckim tekstem. Lit.: Kaszuby Pie\u015b\u0144 I, s. 134.<\/small> LB<\/i><\/p>\n
BARAN MIECZYS\u0141AW<\/b> (ur. 16 XII 1935 w Gdyni, zm. trag. 4 VIII 1980 w Wejherowie), nauczyciel, dyrygent, animator i dokumentalista \u017cycia muz. Ucz\u0119szcza\u0142 do Liceum Muz. w Sopocie, gdzie r\u00f3wnie\u017c w 1965 uko\u0144czy\u0142 PWSM prac\u0105 mgr Kaszubskie pie\u015bni o morzu \u2013 pr\u00f3ba charakterystyki<\/i>. W 1957 zosta\u0142 dyryg. i kier. artyst. ch\u00f3ru m\u0119skiego \u2192 \u201eHarmonia\u201d w Wejherowie. Tam\u017ce wsp\u00f3\u0142organizowa\u0142 Spo\u0142. Ognisko Muz., w 1971 przekszta\u0142cone w Pa\u0144stw. Szko\u0142\u0119 Muz., gdzie pracowa\u0142 jako nauczyciel. Zwi\u0105zany z kaszubsko-pomorskim ruchem \u015bpiewaczym w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 wydatnie do wsp\u00f3\u0142organizowania \u2192 Festiwali Pie\u015bni o Morzu, upatruj\u0105c w nich szansy na popularyzacj\u0119 rodzimej kultury (1966). Od 1964 nale\u017ca\u0142 do wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u00f3w \u2192 MPiMK-P w Wejherowie, w kt\u00f3rym w l. 1969-73 prowadzi\u0142 Dzia\u0142 Muzyczny. Dokumentowa\u0142 przejawy \u017cycia muz. na \u0142amach DB, \u201eKasz\u00ebb\u201d, \u201eLiter\u201d i \u201e\u017bycia \u015apiewaczego\u201d. Wyda\u0142 prac\u0119 Zjednoczony ruch \u015bpiewaczy na Kaszubach<\/i> (Wwo 1969) oraz Harmonia Wejherowo \u2013 zarys dzia\u0142alno\u015bci 1920-1970<\/i>. Jest autorem opracow. na ch\u00f3r wielu pie\u015bni, m.in. Moja ch\u00ebcz<\/i> (s\u0142. i muz. J. Trepczyk) oraz M\u00f2je strone<\/i> (s\u0142. J. Piepka, muz. J. Trepczyk), obecnie w zbiorach MPiMK-P. Dzi\u0119ki swemu zaanga\u017cowaniu w rozw\u00f3j ch\u00f3ralistyki trwale zapisa\u0142 si\u0119 w historii Kaszubskiego Okr\u0119gu \u015apiewaczego. Odznaczony Z\u0142otym Krzy\u017cem Zas\u0142ugi (1977), odznak\u0105 Zas\u0142u\u017conym Ziemi Wejherowskiej (1975), Zas\u0142u\u017conym Ziemi Gda\u0144skiej (1977), nagrod\u0105 Remusa i najwy\u017cszym odznaczeniem PZChiO \u2013 Z\u0142ot\u0105 Odznak\u0105 z Wie\u0144cem Laurowym. Lit.: Bedwejh 1996, s. 10-11; R. Goj\u017cewski, Inspirator \u017cycia muzycznego na Kaszubach<\/i>, \u017bM 1969 nr 12, s. 10-12; R. Heising, Wspomnienie o Mieczys\u0142awie Baranie<\/i>, \u017b\u015a 1980 nr 9, s. 32; KlagaKlinc, s. 157; SBPN t. I, s. 59.<\/small> WWF<\/i><\/p>\n
BARINA<\/b> \u2192 R\u00d3G<\/p>\n
BAZUNA<\/b> (mylnie: bozuna<\/i>, b\u00f4z\u00ebna<\/i>) \u2013 instrument muz. d\u0119ty (aerofon), ustnikowy. Bazuna nale\u017cy do licznej grupy rog\u00f3w i tr\u0105b wyst\u0119puj\u0105cych w r\u00f3\u017cnych rejonach \u015bwiata od czas\u00f3w prehistorycznych. Na ziemiach polskich drewniane rogi i tr\u0105by s\u0105 znane od wczesnego \u015bredniowiecza. Dawniej szerzej rozpowszechnione, do XX w. zachowa\u0142y si\u0119 pod r\u00f3\u017cnymi nazwami na Podhalu i Orawie, w Beskidzie \u017bywieckim i \u015al\u0105skim, na Lubelszczy\u017anie, Powi\u015blu, Mazowszu, Kurpiach, Mazurach, a tak\u017ce na Kaszubach. Instr. te, podobnie wykonywane, r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 rozmiarami i szczeg\u00f3\u0142ami budowy. Ich wielko\u015b\u0107 by\u0142a dawniej nienormowana, zale\u017cna od pozyskanego materia\u0142u oraz funkcji czy sposobu u\u017cytkowania. Z czasem ustala\u0142y si\u0119 na r\u00f3\u017cnych terenach og\u00f3lne tendencje konstrukcyjne, zw\u0142aszcza dotycz\u0105ce d\u0142ugo\u015bci. Kasz. bazuna nale\u017cy do najkr\u00f3tszych. Jej najcz\u0119\u015bciej spotykana odmiana, u\u017cywana niegdy\u015b przez pasterzy, zazwyczaj nie osi\u0105ga\u0142a 1m (tzw. bazuna pasterska, kr\u00f3tka, mokra lub kn\u00f4picz\u00f4 tr\u0105ba<\/i>). Na d\u0142u\u017cszych (zwanych obrz\u0119dowymi, a tak\u017ce d\u0142ugimi lub suchymi), przekraczaj\u0105cych 1,5 m, grano w sytuacjach od\u015bwi\u0119tnych. Niekiedy budowano instr. jeszcze d\u0142u\u017csze, osi\u0105gaj\u0105ce blisko 2,5m. Bazuny z regu\u0142y mia\u0142y prosty, stosunkowo w\u0105ski, lekko koniczny profil i wykszta\u0142con\u0105 czar\u0119 g\u0142osow\u0105. Sporz\u0105dzano je z konar\u00f3w lub niemaj\u0105cych rozga\u0142\u0119zie\u0144 pni m\u0142odych drzew (brzozy, klonu, olchy, lipy, wierzby, niekiedy nawet wi\u015bni). Z drewna usuwano kor\u0119, po czym rozczepiano lub rozcinano wzd\u0142u\u017cnie na dwie po\u0142owy, kt\u00f3re wydr\u0105\u017cano od \u015brodka a\u017c do uzyskania mo\u017cliwie cienkich \u015bcianek. Obie po\u0142owy zespalano, a nast\u0119pnie nak\u0142adano \u0142\u0105cz\u0105ce je obr\u0119cze, splecione z wikliny, wierzby, korzeni sosny, czasem te\u017c metalowe (z mosi\u0105dzu, br\u0105zu, a nawet srebra – w bazunach obrz\u0119dowych). W bazunach pasterskich z\u0142\u0105cze\u0144 z regu\u0142y nie uszczelniano (czasem zalewano smo\u0142\u0105). Przeciwdzia\u0142aj\u0105c rozsychaniu i odkszta\u0142caniu si\u0119, moczono te instr. w wodzie. Nasi\u0105kaj\u0105c stawa\u0142y si\u0119 ci\u0119\u017csze, czym t\u0142umaczy si\u0119 ich stosunkowo niewielkie rozmiary. W staranniej wykonywanych bazunach obrz\u0119dowych po\u0142owy \u0142\u0105czono spoid\u0142em wytworzonym z \u017cywicy, wosku i kleju stolarskiego. W otworze wlotowym, niekiedy wzmocnionym metalow\u0105 obr\u0105czk\u0105, umieszczano ustnik – w bazunach pasterskich drewniany (np. sosnowy), w obrz\u0119dowych cz\u0119sto metalowy (zazwyczaj fabrycznej produkcji ustnik stosowany w instrumentach d\u0119tych blaszanych, np. w puzonie czy barytonie). Podejmowano pr\u00f3by wprowadzenia bazun szklanych. Przed II wojn\u0105 \u015bw. instr. takie produkowa\u0142a huta szk\u0142a w Okr\u0119gliku ko\u0142o M\u0119cika\u0142u nad Brd\u0105. Gra na bazunie polega na wykorzystywaniu d\u017awi\u0119k\u00f3w szeregu harmonicznego (alikwot\u00f3w, g\u0142. ni\u017cszych), uzyskiwanych przez przed\u0119cia. Bazuny pasterskie, mierz\u0105c ok. 95 cm, stroi\u0142y w G lub F. Bazuny obrz\u0119dowe, maj\u0105ce w przybli\u017ceniu ok. 165 cm, stroi\u0142y w C, D lub F. Str\u00f3j i mo\u017cliwo\u015bci d\u017awi\u0119kowe bazuny zale\u017ca\u0142y od wymiar\u00f3w i poprawno\u015bci wykonania instr., rodzaju ustnika, a tak\u017ce umiej\u0119tno\u015bci graj\u0105cego. Brzmienie instr. jest dono\u015bne. Nazwa \u201ebazuna\u201d wywodzona jest od wyst\u0119puj\u0105cego w niem. \u017ar\u00f3d\u0142ach hist. z Pomorza okre\u015blenia \u201ebasune\u201d, odpowiadaj\u0105cego terminowi \u201ebusine\u201d, przekszta\u0142conemu w \u201ebusune\u201d, u\u017cywanemu w \u015bredniow. Niemczech w odniesieniu do wi\u0119kszych tr\u0105b, o ni\u017cszej skali d\u017awi\u0119kowej. W \u015bredniowieczu grano na metalowej basune w kapelach pomorskich miast (Gda\u0144sk, Elbl\u0105g). Niekt\u00f3re cechy budowy kasz. bazuny (w\u0105ski, prosty profil, czara g\u0142osowa) upodabniaj\u0105 j\u0105 do \u015bredniow. basune. W praktyce lud. bazuny przetrwa\u0142y do czas\u00f3w wsp\u00f3\u0142cz. wy\u0142\u0105cznie jako instr. u\u017cywane w celach sygnalizacyjnych, na otwartej przestrzeni. Grano na nich proste, kilkud\u017awi\u0119kowe melodie. Wyj\u0105tkowo tylko wykonywano utw. bardziej rozbudowane. Bazuny nie wchodzi\u0142y w sk\u0142ad kapel, nie wt\u00f3rowa\u0142y do ta\u0144ca. Tradycyjnie grano solowo, niekiedy muzykowano zbiorowo, jednak bez wi\u0119kszej zgodno\u015bci rytm., a zw\u0142aszcza ujednolicenia stroju instr. Grania na tym instr. nie uwa\u017cano za uprawianie muzyki. W kult. lud. d\u017awi\u0119ki bazun wykorzystywano niegdy\u015b do dzia\u0142a\u0144 magicznych (podobnie jak: \u2192 rogi, diabelskie skrzypce, burczybasy, dzwonki, klekotki, szn\u00ebry, knary) bra\u0142y udzia\u0142 w czynieniu obrz\u0119dowej wrzawy w celu wyp\u0119dzenia ze wsi starego roku, przep\u0142oszenia z\u0142ych mocy czy te\u017c pobudzenia wegetacji ro\u015blinnej. Tr\u0105bieniem bazun ze wzg\u00f3rz i rozstaj\u00f3w dr\u00f3g witano nastanie nowego roku. W Wielkim Tygodniu pasterze grali na bazunach, id\u0105c przez wie\u015b, a gospodynie raczy\u0142y ich chlebem i mi\u0119sem. D\u017awi\u0119ki bazun oznajmia\u0142y rozpocz\u0119cie lub zako\u0144czenie r\u00f3\u017cnych uroczysto\u015bci dorocznych, jak odprawianego zazwyczaj w Zielone \u015awi\u0105tki obrz\u0119du \u015bcinania kani, wiosennych postrzy\u017cyn owiec i wyprowadzenia ich na pastwiska, obrz\u0119d\u00f3w i zwyczaj\u00f3w sob\u00f3tkowych, \u017cniwnych (odczarowanie \u0142\u0105k), do\u017cynkowych (o\u017cniwiny, brzadnik). Gr\u0105 na bazunach rozpoczynano te\u017c dzie\u0144 weselny. W tradycji ludowej bazuna by\u0142a przede wszystkim instr. pasterskim. Kandydaci na pasterzy czy ich pomocnik\u00f3w musieli si\u0119 wykaza\u0107 umiej\u0119tno\u015bci\u0105 gry na tym instr. (podczas tzw. roztr\u0119baczy). Na bazunach grano sygna\u0142y d\u017aw., b\u0119d\u0105ce \u015brodkiem porozumiewania si\u0119 mi\u0119dzy pasterzami oraz pasterzami i wsi\u0105. Sygna\u0142y te oznacza\u0142y r\u00f3\u017cne czynno\u015bci pasterskie (np. zbieranie trzody z zagr\u00f3d przez wiejskiego pasterza, wyj\u015bcie stada na pastwisko czy powr\u00f3t do domu), ostrzega\u0142y przed niebezpiecze\u0144stwami (np. po\u017car lasu lub atak wilk\u00f3w), oznajmia\u0142y niepomy\u015blne wydarzenia (np. chorob\u0119 czy nieszcz\u0119\u015bliwy wypadek). Sygnalizacyjne wykorzystywanie bazun nie ogranicza\u0142o si\u0119 do pasterstwa. D\u017awi\u0119k tych instr. ostrzega\u0142 rybak\u00f3w i przewo\u017anik\u00f3w przed mg\u0142\u0105 i du\u017c\u0105 fal\u0105 na jeziorach. Tak\u017ce na morzu rybacy p\u0142yn\u0105cy kutrami podczas mg\u0142y oznajmiali bazunami sw\u0105 pozycj\u0119 statkom, dla unikni\u0119cia zderzenia. Na Kaszubach przed II wojn\u0105 \u015bw. wykorzystywano bazuny do sygnalizacji u\u0142atwiaj\u0105cej podr\u00f3\u017cnym orientacj\u0119 podczas z\u0142ej pogody (mgie\u0142 czy zimowych zadymek) w trudniejszym terenie (np. utrzymywano sta\u0142e s\u0142u\u017cby tr\u0105bi\u0105ce na bazunach co godzin\u0119 w r\u00f3\u017cnych miejscach wok\u00f3\u0142 Jeziora Wdzydzkiego). Ochotnicze stra\u017ce po\u017carne u\u017cywa\u0142y bazun do og\u0142aszania alarm\u00f3w przeciwpo\u017carowych. W swym g\u0142. zastosowaniu, jako instr. sygnalizacyjny pasterzy, bazuny wysz\u0142y z u\u017cycia wraz z upadkiem gospodarki pasterskiej, likwidacj\u0105 wsp\u00f3lnych wiejskich czy gminnych pastwisk. Przed II wojn\u0105 \u015bw. umiej\u0119tno\u015b\u0107 wytwarzania bazun by\u0142a na kasz. wsi jeszcze stosunkowo cz\u0119sta. Do wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cych si\u0119 wytw\u00f3rc\u00f3w tego instr. nale\u017celi Fryderyk Leska (Laski) z Zalesia k. Brus i Florian Lewa\u0144czyk z Makowa pod \u017bukowem. Po II wojnie \u015bw. bazuny zosta\u0142y reaktywowane w nowej funkcji przez zesp. folkloryst., u\u017cywaj\u0105ce tradycyjnych kasz. instr. jako atrakcyjnego symbolu regionu podczas wyst\u0119p\u00f3w estradowych. Wyspecjalizowani wytw\u00f3rcy dostosowuj\u0105 str\u00f3j muzyczny bazun umo\u017cliwiaj\u0105cy zar\u00f3wno pokaz wsp\u00f3lnej gry kilku tych instr., jak i towarzyszenie kapeli. Dbaj\u0105 tak\u017ce o ich wygl\u0105d, spe\u0142niaj\u0105cy wymogi sceniczne prezentacji. Szczeg\u00f3lnie czynnym wytw\u00f3rc\u0105 kasz. instr., w tym bazun, by\u0142 Augustyn Mielewczyk z Kartuz, kt\u00f3rego tradycj\u0119 wytw\u00f3rcz\u0105 przej\u0105\u0142 syn Mieczys\u0142aw. Bazuna obok burczybasu i diabelskich skrzypiec nale\u017cy do element\u00f3w kulturowych wsp\u00f3\u0142okre\u015blaj\u0105cych to\u017csamo\u015b\u0107 etniczn\u0105 Kaszub\u00f3w. ZJP<\/i><\/p>\n
\u201eBAZUNY\u201d \u2013 REGIONALNY ZESP\u00d3\u0141 PIE\u015aNI I TA\u0143CA \u201eBAZUNY\u201d<\/b> im. Aleksandra Tomaczkowskiego powst. w 1971 przy PGR w Przyja\u017ani z inicjatywy Czes\u0142awa Kwidzi\u0144skiego. Od 1973 zesp. dzia\u0142a\u0142 przy Domu Kultury PGR w Le\u017anie, w 1992 przej\u0105\u0142 go Urz\u0105d Gminy w \u017bukowie. Od 1981 zesp. nosi imi\u0119 swego d\u0142ugoletniego kierownika A. Tomaczkowskiego. W okresie 30 lat dzia\u0142alno\u015bci zesp\u00f3\u0142 prowadzili: Cz. Kwidzi\u0144ski (1971), \u2192 A. Tomaczkowski (1971-79), Edmund Lewa\u0144czyk (1979-92), zarz\u0105d, Adam Langowski (1993-94), Stefan Bychowski (1994-96) i od 1996 do dzi\u015b \u2013 zarz\u0105d. Od 1992 konsultantem muz. jest \u2192 Witold Treder, choreografem od 1994 \u2192 Jan W\u0142a\u015bniewski. Na repertuar zesp. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 kasz. ta\u0144ce, pie\u015bni i piosenki, g\u0142. z najbli\u017cszej okolicy. \u201eBazunom\u201d towarzyszy kapela w sk\u0142adzie: 2 bazuny, klarnet, tr\u0105bka, 2 skrzypiec, kontrabas, 2 akordeony, burczybasy, diab. skrzypce. Zesp. uczestniczy\u0142 w wielu przegl\u0105dach, festiwalach krajowych i zagranicznych, odnosz\u0105c szereg sukces\u00f3w, m.in. V m. dla kapeli \u201eBazun\u201d podczas Mi\u0119dzynarod. Festiwalu Folkloryst. na W\u0119grzech; 3-krotnie I m. (1985, 1996, 2000) oraz 3-krotnie III m. na Przegl\u0105dzie Pie\u015bni, Ta\u0144ca, Muzyki i Gaw\u0119dy Kasz. w Chojnicach. Wielokrotnie nagradzany podczas Festiwalu Kasz. w S\u0142upsku (1993-4, 1996, 1998), a w 1998 i 1999 zdobywa Nagrod\u0119 G\u0142\u00f3wn\u0105 Departamentu Edukacji i Animacji Kultury i Sztuki oraz Nagrod\u0119 Dziennikarzy V i VI Przegl\u0105du Zesp. Folkloryst. Pojezierza Pomorskiego w Z\u0142ocie\u0144cu. Obok udzia\u0142u w festiwalach zesp. koncertowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c za granic\u0105, m.in. w Niemczech, Szwecji, Finlandii, W\u0119grzech, Francji, dawnej Czechos\u0142owacji. Wsp\u00f3\u0142pracuje z wieloma zesp. z innych rejon\u00f3w Polski oraz z zagranicy. \u201eBazuny\u201d dokona\u0142y szeregu nagra\u0144 dla PR Gda\u0144sk oraz telewizji lokalnej, wzi\u0119\u0142y udzia\u0142 w filmie \u015aladami Kolberga<\/i> (1996). Zesp. uczestniczy\u0142 w nagrywaniu \u015apiewnika kaszubskiego<\/i> \u2192 K. Gaertner. Dysk.: CD Wi\u0105zanka melodii kaszubskich<\/i>, RZPiT \u201eBazuny\u201d z Le\u017ana (1998). Lit.: Ankieta; J. Kowalski, Bazuny<\/i>, Pomer 2000 nr 3, s. 46.<\/small> WWF<\/i><\/p>\n
B\u0104KAL<\/b>, kasz. brz\u00e3czad\u0142o<\/i>, brz\u00e3cz\u00ebd\u0142o<\/i> \u2013 instr. muzyczny d\u0119ty (aerofon), wolny. Kaszubski b\u0105k\u00f4l<\/i> jest wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 odmian\u0105 czuryngi (hetki), wykorzystywanej w r\u00f3\u017cnych rejonach \u015bwiata (Afryka, Ameryka, Oceania, Europa) w celach magicznych od czas\u00f3w prehistorycznych. W Polsce czurynga by\u0142a b. popularna ju\u017c we wczesnym \u015bredniowieczu. B\u0105kala robiono z guzika nanizanego na podw\u00f3jn\u0105 ni\u0107. Trzymaj\u0105c w d\u0142oni ko\u0144ce nici wprawiano guzik w szybki ruch wirowy, co – skutkiem zmian ci\u015bnienia otaczaj\u0105cego powietrza, drga\u0144 akustycznych – wywo\u0142ywa\u0142o charakterystyczne \u015bwiszcz\u0105ce d\u017awi\u0119ki. B\u0105kal pe\u0142ni\u0142 rol\u0119 dzieci\u0119cej zabawki. ZJP<\/i><\/p>\n
\u201eBEL CANTO\u201d<\/b> – ch\u00f3r z Sierakowic, dzia\u0142aj\u0105cy pierwotnie przy ko\u015bciele \u015bw. Marcina, nazw\u0119 sw\u0105 przyj\u0105\u0142 w 2000, gdy kierownictwo artyst. zespo\u0142u obj\u0119\u0142a Marlena Labuda. Mimo kr\u00f3tkiego okresu dzia\u0142ania zesp\u00f3\u0142 koncertowa\u0142 podczas licznych uroczysto\u015bci ko\u015bcielnych, wieczor\u00f3w poezji i muzyki. Na repertuar \u201eBel Canto\u201d sk\u0142ada si\u0119 wiele kompozycji regionalnych (\u2192 T. Fopke, J. Stachurski) o wyrazistej, wsp\u00f3\u0142czesnej aran\u017cacji (oprac. Witold Baska). Wsp\u00f3\u0142praca mi\u0119dzy ch\u00f3rem a kompozytorami kasz. zaowocowa\u0142a powstaniem szeregu nagra\u0144 dla PR i TVP w Gd. Ch\u00f3r uczestniczy\u0142 w VI Festiwalu Piosenki Religijnej w Kartuzach (2001) oraz \u2192 Festiwalu Pie\u015bni Religijnej i Patriotycznej w Sierakowicach (2001-3). Obecnie dzia\u0142a przy GOK w Sierakowicach, poszerzaj\u0105c repertuar tak\u017ce o utwory zagraniczne (p\u0142yta You\u2019ve got a friend<\/i>). Dysk.: CD Kaszubi na God\u00eb<\/i> (2003); CD You\u2019ve got a friend<\/i> (2004). Lit.: Bel Canto i Derdowski<\/i>, DB z 21 II 2003 (Sul\u0119czyno); B\u00f3g nama prz\u00ebstoj\u00f4\u0142<\/i>, DB z 10 I 2003 (Sierakowice); (ij), P\u0142yta ch\u00f3ru Bel Canto<\/i>, Pomer 2004 nr 3, s. 8; Rado\u015b\u0107 \u015bpiewania sierakowickiej m\u0142odzie\u017cy<\/i>, \u201eGazeta Kartuska\u201d z 3 IX 2002.<\/small> JJS<\/i><\/p>\n
BERGENGRUEN WERNER<\/b> (ur. 16 IX 1892 w Rydze, zm. 4 IX 1964 w Baden-Baden) pisarz niem., tw\u00f3rca popularnej przed laty w Niemczech pastora\u0142ki Kaschubisches Weihnachtslied<\/i> (1927), opartej na anonimowej Kol\u0119dzie Kaszub\u00f3w<\/i>, kt\u00f3rej tekst znany by\u0142 ju\u017c w po\u0142. XIX w. (druk. w zbiorze Pie\u015bni na Bo\u017ce Narodzenie z dodatkiem pie\u015bni nowych i Nowenny do tego\u017c Bo\u017cego Narodzenia<\/i>, K. 1866). Wersja niem. B. wzorowana jest na oryginale, wyj\u0105wszy ostatni\u0105 zwrotk\u0119, zawieraj\u0105c\u0105 tendencyjny komentarz do obrazu kasz. wsi (\u201eStod\u00f3\u0142 ju\u017c nie by\u0142oby p\u0142on\u0105cych, \u0142b\u00f3w pijackich skrwawionych w niedziel\u0119\u201d, t\u0142um. St. J. Lec). Kol\u0119da w t\u0142umaczeniu na j. polski opublikowana zosta\u0142a w art. J. Borzyszkowskiego Hej kol\u0119da!<\/i> (Pomer 2000 nr 12, s. 8-12), prze\u0142o\u017cona na j. kasz. przez S. Jankego. Muzyk\u0119 do tekstu B. napisa\u0142 Franz Motzer. Lit.: W. Bergengruen, Kaschubisches Weihnachtslied<\/i>, w: \u201eHeimatblatter\u201d nr 22, Braunschweig, XII 2002, s. 3-4; J. Borzyszkowski, Wst\u0119p do zbioru Kasz\u00ebbsczi\u00e9 kol\u0119d\u00eb \u00eb godow\u00e9 spi\u00e9w\u00eb<\/i>, Gd. 1982, s. 8; S. Janke, Kol\u0119da Kaszub\u00f3w<\/i>, Pomer 2002 nr 12, dod. \u201eNaj\u00f4 \u00f9czba\u201d, s. I-II.<\/small> WWF<\/i><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Fragment ksi\u0105\u017cki kt\u00f3ra uka\u017ce si\u0119 w maju
\nMuzeum Pi\u015bmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej<\/p>\n
O redaktorce:
\nW. Witos\u0142awa Frankowska<\/b>
\nTeoretyk muzyki, kompozytorka, muzyk-kameralista, wyk\u0142adowca Akademii Muzycznej w Gda\u0144sku. C\u00f3rka znanego fotografika i dokumentalisty – Edmunda Kami\u0144skiego, od dzieci\u0144stwa wzrasta\u0142a w kr\u0119gu muzyki kaszubskiej, obcuj\u0105c w domu z pie\u015bniami Jana Trepczyka. Zwi\u0105zana z muzyk\u0105 regionu jako publicystka, wykonawca i konsultant wielu przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 artystycznych. Autorka cyklu \u201eSpotkania z muzyk\u0105 Kaszub\u201d w Muzeum Pi\u015bmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie. <\/p>\n