Gda\u0144sk 2001<\/p>\n
Wydawnictwo finansowane przez MINISTERSTWO EDUKACJI NARODOWEJ<\/p>\n
Redakcja
\nWojciech Kiedrowski<\/p>\n
ISBN 83-87408-41-7
\nISBN 83-87258-75-X<\/p>\n
Wydawca
\nOFICYNA CZEC
\noraz
\nZARZ\u0104D G\u0141\u00d3WNY ZRZESZENIA KASZUBSKO-POMORSKIEGO
\nGda\u0144sk<\/p>\n
Drogi Czytelniku! Oddajemy dzi\u015b w Twoje r\u0119ce ksi\u0105\u017ck\u0119 do nauki kaszubskiego. Jej tytu\u0142 brzmi: \u00d9czim\u00eb s\u00e3 p\u00f2 kasz\u00ebbsk\u00f9<\/i><\/b>. Podr\u0119cznik niniejszy jest owocem naszych przemy\u015ble\u0144, w jaki spos\u00f3b nauczy\u0107 kaszubskiego tych, kt\u00f3rzy go w og\u00f3le nie znaj\u0105 i tych kt\u00f3rzy, znaj\u0105c kaszubszczy\u017anie biernie, np. z mowy ojc\u00f3w i dziadk\u00f3w, nie maj\u0105 odwagi si\u0119 ni\u0105 pos\u0142ugiwa\u0107 na co dzie\u0144. W ksi\u0105\u017cce tej wykorzystali\u015bmy lekcje pomieszczone w naszym pierwszym podr\u0119czniku pt. Kaszubski j\u0119zyk literacki. Podr\u0119cznik dla lektorat\u00f3w (Gda\u0144sk 1993). W stosunku jednak do tej pionierskiej pracy zwi\u0119kszy\u0142a si\u0119 liczba jednostek lekcyjnych z 15 do 20, za\u015b wszystkie \u00f9czb\u00eb<\/b> s\u0105 znacznie rozbudowane \u2013 poszerzone o \u0107wiczenia w m\u00f3wieniu i piasniu (cwicz\u00ebnczi w g\u00f4dce i w pisanim<\/i>).<\/p>\n
Ka\u017cada lekcja<\/b> w podr\u0119czniku sk\u0142ada si\u0119 z kilku sta\u0142ych element\u00f3w<\/b>. Poprzedza j\u0105 tekst<\/b>, kt\u00f3ry jest punktem wyj\u015bcia do \u0107wicze\u0144 gramatycznych. Zazwyczaj jest to wierz lub fragment prozy znanego pisarza kaszubskiego. Cz\u0119sto te\u017c prezentujemy teksty zaczerpni\u0119te ze \u201eS\u0142ownika gwar kaszubskich na tle kultury ludowej\u201d B. Sychty. Po ka\u017cdym tek\u015bcie proponujemy wyt\u0142umaczenie trudniejszych s\u0142\u00f3w (s\u0142ow\u00f4rz<\/b>), pytania sprawdzaj\u0105ce zrozumienie tekstu oraz wy\u0142o\u017cony po polsku komentarz gramatyczny (gramatika<\/b>), slu\u017c\u0105cy wyja\u015bnieniu prawide\u0142 i zjawisk gramatycznych oraz przygotowuj\u0105cy Czytelnika do samodzielnego budowania wypowiedze\u0144 w oparciu o porzedstawione struktury i paradygmaty. W dalszej cz\u0119\u015bci lekcji pojawi\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cnorodne \u0107wiczenia gramatyczne (cwicz\u00ebnczi<\/b>) na podstawie wcze\u015bniejszego tekstu i nie tylko (je\u015bli chodzi o s\u0142ownictwo, to cz\u0119sto nawi\u0105zujemy do uczb\u00f3w wcze\u015bniejszych oraz do leksyki potocznej). Poniewa\u017c uwa\u017camy, \u017ce niezwykle wa\u017cne dla wszechstronnego opanowania j\u0119zyka s\u0105 \u0107wiczenia w m\u00f3wieniu i pisaniu (cwicz\u00ebnczi w g\u00f4dce i w pisanim<\/b>), uznali\u015bmy, \u017ce w ka\u017cdej lekcji powinny si\u0119 one pojawi\u0107. Tym samym rozszerza si\u0119 ona o kolejny tekst (wiersz, proza) \u2013 baz\u0119 dla tych\u017ce \u0107wiczen. Ich charakter jest nieco inny. Opr\u00f3cz funkcji utrwalaj\u0105cej materia\u0142 gramatyczny, maj\u0105 za zadanie, cz\u0119sto porzez zabaw\u0119 z tekstem, wzbogaci\u0107 leksyk\u0119 (synonimika, wyrazy wieloznaczne, sta\u0142e zwi\u0105zki frazeologiczne). Wykorzystujemy w nich r\u00f3wnie\u017c niekiedy podstawow\u0105 wiedz\u0119 z zakresu poetyki, \u201ezmuszaj\u0105c\u201d np. do rozpoznawania w wierszach przeno\u015bni. Nadto utwory w tej cz\u0119\u015bci lekcji s\u0142u\u017c\u0105 niejednokrotnie rozwa\u017caniom na temat rodzinnego domu, najbli\u017cszego otoczenia (ogrodu, wsi, kaszubskiego krajobrazu), mowy dziadk\u00f3w i rodzic\u00f3w itp. Poza tym zawsze zwracamy uwag\u0119 na poprawn\u0105 artykulacj\u0119 samog\u0142osek i sp\u00f3\u0142g\u0142osek (fonetyk\u0119). <\/p>\n
Pisz\u0105c ten podr\u0119cznik<\/b>, pragn\u0119lismy sporsta\u0107 oczekiwaniom nauczycieli i uczni\u00f3w, kt\u00f3rych prezentowanie tu zagadnienia interesuj\u0105. S\u0105dzimy, \u017ce mo\u017ce on by\u0107 wykorzystany jako ksi\u0105\u017cka pomocnicza do nauki kaszubskiego w starszych klasach szko\u0142y podstawowej i w gimnazjum<\/b>.<\/p>\n
\u017b\u0105dnych g\u0142\u0119bszej wiedzy j\u0119zykoznawczej odsy\u0142amy do nast\u0119puj\u0105cych prac: <\/p>\n
E. Breza, J. Treder, \u201eGramatyka kaszubska. Zarys popularny\u201d, Gda\u0144sk 1981; <\/p>\n
H. Popowska-Taborska, \u201eKaszubszczyzna. Zarys dziej\u00f3w\u201d, Warszawa 1980; <\/p>\n
F. Lorentz, \u201eGramatyka pomorska\u201d, t. 1-3, Wroc\u0142aw 1958-1962; <\/p>\n
\u201eAtlas j\u0119zykowy kaszubszczyzny i dialekt\u00f3w s\u0105siednich\u201d, oprac. przez zesp\u00f3\u0142 Zak\u0142adu S\u0142owianoznawstwa PAN, I-VI pod kier. Z. Stiebera, VI-XV pod kier. H. Popowskiej-Taborskiej, Wroc\u0142aw 1964-1978. <\/p>\n
Na koncu ksi\u0105\u017cki umieszczamy polsko-kaszubski indeks termin\u00f3w gramatycznych i s\u0142ownik wyraz\u00f3w kaszubskich, kt\u00f3re si\u0119 w niej pojawi\u0142y. <\/p>\n
Ze wzgl\u0119d\u00f3w na fonetyk\u0119, jak\u017ce trudn\u0105 i sprawiaj\u0105c\u0105 zazwyczaj najwi\u0119cej k\u0142opot\u00f3w, pragn\u0119liby\u015bmy, aby nad ca\u0142o\u015bci\u0105 tego \u017cmudnego i wymagaj\u0105cego wyt\u0119\u017conej pracy i serca procesu uczenia si\u0119 czuwa\u0142 do\u015bwiadczony lektor. Osoba znaj\u0105ca wymow\u0119 kaszubsk\u0105 mo\u017ce z podr\u0119cznika korzysta\u0107 sama. <\/p>\n
Pisz\u0105c podr\u0119cznik, oparli\u015bmy si\u0119 na opracowanych przez E. Brez\u0119 i J. Tredera \u201eZasadach pisowni kaszubskiej\u201d (Gda\u0144sk 1975), zmodyfikowanych i zatwierdzonych 13 maja 1996 r. pzrez Zesp\u00f3\u0142 Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego ds. O\u015bwiaty w poszerzonym sk\u0142adzie. Zasady te obowi\u0105zuj\u0105 w kaszubszczy\u017anie standardyzowanej, nie obowi\u0105zuj\u0105 natomiast w reedycjach i tekstach stylizowanych w danej gwarze j\u0119zyka kaszubskiego. <\/p>\n
Sporo problem\u00f3w sprawia ci\u0105gle ogromne zr\u00f3\u017cnicowane gwarowe kaszubszczyzny. Pisarze, cho\u0107 u wielu widac d\u0105\u017cenia do pewnej unifikacji kaszubszczyzny, u\u017cywali j\u0119zyka swej wsi, rodzimej gwary. Dzieje si\u0119 tak r\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, mimo \u017ce wida\u0107 ju\u017c w niekt\u00f3rych tekstach powstawanie standard\u00f3w, uznawanie pewnych cech za lepsze i eliminowanie innych. Zdajemy sobie spraw\u0119 ze zr\u00f3\u017cnicowania kaszubszczyzny, prezentowania poszczeg\u00f3lnych tekst\u00f3w, por\u00f3wnujemy je jednak z dominuj\u0105cymi w powstj\u0105cym kaszubskim j\u0119zyku literackim cechami \u015brodkowokaszubskimi. <\/p>\n
Oddaj\u0105c nasz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 w r\u0119ce u\u017cytkownik\u00f3w, s\u0105dzimy, \u017ce spe\u0142ni ona sw\u00f3j podstawowy cel: u\u0142atwi prac\u0119 ucz\u0105cym si\u0119 tego j\u0119zyka. <\/p>\n
R\u00f3\u017ca Wosiak-\u015aliwa<\/i>
\nMarek Cybulski<\/i><\/p>\n
WYKAZ SKR\u00d3T\u00d3W
\npogardl. \u2013 podargdliwie
\nprzen. \u2013 przeno\u015bnie
\nr. \u2013 rodzaj
\nSGK \u2013 \u201eS\u0142ownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej\u201d Bernarda Sychty
\nzdr. \u2013 zdrobnienie
\nzgr. \u2013 forma zgrubia\u0142a
\nzob. \u2013 zobacz<\/p>\n
To je kr\u00f3tcz\u00e9, to je d\u0142ud\u017c\u00e9, to kasz\u00ebbsk\u00f4 stol\u00ebca.
\nTo s\u0105 bas\u00eb, to s\u0105 skrz\u00ebpczi, to \u00f2zn\u00f4cz\u00f4 Kasz\u00ebb\u00e3.
\nKr\u00f3tcz\u00e9, d\u0142ud\u017c\u00e9, stol\u00ebca,
\nbas\u00eb, skrz\u00ebpczi, Kasz\u00ebba.
\nTo je ridel, to je t\u00ebcz, to s\u0105 tr\u00f3jn\u00e9 wid\u0142\u00eb gnojn\u00e9.
\nTo je prost\u00e9, to je krz\u00ebw\u00e9, a to sl\u00e9dn\u00e9 k\u00f2\u0142o w\u00f2zn\u00e9.
\nRidel, t\u00ebcz, wid\u0142\u00eb gnojn\u00e9,
\nprost\u00e9, krz\u00ebw\u00e9, k\u00f2\u0142o w\u00f2zn\u00e9.
\nTo s\u0105 h\u00f4czi, to s\u0105 pt\u00f4czi, to s\u0105 pruscz\u00e9 p\u00f3\u0142tor\u00f4czi.
\nH\u00f4czi, pt\u00f4czi, p\u00f3\u0142tor\u00f4czi,
\nkl\u00ebka, w\u00f3\u0142, ca\u0142\u00e9, p\u00f3\u0142. <\/p>\n
S\u0142\u00f3w\u00f4rz<\/b><\/p>\n
h\u00f4czi<\/b> – motyki do kopania ziemniak\u00f3w
\nkl\u00ebka<\/b> – jarzmo na wo\u0142u
\np\u00f3\u0142tor\u00f4czi<\/b> – pieni\u0105dze o warto\u015bci p\u00f3\u0142torej marki
\nridel<\/b> – szpadel, rydel
\nsl\u00e9dn\u00e9 k\u00f2\u0142o w\u00f2zn\u00e9<\/b> – tylne ko\u0142o wozu
\nt\u00ebcz<\/b> – tyczka
\ntr\u00f3jn\u00e9<\/b> – potr\u00f3jne; tu: z trzema drutami<\/p>\n
Gramatika<\/b><\/p>\n
1.<\/b> W kaszubszczy\u017anie akcent mo\u017ce pada\u0107 na r\u00f3\u017cne sylaby w wyrazie, np. sto<\/b>l\u00ebca \u2013 na pierwsz\u0105. <\/p>\n
2.<\/b> Kaszubszczyzna posiada wi\u0119cej samog\u0142osek ustnych (g\u00e3bn\u00ebch sam\u00f2zw\u00e3k\u00f3w<\/b>) ni\u017c polszczyzna. Wymowa a<\/i>, o<\/i>, e<\/i> nie r\u00f3\u017cni si\u0119 od artykulacji odpowiednik\u00f3w polskich. \u00d2<\/i> jest g\u0142osk\u0105 po\u015bredni\u0105 mi\u0119dzy u<\/i> i o<\/i>. \u00d4<\/i> jest d\u017awi\u0119kiem zbli\u017conym do e<\/i> lub o<\/i>, np. kasz\u00ebbsk\u00f4<\/i>. \u00c9<\/i>, po\u015brednie mi\u0119dzy e<\/i> i y<\/i>, brzmi niekiedy, r\u00f3wnie\u017c w \u015brodku wyrazu, jak yj<\/i>, a na ko\u0144cu jak y<\/i>, np. m\u00f4\u0142\u00e9g\u00f2<\/i>, krz\u00ebw\u00e9<\/i>, kr\u00f3tcz\u00e9<\/i>. I<\/i> (y<\/i>) brzmi podobnei jak polskie i<\/i> w takich wyrazach jak: pisac<\/i>, miska<\/i>, bik<\/i> itp., przy czym litera y<\/i> nie oznacza odr\u0119bnego d\u017awi\u0119ku, lecz tylko s\u0142u\u017cy do podkre\u015blenia twardo\u015bci poprzedzaj\u0105cej sp\u00f3\u0142g\u0142oski, np. sedzy<\/i>. Typowo kaszubsk\u0105 samog\u0142osk\u0105 jest \u00eb<\/i> (tzw. szwa). Brzmi ona jak d\u017awi\u0119k po\u015bredni mi\u0119dzy e<\/i> i a<\/i> (stol\u00ebca<\/i>, kasz\u00ebbsk\u00f4<\/i>). Wymowa u<\/i> cz\u0119sto przesuni\u0119ta jest w stron\u0119 i<\/i>, np. d\u0142ud\u017ci [d\u0142id\u017ci]<\/i>, tu [ti]<\/i>.<\/p>\n
Kaszubskim samog\u0142oskom o<\/i>, u<\/i>, \u00f3<\/i> cz\u0119sto towarzyszy dodatkowe \u0142<\/i> (tzw. labializacja). Dzieje si\u0119 tak zawsze na pocz\u0105tku wyrazu, np. \u00f2zn\u00f4cz\u00f4<\/i> wym. \u0142ezn\u00f4cz\u00f4<\/i>, \u00f9ch\u00f2<\/i> wym. \u0142uch\u0142e<\/i>, \u00f2ws<\/i> wym. \u0142\u00f3ws<\/i>, a w \u015brodku wyrazu po k<\/i>, g<\/i>, ch<\/i>, m<\/i>, p<\/i>, b<\/i>, f<\/i>, w<\/i>, np. k\u00f2\u0142o<\/i> wym. k\u0142e\u0142o<\/i>, g\u00f2sc<\/i> wym. g\u0142esc<\/i>, ch\u00f2ri<\/i> wym. ch\u0142eri<\/i>, m\u00f2wa<\/i> wym. m\u0142ewa<\/i>, p\u00f2dac<\/i> wym. p\u0142edac<\/i>, b\u00f2lec<\/i> wym. b\u0142e\u0142ec<\/i>, g\u00f9\u0142a<\/i> wym. g\u0142u\u0142a<\/i>, ch\u00f9sta<\/i> wym. ch\u0142usta<\/i>, f\u00f9ter<\/i> wym. f\u0142uter<\/i>. W pi\u015bmie mo\u017cna to oznaczy\u0107 znakiem znakiem nad liter\u0105, np. m\u00f2wa<\/i>, k\u00f2\u0142o<\/i>, \u00f9ch\u00f2<\/i>, \u00f2kno<\/i>.<\/p>\n
Dyftongiczne labializacyjne \u0142<\/i> pojawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w miejsce w<\/i>, np. w\u00f2da<\/i> wym. \u0142eda<\/i>, w\u00f2lny<\/i> wym. \u0142elny<\/i>, w\u00f2zn\u00e9<\/i> wym. \u0142ezn\u00e9<\/i>, w\u00f2\u0142<\/i> wym. \u0142\u00f3\u0142<\/i>, w\u00f9ja<\/i> wym. \u0142uja<\/i>. Gdy jednak zjawisko to dotyczy \u00f3<\/i>, nie zaznacza si\u0119 go, trzeba by bowiem w\u00f3wczas napisa\u0107 w\u01d2\u0142<\/i>. W niniejszym podr\u0119czniku labializacj\u0119 sygnalizuje si\u0119 we wszystkich lekcjach. <\/p>\n
Cz\u0119sto tak\u017ce i<\/i>, e<\/i>, a<\/i> jako pierwsze samog\u0142oski wyrazu poprzedzone s\u0105 j<\/i>, co oznacza si\u0119 w pi\u015bmie, np. jidze<\/i>, ja\u017c<\/i>.<\/p>\n
3.<\/b> Sp\u00f3\u0142g\u0142oski (sp\u00f3\u0142zw\u00e3czi<\/b>) dzi\u0105s\u0142owe cz<\/i>, d\u017c<\/i>, sz<\/i>, \u017c<\/i> s\u0105 zawsze mi\u0119kkie (mi\u0119kko\u015bci tej jednak w pi\u015bmie nie zaznaczamy), rz<\/i> niekiedy t\u0119 mi\u0119kko\u015b\u0107 traci, np. t\u00ebcz<\/i>, Kasz\u00ebba<\/i>, d\u0142ud\u017c\u00e9<\/i>, \u017caba<\/i>, rz\u00e9ka<\/i>.<\/p>\n
4.<\/b> Sp\u00f3\u0142g\u0142oski k<\/i>, g<\/i> przed i<\/i> oraz e<\/i> ulegaj\u0105 zmi\u0119kczeniu do cz<\/i>, d\u017c<\/i>, np. d\u0142ugo : d\u0142ud\u017c\u00e9<\/i>, pt\u00f4k : pt\u00f4czi<\/i>, skrz\u00ebpk\u00f2wac : skrz\u00ebpczi<\/i>, noga : nod\u017ci<\/i>, czed\u00eb <\/i>, nad\u017c\u00e9 (dzeck\u00f2)<\/i>.<\/p>\n
5.<\/b> Czasownik by\u0107<\/i> (czasnik b\u00ebc<\/i><\/b>) odmienia si\u0119 w czasie tera\u017aniejszym wed\u0142ug nast\u0119puj\u0105cego wzoru: <\/p>\n
p\u00f2jedincz\u00f4 l\u00ebczba<\/b> \u2018liczba pojedyncza\u2019<\/p>\n
1.\t(j\u00f4<\/i>) jem<\/i>
\n2.\t(t\u00eb<\/i>) jes<\/i>
\n3.\t(\u00f2n<\/i>, \u00f2na<\/i>, \u00f2no<\/i>) je<\/i><\/p>\n
wieln\u00f4 l\u00ebczba<\/b> \u2018liczba mnoga\u2019<\/p>\n
1.\t(m\u00eb<\/i>) jesm\u00eb<\/i> lub (ma<\/i>) jesma<\/i>
\n2.\t(wa<\/i>) jesta<\/i>
\n3.\t(\u00f2ni<\/i>, \u00f2ne<\/i>) s\u0105<\/i><\/p>\n
Cwicz\u00ebnczi<\/p>\n
1.\tPrz\u00ebcz\u00ebt\u00f4j \u00f9w\u00f4\u017cno spiewk\u00e3 \u201eN\u00f3t\u00eb\u201d. D\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na w\u00ebm\u00f2w\u00e3 sam\u00f2zw\u00e3nk\u00f3w: a, o, e, \u00e9, \u00eb, i, \u00f4, \u00f3, u, y. <\/p>\n
2.\tPrzecz\u00ebt\u00f4j \u00f9w\u00f4\u017cno:<\/b><\/p>\n
a)\tprz\u00ebszed\u0142, kr\u00ebp\u00eb, c\u00eb\u017c, m\u00eb, m\u00f3m\u00eb;
\nb)\t\u00c9l, t\u00e9j, pi\u00e9rwi, jedn\u00e9g\u00f2, t\u00e9\u017c, dz\u00e9wcz\u00e3;
\nc)\t\u00f2g\u00f3n, m\u00f3m, szt\u00f3t, l\u00ebdz\u00f3m;
\nd)\t\u00f4rt, s\u00f4d\u0142, \u00d4bram, r\u00f4z, gr\u00f4d, chc\u00f4\u0142, h\u00f4k, \u00f2bz\u00e9r\u00f4\u0142. <\/p>\n
3. Przecz\u00ebt\u00f4j:<\/b><\/p>\n
a)\tD\u017cibcz\u00e9 skrz\u00ebpczi to i d\u017cibcz\u00e9 nod\u017ci.
\nb)\tTen m\u00f4 tacz\u00e9 d\u017cibsz\u00e9 nod\u017ci. <\/p>\n
4. Przecz\u00ebt\u00f4j \u00f9w\u00f4\u017cno i d\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na jotac\u00ebj\u0105 i labializac\u00ebj\u0105:<\/b><\/p>\n
a)\tjimac s\u00e3, jisc\u00ebc s\u00e3, jizba, jizdebka, jic, jig\u0142a, jinszi, jiwer, jiwerny;
\nb)\t\u00f2br\u00f4zk, \u00f2bsz\u00ebc, \u00f2jc, \u00f2statk, \u00f2b noc, \u00f2bzerac, \u00f2b\u00f2na. <\/p>\n
5. Wpisz\u00eb pr\u00f4wdz\u00ebw\u00e9 p\u00f2stac\u00ebje w\u00ebp\u00f2m\u00f2\u017cn\u00e9g\u00f2 s\u0142owa b \u00eb c w ternym czasu:<\/b><\/p>\n
To\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026kasz\u00ebbsk\u00f4 stol\u00ebca.
\nTo\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026bas\u00eb.
\nJ\u00f4\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.d\u0142ug\u00f4.
\nT\u00eb\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026prosti.
\nM\u00eb\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026…dobri.
\n\u00d2ni\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026..mi\u0142i. <\/p>\n
6. W\u00ebbierzi z ramczi pasown\u00e9 jistniczi<\/b><\/p>\n To je\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 . 7. Prze\u0142o\u017c\u00eb na kasz\u00ebbsczi:<\/b><\/p>\n To jest tylne ko\u0142o wozu. Ona jest dobra. Oni s\u0105 mili. To jest kaszubska stolica. Tuczka jest d\u0142uga. Ko\u0142o jest krzywe. Ty jeste\u015b jak tyczka. <\/p>\n Cwicz\u00ebnczi w g\u00f4dce i w pisanim<\/i><\/b><\/p>\n *** (Krystyna Muza) <\/p>\n S\u0142ow\u00f4rz<\/p>\n d\u00f4ka<\/b> – mg\u0142a Cwicz\u00ebnczi<\/p>\n 1.\tPrzecz\u00ebt\u00f4j \u00f9w\u00f4\u017cno wierzt\u00e3 *** K. Muz\u00eb. D\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na w\u00ebm\u00f2w\u00e3 sam\u00f2zw\u00e3k\u00f3w: a, \u00f4, e, \u00e9, \u00eb, i, o, u. <\/p>\n 2.\tJaczi je czas? W\u00ebbierz\u00eb pasown\u00e9 znank\u00f2wniczi. <\/b><\/i><\/p>\n 3. P\u00f2dczorchni\u00e3t\u00e9 w wi\u00e9rzce jistniczi zast\u00e3pi r\u00f3wnoznacz\u00ebn\u00e3 w znank\u00f2wnik\u00f2wi zjinacz\u00ebnie.<\/i><\/b><\/p>\n Przik\u0142\u00f4d: czas \u017cniwnieni\u00f4 \u2013 czas \u017cniwieni\u00e9g\u00f2<\/p>\n 4. Przerobi s\u0142owa wi\u00e9rzt\u00eb tak, \u017ceb\u00eb p\u00f2d\u00f3ny czasnik i jistnik \u2018czas\u2019 b\u00eb\u0142\u00eb w wielny l\u00ebczbie. <\/i><\/b><\/p>\n \u00d9czba dr\u00ebg\u00f2<\/u><\/b><\/p>\n \u017bu\u017c\u00f3nka<\/b><\/p>\n Sedzy k\u00f2k\u00f2szka na pi\u00e9ck\u00f9, (SGK) <\/p>\n S\u0142ow\u00f4rz<\/b><\/p>\n k\u00f2k\u00f2szka<\/b> – kura Cwicz\u00ebnk<\/b><\/p>\n 1. \u00d2dp\u00f2wiedz\u00eb na zapitania:<\/b><\/p>\n a)\tChto sedzy na pi\u00e9ck\u00f9? Gramatika<\/b><\/p>\n 1.<\/b> W kaszubszczy\u017anie nie wyst\u0119puj\u0105 sp\u00f3\u0142g\u0142oski mi\u0119kkie \u0107<\/i>, \u015b<\/i>, \u017a<\/i>, d\u017a<\/i>. W ich miejsce pojawiaj\u0105 si\u0119 c<\/i>, s<\/i>, z<\/i>, dz<\/i>, np. pol. ciemno<\/i>, \u015bpiewa<\/i>, ziemia<\/i>, siedzi<\/i> – kasz. cemno<\/i>, spi\u00e9w\u00f4<\/i>, zemia<\/i>, sedzy<\/i> lub rzadziej cz<\/i>, cz<\/i>, \u017c<\/i>, d\u017c<\/i>, np. pol. dziad<\/i> – kasz. d\u017c\u00f4d<\/i>, pol. ci\u0119\u017cko<\/i> – kasz. cz\u00e3\u017ck\u00f2<\/i>. W kaszubszczy\u017anie p\u00f3\u0142nocnej brak \u0144<\/i>, np. k\u00f3n<\/i>, Gdunsk<\/i>. <\/p>\n 2.<\/b> W kaszubszczy\u017anie brak tzw. e ruchomego, zanikaj\u0105cego w polszczy\u017anie w przypadkach zale\u017cnych, np. d\u00f3mk<\/i> – domek<\/i>, wi\u00f3nk<\/i> – wianek<\/i>, wi\u00f3nuszk<\/i> – wianuszek<\/i>, b\u00f9dink<\/i> – budynek<\/i>, \u00f2statk<\/i> – ostatek<\/i>. W takich wyrazach akcent w mianowniku pada na sylab\u0119 ostatni\u0105. <\/p>\n 3. Czasniczi \u2013 k\u00f2niugac\u00ebj\u00f4<\/b> -\u00e3<\/i>, -isz<\/i> (-ysz<\/i>)<\/p>\n p\u00f2jedincz\u00f4 l\u00ebczba<\/b> wieln\u00f4 l\u00ebczba<\/b><\/p>\n 1.\t(m\u00eb<\/i>) sedzym\u00eb<\/i> lub (ma<\/i>) sedzyma<\/i> Wed\u0142ug tego wzoru odmieniaj\u0105 si\u0119 takie czasowniki, jak np. robi\u00e3<\/i>, robisz<\/i>; zw\u00f3ni\u00e3<\/i>, zw\u00f3nisz<\/i>.<\/p>\n Czasniczi \u2013 k\u00f2niugac\u00ebj\u00f4<\/b> -\u00f3m<\/i>, -\u00f4sz<\/i><\/p>\n p\u00f2jedincz\u00f4 l\u00ebczba<\/b> wieln\u00f4 l\u00ebczba<\/b> Wed\u0142ug tego wzoru odmieniaj\u0105 si\u0119 takie czasowniki, jak np. szuk\u00f3m<\/i>, szuk\u00f4sz<\/i>; pit\u00f3m<\/i>, pit\u00f4sz<\/i>; m\u00f3m<\/i>, m\u00f4sz<\/i>.<\/p>\n 4.<\/b> Zwr\u00f3\u0107 uwag\u0119 na charakterystyczny dla kaszubszczyzny literackiej, przypadaj\u0105cy we wszystkich formach na t\u0119 sam\u0105 sylab\u0119 tzw. a k c e n t (prz\u00ebzw\u00e3k<\/b>) k o l u m n o w y (se<\/b>dz\u00e3<\/i>, spi\u00e9<\/b>w\u00f3m<\/i>). Jest on typowy r\u00f3wnie\u017c dla innych cz\u0119\u015bci mowy (por. wy\u017cej k\u00f9r\u00f4<\/b>szk<\/i>, k\u00f9r\u00f4<\/b>szka<\/i>, k\u00f9r\u00f4<\/b>szk\u00f2wi<\/i> itd.) a)\tw niekt\u00f3rych dwuzg\u0142oskowych przymiotnikach (dobri<\/b><\/i>, modny<\/b><\/i>, mitczi<\/b><\/i>) i przys\u0142\u00f3wkach (piechti<\/b><\/i>, wczor\u00f4<\/b><\/i>) oraz w przys\u0142\u00f3wkach w stopniu wy\u017cszym (lepi<\/b><\/i>, dro\u017ci<\/b><\/i>); 5. Czasnik \u2013 rozk\u00f4zownik<\/b><\/p>\n p \u00f2 1.\tl. w. pros\u00ebm\u00eb<\/i> p \u00f2 1.\tl. w. rwim\u00eb<\/i> \u2018rwijmy\u2019 Niekiedy te\u017c w drugiej osobie l. poj. do tematu czasownika dodajemy sp\u00f3\u0142g\u0142osk\u0119 j<\/i>, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy w pozosta\u0142ych formach \u00f3w temat z ko\u0144c\u00f3wkami osobowymi, np. \u017cu\u017ck(\u00f4)-j<\/i>, \u017cu\u017ck(\u00f4)-j-ta<\/i>.<\/p>\n Formy trybu rozkazuj\u0105cego cz\u0119sto r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od analogicznych form czasu tera\u017aniejszego tylko miejscem akcentu, np. ro<\/b>bim\u00eb<\/i>, ro<\/b>bita<\/i> w czasie tera\u017aniejszym womec robi<\/b>m\u00eb<\/i>, robi<\/b>ta<\/i> w trybie rozkazuj\u0105cym. Trzeci\u0105 osob\u0119 liczby pojedynczej i mnogiej tworzymy jak w polszczy\u017anie partyku\u0142y n i e c h, np. niech robi<\/i>.<\/p>\n 6.<\/b> Posta\u0107 d o m a \u2018w domu\u2019 jest skostnia\u0142\u0105 form\u0105 nie istniej\u0105cego ju\u017c dzi\u015b przypadka rzeczownika dom<\/i> i funkcjonuje jao okolicznik. <\/p>\n Cwicz\u00ebnczi<\/b><\/p>\n 1. Przecz\u00ebt\u00f4j:<\/b> 2. Przecz\u00ebt\u00f4j \u00f9w\u00f4\u017cno s\u0142owa i d\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na jich prz\u00ebzw\u00e3k:<\/b> 3. Wpisz\u00eb pasown\u00e9 p\u00f2stac\u00ebje czasnika s e d z e c w ternym czasu:<\/b> 4. Wpisz\u00eb pasown\u00e9 p\u00f2stac\u00ebje czasnika s p i e w a c w ternym czasu:<\/b> 5. Zamieni p\u00f2dczorchni\u00e3t\u00e9 nie\u00f2znaczniczi na pasown\u00e9 p\u00f2stac\u00ebje rozk\u00f4zownika:<\/b> 6. Prze\u0142o\u017c\u00eb na kasz\u00ebbsczi:<\/b> Cwicz\u00ebnczi w g\u00f4dce i w pisanim<\/i><\/b><\/p>\n \u017bu\u017c\u00f3nka<\/b><\/p>\n P\u00f3j sa, \u017cu\u017ck\u00f9, m\u00f3j Jezusk\u00f9, T\u00e9j le, Mr\u00f3zk\u00f9, tu w tim n\u00f3rtk\u00f9 C\u00ebch\u00f2 le\u017ck\u00f4j, m\u00f3j \u00f2se\u0142k\u00f9! (SGK) <\/p>\n S\u0142ow\u00f4rz<\/b><\/p>\n c\u00ebszk\u00f2<\/b> – cicho (zdr.) Cwicz\u00ebnczi<\/b><\/i><\/p>\n 1. Przecz\u00ebt\u00f4j \u00f9w\u00f4\u017cno \u201e\u017bu\u017c\u00f3nk\u00e3\u201d i d\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na w\u00ebm\u00f2w\u00e3 sam\u00f2zw\u00e3k\u00f3w: a, \u00f4, e, \u00e9, \u00eb, i, o, \u00f3, u. <\/p>\n <\/b><\/i><\/p>\n 2. Przecz\u00ebt\u00f4j \u00f9w\u00f4\u017cno \u201e\u017bu\u017c\u00f3nk\u00e3\u201d i d\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na w\u00ebm\u00f2w\u00e3 zw\u00e3zk\u00f3w \u00f2znaczon\u00ebch l\u00ebtrama \u00f2, \u00f9. <\/p>\n <\/b><\/i><\/p>\n 3. W\u00ebpisz\u00eb z \u201e\u017bu\u017c\u00f3nczi\u201d wsz\u00ebtcz\u00e9 rozk\u00f4zowniczi i zamieni je na nie\u00f2znaczniczi. <\/p>\n 4.\tW\u00ebpisz\u00eb z \u201e\u017bu\u017c\u00f3nczi\u201d wsz\u00ebtcz\u00e9 czasniczi w ternym czasu i zamieni je na rozk\u00f4zowniczi. <\/p>\n 5.\tP\u00f2dczorchni\u00e3t\u00e9 w wi\u00e9rzce czasniczi \u00f2dmieni.<\/b><\/i><\/p>\n \u00d9czba trzec\u00f4<\/u><\/b><\/p>\n Sk\u00f2czk<\/b><\/p>\n T\u00e9j\u2013s\u00e9j chtos gr\u00f4 na \u0142\u0105ce (Stanis\u0142aw Janke) <\/p>\n S\u0142ow\u00f4rz<\/b><\/p>\n kr\u00ebjamcz\u00e9<\/b> – tajne Cwicz\u00ebnk<\/b><\/p>\n \u00d2dp\u00f2wied\u00eb na zapitania:<\/b><\/p>\n a)\tChto gr\u00f4 na \u0142\u0105ce? Gramatika<\/b><\/p>\n 1. <\/b> Cz\u0119sto polskie k<\/i> na pocz\u0105tku wyrazu i przed sp\u00f3\u0142g\u0142osk\u0105 ma odpowiednik w kaszubskim – ch<\/i>, np. chto<\/i> \u2018kto\u2019, cht\u00ebren<\/i> \u2018kt\u00f3ry\u2019. <\/p>\n 2. Czasnik \u2013 k\u00f2niugac\u00ebj\u00f4<\/b> -\u00e3<\/i>, -esz<\/i>:<\/p>\n p\u00f2jedincz\u00f4 l\u00ebczba<\/b> wieln\u00f4 l\u00ebczba<\/b> Wed\u0142ug tego wzoru odmieniaj\u0105 si\u0119 takie czasowniki, jak np. drz\u00e3<\/i>, drzesz<\/i>; sk\u00f4cz\u00e3<\/i>, sk\u00f4czesz<\/i>.<\/p>\n 3. <\/b> Istnieje w kaszubszczy\u017anie grupa czasownik\u00f3w, kt\u00f3re obok form d\u0142ugich (graj\u00e3<\/i>, szukaj\u00e3<\/i>, w\u00f2\u0142aj\u00e3<\/i>), odmieniaj\u0105cych si\u0119 wed\u0142ug wzoru nios\u00e3<\/i>, niesesz<\/i> (por. wy\u017cej), przybieraj\u0105 postaci kr\u00f3tkie (gr\u00f3m<\/i>, szuk\u00f3m<\/i>, w\u00f2\u0142\u00f3m<\/i>), odmieniaj\u0105ce si\u0119 wed\u0142ug wzoru spi\u00e9w\u00f3m<\/i>, spi\u00e9w\u00f4sz<\/i> (por. \u00f9czba 2). Cz\u0119sto jeden czasownik w tym samym tek\u015bcie mo\u017ce mie\u0107 formy d\u0142ugie i kr\u00f3tkie (por. gr\u00f4<\/i> obok grajesz<\/i>), regularnie d\u0142ugie formy wyst\u0119puj\u0105 w 1. osobie liczby pojedynczej i w 3. osobie liczby mnogiej. <\/p>\n 4.<\/b> Imies\u0142\u00f3w przys\u0142\u00f3wkowy wsp\u00f3\u0142czesny charakterystyczny jest przede wszystkim dla kaszubszczyzny literackiej i utworzony jest przez dodanie do tematu czasownika cz\u0105stki -\u0105c<\/i> lub cz\u0119\u015bciej -\u0105c\u00eb<\/i>.<\/p>\n 5.<\/b> Kaszubszczyzna do\u015b\u0107 cz\u0119sto pos\u0142uguje si\u0119 stron\u0105 biern\u0105, w zwi\u0105zku z tym liczny jest zestaw imies\u0142ow\u00f3w przymiotnikowych biernych, zachowuj\u0105cych si\u0119 w odmianie jak przymiotniki, np. g\u00f4d\u00f3ny<\/i>, g\u00f2niony<\/i>, g\u00f2tow\u00f3ny<\/i>.<\/p>\n 6.<\/b> Kaszubszczyzna posiada r\u00f3\u017cne postacie zaimk\u00f3w dzier\u017cawczych (dosebn\u00e9 zamiona<\/b>), np. m\u00f3j<\/i>, m\u00f2ja<\/i>, m\u00f2je<\/i>, tw\u00f3j<\/i> itd.; nasz<\/i> itd.; naji<\/i>, naj\u00f4<\/i>, naje<\/i>, waji<\/i> itd. <\/p>\n 7. Przys\u0142\u00f3wki (prz\u00ebczasniczi)<\/b> w kaszubszczy\u017anie tworzymy najcz\u0119sciej przez dodanie do tematu przymiotnika przyrostka -o<\/i>, np. dalek\u00f2<\/i>, sn\u00f4\u017co<\/i> lub przez odci\u0119cie tego przyrostka -o<\/i>: dalek<\/i>, w\u00ebsok<\/i>, gl\u00e3b\u00f2k<\/i>, sz\u00ebrok<\/i>.<\/p>\n Cwicz\u00ebnczi<\/b><\/p>\n 1. Wpisz\u00eb pasown\u00e9 p\u00f2stac\u00ebje czasnika s k a k a c w ternym czasu:<\/b> 2. Wpisz\u00eb pasown\u00e9 p\u00f2stac\u00ebje czasnika n i e s c w ternym czasu:<\/b> 3. Zamieni p\u00f2dczorchni\u00e3t\u00e9 nie\u00f2znaczniczi na pasown\u00e9 p\u00f2stac\u00ebje tern\u00e9g\u00f2 czasu:<\/b> 4. Zamieni p\u00f2dczorchni\u00e3t\u00e9 nie\u00f2znaczniczi na pasown\u00e9 miono-czasniczi:<\/b> 5. Wpisz\u00eb pasown\u00e9 p\u00f2stac\u00ebje dosebn\u00e9g\u00f2 zamiona: <\/b> 6. Prze\u0142o\u017c\u00eb na kasz\u00ebbsczi:<\/b> Cwicz\u00ebnczi w g\u00f4dce i w pisanim<\/i><\/b><\/p>\n ***<\/p>\n Nigle \u00f2statn\u00f4 niedzela (Jerzy Stachurski) <\/p>\n S\u0142ow\u00f4rz<\/b> Cwicz\u00ebnczi<\/i><\/b><\/p>\n 1. Przecz\u00ebt\u00f4j \u00f9w\u00f4\u017cno wi\u00e9rzt\u00e3 *** J. Stach\u00f9rscz\u00e9g\u00f2. D\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na w\u00ebm\u00f2w\u00e3 sam\u00f2zw\u00e3k\u00f3w: \u00f4, \u00e9, \u00eb, \u00f3, a.<\/i><\/b><\/p>\n 2. Przecz\u00ebt\u00f4j \u00f9w\u00f4\u017cno wi\u00e9rzt\u00e3 *** J. Stach\u00f9rscz\u00e9g\u00f2. D\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na w\u00ebm\u00f2w\u00e3 zw\u00e3zk\u00f3w \u00f2znaczon\u00ebch l\u00ebtrama \u00f2, \u00f9.<\/i><\/b><\/p>\n 3. W\u00ebpisz\u00eb z wi\u00e9rzt\u00eb wsz\u00ebtcz\u00e9 czasniczi i \u00f2dmieni je w ternym czasu.<\/i><\/b><\/p>\n 4. Do w\u00ebpis\u00f3n\u00ebch z wi\u00e9rzt\u00eb czasnik\u00f3w dobierz\u00eb z ramczi pasowny jistnik.<\/i><\/b><\/p>\n <\/p>\n 5. P\u00f2dczorchni\u00e3t\u00e9 w wi\u00e9rzce czasniczi \u2013 \u00f2brazn\u00e9 rzeczenia zast\u00e3pi r\u00f3wnoznacz\u00ebn\u0105.<\/i><\/b> \u00d9czba czwi\u00f4rt\u00f4<\/b><\/u><\/p>\n D\u017b\u00d4D<\/b><\/p>\n J\u00f4 jem d\u017c\u00f4d i j\u00f4 to wi\u00e9m Dobr\u00e9 czas\u00eb j\u00f4 so m\u00f3m Tak mie jidze, j\u00f4 jem d\u017c\u00f4d (Leon Heyke) <\/p>\n S\u0142ow\u00f4rz<\/b><\/p>\n b\u00ebc\u00e9<\/b> – byt, spos\u00f3b \u017cycia Cwicz\u00ebnk<\/b><\/p>\n \u00d2dp\u00f2wiedz\u00eb na zapitania: <\/b><\/br> Gramatika<\/b><\/p>\n 1. Czasnik \u2013 k\u00f2niugac\u00ebj\u00f4<\/b> -\u00e9m<\/i>, -\u00e9sz<\/i><\/p>\n Wed\u0142ug tego wzoru odmniaj\u0105 si\u0119 tylko dwa czasowniki, opr\u00f3cz przedstawionego r\u00f3wnie\u017c: j\u00e9m<\/i>, j\u00e9sz<\/i>.<\/p>\n We wszystkich formach, poza 3. osob\u0105 liczby mnogiej (wiedz\u0105<\/i>, jedz\u0105<\/i>), mamy \u00e9<\/i>. Tym te\u017c r\u00f3\u017cni si\u0119 posta\u0107 1. osoby liczby pojedynczej czasownika jesc<\/i> (j\u00f4 j\u00e9m<\/i>) od swego odpowiednika dla czasownika b\u00ebc<\/i> (j\u00f4 jem<\/i>) (por. wy\u017cej). <\/p>\n 2.<\/b> Forma ni ma<\/i> jest przeczeniem czasownika b\u00ebc<\/i>. R\u00f3\u017cni si\u0119 ona od formy 3. osoby czasownika mie\u0107<\/i> samog\u0142osk\u0105 tematu (ni ma<\/i> – od b\u00ebc<\/i>, ni m\u00f4<\/i> – od mie\u0107<\/i>) (por. wy\u017cej). <\/p>\n 3.<\/b> Odmiana zaimk\u00f3w osobowych (pers\u00f3now\u00e9 zamiona<\/b>):<\/p>\n W kaszubszczy\u017anie, jak w polszczy\u017anie, uzywa si\u0119 kr\u00f3tkich form zaimk\u00f3w osobowych wtedy, gdy nie s\u0105 akcentowane. Mo\u017cna wi\u0119c opowiedzie\u0107 ni ma g\u00f2 doma<\/i>, ale np. ni ma jeg\u00f2, a \u00f2na je<\/i>.<\/p>\n Forma W\u00eb<\/i> pe\u0142ni funkcj\u0119 grzeczno\u015bciow\u0105 (pluralis maiestaticus) i odnoszona bywa do starszej, szanowanej osoby, do kt\u00f3rej nie wypada zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 przez ty<\/i>. Mamy zatem opozycj\u0119: wa b\u00eb\u0142a<\/i> – \u2018byli\u015bcie\u2019 wobec W\u00eb b\u00eb\u0142\u00eb<\/i> – \u2018Pan\/Pani\/Pa\u0144stwo by\u0142\/by\u0142a\/byli\u2019. <\/p>\n 4.<\/b> W kaszubszczy\u017anie po czasowniku zaprzeczonym zmienia si\u0119 przypadek dope\u0142nienia: w biernikowe po czasowniku: w biernikowe po czasowniku twierdz\u0105cym, po zaprzeczonym w dope\u0142niaczowe, np. widz\u00e3 bia\u0142k\u00e3<\/i> : wobec nie widz\u00e3 bia\u0142czi<\/i>. Podobna zmiana zachodzi r\u00f3wnie\u017c w wypadku podmiotu (naz\u00e9w\u00f4cz : rodz\u00f4cz), gdy orzeczeniem jest czasownik b\u00ebc<\/i>, np. je pr\u00f4ca<\/i> wobec ni ma pr\u00f4c\u00eb<\/i>. Nie jest to regu\u0142\u0105, poniewa\u017c spotyka si\u0119 tak\u017ce konstrukcje typu: \u00f2n nie je doma<\/i>, j\u00f4 nie widz\u00e3 bia\u0142k\u00e3<\/i>.<\/p>\n 5.<\/b> W kaszubskim zdaniu orzecznik stoi najcz\u0119\u015bciej w mianowniku, np. j\u00f4 jem d\u017c\u00f4d<\/i>.<\/p>\n Cwicz\u00ebnczi<\/b><\/p>\n 1. Wpisz\u00eb pasown\u00e9 p\u00f2stac\u00ebje czasnika j e s c w ternym czasu:<\/b> 2. \u00d2dp\u00f2wiedz\u00eb na zapitania:<\/b> 3. Wpisz\u00eb pasown\u00e9 p\u00f2stac\u00ebje pers\u00f3bow\u00e9g\u00f2 zamiona:<\/b> 4. Prze\u0142o\u017c\u00eb na kasz\u00ebbsczi:<\/b> 5. Prze\u0142o\u017c\u00eb na p\u00f2lsczi:<\/b> Cwicz\u00ebnczi w g\u00f4dce i w pisanim<\/b><\/i><\/p>\n P\u0142in\u0105 szept\u00eb<\/b><\/p>\n P\u0142in\u0105 szept\u00eb, p\u0142in\u0105 peisnie Cz\u00ebjesz t\u00eb skard\u017ci, \u017c\u00f4le? \u00d2ne p\u0142acz\u0105 nad l\u00ebdzami<\/u>, (Jan Karnowski)<\/p>\n S\u0142ow\u00f4rz<\/b> Cwicz\u00ebnczi<\/i><\/b><\/p>\n 1. Przecz\u00ebt\u00f4j \u00f9w\u00f4\u017cno wi\u00e9rzt\u00e3 \u201ePlin\u0105 szept\u00eb\u201d J. Karnowscz\u00e9g\u00f2. D\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na w\u00ebm\u00f2w\u00e3 sam\u00f2zw\u00e3k\u00f3w: a, \u0105, \u00e9, \u00f3, \u00f4.<\/i><\/b><\/p>\n 2. W p\u00f2dczorchni\u00e3t\u00ebch prz\u00ebmi\u00f3nk\u00f2w\u00ebch w\u00ebp\u00f2wiedzeniach zast\u00e3pi jistniczi pasownyma zamionama.<\/i><\/b> 3. W\u00ebpisz\u00eb z wi\u00e9rzt\u00eb jistniczi tacz\u00e9, \u017ce w jin\u00ebch f\u00f2rmach<\/i> k zamieni\u00f4 s\u00e3 z<\/i> cz, a<\/i> g \u2013 z<\/i> d\u017c.<\/i><\/b> 4. Jacz\u00e9 s\u0105\u2026? Dobierz\u00eb z ramczi pasown\u00e9 znank\u00f2wniczi.<\/i><\/b> <\/p>\n \u00d9czba pi\u0105t\u00f4<\/u><\/b><\/p>\n Farmazyn<\/b><\/p>\n L\u00ebdze g\u00f4daj\u0105, \u017ce farmazyn to je cz\u0142owiek, co sw\u00f2j\u00e3 d\u00ebsz\u00e3 zapis\u00ebje di\u00f4b\u0142u. Za to farmazyn nigd\u00eb ni m\u00f4 bi\u00e9d\u00eb, b\u00f2 m\u00f9 di\u00f4be\u0142 nosy pieni\u00e3dze. Cz\u00e9j \u00f2n je dze w\u00ebjach\u00f3ny, wezm\u00eb do miasta, t\u00e9j \u00f2n wsz\u00ebtk\u00f2 widzy i wi\u00e9, co s\u00e3 \u00f9 nieg\u00f2 doma dzeje, b\u00f2 m\u00f2\u017ce przeb\u00ebwac w dw\u00f9ch m\u00f4lach nar\u00f4z. Co dz\u00e9\u0144 \u00f2 dwan\u00f4sti w noc\u00eb farmazyn \u00f2bj\u00e9\u017cd\u017c\u00f4 sw\u00f2je dobra, tak ch\u00f9tk\u00f2, jak le konie m\u00f2g\u0105 biegac. \u00d2n sedzy w brice zaprz\u00ebg\u0142i w szt\u00ebr\u00eb k\u00f2nie, a z p\u00ebska jidze jim \u00f2d\u017cin. <\/p>\n (wedle SGK) <\/p>\n S\u0142ow\u00f4rz<\/b><\/p>\n ch\u00f9tk\u00f2<\/b> – pr\u0119dko Cwicz\u00ebnczi<\/b><\/p>\n 1. \u00d2dp\u00f2wiedz\u00eb na zapitania:<\/b> 2. \u00d2p\u00f2wiedz\u00eb p\u00f2wi\u00f4stk\u00e3 \u201eFarmazyn\u201d<\/i>.<\/b><\/p>\n Gramatika<\/p>\n 1. Bia\u0142cz\u00e9 jistniczi<\/b> – wzory odmiany:<\/p>\n\n
\n \n p\u00f3\u0142toroczi, tëcz, kò\u0142o, pt\u00f4czi i w\u00f3\u0142, skrz\u00ebpczi, wid\u0142\u00eb\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n
\n\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.s\u0105.
\nTo s\u0105\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 .
\nTo je\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 w\u00f3zn\u00e9.
\nTo s\u0105\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026… gnojn\u00e9.
\nTo s\u0105 pruscz\u00e9\u2026\u2026\u2026.. . <\/p>\n
\nJe czas wz\u00e9rani\u00f4<\/u> w szp\u00e9d\u017cel
\nJe czas zbi\u00e9rani\u00f4<\/u> m\u00f9szel
\nJe czas zdejm\u00f2wani\u00f4<\/u> gwi\u00f4zd
\nJe czas \u017cniwieni\u00f4<\/u> m\u00ebsli
\nJe czas jachani\u00f4<\/u> w d\u00f4k\u00e3
\nJe czas rzucani\u00f4<\/u> kamieni
\nJe czas malowani\u00f4<\/u> na pi\u00f4sk\u00f9
\nJe czas na przebi\u00e9rani\u00e9 w w\u0105sach
\nJe czas.. <\/p>\n
\ngwi\u00f4zda<\/b> – gwiazda
\njachani\u00e9<\/b> – jazda
\nm\u00ebs\u0142\u00f4<\/b> – my\u015bl
\npi\u00f4sk<\/b> – piasek
\nsp\u00e9d\u017cel<\/b> – lustro
\nwi\u00e9rzta<\/b> – wiersz
\nwzi\u00e9rani\u00e9<\/b> – patrzenie
\n\u017cniwieni\u00e9<\/b> – \u017cniwa, tu: zbieranie<\/p>\n\n
\n \n dobri, ch\u0142opsczi, zelony, l\u00ebchi, d\u0142ud\u017ci, piakny, szko\u0142owi, dzecny, gr\u00ebbi, bia\u0142czi\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n
\nmiese j\u00f4jka nasz\u00e9m\u00f9 dzeck\u00f9,
\na k\u00f9r\u00f4szk na k\u00f2mink\u00f9,
\nspi\u00e9w\u00f4 tobie, nasz synk\u00f9:
\nK\u00f9k\u00f9rik\u00f9!
\n\u017bu\u017ck\u00f4j, le \u017cu\u017ck\u00f4j, \u017cu\u017cu, \u017cu\u017cu! <\/p>\n
\nna pi\u00e9ck\u00f9<\/b> – na piecu
\nk\u00f9r\u00f4szk<\/b> – kogucik
\n\u017cu\u017ck\u00f4j<\/b> – \u015bpij, lulaj
\nle<\/b> – tylko
\n\u017cu\u017c\u00f3nka<\/b> – ko\u0142ysanka<\/p>\n
\nb)\tK\u00f2m\u00f9 k\u00f2k\u00f2szka niese j\u00f4jka?
\nc)\tCo robi k\u00f9r\u00f4szk?
\nd)\tK\u00f2m\u00f9 spi\u00e9w\u00f4 k\u00f9r\u00f4szk?
\ne)\tCo spi\u00e9w\u00f4 k\u00f9r\u00f4szk?
\nf)\tDze sedzy k\u00f9r\u00f4szk? <\/p>\n
\n1.\t(j\u00f4<\/i>) sedz\u00e3<\/i>
\n2.\t(t\u00eb<\/i>) sedzysz<\/i>
\n3.\t(\u00f2n<\/i>, \u00f2na<\/i>, \u00f2no<\/i>) sedzy<\/i><\/p>\n
\n2.\t(wa<\/i>) sedzyta<\/i>
\n3.\t(\u00f2ni<\/i>, \u00f2ne<\/i>) sedz\u0105<\/i><\/p>\n
\n1.\t(j\u00f4<\/i>) spi\u00e9w\u00f3m<\/i>
\n2.\t(t\u00eb<\/i>) spi\u00e9w\u00f4sz<\/i>
\n3.\t(\u00f2n<\/i>, \u00f2na<\/i>, \u00f2no<\/i>) spi\u00e9w\u00f4<\/i><\/p>\n
\n1.\t(m\u00eb<\/i> spi\u00e9w\u00f3m\u00eb<\/i> lub (ma<\/i>) spi\u00e9w\u00f3wa<\/i>
\n2.\t(wa<\/i>) spi\u00e9w\u00f4ta<\/i>
\n3.\t(\u00f2ni<\/i>, \u00f2ne<\/i>) spi\u00e9waj\u0105<\/i><\/p>\n
\nNa Kaszubach p\u00f3\u0142nocnych, gdzie mamy akcent swobodny, przypadaj\u0105cy cz\u0119sto na r\u00f3\u017cne zg\u0142oski w formach fleksyjnych, np. czaro<\/b>wnica<\/i>, czarowni<\/b>ca<\/i>, zachowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce akcent na ostatniej sylabie w nast\u0119puj\u0105cych formach: <\/p>\n
\nb)\tw bezokolicznikach typu \u00f2ble<\/b>c<\/i>, zeble<\/b>c<\/i>;
\nc)\tw czasie tera\u017aniejszym czasonik\u00f3w typu dr\u00eb\u017ci<\/b><\/i>, grz\u00ebmi<\/b><\/i> i w przesz\u0142ym typu cz\u00ebta<\/b><\/i> (=cz\u00ebta\u0142a<\/i>), krzikn\u00e3<\/b><\/i> (=krzikn\u0105\u0142a<\/i>);
\nd)\tw rzeczownikach typu c\u00e9ni\u00f4<\/b><\/i>, rol\u00f4<\/b><\/i>, Karwi\u00f4<\/b><\/i>;
\ne)\tw rzeczownikach po\u0142udniowych, zw\u0142aszcza na Gochach, mamy akcent regularnie przypadaj\u0105cy na pocz\u0105tkow\u0105 sylab\u0119 wyrazu, np. ja<\/b>sk\u00f9\u0142ka<\/i>, ka<\/b>pelusz<\/i>.<\/p>\n
c w i a r d \u00eb c h:
\n2. l. poj. pros\u00eb<\/i>, pros<\/i> \u2018pro\u015b\u2019<\/p>\n
\n2.\tl. w. pros\u00ebtai<\/i>
\n3.\tl. w. niech pros\u0105 \/\/ prosz\u0105<\/i> \u2018niech Pa\u0144stwo prosz\u0105\u2019<\/p>\n
m i t c z i c h:
\n2. l. poj. rwi<\/i> \u2018rwij\u2019<\/p>\n
\n2.\tl. w. rwita<\/i> \u2018rwijcie\u2019
\n3.\tl. w. niech rwi\u0105<\/i> \u2018niech Pa\u0144stwo rw\u0105\u2019<\/p>\n
\nch\u00f2dzy\u0142, spiewac, jidze, p\u00f2wiedzec, dzes\u00e3c, trzecy, dzys, brac, znac. <\/p>\n
\na)\tspi\u00e9w\u00f4, synk\u00f9, p\u00ebszno, szk\u0142ama;
\nb)\tdobri, miodny, mitczi, piechti, wczor\u00f4, lepi, dro\u017ci;
\nc)\tk\u00f2szik, k\u00f2szika, k\u00f2szik\u00f2wi; czarownica, czarownic, czarownicama;
\nd)\tkapelusz, kapelusze; jask\u00f9\u0142ka, jask\u00f9\u0142kama; Kartuz\u00eb, Kartuzama. <\/p>\n
\nK\u00f9r\u00f4szk\u2026\u2026\u2026..na k\u00f2mink\u00f9. J\u00f4\u2026\u2026\u2026\u2026.doma. Wa\u2026\u2026\u2026\u2026w karczmie. J\u00f4\u2026\u2026\u2026\u2026.na st\u00f3\u0142k\u00f9. M\u00eb\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026..k\u00f2l starka. \u00d2ne\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.na \u0142\u0105ce. T\u00eb\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026..w chl\u00e9wie. <\/p>\n
\nJ\u00f4\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 . T\u00eb\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.. . \u00d2n\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.. . M\u00eb\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026. . Wa\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026. . \u00d2ni\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 . <\/p>\n
\nT\u00eb dac<\/u> mi skrz\u00ebpczi. Wa sedzec<\/u> c\u00ebch\u00f2! Wa spiewac<\/u> ter\u00f4! T\u00eb sedzec<\/u> doma! T\u00eb spiewac<\/u> tam! Wa dac<\/u> stark\u00f2wi j\u00f4jka! <\/p>\n
\nKura siedzi na kominku. Ona \u015bpiewa ko\u0142ysank\u0119. Kogucik jest na kominku. Synek \u015bpi w domu. Oni \u015bpiewaj\u0105 cicho. Kszubska ko\u0142ysanka jest d\u0142uga. Gdzie siedzi kogut? <\/p>\n
\np\u00f2\u0142o\u017c\u00e3<\/u> c\u00e3 spac.
\nTu w tim k\u00f9mk\u00f9, tu na sanie,
\ntu prz\u00eb Mr\u00f3zk\u00f9, tu prz\u00eb scanie\u2026
\nNie p\u0142acz le, nie p\u0142acz! <\/p>\n
\nprz\u00eb mim synk\u00f9 st\u00f3j<\/u>.
\n\u00d9d\u017cib\u00f4j s\u00e3 nad k\u00f9meczczem,
\nna Jezuska ch\u00f9ch\u00f4j<\/u> letk\u00f2,
\nb\u00eb kwi\u00f4tk nie zmi\u00f4rz\u0142 m\u00f3j! <\/p>\n
\nTers ni\u00e9 czas na trz\u00f4sk\u2026
\nC\u00ebszk\u00f2 niech t\u00e9\u017c mdze \u00f2wieczka,
\nb\u00f2 ju Grzenia s\u00ebpie w \u00f2czka
\nm\u00e9m\u00f9 dzeck\u00f9 pi\u00f4sk\u2026<\/p>\n
\nk\u00f9mk, k\u00f9meczk<\/b> – \u017c\u0142\u00f3bek
\nle\u017ckac<\/b> – le\u017ce\u0107 (zdr.)
\nmdze<\/b> – b\u0119dzie
\nnen<\/b> – ten
\nn\u00f3rtk<\/b> – k\u0105cik
\np\u00f3j sa<\/b> – chod\u017a, przyjd\u017a
\nters<\/b> – teraz
\ntrz\u00f4sk<\/b> – trzask, ha\u0142as
\n\u00f9d\u017cibac s\u00e3<\/b> – zgina\u0107 si\u0119
\n\u017cu\u017ckac<\/b> – spa\u0107 (zdr.) <\/p>\n
\nab\u00f2 gdzes dalek w lese
\nnad b\u0142otczem spi\u00e9waj\u0105c\u00eb
\ng\u0142os\u00eb kr\u00ebjamcz\u00e9 niese
\nacha, to t\u00eb naj sk\u00f2czk\u00f9
\ntak p\u00ebszno m\u00f9zyk\u00f9jesz
\nju ce m\u00f3m\u00eb na \u00f2czk\u00f9
\nt\u00eb wcyg sk\u00f4czesz i grajesz<\/p>\n
\nnaj<\/b> – nasz
\np\u00ebszno<\/b> – wspaniale
\nsk\u00f2czk<\/b> – \u015bwierszcz
\nt\u00e9j-s\u00e9j<\/b> – niekiedy, od czasu do czasu
\nwcyg<\/b> – wci\u0105\u017c, ci\u0105g\u0142e<\/p>\n
\nb)\tChto spi\u00e9w\u00f4 dzes dalek w lese?
\nc)\tCo robi sk\u00f2czk?
\nd)\tJak m\u00f9zyk\u00f9je sk\u00f2czk?
\ne)\tChto widzy sk\u00f2czka? <\/p>\n
\n1.\t(j\u00f4<\/i>) nios\u00e3<\/i>
\n2.\t(t\u00eb<\/i>) niesesz<\/i>
\n3.\t(\u00f2n<\/i>, \u00f2na<\/i>, \u00f2no<\/i>) niese<\/i><\/p>\n
\n1.\t(m\u00eb<\/i>) niesem\u00eb<\/i> lub (ma<\/i>) niesema<\/i>
\n2.\t(wa<\/i>) nieseta<\/i>
\n3.\t(\u00f2ni<\/i>, \u00f2ne<\/i>) nios\u0105<\/i><\/p>\n\n
\n \n<\/td>\n \n ch\u0142opsczi \u00f4rt<\/b>\n <\/td>\n \n bia\u0142czi \u00f4rt<\/b>\n <\/td>\n \n dzecny \u00f4rt<\/b>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Nominatiw, Naz\u00e9w\u00f4cz (Nz.)<\/b>\n <\/td>\n \n naj<\/i> lub naj-i<\/i>\n <\/td>\n \n naj-\u00f4<\/i>\n <\/td>\n \n naj-e<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Genetiw, Rodz\u00f4cz (R.)<\/b>\n <\/td>\n \n naj-\u00e9go<\/i>\n <\/td>\n \n naj-i<\/i>\n <\/td>\n \n naj-\u00e9go<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Datiw, D\u00f4w\u00f4cz (Dw.)<\/b>\n <\/td>\n \n naj-\u00e9mu<\/i>\n <\/td>\n \n naj-i<\/i>\n <\/td>\n \n naj-\u00e9mu<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Akuzatiw, Winow\u00f4cz (Wn.)<\/b>\n <\/td>\n \n =Nz. lub R.\n <\/td>\n \n naj-a<\/i>\n <\/td>\n \n =Nz.\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \nInstrumental, Narzãdzô (Nrz.)<\/b><\/td>\n naj-im<\/i><\/td>\n naj-\u0105<\/i><\/td>\n naj-im<\/i><\/td>\n<\/tr>\n \n Lokatiw, Môlnik (Ml.)<\/b><\/td>\n naj-im<\/i><\/td>\n naj-i<\/i><\/td>\n naj-im<\/i><\/td>\n<\/tr>\n \n Wokatiw, Wò\u0142iwôcz (W\u0142.)<\/b><\/td>\n =Nz.<\/td>\n =Nz.<\/td>\n =Nz.<\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n \n
\n \n<\/td>\n \n ch\u0142opskopers\u00f3nowi \u00f4rt<\/b>\n <\/td>\n \n niech\u0142opskopers\u00f3nowi \u00f4rt<\/b>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Nz.\n <\/td>\n \n naj-i<\/i>\n <\/td>\n \n naj-e<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n R.\n <\/td>\n \n naj-ich<\/i>\n <\/td>\n \n naj-ich<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Dw.\n <\/td>\n \n naj-im<\/i>\n <\/td>\n \n naj-im<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Wn.\n <\/td>\n \n =Nz. lub R.\n <\/td>\n \n =Nz.\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Nrz.\n <\/td>\n \n naj-imi<\/i> lub naj-ima<\/i>\n <\/td>\n \n naj-imi<\/i> lub naj-ima<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Ml.\n <\/td>\n \n naj-ich<\/i>\n <\/td>\n \n naj-ich<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n W\u0142.\n <\/td>\n \n =Nz.\n <\/td>\n \n =Nz.\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n
\nNaj sk\u00f2czk p\u00ebszno i dalek\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.. . Dz\u00e9wcz\u00e3ta redosno\u2026\u2026\u2026\u2026.. . W\u00eb wcyg\u2026\u2026\u2026 . T\u00eb\u2026\u2026\u2026\u2026. doma. M\u00eb le\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 i \u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.. . <\/p>\n
\nK\u00f2k\u00f2szka\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.j\u00f4jka. \u00d4bram \u00eb m\u00ebmka\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.h\u00f4czi. J\u00f4\u2026\u2026\u2026\u2026.t\u00ebcz. T\u00eb\u2026\u2026\u2026\u2026p\u00f3\u0142tor\u00f4czi. M\u00eb\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026wid\u0142\u00eb. W\u00eb\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.sl\u00e9dn\u00e9 k\u00f2\u0142o w\u00f3zn\u00e9. <\/p>\n
\nSynk redosno grac<\/u> na skrz\u00ebpkach. \u00d2n wcyg m\u00f9zyk\u00f2wac<\/u> doma. Tatk i m\u00ebmka mie\u0107<\/u> szczesc\u00e9. J\u00f4 miec<\/u> sz\u00ebfl\u00e3. Sz\u00ebderb\u00f9ks\u00eb b\u00ebc<\/u> w karczmie. M\u00eb spiewac<\/u> c\u00ebch\u00f2. <\/p>\n
\nCh\u0142op, sedzec<\/u>, spi. Stark je \u00f9mrz\u00e9c<\/u>. Kn\u00f4p, zdrz\u00e9c<\/u>, \u00f9smi\u00e9w\u00f4 s\u00e3. J\u00f4, niesc<\/u> tasczi, \u00f9w\u00f4\u017c\u00f3m. <\/p>\n
\nNasz<\/b> stark je dobri. Je tw\u00f3j<\/b> tatk doma? D\u00f4jta kn\u00f4p\u00f3m sw\u00f3j<\/b> chl\u00e9b! Prz\u00ebnies\u00eb nasz<\/b> m\u00ebmce kwi\u00f4tczi! Nasz<\/b> Agata nie je doma. <\/p>\n
\nZanie\u015b motyk\u0119 twojemu ojcu! Mamy pi\u0119kne kwiaty. \u015awierszcz ci\u0105gle skacze i gra. On rado\u015bnie muzykuje. Ptak, niespokojnie patrz\u0105c, \u015bpiewa. Czasem kto\u015b t\u0142umaczy na j\u0119zyk kaszubski. <\/p>\n
\nw\u00ebp\u00f4li so<\/u> na sm\u00f9\u017ck\u00f9 tidzenia
\nw\u00ebp\u00f2g\u00f4dz\u00f4<\/u> we mie wi\u00e9rzta
\nzabi\u00e9r\u00f4<\/u> \u00f2de mnie n\u00f4lepsz\u00e9 s\u0142ow\u00f2
\ni dop\u00ebt\u00ebje \u00f2 s\u0142u\u0144ce jak \u00f2 nowi l\u00ebst
\nw tim placu
\ncz\u00ebt\u00f3m<\/u> kart\u00e3 las\u00f3w d\u00ebrch \u00f2d p\u00f2cz\u0105tk\u00f9
\nprzed noc\u0105 barnia<\/u> mie
\nwiald\u017c\u00e9 tarcze dak\u00f3w<\/p>\n
\nbarnic<\/b> – broni\u0107
\ndak<\/b> – dach
\nd\u00ebrch<\/b> – zawsze, zwykle
\nplac<\/b> – miejsce
\nsm\u00f9\u017ck<\/b> – \u0142\u0105czka w\u015br\u00f3d p\u00f3l<\/p>\n\n
\n \n dz\u00e9\u0144, pieniãdze, ò cotkã, drzewò, gaz\u00e9ta, dzeckò\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n
\nPrzik\u0142\u00f4d: niedzela w\u00ebp\u00f4li so<\/u> – niedzela sk\u00f9\u0144czi<\/p>\n
\nJid\u00e3 so do ch\u00f4t\u00eb
\nCo mie dadz\u0105, to j\u00f4 zj\u00e9m
\nWlek\u00e3 sw\u00f2je gn\u00f4t\u00eb<\/p>\n
\nNi ma \u017c\u00f3dny pr\u00f4c\u00eb
\nZ daleka mie wit\u00f4 kr\u00f3m
\nWino zastrz\u00e9brzoce<\/p>\n
\nLetcz\u00e9 wiod\u00e3 \u017c\u00ebc\u00e9
\nWi\u00e9m j\u00f4, ko\u017cdi b\u00eb s\u00e3 r\u00f4d
\nMieni\u00f4\u0142 na to b\u00ebc\u00e9. <\/p>\n
\nd\u017c\u00f4d<\/b> – dziad, tu te\u017c: \u017cebrak
\ngn\u00f4t\u00eb<\/b> – gnaty, ko\u015bci<\/br>
\nmieni\u00f4\u0142<\/b> – zamienia\u0142<\/br>
\nzastrz\u00e9brzoce<\/b> – zasrzebrzy si\u0119, zamigoce srebry\u015bcie<\/p>\n
\nDze jidze d\u017c\u00f4d? Jacz\u00e9 \u017c\u00ebc\u00e9 \u00f2n prowadzy? Co \u00f2n j\u00e9? Dze \u00f2n robi? Chto b\u00eb s\u00e3 r\u00f4d mieni\u00f4\u0142 na jeg\u00f2 b\u00ebc\u00e9? <\/p>\n\n
\n \n p\u00f2jedincz\u00f4 l\u00ebczba<\/b>\n <\/td>\n \n wieln\u00f4 l\u00ebczba<\/b>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n 1. (j\u00f4<\/i>) wi\u00e9m<\/i>\n <\/td>\n \n 1. (m\u00eb<\/i>) wi\u00e9m\u00eb<\/i> lub (ma<\/i>) wi\u00e9ma<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n 2. (t\u00eb<\/i>) wi\u00e9sz<\/i>\n <\/td>\n \n 2. (wa<\/i>) wi\u00e9ta<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n 3. (\u00f2n<\/i>, \u00f2na<\/i>, \u00f2no<\/i>) wi\u00e9<\/i>\n <\/td>\n \n 3. (\u00f2ni<\/i>, \u00f2ne<\/i>) wiedz\u0105<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n \n
\n \n Nz.\n <\/td>\n \n j\u00f4<\/i>\n <\/td>\n \n t\u00eb<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n R.\n <\/td>\n \n mnie<\/i>, mie<\/i>\n <\/td>\n \n cebie<\/i>, ce<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Dw.\n <\/td>\n \n mnie<\/i>, mie<\/i>\n <\/td>\n \n tobie<\/i>, ce<\/i>, c\u00eb<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Wn.\n <\/td>\n \n mnie<\/i>, mie<\/i>, mia<\/i>\n <\/td>\n \n ciebie<\/i>, ce<\/i>, ca<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Nrz.\n <\/td>\n \n mn\u0105<\/i>\n <\/td>\n \n tob\u0105<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Ml.\n <\/td>\n \n mnie<\/i>, mie<\/i>\n <\/td>\n \n cebie<\/i>, tobie<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n W\u0142.\n <\/td>\n \n =Nz.\n <\/td>\n \n =Nz.\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n \n
\n \n<\/td>\n \n ch\u0142opsczi \u00f4rt<\/b>\n <\/td>\n \n bia\u0142czi \u00f4rt<\/b>\n <\/td>\n \n dzecny \u00f4rt<\/b>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Nz.\n <\/td>\n \n \u00f2n<\/i>\n <\/td>\n \n \u00f2na<\/i>, na<\/i>\n <\/td>\n \n \u00f2no<\/i>, no<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n R.\n <\/td>\n \n jeg\u00f2<\/i>, nieg\u00f2<\/i>, g\u00f2<\/i>\n <\/td>\n \n ji<\/i>, j\u00e9<\/i>, ni<\/i>\n <\/td>\n \n jeg\u00f2<\/i>, nieg\u00f2<\/i>, g\u00f2<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Dw.\n <\/td>\n \n jem\u00f9<\/i>, m\u00f9<\/i>\n <\/td>\n \n ji<\/i>\n <\/td>\n \n jem\u00f9<\/i>, m\u00f9<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Wn.\n <\/td>\n \n jeg\u00f2<\/i>, jen<\/i>, g\u00f2<\/i>\n <\/td>\n \n j\u00e3<\/i>, ni\u00e3<\/i>\n <\/td>\n \n je<\/i>, nie<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Nrz.\n <\/td>\n \n nim<\/i>\n <\/td>\n \n ni\u0105<\/i>\n <\/td>\n \n nim<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Ml.\n <\/td>\n \n nim<\/i>\n <\/td>\n \n ni<\/i>\n <\/td>\n \n nim<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n W\u0142.\n <\/td>\n \n =Nz.\n <\/td>\n \n =Nz.\n <\/td>\n \n =Nz.\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n \n
\n \n Nz.\n <\/td>\n \n m\u00eb<\/i>, ma<\/i>\n <\/td>\n \n W\u00eb<\/i>, wa<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n R.\n <\/td>\n \n nas<\/i>, n\u00f4s<\/i>, naju<\/i>, naji<\/i>\n <\/td>\n \n was<\/i>, w\u00f4s<\/i>, waju<\/i>, waji<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Dw.\n <\/td>\n \n n\u00f3m<\/i>, nama<\/i>, nami<\/i>\n <\/td>\n \n w\u00f3m<\/i>, wama<\/i>, wami<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Wn.\n <\/td>\n \n nas<\/i>, n\u00f4s<\/i>\n <\/td>\n \n was<\/i>, w\u00f4s<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Nrz.\n <\/td>\n \n nami<\/i>, nama<\/i>\n <\/td>\n \n wami<\/i>, wama<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Ml.\n <\/td>\n \n nas<\/i>, n\u00f4s<\/i>\n <\/td>\n \n was<\/i>, w\u00f4s<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n W\u0142.\n <\/td>\n \n =Nz.\n <\/td>\n \n =Nz.\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n \n
\n \n<\/td>\n \n ch\u0142opsk\u00f2pers\u00f3nowi \u00f4rt<\/b>\n <\/td>\n \n niech\u0142opsk\u00f2person\u00f3wi \u00f4rt<\/b>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Nz.\n <\/td>\n \n \u00f2ni<\/i>, ni<\/i>\n <\/td>\n \n \u00f2ne<\/i>, ne<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n R.\n <\/td>\n \n jich<\/i>, jejich<\/i>, nich<\/i>\n <\/td>\n \n jich<\/i>, jejich<\/i>, nich<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Dw.\n <\/td>\n \n jim<\/i>, jima<\/i>\n <\/td>\n \n jim<\/i>, jima<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Wn.\n <\/td>\n \n jich<\/i>\n <\/td>\n \n je<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Nrz.\n <\/td>\n \n nimi<\/i>, nima<\/i>, jima<\/i>\n <\/td>\n \n nimi<\/i>, nima<\/i>, jima<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Ml.\n <\/td>\n \n nich<\/i>\n <\/td>\n \n nich<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n W\u0142.\n <\/td>\n \n =Nz.\n <\/td>\n \n =Nz.\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n
\nJ\u00f4\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026j\u00f4jk\u00f2 i prostowi chl\u00e9b. Gb\u00f9r\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.b\u00f9lw\u00eb \u00eb sledze. T\u00eb\u2026\u2026\u2026\u2026. ch\u00f9tk\u00f2 g\u00e3s i psz\u00e9ny chl\u00e9b. Wa\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.grz\u00ebb\u00eb i r\u017cany chl\u00e9b. M\u00eb\u2026\u2026\u2026..kr\u00ebp\u00eb. Fl\u00e9szer i bia\u0142ka\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026k\u00f9r\u00f4szka i b\u00f9lw\u00eb. <\/p>\n
\nCo t\u00eb j\u00e9sz na p\u00f4\u0142nie? Co m\u00ebmka j\u00e9 na p\u00f2dp\u00f4\u0142nik? Co r\u0105bca j\u00e9 na p\u00f2dkrz\u00e9snik? Co wa j\u00e9ta na wieczerz\u00e3? Co dzys j\u00e9 fl\u00e9szer? <\/p>\n
\n\u00d2n m\u00f4 \u00f2n<\/b> czij. Gb\u00f9rz\u00eb jid\u0105 do \u00f2na<\/b> ch\u00ebcz\u00eb. M\u00eb niesem\u00eb \u00f2ni<\/b> h\u00f4czi. Wa zami\u00f4t\u00f4ta \u00f2ne<\/b> jizb\u00e3. Gb\u00f9rka nie znaje \u00f2na<\/b> tatka. \u00d2ni<\/b> m\u00ebmka je doma. <\/p>\n
\nDrwal nie zna jej synka. Oni jedz\u0105 na kolacj\u0119 pszenny chleb i grzyby. W nocy ojciec skocznie gra na skrzypkach. \u017bebrak wiedzie lekkie \u017cycie. Nie mamy pracy. Jedo ojciec i matka s\u0105 wspanali. <\/p>\n
\nJ\u00f4 wi\u00e9m, \u017ce \u00f2na znaje tatka. T\u00eb jes st\u00f4ri d\u017c\u00f4d, co wiedze cz\u00e3\u017ccz\u00e9 \u017c\u00ebc\u00e9. T\u00e9j s\u00e9j chtos p\u00ebszno m\u00f9zyk\u00f9je doma. T\u00eb, naj tatk\u00f9, wcyg grajesz \u00eb spi\u00e9w\u00f4sz. \u00d2n niese nasz\u00e9m\u00f9 synk\u00f2wi r\u017cany chl\u00e9b. K\u00f9r\u00f4szk spi\u00e9w\u00f4 tobie: – \u017bu\u017ck\u00f4j, le \u017cu\u017ck\u00f4j! <\/p>\n
\nNad<\/u> t\u0105 star\u0105 nasz\u0105 zemi\u0105<\/u>,
\nNad<\/u> tim b\u00f2rem<\/u>, gdze to drz\u00ebmi\u0105,
\nD\u00e3b\u00eb, b\u00f9czi, ch\u00f3st\u00eb lesn\u00e9. <\/p>\n
\nS\u0142uchaj\u0105 s\u00e3 jak czej p\u00f4c\u00e9rz\u2026
\nR\u00f3wn\u00e9 z zemi\u0105<\/u> p\u00f2zn\u00f4sz b\u00f3le,
\nE\u017ci na ji n\u00f2t\u00e3 b\u00f4czisz. <\/p>\n
\nCo ju d\u00f4wno grob\u00eb krij\u0105\u2026
\nJejich \u017c\u00f4le p\u0142in\u0105 \u0142zami,
\nCo jak rosa zemi\u00e3 mij\u0105. <\/p>\n
\nbacz\u00ebc<\/b> – uwa\u017ca\u0107, baczy\u0107
\nm\u00ebc<\/b> – my\u0107<\/p>\n
\nPrzik\u0142\u00f4d: nad zemi\u00e3 \u2013 nad ni\u0105<\/p>\n
\nPrzik\u0142ad\u00eb: noga \u2013 nod\u017ci, r\u00e3ka – r\u00e3czi
\nP\u00f2d\u00f4j jesz jin\u00e9 tacz\u00e9 przik\u0142ad\u00eb.<\/i><\/b><\/p>\n
\nSzept\u00eb s\u0105\u2026 .
\nPiesnie s\u0105\u2026 .
\nD\u0105b\u00eb s\u0105\u2026 .
\nChr\u00f3st\u00eb s\u0105\u2026 .
\n\u017b\u00f4le s\u0105\u2026 .
\n\u0141z\u00eb s\u0105\u2026 .<\/p>\n\n
\n \n st\u00f4r\u00e9, piakn\u00e9, sm\u00f9tn\u00e9, s\u00ebch\u00e9, wi\u00f4ld\u017c\u00e9, c\u00ebch\u00e9, krok\u00f2dilow\u00e9\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n
\ncz\u00e9j<\/b> – kiedy
\nfarmazyn<\/b> – cz\u0142owiek, kt\u00f3ry zaprzeda\u0142 diab\u0142u dusz\u0119
\nm\u00f4lach<\/b> – miejscach
\n\u00f2 dwan\u00f4sti<\/b> – o dwunastej
\n\u00f2d\u017cin<\/b> – ogie\u0144
\nszt\u00ebr\u00eb<\/b> – cztery
\nwezm\u00eb<\/b> – we\u017amy
\nw\u00ebjach\u00f3ny<\/b> – ten, kto wyjacha\u0142
\nwsz\u00ebtk\u00f2<\/b> – wszystko
\nzaprz\u00ebg\u0142i<\/b> – zaprz\u0119\u017cony<\/p>\n
\nChto to je farmazyn? Dl\u00f4cze farmazyn ni m\u00f4 bi\u00e9d\u00eb? Dl\u00f4cze farmazyn wsz\u00ebtk\u00f2 widzy? Co \u00f2n robi co dz\u00e9\u0144 \u00f2 dwan\u00f4sti w noz\u00eb? Jaczi je w\u00ebzdrzatk jeg\u00f2 k\u00f2ni? <\/p>\n\n
\n \n Nz.\n <\/td>\n \n d\u00ebsz-a<\/i>\n <\/td>\n \n bi\u00e9d-a<\/i>\n <\/td>\n \n nog-a<\/i>\n <\/td>\n \n zemi-a<\/i> <\/td>\n<\/tr>\n \n \n R.\n <\/td>\n \n d\u00ebsz-\u00eb<\/i>\n <\/td>\n \n bi\u00e9d-\u00eb<\/i>\n <\/td>\n \n nod\u017c-i<\/i>\n <\/td>\n \n zem-i<\/i>, zemi-e<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Dw.\n <\/td>\n \n d\u00ebsz-\u00eb<\/i>\n <\/td>\n \n bi\u00e9dz-e<\/i>\n <\/td>\n \n nodz-e<\/i>\n <\/td>\n \n zem-i<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Wn.\n <\/td>\n \n d\u00ebsz-a<\/i>\n <\/td>\n \n bi\u00e9d-a<\/i>\n <\/td>\n \n nog-a<\/i>\n <\/td>\n \n zemi-a<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Nrz.\n <\/td>\n \n d\u00ebsz-\u0105<\/i>\n <\/td>\n \n bi\u00e9d-\u0105<\/i>\n <\/td>\n \n nog-\u0105<\/i>\n <\/td>\n \n zemi-\u0105<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Ml.\n <\/td>\n \n =Dw.\n <\/td>\n \n =Dw.\n <\/td>\n \n =Dw.\n <\/td>\n \n =Dw.\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n W\u0142.\n <\/td>\n \n d\u00ebsz-o<\/i>\n <\/td>\n \n bi\u00e9d-o<\/i>\n <\/td>\n \n nog-o<\/i>\n <\/td>\n \n zemi-o<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n \n
\n \n Nz.\n <\/td>\n \n d\u00ebsz-e<\/i>\n <\/td>\n \n bi\u00e9d-\u00eb<\/i>\n <\/td>\n \n nod\u017c-i<\/i>\n <\/td>\n \n zemi-e<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n R.\n <\/td>\n \n d\u00ebsz-\u00f3w<\/i>, d\u00ebsz<\/i>\n <\/td>\n \n bi\u00e9d-\u00f3w<\/i>, biéd<\/i>\n <\/td>\n \n nog-\u00f3w<\/i>, n\u00f3g<\/i> <\/td>\n \n zemi-\u00f3w<\/i>, zem<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n \n Dw.\n <\/td>\n \n d\u00ebsz-\u00f3m<\/i>\n <\/td>\n \n bi\u00e9d-\u00f3m<\/i>\n <\/td>\n \n nog-\u00f3m<\/i>\n <\/td>\n \n zemi-\u00f3m<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n