Prezentowane wydanie S\u0142ownika S. Ramu\u0142ta z ko\u0144ca XIX w. nawi\u0105zuje do wznowie\u0144 (skanowanych) w 1991 r. S\u0142ownika kaszubskiego<\/i> G. Pob\u0142ockiego (1887) i ksi\u0105\u017cki J. \u0141\u0119gowskiego Kaszuby i Kociewie<\/i> (1892), bardziej wszak\u017ce do wydania w nowym t\u0142umaczeniu i opracowaniu pracy z 1862 r. A. Hilferdinga Resztki S\u0142owian na po\u0142udniowym wybrze\u017cu Morza Ba\u0142tyckiego<\/i> (1981). Przypomnie\u0107 te\u017c nale\u017cy wydanie z r\u0119kopis\u00f3w najstarszych \u017ar\u00f3de\u0142 do badania kaszubszczyzny, mianowicie s\u0142owniczka kaszubskiego K.C. Mrongowiusza (1993) i trzech prac F. Ceynowy: gramatyki kaszubskiej (Kurze Betrachtungen \u00fcber die kassubische Sprache…<\/i>, 1998), Ma\u0142ego zbioru wyraz\u00f3w kaszubskich<\/i> i M\u00f2jich sp\u00f2strze\u017cenjov prze przezeranju wuvog Ismaela Sreznjevskjeho nad m\u00f2w\u0105 kaszebsk\u0105<\/i> (2002). Zabytki te \u2013 zwi\u0105zane jako\u015b ze S\u0142ownikiem Ramu\u0142ta \u2013 wznowiono jak najwierniej na u\u017cytek nauki, podczas gdy niniejsza edycja S\u0142ownika Ramu\u0142ta, kierowana przede wszystkim do dzi\u015b pisz\u0105cych po kaszubsku, wymaga\u0142a okre\u015blonych zmian; nauce wystarcz\u0105 wydania oryginalne (1893, 1993) wraz z dotycz\u0105c\u0105 ich bogat\u0105 literatur\u0105.<\/p>\nStefan Ramu\u0142t<\/h2>\n
S\u0142ownik
\nj\u0119zyka pomorskiego
\nczyli
\nkaszubskiego<\/h1>\n
scali\u0142 i znormalizowa\u0142 <\/p>\n
W
\nGda\u0144sku<\/b><\/p>\n
staraniem
\nUniwersytetu Gda\u0144skiego,
\nOficyny Czec
\ni
\nMuzeum Pi\u015bmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej
\nw
\nWejherowie
\n2003<\/p>\n
<\/p>\n
S\u0142ownik dotowany zosta\u0142 ze \u015brodk\u00f3w MENiS na 2. edycj\u0119 Studium Podyplomowego
Kwalifikacyjnego Pedagogiczno-Metodycznego
\nNauczania J\u0119zyka Kaszubskiego, UG (2002-2004) <\/p>\n
<\/p>\n
Redaktor techniczny: Wojciech Kiedrowski
\nKorekta: Pawe\u0142 Szczypta, Jerzy Treder<\/p>\n
<\/p>\n
Wydawca: OFICYNA CZEC
\ntel. (22) 343-51-80; e-mail: czec@wp.pl<\/p>\n
ISBN 83-87408-64-6<\/p>\n
<\/p>\n
S\u0142ownik j\u0119zyka pomorskiego, czyli kaszubskiego<\/i> jako s\u0142ownik… praktyczny (J. Treder)<\/a><\/p>\n Wykaz skr\u00f3ce\u0144<\/a><\/p>\n S\u0142ownik j\u0119zyka pomorskiego czyli kaszubskiego<\/a>:<\/b> Ramu\u0142t i jego S\u0142ownik<\/i> (J. Treder)<\/p>\n S\u0141OWNIK J\u0118ZYKA POMORSKIEGO czyli KASZUBSKIEGO<\/i> Prezentowane wydanie S\u0142ownika<\/i> S. Ramu\u0142ta z ko\u0144ca XIX w. nawi\u0105zuje do wznowie\u0144 (skanowanych) w 1991 r. S\u0142ownika kaszubskiego<\/i> G. Pob\u0142ockiego (1887) i ksi\u0105\u017cki J. \u0141\u0119gowskiego Kaszuby i Kociewie<\/i> (1892), bardziej wszak\u017ce do wydania w nowym t\u0142umaczeniu i opracowaniu pracy z 1862 r. A. Hilferdinga Resztki S\u0142owian na po\u0142udniowym wybrze\u017cu Morza Ba\u0142tyckiego<\/i> (1981). Przypomnie\u0107 te\u017c nale\u017cy wydanie z r\u0119kopis\u00f3w najstarszych \u017ar\u00f3de\u0142 do badania kaszubszczyzny, mianowicie s\u0142owniczka kaszubskiego K.C. Mrongowiusza (1993) i trzech prac F. Ceynowy: gramatyki kaszubskiej (Kurze Betrachtungen \u00fcber die kassubische Sprache…<\/i>, 1998), Ma\u0142ego zbioru wyraz\u00f3w kaszubskich<\/i> i M\u00f2jich sp\u00f2strze\u017cenjov prze przezeranju wuvog Ismaela Sreznjevskjeho nad m\u00f2w\u0105 kaszebsk\u0105<\/i> (2002). Zabytki te \u2013 zwi\u0105zane jako\u015b ze S\u0142ownikiem Ramu\u0142ta \u2013 wznowiono jak najwierniej na u\u017cytek nauki, podczas gdy niniejsza edycja S\u0142ownika<\/i> Ramu\u0142ta, kierowana przede wszystkim do dzi\u015b pisz\u0105cych po kaszubsku, wymaga\u0142a okre\u015blonych zmian; nauce wystarcz\u0105 wydania oryginalne (1893, 1993) wraz z dotycz\u0105c\u0105 ich bogat\u0105 literatur\u0105.<\/p>\n Kaszubszczyzna zosta\u0142a zapisana w kilku s\u0142ownikach, z kt\u00f3rych najpierw zawsze wymieniany jest pomnikowy S\u0142ownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej<\/i> B. Sychty (1967-1976). S\u0105 one, niestety, i historyczne, i raczej tylko dla cel\u00f3w naukowych, nadto przewa\u017cnie nieosi\u0105galne. Dost\u0119pny w\u0142a\u015bciwie jest tylko J. Trepczyka S\u0142ownik polsko-kaszubski<\/i> (1994), adresowany do \u201epr\u00f3buj\u0105cych swoich si\u0142 i umiej\u0119tno\u015bci na polu kaszubskiej prozy i poezji\u201d i zarazem s\u0142abo znaj\u0105cych kaszubski; zostanie on kiedy\u015b zapewne \u201eodwr\u00f3cony\u201d na kaszubsko-polski. Powstaje wreszcie w pe\u0142ni kaszubski s\u0142ownik wsp\u00f3\u0142czesnej kaszubszczyzny, w dodatku normatywny E. Go\u0142\u0105bka. <\/p>\n S\u0142ownik Trepczyka ukaza\u0142 si\u0119 dok\u0142adnie 100 lat po wydaniu S\u0142ownika<\/i> Ramu\u0142ta, kt\u00f3ry wp\u0142yn\u0105\u0142 na krystalizacj\u0119 idei m\u0142odokaszub\u00f3w (A. Majkowski, J. Karnowski) i mocno odbi\u0142 si\u0119 na postawie zrzesze\u0144c\u00f3w (np. A. Labuda, J. Trepczyk), szczeg\u00f3lnie za\u015b na ich praktycznych zabiegach wok\u00f3\u0142 podnoszenia presti\u017cu kaszubszczyzny i wydoskonalaniu jej odmiany pisanej. Je\u015bli Trepczyk o\u015bwiadcza\u0142, \u017ce zapisa\u0142 kaszubskie s\u0142ownictwo znane mu osobi\u015bcie i dost\u0119pne w \u017ar\u00f3d\u0142ach, to mia\u0142 zapewne na my\u015bli m.in. dzie\u0142o Ramu\u0142ta, kt\u00f3re w cz\u0119\u015bci traktowane by\u0107 mo\u017ce jako s\u0142ownik kaszubsko-polski, uwzgl\u0119dniaj\u0105cy r\u00f3wnie\u017c dawne zbiorki kaszubskiej leksyki i zarazem cz\u0119\u015b\u0107 s\u0142ownictwa z pierwocin pi\u015bmiennictwa kaszubskiego, tj. z pism Ceynowy i Derdowskiego. Wspomniani zrzesze\u0144cy, znaj\u0105cy dobrze tzw. dom\u00f4c\u0105 kasz\u00ebbizn\u00e3<\/i>, wybrali og\u00f3lnie inn\u0105 ni\u017c Ramu\u0142t \u2013 mo\u017ce zra\u017ceni jego polonizmami \u2013 drog\u0119 wzbogacania j\u0119zyka, mianowicie m.in. eksperyment j\u0119zykowy (neologizmy), nieraz mocno dyskusyjny, nierzadko wr\u0119cz ryzykowny. Ze S\u0142ownika<\/i> Ramu\u0142ta niewiele korzystano, oczywi\u015bcie poza wymow\u0105 zamieszczonego w nim wst\u0119pu. Stosowne zestawienia w s\u0142owniku F. Lorentza dowodz\u0105, \u017ce nawet Majkowski w Remusie<\/i> do niego prawie nie si\u0119ga\u0142. Podobnie ma\u0142o takich \u015blad\u00f3w znajdujemy u zrzesze\u0144c\u00f3w, w tym w wielkim S\u0142owniku<\/i> Trepczyka. <\/p>\n Dzi\u015b kierunek zrzesze\u0144c\u00f3w w jakim\u015b sensie i zakresie powtarza cz\u0119\u015b\u0107 pisz\u0105cych, w tym zw\u0142aszcza m\u0142odzi, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych s\u0105 te\u017c ma\u0142o znaj\u0105cy sw\u0105 dom\u00f4c\u0105 m\u00f2w\u00e3<\/i>. Przypomnienie zatem i wprowadzenie w krwiobieg dzisiejszej literackiej kaszubszczyzny \u2013 jako przeciwwagi rzeczonego eksperymentu \u2013 cho\u0107by tylko cz\u0119\u015bci autentycznego s\u0142ownictwa zapisanego w S\u0142owniku<\/i> Ramu\u0142ta mog\u0142oby wywrze\u0107 po\u017c\u0105dane skutki na kszta\u0142towanie si\u0119 tej odmiany j\u0119zyka i w og\u00f3le na rozw\u00f3j kaszubskiego pi\u015bmiennictwa. Oczywi\u015bcie, pami\u0119ta\u0107 trzeba, \u017ce jest to S\u0142ownik<\/i> historyczny, notuj\u0105cy wiele dzi\u015b starych wyraz\u00f3w, wa\u017cnych jednak nie tylko dla badaczy, ale r\u00f3wnie\u017c m.in. dla literat\u00f3w i t\u0142umaczy. <\/p>\n S\u0142ownik<\/i> Ramu\u0142ta ju\u017c w swej oryginalnej wersji ma walory praktyczne, kt\u00f3re mo\u017cna rozwa\u017ca\u0107 w kontek\u015bcie uprawiania odmiany literackiej i pi\u015bmiennictwa przez mniej obytych z dom\u00f4c\u0105 kasz\u00ebbizn\u0105<\/i>, poniewa\u017c: 1. zapisuje wyrazy i cytaty w jednolitej pisowni (w niniejszym wydaniu zastosowano obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 z 1996 r.); 2. podaje przy alfabetycznie u\u0142o\u017conych has\u0142ach formy odmiany i zmiany w tematach, sprawiaj\u0105ce zawsze trudno\u015bci mniej obytym z j\u0119zykiem; 3. dok\u0142adnie wyja\u015bnia znaczenia wyraz\u00f3w, ilustruj\u0105c je prostymi cytatami, najcz\u0119\u015bciej dok\u0142adnie t\u0142umaczonymi na polski; 4. cz\u0119sto przytacza interesuj\u0105c\u0105 frazeologi\u0119, w tym specyficznie kaszubsk\u0105, m.in. zarejestrowan\u0105 ju\u017c w pi\u015bmiennictwie kaszubskim, w tym zw\u0142aszcza przys\u0142owia Ceynowy; 5. nierzadko wyja\u015bnia etymologi\u0119 wyraz\u00f3w, szczeg\u00f3lnie pochodzenia niemieckiego, ale cz\u0119sto przytacza te\u017c odpowiedniki z innych j\u0119zyk\u00f3w, m.in. s\u0142owia\u0144skich (zob. wykaz skr\u00f3ce\u0144); 6. do\u015b\u0107 cz\u0119sto odsy\u0142aczami \u0142\u0105czy, poza wariantami wymawianiowymi i formami odmiany, wyrazy antonimiczne, np. j\u00f4rka<\/i> i re\u017c; p\u00f2pleck<\/i> i \u00f9z\u00e9mk<\/i>, czy te\u017c synonimiczne, np. achtel<\/i> i anczer<\/i>; k\u00f2lac\u00ebj\u00f4<\/i> i wieczerz\u00f4<\/i>; p\u00f2rz\u0105dny<\/i> i d\u00ebchtowny<\/i>, szczek\u00f2wac<\/i> i \u0142ajac<\/i> itd.; ostatni zabieg cz\u0119\u015bciowo zosta\u0142 wzmocniony w tym wydaniu. <\/p>\n Poza brakiem dzi\u015b ci\u0105gle wi\u0119kszego s\u0142ownika kaszubskiego czy kaszubsko-polskiego za wznowieniem S\u0142ownika<\/i> Ramu\u0142ta jako praktycznego przemawia w\u0142a\u015bnie jego normalizacja ortograficzno-fonetyczna i fleksyjna (og\u00f3lnie wed\u0142ug gramatyki Ceynowy z 1879 r.), zgromadzenie wyraz\u00f3w kaszubskich i zwi\u0105zk\u00f3w wyrazowych z r\u00f3\u017cnych okres\u00f3w, \u017ar\u00f3de\u0142 i okolic oraz zawarte w nim r\u00f3\u017cnorodne cytaty, w dodatku o stosunkowo ma\u0142ym nasyceniu realiami typowo wiejskimi, raczej wi\u0105\u017c\u0105cymi si\u0119 ze sfer\u0105 intelektu, abstrakcji i ducha, wiedzy i kultury (wysokiej), wiary i religii… Mimo tych walor\u00f3w nigdy w przesz\u0142o\u015bci nie pe\u0142ni\u0142 on roli s\u0142ownika normatywnego. Czy wype\u0142ni\u0107 j\u0105 mo\u017ce w niniejszej edycji, nawet je\u015bli jej normatywno\u015b\u0107 jest niepe\u0142na i wzgl\u0119dna? <\/p>\n 1. Normatywno\u015b\u0107<\/b> obecnej edycji jest pe\u0142na tylko w zakresie pisowni, respektuje si\u0119 tu bowiem zalecenia z 1996 r. (zob. p. 1.1.), a wi\u0119c wt\u00f3rnie w niema\u0142ym stopniu normalizacja dotyczy r\u00f3wnie\u017c sfery wymowy (zob. 1.2.), aczkolwiek tu cz\u0119sto wi\u0105\u017ce si\u0119 to z trudno\u015bciami trafnego wyboru najw\u0142a\u015bciwszej postaci wyrazu z dwu lub wi\u0119cej istniej\u0105cych w odmianie m\u00f3wionej, do\u015b\u0107 obficie notowanych te\u017c przez Ramu\u0142ta, kt\u00f3ry na tym polu nie dokonywa\u0142 wybor\u00f3w, pragn\u0105c wszystko zarejestrowa\u0107, np. Ad\u00f3m<\/i> ob. Jad\u00f3m<\/i>, alac<\/i> ob. halac<\/i>, an\u00eb\u017c<\/i> ob. anys<\/i>, bard\u00f3wka<\/i> ob. brod\u00f4wka<\/i>, barzo<\/i> ob. baro<\/i>, bejrisz<\/i> ob. bejrsz<\/i>, bejersz<\/i>, bestri<\/i> ob. pestri<\/i>, b\u0142\u00ebsk<\/i> ob. b\u0142isk<\/i>, b\u00f2racczi<\/i> ob. b\u00f2rowiacczi<\/i>, br\u00ebwi\u00f4<\/i> ob. brew<\/i>, browar\u00ebj\u00f4<\/i> ob. browar<\/i> itd. Z tych\u017ce przyczyn tylko cz\u0119\u015bciowo mo\u017cna ujednolica\u0107 s\u0142owotw\u00f3rstwo (zob. 1.4.). Wyra\u017aniejsza natomiast mo\u017ce by\u0107 normalizacja w zakresie form odmiany wyraz\u00f3w (zob. 1.3.). Najtrudniejsze zawsze s\u0105 zabiegi normatywne w sferze s\u0142ownictwa, zw\u0142aszcza za\u015b w reedycji s\u0142ownika-dokumentu. Niew\u0105tpliwie og\u00f3lnie zmierza\u0107 si\u0119 tutaj powinno do pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci w u\u017cywaniu ewidentnych i wzgl\u0119dnie \u015bwie\u017cych polonizm\u00f3w, jak obecne u Ramu\u0142ta tylko w przys\u0142owiu tinf<\/i> \u2018tynf\u2019: Dobri \u017c\u00f4rt tinfa w\u00f4rt<\/i> (Ceynowa). Jeszcze bardziej postulat \u00f3w odnosi si\u0119 do ogranicze\u0144 w stosowaniu germanizm\u00f3w, zw\u0142aszcza dora\u017anych i dzi\u015b zb\u0119dnych, np. absz\u00ebt<\/i> w dostac absz\u00ebt<\/i>, lepiej dostac \u00f2dpraw\u00e3<\/i>; sziltwacha<\/i> \u2018szyldwach\u2019, lepiej ju\u017c wachta<\/i>, wacht\u00f4rz<\/i> itp. (zob. 1.5.). <\/p>\n Zaproponowana normalizacja jest niepe\u0142na<\/b>, m.in. ze wzgl\u0119du na traktowanie tego S\u0142ownika<\/i> jako dokumentu. \u015awiadomie zachowano umiar, aby zbytnio nie rozbudowa\u0107 wersji oryginalnej i nie tworzy\u0107 s\u0142ownika poprawno\u015bciowego. Na jako\u015b\u0107 zastosowanej normy wp\u0142ywa\u0142o przede wszystkim poczucie j\u0119zykowe redaktora, weryfikowane jednak stosownymi informacjami w s\u0142owniku B. Sychty. Aprobowano te\u017c cz\u0119sto og\u00f3ln\u0105 postaw\u0119 i konkretne rozstrzygni\u0119cia E. Go\u0142\u0105bka (Wsk\u00f4z\u00eb kasz\u00ebbscz\u00e9g\u00f2 pis\u00ebnk\u00f9<\/i>, 1997). Pami\u0119ta\u0107 trzeba, i\u017c kaszubszczyzna literacka, a zatem i jej norma, od czas\u00f3w Ceynowy ci\u0105gle si\u0119 tworz\u0105. Jest oczywiste, i\u017c przyj\u0119te tutaj rozwi\u0105zania spotkaj\u0105 si\u0119 z krytyk\u0105 (m.in. z racji ich niekonsekwencji), oby tylko rzeczow\u0105 i owocn\u0105. <\/p>\n 1.1. Pisownia<\/b> jednolita zastosowana przez Ramu\u0142ta nawi\u0105zywa\u0142a do propozycji ortograficznych Ceynowy, b\u0119d\u0105c od nich bardziej fonetyczna. Zastosowano tu maj\u0105ce wi\u0119cej zwolennik\u00f3w ustalenia z 1996 r., a wi\u0119c z literami \u00e3<\/i>, \u00f2<\/i>, \u00f9<\/i>. Zgodnie z nimi sp\u00f3\u0142g\u0142oski cz d\u017c<\/i> (z daw. k\u2019 g\u2019<\/i>) zapisuje si\u0119 bez i<\/i>, a wi\u0119c np. tacz\u00e9 d\u0142ud\u017c\u00e9<\/i>, nie: taczi\u00e9 d\u0142ud\u017ci\u00e9<\/i>. Ponadto przyj\u0119to zapis rs<\/i>, np.piersc\u00e9\u0144<\/i>, rzezbiarstw\u00f2<\/i>, nie: pi\u00e9rzc\u00e9\u0144<\/i>, rzezbiarztw\u00f2<\/i> (co sugerowa\u0107 m\u00f3g\u0142by zapis Ramu\u0142ta: \u0159<\/i>). Pos\u0142ugiwanie si\u0119 S\u0142ownikiem<\/i> wymaga oczywi\u015bcie znajomo\u015bci liter kaszubskiego alfabetu i brzmienia kryj\u0105cych si\u0119 za nimi g\u0142osek, szczeg\u00f3lnie osobliwiej kaszubskich. Przy szukaniu wyraz\u00f3w mo\u017cna sobie niekiedy pomaga\u0107 odwo\u0142ywaniem si\u0119 do polszczyzny, np. wyrazy z przedrostkami prze-<\/i> i prz\u00eb-<\/i>, wobec pol. prze-<\/i> i przy-<\/i>, we-<\/i> i w\u00eb-<\/i> wobec pol. we-<\/i> i wy-<\/i> itp. <\/p>\n Interpunkcja oraz pisownia \u0142\u0105czna i rozdzielna \u2013 zgodne z ortografi\u0105 polsk\u0105 \u2013 nie powinny sprawia\u0107 k\u0142opot\u00f3w, poza szczeg\u00f3\u0142ami, jak np. rozdzielna pisownia partyku\u0142y le<\/i> (zob.): jak le<\/i>, co le<\/i>, dze le<\/i>, ale wejle…<\/i> czy przys\u0142\u00f3wk\u00f3w i przyimk\u00f3w tzw. z\u0142o\u017conych (u Ramu\u0142ta licznych nowych i pisanych \u0142\u0105cznie), np. na m\u00f4lu<\/i>, p\u00f2 c\u00ebch\u00f9<\/i>, w cm\u00e3<\/i>. Pisze si\u0119 tu je \u2013 jak typ b\u00eble dze<\/i> \u2013 roz\u0142\u0105cznie i umieszcza (po sygnale: [has\u0142o]) jako podhas\u0142a, a wi\u0119c tu odpowiednio pod m\u00f4l<\/i>, c\u00ebch\u00f2<\/i>, cma<\/i>, b\u00eble<\/i> itp. Rozdzielnie pisze si\u0119 tak\u017ce nie z czasownikami, a zatem stosunkowo nieliczne has\u0142a czasownik\u00f3w zaprzeczonych, pisane u Ramu\u0142ta \u0142\u0105cznie, przeniesione zosta\u0142y spod N, bli\u017cej spod nie<\/i>, do odpowiednich czasownik\u00f3w niezaprzeczonych, np. niedom\u00ebkac<\/i> pod dom\u00ebkac<\/i>.<\/p>\n Ograniczono stosowanie wielkich liter w kaszubskich cytatach, aby m\u00f3c wyra\u017aniej zaznacza\u0107 obecne w nich czy te\u017c jako samodzielne has\u0142a nazwy w\u0142asne, pisane zawsze wielk\u0105 liter\u0105. Ni\u0105 zaczyna si\u0119 zdania, ma\u0142\u0105 za\u015b pisze si\u0119 wszystkie cz\u0142ony zestawie\u0144 s\u0142owotw\u00f3rczych, wyra\u017ce\u0144 i zwrot\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c nazwy mieszka\u0144c\u00f3w, np. rek\u00f2wic<\/i>, rek\u00f2wi\u00f3n<\/i>, zapisane przez Ramu\u0142ta wielk\u0105 liter\u0105. (Notabene, poza interpunkcj\u0105 i wielk\u0105 liter\u0105 niemal nie ingerowano w polszczyzn\u0119 Ramu\u0142ta, og\u00f3lnie poprawn\u0105 i dzi\u015b jeszcze na og\u00f3\u0142 jasn\u0105, ale pami\u0119ta\u0107 trzeba o tym, \u017ce to polszczyzna ko\u0144ca XIX w.) <\/p>\n 1.2. Wymowa<\/b> (sugerowana stosowan\u0105 pisowni\u0105) wymaga odniesienia si\u0119 do o\u015bwiadczenia Ramu\u0142ta: \u201eJ\u0119zyk mego s\u0142ownika jest uog\u00f3lnieniem w\u0142a\u015bciwo\u015bci gwar \u015brodkowych…\u201d Dla tych gwar wymienia nast\u0119puj\u0105ce cechy: a) wymowa pierwotnych k\u2019 g<\/i>\u2019 jako \u0107 d\u017a<\/i>, np. dzibci<\/i> \u2018gibki\u2019, ale ju\u017c na zachodzie Kartuskiego notuje wymow\u0119 cz<\/i>, d\u017c<\/i> (mi\u0119kkie), czyli d\u017cibczi<\/i>, a wi\u0119c og\u00f3lnie dzi\u015b przyj\u0119t\u0105; b) w Kartuskiem przebiega po\u0142udniowa granica \u201e\u015bci\u0105gania zako\u0144czenia 1. os. sing. praes. aj\u00e3<\/i> w \u00f3m<\/i>: znaj\u00e3<\/i>, zn\u00f3m<\/i> \u2018znam\u2019…\u201d; Ramu\u0142t uog\u00f3lni\u0142 w\u0142a\u015bnie aj\u00e3<\/i>, czyli typ p\u00f3\u0142nocny (zob. 1.3.); c) akcent na po\u0142udniu Kartuskiego przechodzi w padaj\u0105cy na pocz\u0105tku wyrazu; akcent nie by\u0142 i nie jest zaznaczany. Zdarzaj\u0105 si\u0119 nadto sporadyczne zapisy cz\u0119stszej w centrum wymowy typu ji<\/i> \u2018ju\u2019, Jid\u00f4sz<\/i>, statiszk<\/i>, itp.; por\u00f3wnaj te\u017c hiperyzmy justny<\/i> wobec jistny<\/i> i przezustk\u00f2<\/i> wobec przezwistk\u00f2<\/i> czy nawet p\u00f2dwiz\u00f4rni\u00f4<\/i> wobec podw\u00f3z\u00f4rni\u00f4<\/i>. Poza tym rozszerzenie przez Ramu\u0142ta wyst\u0119powania \u00e9<\/i> po pierwotnie mi\u0119kkich sp\u00f3\u0142g\u0142oskach, np. dz\u00e9c\u00eb<\/i>, wi\u00e9sk\u00f4<\/i>, czy przyj\u0119cie po nich, szczeg\u00f3lnie po k\u2019<\/i>, g\u2019<\/i> rozszerzonej wymowy i<\/i> jako e<\/i> czy \u00e9<\/i>, np. kr\u00f3wcie<\/i> \u2018kr\u00f3wki\u2019, w\u00ebdatcie<\/i> \u2018wydatki\u2019 \u2013 obejmuje nie tylko centrum. Tutaj ograniczono wyst\u0119powanie \u00e9<\/i> po mi\u0119kkich, czyli jest dzec\u00eb<\/i>, wiesk\u00f4<\/i>, i przyj\u0119to typ kr\u00f3wczi<\/i>, w\u00ebdatczi<\/i>.<\/p>\n Jednak w S\u0142owniku<\/i> przewa\u017ca oddawanie wymowy (dotyczy\u0142oby to r\u00f3wnie\u017c odmiany wyraz\u00f3w i s\u0142owotw\u00f3rstwa) p\u00f3\u0142nocnych Kaszub jak powszechnie stosowane: a) sp\u00f3jnik \u00eb<\/i>, tu zachowany; b) wymowa b\u0105d\u00e3<\/i>, b\u0105dzesz<\/i>…, zmieniona tu na szersz\u0105 b\u00e3d\u00e3<\/i>, b\u00e3dzesz<\/i>… (zob. has\u0142o b\u00ebc<\/i>); c) typ \u00f2djic<\/i>, przisc<\/i>, trzisc<\/i>, swicony<\/i>, wizc<\/i>; w obecnym wydaniu w nawiasie [ ] dodano te\u017c typ \u00f2dj\u0105c<\/i>, prz\u0105sc<\/i>, swi\u00e3cony<\/i>, trz\u0105sc<\/i>, wi\u0105zc<\/i>; d) typ n\u00f4<\/i> [n\u00f3<\/i>] mi\u00e3<\/i> i z\u00f4<\/i> [z\u00f3<\/i>] to obok na mi\u00e3<\/i>, za to<\/i> itp.; tutaj jako wy\u0142\u0105czne przyj\u0119to szersze na<\/i>, za<\/i>.<\/p>\n Deklaracja Ramu\u0142ta o uog\u00f3lnieniu w\u0142a\u015bciwo\u015bci \u015brodkowokaszubskich staje si\u0119 zrozumia\u0142a przy jej odniesieniu do normy p\u00f3\u0142nocnokaszubskiej Ceynowy i zaw\u0119\u017ceniu do zakresu wymian samog\u0142oskowych w tematach wyrazu podczas jego odmiany. Ramu\u0142t \u201euregulowa\u0142\u201d je na sw\u00f3j spos\u00f3b i cz\u0119\u015bciowo wbrew stanowi w m\u00f3wionej kaszubszczy\u017anie, w kt\u00f3rej zachodz\u0105 zreszt\u0105 liczne i r\u00f3\u017cne wyr\u00f3wnania, zw\u0142aszcza na po\u0142udniu (np. typ jes\u00e9\u0144<\/i>, jes\u00e9ni<\/i>). Widoczne to przy por\u00f3wnaniu zapis\u00f3w Ramu\u0142ta z Sycht\u0105, a r\u00f3\u017cne stadia po\u015bwiadcza s\u0142ownik Lorentza, w kt\u00f3rym zapisy Ramu\u0142ta cz\u0119sto okre\u015bla si\u0119 z tej przyczyny jako b\u0142\u0119dne, jak np. typ brz\u00e9g<\/i>, brz\u00e9g\u00f9<\/i>…, przymiotnik brz\u00e9g\u00f2wi<\/i> (zamiast: brz\u00e9g<\/i>, ale brzeg\u00f9<\/i>…, brzeg\u00f2wi<\/i>).<\/p>\n Ramu\u0142t oczywi\u015bcie zachowa\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 wymian samog\u0142oskowych w rzeczownikach: brz\u00f4d<\/i> : brzadu<\/i>, d\u0105b<\/i> : d\u00e3ba<\/i>, bar\u0142\u00f3g<\/i> : bar\u0142og\u00f9<\/i>, B\u00f3g<\/i> : B\u00f2ga<\/i>, dim<\/i> : d\u00ebm\u00f9<\/i>, p\u0142ug<\/i> : p\u0142\u00ebga<\/i>. Podobnie w odpowiedniej grupie czasownik\u00f3w wielokrotnych w okre\u015blonych formach gramatycznych zachodz\u0105 wymiany: a<\/i><\/b> : \u00f4<\/i><\/b>, np. chwal\u00ebc<\/i>, chw\u00f4l\u00e3<\/i>, chw\u00f4li\u0142<\/i>, chwal\u00eb<\/i>; \u00e3<\/b><\/i> : \u0105<\/b><\/i>, np. b\u0142\u00e3dz\u00ebc<\/i>, b\u0142\u0105dz\u00e3<\/i>, b\u0142\u0105dzy\u0142<\/i>, b\u0142\u00e3dz\u00eb<\/i>; \u00f2<\/b><\/i> : \u00f3<\/b><\/i>, np. m\u00f2wic<\/i>, m\u00f3wi\u00e3<\/i>, m\u00f3wi\u0142<\/i>, m\u00f2wi<\/i>; \u00eb<\/b><\/i> : i<\/b><\/i>, np. l\u00ebzac<\/i>, li\u017c\u00e3<\/i>, liz\u00f4\u0142<\/i>, l\u00eb\u017c\u00eb<\/i>; \u00eb<\/b><\/i> : u<\/b><\/i>, np. rz\u00ebcac<\/i>, rzucaj\u00e3<\/i> ( \u00f3m<\/i>), rzuc\u00f4\u0142<\/i>, rz\u00ebc\u00f4j<\/i>. Zneutralizowa\u0142 natomiast wymian\u0119 e<\/b><\/i> : \u00e9<\/b><\/i>: a) uog\u00f3lniaj\u0105c samog\u0142osk\u0119 bezokolicznika (tematu cz.prze.) na inne formy, np. mieszac<\/i>, mieszaj\u00e3<\/i> (miesz\u00f3m<\/i>), miesz\u00f4\u0142<\/i>, miesz\u00f4j<\/i>; spiewac<\/i>, spiewaj\u00e3<\/i> (-\u00f3m<\/i>), spiew\u00f4\u0142<\/i>, spiew\u00f4j<\/i> itd.; b) uog\u00f3lniaj\u0105c samog\u0142osk\u0119 tematu cz.ter. na bezokolicznik, np. bi\u00e9gac<\/i> jak bi\u00e9gaj\u00e3<\/i> (tu: bi\u00e9g\u00f3m<\/i>), grz\u00e9sz\u00ebc<\/i> jak grz\u00e9sz\u00e3<\/i> itd.; c) uog\u00f3lniaj\u0105c samog\u0142osk\u0119 mianownika l.p. na inne przypadki, np. chl\u00e9b<\/i> i chl\u00e9ba<\/i>, chl\u00e9b\u00f2wi<\/i>… (zam. chl\u00e9b<\/i>, chleba<\/i>, chleb\u00f2w<\/i>i…) jak \u017cywe w mowie np. chl\u00e9w<\/i>, chl\u00e9wa<\/i>, chl\u00e9w\u00f2wi<\/i>…, dalej: bi\u00e9g<\/i>(\u00f9<\/i>), gni\u00e9w<\/i>(\u00f9<\/i>), s\u00e9w<\/i>(\u00f9<\/i>) itp. Sugerowa\u0142 si\u0119 zapewne m.in. wymow\u0105 owego e<\/i> i \u00e9<\/i>, szczeg\u00f3lnie po mi\u0119kkich. Nie wspomina o \u201enat\u0119\u017caniu\u201d (nie: pochyleniu!) e<\/i> w \u00e9<\/i>, gdy pisze o tym dla zmiany a<\/i> w \u00f4<\/i>, \u00eb<\/i> w u<\/i>, \u00eb<\/i> w i y<\/i> czy \u00f2<\/i> w \u00f3<\/i>.<\/p>\n Normalizacj\u0119 niniejsz\u0105 komplikowa\u0142o \u2013 i umo\u017cliwia\u0142o pope\u0142nienie b\u0142\u0119d\u00f3w \u2013 to, \u017ce Ramu\u0142t cz\u0119\u015b\u0107 trudno\u015bci jakby \u201elikwidowa\u0142\u201d swoistym zakresem u\u017cycia liter. Nie zapisywa\u0142 systematycznie \u015bcie\u015bnionego \u00e9<\/i> (u Ramu\u0142ta litera: \u00e8<\/i>), np. flet<\/i> zamiast fl\u00e8t<\/i> (tu: fl\u00e9t<\/i>). Oddawa\u0142 je te\u017c m.in. przez i<\/i>, np. typ strzemi\u00e3<\/i>, inia<\/i>, typ str\u00ebmi\u0144<\/i>, inia<\/i>. Poza tym dwojako oznacza\u0142 jednolite kaszubskie \u00eb<\/i>: jako \u00e9<\/i>, gdy wywodzi si\u0119 ono z kr\u00f3tkich i y<\/i>: r\u00e9ba<\/i>, \u017c\u00e9dz\u00e9<\/i> (tu: r\u00ebba<\/i>, \u017c\u00ebdz\u00eb<\/i>), za\u015b jako e<\/i>, gdy ono z kr\u00f3tkiego u<\/i>: desza<\/i> (tu: d\u00ebsza<\/i>). Pisa\u0142: \u201enie wsz\u0119dzie uwidoczni\u0142em iloczas samog\u0142oski e<\/i>\u201d (tj. \u00eb<\/i> z i<\/i>, y<\/i>). Z zapisu desza<\/i> wida\u0107, \u017ce e<\/i> = \u00eb<\/i> zachodzi na pierwotne e<\/i>, np. deska<\/i>, a por. jego fest\u00ebnk<\/i>, flek<\/i> zam. fest\u00ebnk<\/i>, fl\u00ebk<\/i> itp. <\/p>\n Pr\u00f3buje si\u0119 tu og\u00f3lnie dostosowa\u0107 pisowni\u0119 do dominuj\u0105cej wymowy, a zatem kaszubszczy\u017anie literackiej nie przywraca si\u0119 wsz\u0119dzie pierwotnych zale\u017cno\u015bci (iloczasowych), np. og\u00f3lna regu\u0142a: chl\u00e9b<\/i>, chleba<\/i>…, ale te\u017c konkretne przyk\u0142ady bez wymiany, np. chl\u00e9w<\/i>, chl\u00e9wa<\/i>. Wymiany owe zachodz\u0105 te\u017c w przyrostkach, np.: \u00f4rz<\/i> : arza<\/i> (np. baj\u00f4rz<\/i>), \u00e9rz<\/i> : erza<\/i> (np. p\u00e3ch\u00e9rz<\/i>, p\u00f4c\u00e9rz<\/i>), \u00e9l<\/i> : ela<\/i> (np. chrzc\u00ebc\u00e9l<\/i>, k\u0105dz\u00e9l<\/i>, p\u00f2sc\u00e9l<\/i>) czy \u00e9\u0144<\/i> : enia<\/i> (np. grzebi\u00e9\u0144<\/i>), te\u017c obcych typu kard\u00ebn\u00f4\u0142<\/i>, a\u0142a<\/i> jak sowizdrz\u00f4\u0142<\/i>, a\u0142a<\/i>. W okre\u015blonych przyk\u0142adach rozstrzyga wymowa, np. b\u00f2d\u00f4rz<\/i>(a<\/i>) itp., wedle Sychty i w\u0142asnych do\u015bwiadcze\u0144. Gdy obserwuje si\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 jednej i drugiej realizacji, tam zostawia si\u0119 spraw\u0119 otwart\u0105 zapisem typu wic\u00e9rz<\/i>, a<\/i>, tj. wicerza<\/i> lub wic\u00e9rza<\/i>, podobnie Kadz\u00ebmi\u00e9rz<\/i>, a<\/i>, owi<\/i>; chmi\u00e9l<\/i>, u<\/i> itd. <\/p>\n We wspomnianej grupie czasownik\u00f3w ujawnia si\u0119 ortograficznie dawne zale\u017cno\u015bci, co wymaga powtarzania (jak by\u0142o og\u00f3lnie u Ramu\u0142ta) w ha\u015ble S\u0142ownika<\/i> tej cz\u0119\u015bci wyrazu, a zatem: biedz\u00ebc s\u00e3<\/i>, ale bi\u00e9dz\u00e3 s\u00e3<\/i>; dobierac<\/i>, ale dobi\u00e9r\u00f3m<\/i>; grzesz\u00ebc<\/i>, ale grz\u00e9sz\u00e3<\/i>; mieszac<\/i>, ale mi\u00e9sz\u00f3m<\/i> itd. Decydowa\u0142a przewa\u017caj\u0105ca wymowa, m.in. u Sychty. Owa wymowa ogranicza teoretyczne mo\u017cliwo\u015bci tych wymian do konkretnych wyraz\u00f3w, gdy chodzi o wymiany o<\/i> : \u00f3<\/i>, np. m\u00f2wic<\/i>, m\u00f3wi\u00e3<\/i>; p\u0142okac<\/i>, p\u0142\u00f3cz\u00e3<\/i>; ale ju\u017c w\u0142\u00f3cz\u00ebc<\/i>, w\u0142\u00f3cz\u00e3<\/i>; wr\u00f3c\u00ebc<\/i>, wr\u00f3c\u00e3<\/i> itp. oraz wymiany \u00eb<\/i> : i<\/i> czy \u00eb<\/i> : u<\/i>, np. lizac<\/i>, li\u017c\u00e3<\/i>, liz\u00f4\u0142<\/i>, li\u017c\u00eb<\/i>; lubic<\/i>, lubi\u00e3<\/i>… (Ramu\u0142t: l\u00ebzac<\/i>, li\u017c\u00e3<\/i>…; l\u00ebbic<\/i>, lubi\u00e3<\/i>…), a do kr\u00ebsz\u00ebc<\/i> dodano krusz\u00ebc<\/i> itp. Wymiany te najcz\u0119\u015bciej pozostaj\u0105, np. b\u00ebwac<\/i>, biw\u00f3m<\/i>, biw\u00f4\u0142<\/i>, b\u00ebw\u00f4j<\/i>, prz\u00ebbl\u00eb\u017cac<\/i>, bli\u017c\u00f3m<\/i> itp. Doda\u0107 mo\u017cna, i\u017c uog\u00f3lniono \u2013 jak i Ramu\u0142t \u2013 y<\/i> w typie cygn\u0105c<\/i>, a zatem np. cygn\u00e3<\/i>, gdy w typie s\u00ebgac<\/i>, tr\u00e3bic<\/i>, p\u00ebtac<\/i>, trz\u00ebmac<\/i> itp. nast\u0119puje wymiana, a wi\u0119c np. syg\u00f3m<\/i>, tr\u0105bi\u00e3<\/i>, pit\u00f3m<\/i>, trzim\u00f3m<\/i> itp. Ponadto zaznaczy\u0107 trzeba, \u017ce w cz. II nierzadkie s\u0105 postaci czasownik\u00f3w z wstawnym \u00eb<\/i>, np. brz\u00ebmiec<\/i> : brzmiec<\/i>, skl\u00ebniec<\/i>, w\u00ebb\u00ebrn\u0105c<\/i>, zapisywane te\u017c zagrz<\/i>(\u00eb<\/i>)miec<\/i>, a wi\u0119c z sygna\u0142em wymiany. <\/p>\n Zmieniono ponadto niema\u0142o innych realizacji, np. typ pirszi<\/i>, smirc<\/i> na pierszi<\/i>, smierc<\/i>, tak\u017ce jednostkowych, np. midz\u00eb<\/i> na miedz\u00eb<\/i>, t\u00e3<\/i> na tam<\/i>, wield\u017ci<\/i> na wi\u00f4ld\u017ci<\/i>, barzo<\/i> na baro<\/i>, z\u00ebskac<\/i> na zw\u00ebskac<\/i> itd. W sferze sp\u00f3\u0142g\u0142osek w znacznym zakresie \u201eprzywr\u00f3cono\u201d mi\u0119kko\u015b\u0107 \u0144<\/i> (Ramu\u0142t zwykle ma n<\/i>), np. \u00f2de\u0144c<\/i>, str\u00ebmi\u00e9\u0144<\/i>, ale wyj\u0105tkowo \u00f2d\u017cin<\/i>; mi\u0119kkie \u0144<\/i> przyj\u0119to te\u017c w bardziej przyswojonych wyrazach obcych typu bu\u0144t<\/i>, eleme\u0144t\u00f4rz<\/i>, fli\u0144ta<\/i>, f\u00f9\u0144t<\/i>, ri\u0144ta<\/i> itp. Zachowano skr\u00f3cone postaci wyrazowe jako has\u0142a i w cytatach, np. pi\u0105dze<\/i>, psz\u00e9\u0144ca<\/i>, sz\u00ebbie\u0144ca<\/i>, ale w odmianie pisanej za lepsze uznaje si\u0119 brzmienia pe\u0142ne, np. pieni\u0105dze<\/i>, psz\u00e9nica<\/i>.<\/p>\n 1.3. Formy odmiany<\/b> notowane s\u0105 dla rzeczownika, przymiotnika, zaimka, liczebnika i czasownika. Ramu\u0142t niewiele podaje wiadomo\u015bci o odmianie, zreszt\u0105 przygodnie w uwagach o wymowie, np. o ko\u0144c\u00f3wce narz\u0119dnika l.p. em<\/i> realizowanej jako \u0119<\/i> (tu: \u00e3<\/i>) itp. Ramu\u0142t przyjmowa\u0142 (za Ceynow\u0105) \u017cywotno\u015b\u0107 tzw. liczby podw\u00f3jnej, zw\u0142aszcza w czasowniku i zaimku osobowym \u2013 np. czytamy pod j\u00f4<\/i>: Ma m\u00f3ma<\/i> \u2018my dwoje mamy\u2019; Zleca na naju<\/i> \u2018zlecia\u0142a na nas dwoje\u2019, a pod zn\u00ebkac<\/i>: \u201eMa jesma s\u00e3 tam zn\u00ebka\u0142a<\/i> (mowa o dw\u00f3ch pasterzach)\u201d. Tego pochodzenia s\u0105 ko\u0144c\u00f3wki narz\u0119dnika: ama<\/i> (rzeczownik), ima\/ \u00ebma<\/i> (odmiana zaimkowo-przymiotnikowa). Konsekwencj\u0105 tego by\u0142o upowszechnienie przeze\u0144 w liczbie mnogiej odpowiednio ko\u0144c\u00f3wek: ami<\/i>, \u2013imi\/ \u00ebmi<\/i>. W tym wydaniu zostawiono cz\u0119sto zapisane w formie liczby podw\u00f3jnej przyk\u0142ady, maj\u0105ce dzi\u015b jednak przede wszystkim znaczenie liczby mnogiej. <\/p>\n Informacje fleksyjne podawane s\u0105 regularnie: przez Ramu\u0142ta i tutaj. Porz\u0105dkuj\u0105 one r\u00f3\u017cnorodny stan faktyczny wielu odmian m\u00f3wionych i tworz\u0105 wra\u017cenie jednolitej kaszubszczyzny. Zasadniczo podaje si\u0119 tylko sam\u0105 ko\u0144c\u00f3wk\u0119, ale sygnalizuje si\u0119 te\u017c zwi\u0105zan\u0105 z tym zmian\u0119 poprzedzaj\u0105cej sp\u00f3\u0142g\u0142oski, np. doka<\/i>, czi<\/i>, dopiec<\/i>, cz\u00e3<\/i> itd. (Uwaga: Tzw. \u0142\u0105cznik (dywiz) zast\u0119puje niezmienn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wyrazu; notabene, Ramu\u0142t powtarza\u0142 zwykle ca\u0142y temat.) Liter\u0119 i<\/i> powtarza si\u0119 przed ko\u0144c\u00f3wk\u0105 jako sygna\u0142 odmiany mi\u0119kkiej, np. babi<\/i>, i\u00f4<\/i>, i\u00e9<\/i>. Niekiedy z powodu wymian g\u0142oskowych trzeba poda\u0107 ca\u0142y wyraz, np. b\u0142\u0105d<\/i>, b\u0142\u00e3du<\/i>; notabene, Ramu\u0142t cz\u0119sto stosowa\u0142 opis: b\u00f3b<\/i>, 2. przyp. b\u00f2b\u00f9<\/i>; g\u0142\u00f3g<\/i>, 2 przyp. g\u0142og\u00f9<\/i>.<\/p>\n Przy rzeczowniku<\/b> zawsze przytoczona zosta\u0142a ko\u0144c\u00f3wka (forma) dope\u0142niacza i informacja o rodzaju gramatycznym, np. adresa<\/i>, \u00eb<\/i>, \u017c<\/i>. czy bechier<\/i>, chra<\/i>, m<\/i>., p\u00f9czel<\/i>, kla<\/i>, m. (wraz z sygna\u0142em wymiany w temacie), ewentualnie te\u017c informacja o liczbie: akt<\/i>, u<\/i>, m<\/i>., l.mn.: akta<\/i>. Oto ko\u0144c\u00f3wki dope\u0142niacza l.p.: <\/p>\n a) m\u0119skich: a<\/i>, np. anio\u0142a<\/i>, stoga<\/i> \u2013 lub u\/ \u00f9<\/i>, np. rabarberu<\/i>, r\u00ebm\u00f2tu<\/i>, alarm\u00f9<\/i>, b\u00f2b\u00f9<\/i>; niekiedy obie obocznie, np. bas<\/i>, a\/ u<\/i>. Ramu\u0142t dla \u2013u<\/i> u\u017cywa\u0142 powszechnie wariantu \u2013\u00eb<\/i> (od Ceynowy dla pn.-wsch. Kaszub), np. miod\u00eb<\/i> \u2013 i by\u0142a ona cz\u0119stsza, gdy dzi\u015b znane s\u0105 formy z a<\/i>, np. t\u00ebmr\u00f4t<\/i>, a<\/i>. W typie kam<\/i> nast\u0119puje rozszerzenie: kamienia<\/i>;<\/p>\n b) nijakich: a<\/i> jako dominuj\u0105ca, np. abecad\u0142a<\/i>. W niekt\u00f3rych typach rozszerza si\u0119 temat, np. o cz\u0105stk\u0119 \u2013en-<\/i> w typie semi\u00e3<\/i>, semienia<\/i>, a o (\u00e3<\/i>)c <\/i>, rzadziej \u2013ic <\/i>\/ \u00ebc <\/i> w typie cel\u00e3<\/i>, cel\u00ebca<\/i>\/cel\u00e3ca<\/i>, drz\u00e9wi<\/i>(\u00e3<\/i>)ca<\/i>, dz\u00e9wcz\u00ebca<\/i>\/ \u00e3ca<\/i>, kr\u00f4sni<\/i>(\u00e3<\/i>)ca<\/i> itp. Rzeczowniki na \u00e9<\/i> typu k\u00f4zani\u00e9<\/i>, szczesc\u00e9<\/i>, wiesel\u00e9<\/i> maj\u0105 ko\u0144c\u00f3wk\u0119 \u00f4<\/i>, zb\u00f2\u017c\u00f4<\/i>. Notabene, mo\u017cna si\u0119 tu by\u0142o spodziewa\u0107 mo\u017cliwych form odmiany przymiotnikowej (we wst\u0119pie podaje z p\u00f3\u0142nocy zb\u00f2\u017c\u00e9g\u00f2<\/i> obok zb\u00f2\u017c\u00f4<\/i>), tymczasem poza narz\u0119dnikiem i miejscownikiem l.p. (np. \u017c\u00ebcym<\/i>) nie ma ich wcale (jak te\u017c u Ceynowy), a nadto w miejscowniku nierzadko forma rzeczownikowa, np. w \u00f2p\u00f9szczeniu<\/i>, w \u017c\u00ebcu<\/i> itd.; <\/p>\n c) \u017ce\u0144skich (i m\u0119skich typu starosta<\/i>): \u00eb<\/i> dla twardotematowych typu adres\u00eb<\/i>, mi\u0142osc\u00eb<\/i>, te\u017c basz\u00eb<\/i>, d\u00ebsz\u00eb<\/i>, \u00f2wc\u00eb<\/i>, gdy i<\/i> dla typu n\u00ebnczi<\/i>, r\u00e3czi<\/i>; natomiast i<\/i> lub rzadziej e<\/i> (arch.) dla mi\u0119kkotematowych, np. w typie b\u00f2jazni\/ e<\/i>, jeseni\/ e<\/i>; k\u00f9zni\/ e<\/i>, st\u00ebdni\/ e<\/i>, zemi\/ e<\/i>; tylko z \u2013i<\/i> w typie brewer\u00ebji<\/i>, proces\u00ebji<\/i> oraz typu pani<\/i>. Z cytat\u00f3w wynika, \u017ce w bierniku l.p. rzeczownik\u00f3w typu kanonizac\u00ebj\u00f4<\/i>, msz\u00f4<\/i> najcz\u0119\u015bciej jest ko\u0144c\u00f3wka \u0105<\/i>, ale np. rol\u00e3<\/i> (r\u00ebdac<\/i>).<\/p>\n Zabiegi normalizacyjne prowadz\u0105 og\u00f3lnie do uproszcze\u0144 odmiany, np. Ramu\u0142t (za Ceynow\u0105) mia\u0142 wi\u0119cej podtyp\u00f3w odmiany, a wi\u0119c wi\u0119cej wariant\u00f3w ko\u0144c\u00f3wek, np. Karwi\u00f4<\/i>, dop. Karwi\u00e9<\/i>. Pozostawiono jednak formy oboczne, mianowicie cz\u0119\u015b\u0107 dawniejszych ko\u0144c\u00f3wek, ci\u0105gle \u017cywych w odmianie m\u00f3wionej. Ramu\u0142t w zasadzie nie podawa\u0142 ko\u0144c\u00f3wek obocznych, ale w cytatach pojawiaj\u0105 si\u0119 inne ko\u0144c\u00f3wki ni\u017c podane przy ha\u015ble, np. pod b\u00f4t<\/i>, a<\/i>, ale b\u00f4tu<\/i> (pod rewa<\/i>); st\u00f3\u0142<\/i>, u<\/i>, ale sto\u0142a<\/i> (pod scerac, zs\u00ebn\u0105c). Rejestrowa\u0142 nieraz oboczne ko\u0144c\u00f3wki w dope\u0142niaczu l.mn., np. k\u00f2\u0142<\/i>(\u00f3w<\/i>), niebios<\/i>(\u00f3w<\/i>), perf\u00f9m<\/i>(\u00f3w<\/i>), p\u00f2rtk<\/i>(\u00f3w<\/i>); notabene \u00f3w<\/i> stosunkowo rzadka, ale nie tylko dla m\u0119skich, np. b\u00f9lw\u00f3w<\/i>, g\u0142\u00ebpstw\u00f3w<\/i>, miastk\u00f3w<\/i>. W narz\u0119dniku l.p. m\u0119skich wyst\u0119puje tu tylko \u2013\u00e3<\/i> (z pierwotnej \u2013em<\/i>), np. ks\u00e3dz\u00e3<\/i>, natomiast w narz\u0119dniku l.mn. wszystkich rodzaj\u00f3w tylko ama<\/i> (u Ramu\u0142ta powszechna \u2013ami<\/i>).<\/p>\n Przymiotnik\u00f3w<\/b> jest u Ramu\u0142ta du\u017co, m.in. z powodu rejestrowania przymiotnik\u00f3w zdrobnia\u0142ych (np. caluszi<\/i>, caluszczi<\/i>, cal\u00ebchny<\/i>) i wielu dzier\u017cawczych, jak: Andr\u00ebs\u00f3w<\/i>, owi<\/i>, ow\u00f4<\/i>, ow\u00e9<\/i>, \u2018Andrzej\u00f3w\u2019; Andr\u00ebszczin<\/i>, \u00ebna<\/i>, \u00ebn\u00e9<\/i>, \u2018nale\u017c\u0105cy do J\u0119drzejowej\u2019; anio\u0142\u00f3w<\/i>, owi<\/i>, ow\u00f4<\/i>, ow\u00e9<\/i>, \u2018nale\u017c\u0105cy do anio\u0142a\u2019 itd. Przymiotniki z niezmiennym w odmianie tematem podaje si\u0119 tylko w mianowniku l.p. rodzaju m\u0119skiego, np. akacjowi<\/i>, aksamitny<\/i>, gdy te z wymian\u0105 samog\u0142oski lub sp\u00f3\u0142g\u0142oski w trzech rodzajach, np. and\u017celsczi<\/i>, k\u00f4<\/i>, cz\u00e9<\/i>, \u2018angielski\u2019. Z ko\u0144c\u00f3wkami przymiotnikowymi nie ma wi\u0119kszych k\u0142opot\u00f3w, ale powiedzie\u0107 trzeba o przeprowadzonym tu wyr\u00f3wnywaniu ko\u0144c\u00f3wek: w narz\u0119dniku l.mn.: ima<\/i>, np. m\u00f2krima<\/i>, m\u0142odima<\/i>, st\u00f4rima<\/i>, ale yma<\/i> dla podkre\u015blenia twardo\u015bci poprzedzaj\u0105cej sp\u00f3\u0142g\u0142oski, np. g\u00f2r\u0105cyma<\/i>, w\u0142\u00f4snyma<\/i> itp.; w miejscowniku: po twardych \u00ebch<\/i>, np. b\u0142\u00e3dn\u00ebch<\/i>, c\u00ebz\u00ebch<\/i>, g\u0142up\u00ebch<\/i>, m\u00f2kr\u00ebch<\/i>, z\u0142\u00ebch<\/i>, po mi\u0119kkich ich<\/i>, np. (m\u00f3m\u00eb<\/i>) taczich drod\u017cich najich starszich<\/i>. Dotyczy to ca\u0142ej deklinacji zaimkowo-przymiotnikowej, czyli te\u017c zaimk\u00f3w i okre\u015blonych liczebnik\u00f3w, a tak\u017ce imies\u0142ow\u00f3w, np. tima dzes\u0105tima<\/i>, taczima dr\u00ebd\u017cima<\/i>; n\u00ebch dzes\u0105t\u00ebch<\/i>, taczich dr\u00ebd\u017cich w\u00ebgn\u00f3n\u00ebch<\/i>.<\/p>\n Has\u0142o czasownika<\/b> otwieraj\u0105 informacje o formie bezokolicznika (has\u0142o), formie 1. os. l.p. cz.ter. i 3. os. cz. prze., cz\u0119sto o 2.os. trybu rozkazuj\u0105cego, zw\u0142aszcza gdy w temacie zachodz\u0105 wymiany samog\u0142oskowe czy sp\u00f3\u0142g\u0142oskowe, np. racz\u00ebc<\/i>, r\u00f4cz\u00e3<\/i>, i\u0142<\/i> (czytaj zapis: r\u00f4czi\u0142<\/i>), racz\u00eb<\/i>; r\u00e3bic<\/i>, r\u0105bi\u00e3<\/i>, i\u0142<\/i> (tj. r\u0105bi\u0142<\/i>), r\u00e3bi<\/i>. Wyj\u0105tkowo rejestruje si\u0119 \u2013 na drugim miejscu \u2013 2. os. l.p., np. pod rzec<\/i>: rzeczesz<\/i>, czy pod t\u0142\u00ebc<\/i>: t\u0142\u00ebczesz<\/i>. Ramu\u0142t tylko czasem zaznacza\u0142 oboczne formy odmiany, np. szerzej w typie b\u00e3brotac<\/i>, t\u00f3m<\/i> ( c\u00e3<\/i>), rzadziej w typie nach\u00f2w\u00f3m<\/i> ( wi\u00e3<\/i>) itp., nie zawsze ju\u017c dla 3. os. l.p. typu cyg<\/i>(n\u0105<\/i>)\u0142<\/i>, \u00f9ck<\/i>(n\u0105<\/i>)\u0142<\/i>; np. pod kl\u00ebkn\u0105\u0142<\/i> brak mo\u017cliwego kl\u00ebk\u0142<\/i> itd. Dla czasownik\u00f3w z osobliw\u0105 odmian\u0105 podany jest pe\u0142en wykaz form, jak np. b\u00ebc<\/i>, a por. pod \u017cec<\/i> \u2018pali\u0107\u2019: \u017cg\u00e3<\/i>, \u017cd\u017cesz<\/i> (\u017c\u017cesz<\/i>), \u017c\u00e9g\u0142<\/i>, \u017cg\u0142a<\/i>, \u017cd\u017c\u00eb<\/i> (\u017c\u017c\u00eb<\/i>). Ramu\u0142t niekiedy sygnalizowa\u0142 oboczne formy s\u0142owi\u0144skie, np. pod jachac<\/i>: j\u00f4\u0142<\/i> = jach\u00f4\u0142<\/i>; krac z kr\u00ebgac<\/i>. Zmieniono rost\u00e3<\/i> (Ramu\u0142t: rost\u0105<\/i>) na rosc\u00e3<\/i>, zachowuj\u0105c w og\u00f3le dawn\u0105 odmian\u0119 tego czasownika. <\/p>\n Ramu\u0142t dla u\u0142atwienia znalezienia zmieniaj\u0105cego si\u0119 znacznie podczas odmiany wyrazu wprowadzi\u0142 has\u0142a odsy\u0142aczowe od 1.os. l.p. czasownika do has\u0142a podstawowego w bezokoliczniku, np. zmiel\u00e3<\/i> ob. zem\u0142oc<\/i>; zejm\u00e3<\/i> ob. zdjic<\/i>, zdejm\u00e3<\/i>. Zosta\u0142o to zachowane, a poza tym wprowadzono odsy\u0142acze od niekt\u00f3rych czasownik\u00f3w pochodnych (z przedrostkami), wykazuj\u0105cych wi\u0119ksze zr\u00f3\u017cnicowanie form, do wobec nich podstawowych, gdzie podano wi\u0119cej informacji o odmianie (np. typ cyc<\/i>, dic<\/i> czy typ wl\u00e9c<\/i>).<\/p>\n Wspomniano o upowszechnieniu przez Ramu\u0142ta (za Ceynow\u0105) starszej ko\u0144c\u00f3wki 1. os. l.p. cz.ter. aj\u00e3<\/i> (ob. 1.2.), gdy tutaj uog\u00f3lniono w jej miejsce ko\u0144c\u00f3wk\u0119 \u2013\u00f3m<\/i>, cho\u0107 stara pojawia si\u0119 jeszcze na samej p\u00f3\u0142nocy obok form z ko\u0144c\u00f3wk\u0105 \u00f3m<\/i>, np. witaj\u00e3<\/i> obok wit\u00f3m<\/i>. T\u0119 dawn\u0105 ko\u0144c\u00f3wk\u0119 zachowuj\u0105 czasowniki typu rozmiec<\/i>, smiec<\/i>, \u00f9miec<\/i> (z pochodnymi), a czasowniki grac<\/i>, znac<\/i> (z pochodnymi) obok aj\u00e3<\/i> maj\u0105 \u00f3m<\/i>. Jak ju\u017c nadmieniono, zachowano w cytatach wyst\u0119puj\u0105ce przyk\u0142ady z ko\u0144c\u00f3wkami l.podw. \u2013ma<\/i>, wa<\/i>, ta<\/i>, obs\u0142uguj\u0105cymi dzi\u015b l.mn., dla kt\u00f3rej w\u0142a\u015bciwe s\u0105 ko\u0144c\u00f3wki (odpowiednio) m\u00eb<\/i>, w\u00eb<\/i>, ce<\/i>, ale te drugie u\u017cywane s\u0105 tak\u017ce w tzw. l.mn. grzeczno\u015bciowej, tj. w zwrotach do jednej osoby starszej, szanowanej, np. W\u00eb jeg\u00f2 sk\u00f4rzece<\/i> \u2018Wy go ukarzecie\u2019; W\u00eb jeg\u00f2 skarz\u00ebce<\/i> \u2018ukarzcie go\u2019 czy Sp\u00f2cznita so p\u00ebrzink\u00e3!<\/i> W\u00eb b\u00ebsce, n\u00ebnk\u00f2, m\u00f2gl\u00eb sp\u00f2czic<\/i>.<\/p>\n Ramu\u0142t napomkn\u0105\u0142 o braku na po\u0142udniu Kaszub form trybu rozkazuj\u0105cego typu nies\u00eb<\/i>, zrobi<\/i>, czyli z ko\u0144c\u00f3wk\u0105 i\/ \u00eb<\/i>; tutaj formy z tak\u0105 ko\u0144c\u00f3wk\u0105 si\u0119 preferuje. Wzmiankuje on tak\u017ce o \u015bci\u0105gni\u0119tych formach przesz\u0142ych typu da<\/i> \u2018da\u0142a\u2019, mia<\/i> \u2018mia\u0142a\u2019…, kt\u00f3re pojawiaj\u0105 si\u0119 nieraz w cytatach, np. wcyga<\/i>, p\u00f2stan\u00f4wia<\/i>, te\u017c np. p\u00f2j\u00e3<\/i> \u2018poj\u0119\u0142a\u2019 itd. Gdy chodzi o czas przesz\u0142y, to przewa\u017caj\u0105 p\u00f3\u0142nocne i w\u0142a\u015bciwe dzi\u015b raczej odmianie pisanej formy tzw. z\u0142o\u017cone, np. Jesz jem nie widz\u00f4\u0142<\/i>…; Cz\u00eb t\u00eb jes ab\u00eb widz\u00f4\u0142<\/i>…; M\u00eb jesm\u00eb w lese nalezl\u00eb<\/i>…; co jesta wa baja\u0142a<\/i> (obok godno\u015bciowych, np. p\u00f2przeb\u00ebl\u00eb jesce<\/i>). Wyj\u0105tkowe s\u0105 formy typu l\u00ebdze<\/i>, widzel\u00ebsce<\/i>…, kt\u00f3re poza pojedynczymi przyk\u0142adami zamieniono na dwuwyrazowe, np. b\u00eblesma<\/i> na b\u00ebl\u00eb jesma<\/i>. Upowszechniono w l.mn. cz.prze. zako\u0144czenie el\u00eb<\/i> (za wy\u0142\u0105czne al\u00eb<\/i> u Ramu\u0142ta), np. \u017c\u00f4lel\u00eb<\/i> od \u017calac<\/i> \u2018rozpala\u0107\u2019 (wobec \u017c\u00f4l\u00ebl\u00eb<\/i> od \u017cal\u00ebc<\/i> \u2018rozpali\u0107\u2019). W 3. os. cz.prze. uog\u00f3lniono typ ni\u00f3s\u0142<\/i>, szed\u0142<\/i>, a wi\u0119c z \u0142<\/i> po sp\u00f3\u0142g\u0142osce, mimo i\u017c si\u0119 owego \u0142<\/i> nie wymawia. <\/p>\n Pojawiaj\u0105ce si\u0119 te\u017c w has\u0142ach (ale nie samodzielne) i cz\u0119\u015bciej w cytatach imies\u0142owy na wsz\u00eb<\/i> (rzadko) i \u0105c\u00eb<\/i> (cz\u0119\u015bciej), np. dawsz\u00eb<\/i>, k\u00f9piwsz\u00eb<\/i>; ch\u00ebrlacz\u0105c\u00eb<\/i>, strasz\u0105c\u00eb<\/i>, w\u00e3dr\u00ebj\u0105c\u00eb<\/i> \u2013 kontynuuj\u0105 praktyk\u0119 Ceynowy. S\u0105 one obce m\u00f3wionej kaszubszczy\u017anie. <\/p>\n 1.4. S\u0142owotw\u00f3rstwo<\/b> w\u0142a\u015bciwie nie wymaga\u0142o normalizacji, a wi\u0119c pozosta\u0142 np. typ pastwiszcze<\/i>, cho\u0107 cz\u0119sto ju\u017c pastwisk\u00f2<\/i> \u2013 czy typ rozpl\u00e3towac<\/i> \u2018rozpl\u0105tywa\u0107\u2019, cho\u0107 dzi\u015b cz\u0119sto rozpl\u00e3t\u00ebwac<\/i>. W zwi\u0105zku z normalizacj\u0105 pisowni \u201eznik\u0142y\u201d rozr\u00f3\u017cnienia przedrostk\u00f3w<\/b> od<\/i>(e<\/i>)- i ot<\/i>(e<\/i>)- oraz s<\/i>(e<\/i>)- i z<\/i>(e<\/i>)-, gdy\u017c uog\u00f3lniono od<\/i>(e<\/i>)- i z<\/i>(e<\/i>)-, poza kilkoma utrwalonymi p\u00f3\u0142nocnokaszubskimi, np. \u00f2tm\u00ebkac<\/i>, \u00f2tnoga<\/i>, obocznych do \u00f2dm\u00ebkac<\/i>, \u00f2dnoga<\/i>; pozosta\u0142y te\u017c snimac<\/i> obok zdjimac<\/i>, sniesc<\/i> obok zjesc<\/i> i wy\u0142\u0105cznie sni<\/i>[\u0105<\/i>]c<\/i>. Spowodowa\u0142o to kilkana\u015bcie razy na\u0142o\u017cenie si\u0119 hase\u0142 wyst\u0119puj\u0105cych tylko z tego powodu w r\u00f3\u017cnych miejscach S\u0142ownika<\/i>, np. pod zmiatac<\/i> te\u017c smiatac<\/i> (sygnalizowane tu pogrubieniem). <\/p>\n Do\u015b\u0107 systematycznie i cz\u0119sto Ramu\u0142t zapisywa\u0142 rzeczowniki zdrobnia\u0142e<\/b> i zgrubia\u0142e<\/b> (skr\u00f3ty: zdr.<\/i> i zgr.<\/i>), np. Kasz\u00ebbi\u0105teczk\u00f2<\/i>, r\u00ebbi\u0105teczk\u00f2<\/i> czy dzieci\u0119ce \u017cabinka<\/i>, rzadziej ju\u017c zdrobnia\u0142e przymiotniki (tu wielopi\u0119trowe typu nag\u00f9sz\u00ebneczczi<\/i>) i r\u00f3wnoleg\u0142e do nich przys\u0142\u00f3wki, jeszcze rzadziej takie zaimki, a ca\u0142kiem brak czasownik\u00f3w zdrobnia\u0142ych (por. tylko dzieci\u0119ce \u017cu\u017cac<\/i>, gdy znane np. \u017cu\u017ckac<\/i>); notabene nie ma ich te\u017c w pismach Ceynowy i Derdowskiego. Przys\u0142\u00f3wki typu dalek<\/i>, r\u00f3wnak<\/i>, tj. bez ko\u0144cowego o<\/i>, nie s\u0105 zbyt liczne, a w\u015br\u00f3d tworzonych sufiksem n <\/i> niewiele jest z cz\u0119stym dzi\u015b w odmianie literackiej przyrostkiem no<\/i> typu b\u00f2lestno<\/i>, gni\u00e9wno<\/i>, serdeczno<\/i> (nie licz\u0105c r\u00f3wnych pol. brudno<\/i> itp.); zdecydowan\u0105 przewag\u0119 ma zako\u0144czenie nie<\/i>: c\u00ebdownie<\/i>, czestnie<\/i> itd.; por. tu te\u017c powszechne tu \u0142\u00f4twie<\/i>.<\/p>\n Formy stopniowania<\/b> podawane s\u0105 tylko dla niekt\u00f3rych przymiotnik\u00f3w i przys\u0142\u00f3wk\u00f3w, np. barzo<\/i>: bar\u017ci<\/i>; drod\u017ci<\/i>: drogszi<\/i>; dobrze<\/i>: lepi<\/i>; z\u0142i<\/i>: g\u00f2rzi<\/i>. Przytoczone wyst\u0119puj\u0105 w obr\u0119bie podstawowego has\u0142a, inne za\u015b tworz\u0105 osobne has\u0142a, np. mi\u00e9szi<\/i>, n\u00f4g\u00f2rszi<\/i> itd. <\/p>\n 1.5. S\u0142ownictwo<\/b> (z frazeologi\u0105<\/b>) Ramu\u0142ta zachowano w ca\u0142o\u015bci. Zauwa\u017cy\u0107 trzeba, \u017ce w S\u0142owniku<\/i> jest wiele wyraz\u00f3w w\u0142a\u015bciwych \u00f3wczesnej inteligencji pomorskiej i w tym wzgl\u0119dzie to zbi\u00f3r autentyczny, zawieraj\u0105cy poza wyrazami osobliwie kaszubskimi nieco germanizm\u00f3w i wiele polonizm\u00f3w, jako ca\u0142o\u015b\u0107 rejestruj\u0105cy do\u015b\u0107 nietypowy dla mieszka\u0144ca wsi obraz \u015bwiata. Za\u0142o\u017cony charakter praktyczny niniejszej edycji ka\u017ce przy konkretnych wyborach ograniczy\u0107: <\/p>\n a) cz\u0119\u015b\u0107 oczywistych polonizm\u00f3w<\/b> (nawet tylko fonetycznych, kt\u00f3re czasem Ramu\u0142t wskazywa\u0142, np. brew<\/i> wobec br\u00ebwi\u00f4<\/i>). Post\u0119puj\u0105c za nierzadk\u0105 jego praktyk\u0105 (por. dr\u00f3bka<\/i>, k\u0105sk<\/i> i p\u00ebrzna<\/i> czy cytaty typu \u00d2na s\u00e3 rozmieje<\/i> (zn\u00f4<\/i>) \u00eb na m\u00f9larstwie<\/i>), wprowadzono nieco odsy\u0142aczy do wyraz\u00f3w maj\u0105cych jakby pierwsze\u0144stwo u\u017cycia, a w cytatach dokonano kilku regularniejszych zmian, np. nieco<\/i> na cos<\/i>, p\u00f2szed\u0142<\/i>, p\u00f2szl\u00eb<\/i>, p\u00f2sz\u0142a<\/i> na szed\u0142<\/i>, szl\u00eb<\/i>, sz\u0142a<\/i>, albo dodano w nawiasie [ ] jako oboczne: dla k\u00f2sc<\/i> \u2013 gn\u00f4t<\/i>, dla \u00f2bi\u00f4d<\/i> \u2013 p\u00f4\u0142ni\u00e9<\/i>, dla sp\u00f2s\u00f3b<\/i> \u2013 \u00f4rt<\/i>, m\u00f2d\u0142o<\/i>, a nieraz do k\u00f2lor<\/i> dodano farwa<\/i> itp. <\/p>\n b) niekt\u00f3re zb\u0119dne germanizmy<\/b>, np. alt!<\/i>, a\u00f9sknecht<\/i> itp., m.in. nazwy miesi\u0119cy (por. np. januar<\/i>); wiele z nich dawno wysz\u0142o z u\u017cycia. Niekt\u00f3re opatrzono tu wtr\u0105ceniami w cytaty (np. absz\u00ebt<\/i> i w\u00ebm\u00f3wieni\u00e9<\/i>) czy odsy\u0142aczami (np. ju\u017c Ramu\u0142t: ag\u00f9st<\/i> i serpi\u00e9\u0144<\/i>), sugeruj\u0105c w ten spos\u00f3b przynajmniej ich ograniczenie. Pozostaj\u0105 zapo\u017cyczenia zadomowione, maj\u0105ce nawet rodzime synonimy, np. (h<\/i>)alac<\/i> i prz\u00ebniesc<\/i>. Germanizmy niewyst\u0119puj\u0105ce w \u017ar\u00f3d\u0142ach pisanych chyba sam Ramu\u0142t ogranicza\u0142, nie ma ich bowiem zbyt du\u017co, je\u015bli si\u0119 pami\u0119ta o powstaniu S\u0142ownika<\/i> w okresie zabor\u00f3w. Zapisane s\u0105 na og\u00f3\u0142 przyswojone fonetycznie i morfologicznie, np. szp\u00f4s<\/i> \u2018\u017cart\u2019 i s\u0142ow. szt\u00ebnik<\/i> \u2018zegarek\u2019. Odnosz\u0105 si\u0119 zwykle do wa\u017cnych sfer \u017cycia, np. rybo\u0142\u00f3wstwa szt\u00ebnka<\/i> \u2018jaka\u015b ma\u0142a rybka\u2019. <\/p>\n c) stosowanie wyraz\u00f3w kaszubskich<\/b> wysz\u0142ych z u\u017cycia, intuicyjnie niejako \u201ewyczuwanych\u201d, ale mo\u017cna tu by\u0142o je zaznaczy\u0107. Znalaz\u0142yby si\u0119 w\u015br\u00f3d nich wyrazy ongi\u015b wy\u0142\u0105cznie s\u0142owi\u0144skie, kt\u00f3rych poza wyj\u0105tkami Ramu\u0142t nie sygnalizuje (np. skr\u00f3t s\u0142ow.<\/i>, ale poza tym opisowo, np. \u201ew prowincji pomorskiej). Jednak by\u0142oby po\u017c\u0105dane, aby przynajmniej niekt\u00f3re z nich \u201eod\u017cy\u0142y\u201d, np. w zabiegu stylizacji tzw. archaizuj\u0105cej czy dialektyzuj\u0105cej (np. na mow\u0119 dawnych S\u0142owi\u0144c\u00f3w). Ramu\u0142t czasem informowa\u0142, \u017ce jaki\u015b desygnat dawno wyszed\u0142 z u\u017cycia, gdy \u201edo dzi\u015b dnia\u201d u\u017cywa si\u0119 odpowiednich wyraz\u00f3w, np. p\u00f3\u0142d\u00ebtk<\/i>, p\u00f3\u0142\u00f3sm\u00f4k<\/i>; uwagi te odnosi\u0142y si\u0119 oczywi\u015bcie do ko\u0144ca XIX w. <\/p>\n d) wyst\u0119powanie wariant\u00f3w<\/i> brzmieniowych czy s\u0142owotw\u00f3rczych, tych drugich zbytecznych tym bardziej, \u017ce Ramu\u0142t \u201etworzy\u0142\u201d je nawet dla wyraz\u00f3w przej\u0119tych z innych \u017ar\u00f3de\u0142, np. obok b\u00f2rsd\u00ebk<\/i> tak\u017ce b\u00f2rstuk<\/i>, b\u00f2rszd\u00ebk<\/i>, b\u00f2rsztuk<\/i>, gdy tylko borszduk<\/i> (Hilf). <\/p>\n Niekt\u00f3re wyrazy utrwalone w S\u0142owniku<\/i> nie stanowi\u0105 hase\u0142, np. ast\u00eb<\/i> \u2018kiedy\u2019, banhof<\/i>\u2018stacja\u2019, briza<\/i> \u2018wietrzyk\u2019, b\u00f9dowla<\/i>, camer<\/i> \u2018kloc\u2019, czorcha<\/i> \u2018pow\u0142\u00f3cz\u0105cy nogami\u2019, haf<\/i> \u2018port\u2019, eleme\u0144t\u00f4rz<\/i>, k\u00f2scerz\u00ebc s\u00e3<\/i> \u2018krzewi\u0107 si\u0119\u2019, mena\u017c\u00ebr\u00ebj\u00f4<\/i> \u2018zoo\u2019, mieszke\u0144c<\/i>, p\u00f2m\u00f2d\u017cer<\/i> \u2018pomocnik\u2019, welowac<\/i> \u2018wybiera\u0107\u2019; wprowadzono je do S\u0142ownika w nawiasie [ ]. Innych tak nie w\u0142\u0105czono, np.: f\u00f9\u0144dame\u0144t<\/i> ob. odnawiac, k\u00f2nwikt<\/i> ob. \u00f9mieszczac, landr\u00f4t<\/i> ob. \u00f2g\u0142os\u00ebc, nobl\u00ebwi<\/i> ob. \u00f2kazac s\u00e3; rekrut<\/i> ob. skn\u00e9blowac<\/i>, taszemka<\/i> ob. \u00f2dwijac; tutka<\/i> \u2018tutaj\u2019 ob. zarabiac, zawlakac, st\u00f3n<\/i> \u2018stan spo\u0142eczny\u2019 ob. \u00f9prz\u00ebwilejowac<\/i>, w\u00ebprorok\u00f2wac<\/i> ob. \u00f9p\u00f4dk, winowajca<\/i> ob. \u00f2dp\u00f9sc\u00ebc. Ramu\u0142t cz\u0119sto rozbudowywa\u0142 rodziny wyrazowe, np. od r\u00ebba<\/i>, \u201egubi\u0105c\u201d czasem najprostsze, np. r\u00ebb\u00f4k<\/i> ob. nawizc, niebezpieczny, p\u00f2dk\u00f4rbiac, wczidn\u0105c; tak\u017ce mi\u0142i<\/i> ob. dr\u00ebch, miluszi. Niekt\u00f3re wymieni\u0142 tylko w odsy\u0142aczach, np. \u201eTak\u017ce ramcowac<\/i>\u201d ob. r\u00ebmcowac. <\/p>\n Czasem na podstawie \u017ar\u00f3d\u0142a pisanego Ramu\u0142t przyj\u0105\u0142 b\u0142\u0119dn\u0105 posta\u0107 podstawow\u0105 wyrazu, np. bazun<\/i> zam. bazuna<\/i>; b\u00f3wk<\/i> zam. b\u00f3wka<\/i>, bruzgol<\/i> zam. bruzg\u00f2la<\/i>, tak\u017ce ho\u0142eczny<\/i> (jak Hilf za Prejsem) zam. hoteczny<\/i> (od hot<\/i>) jak ma Mrongowiusz; tr\u00ebpn\u0105c<\/i> [?] wobec tr\u0119pn\u0105c<\/i> [\u0141\u0119g], trzebac<\/i>. Z tego te\u017c powodu nieraz \u017ale wyraz obja\u015bni\u0142, np. kukla<\/i> \u2018lalka\u2019 zamiast \u2018kukie\u0142ka chleba\u2019. Z autentycznych nazwisk (w porzekad\u0142ach Ceynowy): J\u00e9ka<\/i>, K\u00f2wn\u00f4tka<\/i> \u2013 stworzy\u0142 nazwy jakich\u015b postaci mitycznych! <\/p>\n Frazeologia<\/b>. Jak kilkadziesi\u0105t razy w oryginale, tak tu konsekwentnie po przys\u0142owiu<\/b> dodano kwalifikator: [Przys\u0142.], wielk\u0105 liter\u0105 w odr\u00f3\u017cnieniu od przys\u0142<\/i>., tj. przys\u0142\u00f3wek. Uzupe\u0142niono i rozszerzono informacje Ramu\u0142ta o przej\u0119ciu przys\u0142owia od Ceynowy; rzadziej one od Derdowskiego. Kwalifikator ten obejmuje niekiedy sentencje, np. M\u00f2rza nie w\u00ebmierzisz<\/i>. Kilkana\u015bcie razy pos\u0142u\u017cono si\u0119 tu kwalifikatorem [Powiedz<\/i>.], np. Wi\u00e9rzch\u00e3 w\u00f2da<\/i>, sp\u00f2d\u00e3 f\u00f9s\u00eb<\/i>. Frazeologizmy, w tym liczne por\u00f3wnania przys\u0142owiowe, zaznaczono znakiem: \u25cf np. \u00f2n je m\u0105dri jak \u017c\u00ebdowsczi rabin<\/i> pod rabin. S\u0105 to ich konkretne u\u017cycia tekstowe, dla kt\u00f3rych nie tworzy si\u0119 tutaj ich wyj\u015bciowych postaci s\u0142ownikowych. <\/p>\n 2. Zmiany redakcyjne<\/b>. Og\u00f3lnie S\u0142ownik<\/i> zachowa\u0142 sw\u00f3j pierwotny kszta\u0142t. Pozostawiono historyczny tytu\u0142<\/b> i widok og\u00f3lny strony tytu\u0142owej, a ca\u0142kiem bez zmian (poza samym zmniejszeniem formatu) zostaj\u0105 przedmowy<\/b> Ramu\u0142ta i jego wst\u0119p, a tak\u017ce teksty kaszubskie w Dodatku<\/i>, wszystko reprodukowane skanerem, a zatem tak\u017ce z zachowaniem pierwotnej pisowni, a nawet paginacji. St\u0105d te\u017c podw\u00f3jne stronicowanie tych cz\u0119\u015bci: najpierw dla obecnego ci\u0105gu, po uko\u015bniku dla oryginalnego Ramu\u0142ta; w nim jednak przedmowy i wst\u0119p poprzedzaj\u0105 sam zbi\u00f3r wyraz\u00f3w. <\/p>\n Zmieniono jednolit\u0105 pisowni\u0119<\/b> Ramu\u0142ta na pisowni\u0119 z 1996 r. (zob. p. 1.1.). Dotyczy to nie tylko wyraz\u00f3w-hase\u0142 (pogrubionych), ale tak\u017ce wszystkich cytat\u00f3w (kursyw\u0105). Nowa pisownia hase\u0142 zasadniczo zmieni\u0142a alfabetyczny uk\u0142ad wyraz\u00f3w, np. u Ramu\u0142ta pod wo-<\/i>, wu-<\/i> tutaj pod \u00f2-<\/i> i \u00f9-<\/i> itd., a w wyniku normalizacji \u201ezla\u0142y si\u0119\u201d przedrostki \u00f2t-<\/i>, \u00f2te-<\/i>, s-<\/i> (np. sb\u00f2\u017c\u00e9<\/i>), se-<\/i> z od-<\/i>, \u00f2de-<\/i>, z-<\/i>, ze-<\/i> itp. (zob. 1.3.). Dochodzi do tego zmiana w zapisie ch<\/i> (Ramu\u0142t: x<\/i>) i kolejno\u015bci liter \u0142 l<\/i> na l \u0142<\/i>. Zmiany w uk\u0142adzie alfabetycznym<\/b> pog\u0142\u0119bi\u0142y si\u0119 w wyniku po\u0142\u0105czenia w jeden ci\u0105g wyraz\u00f3w obu cz\u0119\u015bci S\u0142ownika<\/i> (w cz. I ok. 14 tys., w II ok. 5 tys.). Niekt\u00f3re wyrazy-has\u0142a po zmianie pisowni i po\u0142\u0105czeniu \u201ena\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119\u201d; uby\u0142o te\u017c z tego powodu nieco hase\u0142 odsy\u0142aczowych, np. \u00f2de<\/i> ob. \u00f2t<\/i> i prawie wszystkie wyrazy zaczynaj\u0105ce si\u0119 przedrostkiem \u00f2t-<\/i>. Po\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 te\u017c liczne osobne has\u0142a typu sc\u00ebgac<\/i> i zc\u00ebgac<\/i>, st\u0105dczi<\/i> i zt\u0105dczi<\/i>, przytaczane pod has\u0142em pisanym sc\u00ebgac<\/i>, st\u0105dczi<\/i> itp. <\/p>\n Cytaty ilustruj\u0105ce znaczenia wyraz\u00f3w u\u0142o\u017cono wed\u0142ug kolejnych znacze\u0144, gdy u Ramu\u0142ta wyst\u0119powa\u0142y one \u0142\u0105cznie po nich. Nieraz w nie nieco ingerowano, dodaj\u0105c w nawiasie [ ] zalecany ekwiwalent wyrazowy, np. zabr\u00f4\u0142<\/i> [wz\u0105\u0142<\/i>] ob. rab\u00f9szni (zob. 1.5.). Notabene, niekiedy Ramu\u0142t opis znaczenia rozdziela\u0142 \u015brednikiem, sugeruj\u0105c niejednoznaczno\u015b\u0107 definicji, np. p\u00f2k\u00f2pczi<\/i> \u2018wybieranie reszty kartofli, pozosta\u0142ych po pierwszym kopaniu; czas kopania kartofli\u2019; s\u00ebszmi\u00e9\u0144<\/i> \u2018p\u0142at, p\u0142atek; wieche\u0107\u2019. <\/p>\n Po scaleniu obu cz\u0119\u015bci sens straci\u0142y odes\u0142ania<\/b> (w cz. II) do hase\u0142 cz. I, a zatem zosta\u0142y pomini\u0119te. Zaznacza si\u0119 (dla badaczy) wyrazy pochodz\u0105ce z cz. II, mianowicie rzymsk\u0105 dw\u00f3jk\u0105 w nawiasie: (II), umieszczan\u0105 zwykle na ko\u0144cu has\u0142a, ale gdy to uzupe\u0142nia has\u0142o obecne w cz. I, wtedy na ko\u0144cu has\u0142a z cz. I, a zatem przed tekstem dopisanym z cz. II. Je\u015bli w cz. II wyst\u0119puje tylko dodatkowe znaczenia wyrazu obecnego ju\u017c w cz. I, numerowane wprost jako 2. czy 3., np. ca\u0142o<\/i>, dac<\/i>, w\u00f3wczas do znacze\u0144 w cz. I dopisano numer 1., ju\u017c bez zaznaczania nawiasem [ ]<\/b>, sygnalizuj\u0105cym ka\u017cdy dopisek Redakcji<\/b>. Wprowadzono te\u017c odsy\u0142acze od wyraz\u00f3w cz. I, kt\u00f3rych charakterystyk\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105 informacje w cz. II, np. od an\u00eb\u017c: [Ob. anys<\/i>].<\/p>\n Niekt\u00f3rych hase\u0142 wykazywanych w odsy\u0142aczach w S\u0142owniku<\/i> brak, co tu zaznaczono. W nawiasach [ ] dodano nowe has\u0142a odsy\u0142aczowe, np. [ramcowac ob. r\u00ebmcowac<\/i>], zwykle od postaci wariantowej do bardziej standardowej. Wstawiono kilkana\u015bcie takich odsy\u0142aczowych hase\u0142 \u201estandardowych\u201d dla obecnych w S\u0142owniku<\/i> niestandardowych, np. k\u0142op\u00f2t<\/i> ob. ch\u0142op\u00f2t<\/i> (por. Ramu\u0142towe: chm\u00f2ter<\/i> ob. km\u00f2ter<\/i>). Niekiedy te\u017c z tego powodu odsy\u0142acze otrzyma\u0142y przeciwny kierunek, np. Dar\u017cl\u00ebbio<\/i> ob. Dar\u017cl\u00ebbi\u00e9<\/i>, dr\u00e9st<\/i> ob. drist<\/i>.<\/p>\n Pozostawiono jako osobne has\u0142a typu ab\u00eb sp.<\/i> i ab\u00eb part.<\/i>, wprowadzaj\u0105c dla nich oznaczenia porz\u0105dkowe, np. anielsczi<\/i>1<\/sup> \u2018anielski\u2019 i anielsczi<\/i>2<\/sup> \u2018angielski, bal<\/i>1<\/sup> \u2018zabawa\u2019 i bal<\/i>2<\/sup> \u2018gruby pie\u0144\u2019, statk<\/i>1<\/sup> \u2018statek\u2019 i statk<\/i>2<\/sup> \u2018powaga\u2019; rzadsze s\u0105 tak oznaczone czasowniki, np. p\u00f2chwac\u00ebc<\/i>. (Zaktualizowano nieco kwalifikacj\u0119 Ramu\u0142ta do cz\u0119\u015bci mowy typu blisk\u00f2<\/i>, przys\u0142.<\/i> i blisk\u00f2<\/i>, przyim.<\/i>). Wielka litera dostatecznie r\u00f3\u017cni wyraz pospolity od nazwy, np. ag\u00f9st<\/i> wobec Ag\u00f9st<\/i>, a wi\u0119c tu bez numeracji. W zakresie zapisywania wyraz\u00f3w typu grzech\u00f2t<\/i> 1., 2., gdy kiedy indziej znaczenia takie osobno, np. jamrot<\/i>, szczek\u00f2t<\/i> (nie zawsze zwi\u0105zane to z odmienn\u0105 ko\u0144c\u00f3wk\u0105 dope\u0142niacza, np. parch<\/i>), niekonsekwentny by\u0142 Ramu\u0142t, np. tobacznik<\/i>, 1. \u2018kij do tarcia…\u2019: tobacznik<\/i>, cz\u00ebl\u00eb miel\u00f4k<\/i>, 2. \u2018cz\u0142owiek za\u017cywaj\u0105cy tabak\u0119\u2019. Tak to pozostawiono, gdy\u017c nie ma to wi\u0119kszego wp\u0142ywu na korzystanie ze S\u0142ownika<\/i>.<\/p>\n Gdy chodzi o nazwy miejscowe, to w obja\u015bnieniach otrzyma\u0142y one posta\u0107 zgodn\u0105 z brzmieniem kaszubskim i dzi\u015b urz\u0119dowym, np. Karlik\u00f3w<\/i> albo Karlikowo<\/i>, tylko: Karlikowo<\/i>. Zaktualizowano r\u00f3wnie\u017c w niezb\u0119dnym zakresie lokalizacj\u0119 geograficzn\u0105, likwiduj\u0105c wyraziste znamiona epoki zabor\u00f3w, np. Lawenburg<\/i>, lawenburski<\/i>, zostawiaj\u0105c oczywi\u015bcie niem. Lauenburg<\/i> czy okre\u015blenie \u201eprowincja pomorska\u201d. <\/p>\n Uzupe\u0142niono wykaz skr\u00f3t\u00f3w, korzystaj\u0105c te\u017c z wykazu sporz\u0105dzonego w cz. II. Nieco je zmieniono (zwykle skr\u00f3cono) i ujednolicono, pami\u0119taj\u0105c o tym, \u017ce powinny by\u0107 zrozumia\u0142e dla czytelnika wst\u0119pu, gdzie jednak wyst\u0119puj\u0105 rzadko; cz\u0119\u015bciej tylko: \u0142ac., niem., pol. czy z zakresu \u0142aci\u0144skiej terminologii gramatycznej, kt\u00f3re jako zrozumia\u0142e nie by\u0142y przez Ramu\u0142ta nawet obja\u015bniane. Skr\u00f3ty wprowadzone dopiero tutaj uj\u0119to w [ ], np. Be. <\/p>\n Poprawiono dostrze\u017cone b\u0142\u0119dy<\/b>: rzadkie w cz. I (np. has\u0142o b\u0107lnota na: b\u00eblnota), cz\u0119stsze nieco w cz. II, np. samego Ramu\u0142ta: heltka<\/i>, nie: h\u00e9ltka<\/i> pod g\u00f2wnice; t\u00ebfel \u2018kartofel\u2019, nie: tefel \u2018kort\u2019; \u017c\u00f4czert, rta, nie: kra. A oto lista (dla badaczy) wa\u017cniejszych b\u0142\u0119d\u00f3w wydawcy cz. II: alaj\u0105<\/i>, nie: alej\u0105<\/i> pod alac; al\u00e9wa\u0142o<\/i>, nie: alawa\u0142o<\/i> pod alewac; arc\u00ebz\u0142odz\u00e9j<\/i>, ti st\u00f3nie<\/i> [\u2018stajni\u2019], nie: arciz\u0142odzij<\/i>, te s\u0142\u00f4\u0144e<\/i> pod arc\u00ebz\u0142odzij; bia\u0142ogrodzki, nie: bia\u0142ogardzki pod bj\u00f4\u0142ogardzczi; wiele<\/i>, nie: wiela<\/i> pod brzadowicz\u00e9; prz\u00ebs\u00f4d\u00f4<\/i>, nie: prz\u00ebr\u00f4d\u00f4<\/i> pod brzechac; brz\u00ebmiec, nie: brzemiec; czerla, \u00eb, nie: czerla, e; cz\u00e9, nie: cze ob. czej; pi\u00e9ck<\/i>, nie: pieck<\/i> pod czadz\u00ebc; niszr\u00ebch<\/i>, nie: nisztr\u00ebch<\/i>; l\u00ebs\u00ebc<\/i> \u2018\u015bcianki przeno\u015bne…\u2019, nie: l\u00ebw\u00ebc<\/i> pod dognac; d\u0142oni\u00f4, \u00e9, nie: d\u0142oni\u00f4, e; Wierzchn\u00f4<\/i>, nie: Wierchno<\/i>; draw\u0105, nie: draw\u0119; f\u00f4rster\u00ebj\u00f4, nie: f\u00f4rst\u00e9r\u00ebj\u00f4; \u00f9<\/i> (Ramu\u0142t wu<\/i>), nie: we<\/i>; k\u00f2zub, -\u00ebba, nie: -oba; k\u00f9rz\u00e9lc, nie: k\u00f9rzele; naseszac, sus\u00ebj\u00e3, nie: susuj\u00e3; brzad\u00eb<\/i> (Ramu\u0142t: b\u0159ade<\/i>), nie: brzada<\/i> pod nas\u00ebsz\u00ebc; netale!, nie: netala!; wika czerzwion\u00f4<\/i>, nie: wiko czerzwiono<\/i> pod peluszka; urny, nie: rowy pod p\u00f2w\u00eb\u00f2rac; wabic<\/i>, nie w\u00f2bic<\/i> pod r\u00f4czk; skarpik, a, nie: skarpik, s; skrzeble<\/i>, nie: skrzebla<\/i> pod skrzebel; kas\u00f4nka<\/i>, nie: kaszonka pod stanik; R\u00e9d\u00eb, nie: Rad\u00eb pod szas\u00eb, \u00f2dczed\u00eb, nie: \u00f2dczes\u00eb. Liczne s\u0105 te\u017c w tej cz\u0119\u015bci uchybienia w uk\u0142adzie alfabetycznym. <\/p>\n Wydanie w Gda\u0144sku<\/b> po\u0142\u0105czonych cz\u0119\u015bci S\u0142ownika<\/i> Ramu\u0142ta planowane by\u0142o od dawna, mianowicie od momentu odnalezienia przez H. Horodysk\u0105 r\u0119kopisu cz. II, ale wtedy mia\u0142o to by\u0107 wydanie wierne i krytyczne, nie za\u015b praktyczne. Ukazuje si\u0119 ono jako takie w\u0142a\u015bnie teraz: w 110. rocz. wyd. cz\u0119\u015bci pierwszej S\u0142ownika<\/i>, w 10. rocznic\u0119 wyd. cz\u0119\u015bci II i w 90. rocznic\u0119 \u015bmierci autora, S. Ramu\u0142ta (1913). Cokolwiek bowiem o tym S\u0142owniku<\/i> si\u0119 s\u0105dzi i jakie wobec niego formu\u0142owa\u0107 mo\u017cna zastrze\u017cenia, nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, i\u017c jest to wa\u017cny dokument historyczny. Polska dialektologia i slawistyka wyra\u017anie odczu\u0142y jego opublikowanie w 1893 r. Zawa\u017cy\u0142 on te\u017c na postawie elit kaszubskich i wp\u0142yn\u0105\u0142 cz\u0119\u015bciowo na ewolucj\u0119 kaszubszczyzny literackiej, np. przyj\u0119cie typu histor\u00ebj\u00f4<\/i>, nieobecnego w m\u00f3wionej kaszubszczy\u017anie, czy pisowni rz<\/i> dla rs<\/i> typu l\u00e9karztw\u00f2<\/i> (zrzesze\u0144cy). <\/p>\n Wprowadzone tutaj zmiany mimo wszystko nie s\u0105 \u2013 poza ortografi\u0105 \u2013zbyt du\u017ce, jednak edycja ta nie nadaje si\u0119 do bada\u0144 stanu kaszubszczyzny w czasach Ramu\u0142ta i wed\u0142ug przeze\u0144 notowanego materia\u0142u; tego szuka\u0107 trzeba w wydaniach oryginalnych jego S\u0142ownika<\/i> i w powt\u00f3rzeniach ze\u0144 np. w Lorentza Pomoranisches W\u00f6rterbuch<\/i>. Mo\u017ce natomiast niniejsze wydanie stanowi\u0107 materia\u0142 do badania zmian w kaszubszczy\u017anie na przestrzeni stulecia, szczeg\u00f3lnie zmian w kaszubszczy\u017anie literackiej. Naukowcy mog\u0105 skorzysta\u0107 tutaj z niekt\u00f3rych informacji, np. z jakich \u017ar\u00f3de\u0142 pisanych korzysta\u0142 Ramu\u0142t, tworz\u0105c cz. II (odpowiednie informacje dla wyraz\u00f3w cz. I zawiera wymienione dzie\u0142o Lorentza-Hinzego). Na tym tle lepiej wida\u0107 wk\u0142ad samego Ramu\u0142ta. Wskazywanie \u017ar\u00f3de\u0142 pisanych \u2013 zreszt\u0105 pomys\u0142u Ramu\u0142ta \u2013 ma wzmocni\u0107 wiarygodno\u015b\u0107 S\u0142ownika<\/i> Ramu\u0142ta jako u\u017cytecznego s\u0142ownika i pokaza\u0107, \u017ce nie jest to tylko kaszubszczyzna ludowa. Poprawiono tutaj ponadto ewidentne b\u0142\u0119dy Ramu\u0142ta czy wydawc\u00f3w cz. II (zob. na ko\u0144cu p. 2.). <\/p>\n Panu Paw\u0142owi Szczypcie bardzo dzi\u0119kuj\u0119 za podj\u0119cie si\u0119 przepisania hase\u0142 S\u0142ownika<\/i> w ci\u0105gu literowym od A do P (w\u0142\u0105cznie) i za wsp\u00f3\u0142prac\u0119 przy powstawaniu tej edycji. <\/p>\n Wydanie to sta\u0142o si\u0119 mo\u017cliwe m.in. dzi\u0119ki \u015brodkom MENiS w ramach grantu na 2. edycj\u0119 Studium Podyplomowego Kwalifikacyjnego Pedagogiczno-Metodycznego Nauczania J\u0119zyka Kaszubskiego, UG (2002-2004). Niech b\u0119dzie te\u017c dobr\u0105 prognoz\u0105, \u017ce dokonuje si\u0119 ono przy okazji kszta\u0142cenia nauczycieli j\u0119zyka kaszubskiego. Znacz\u0105ce jest tak\u017ce to, \u017ce przyczynia si\u0119 do tego Muzeum Pi\u015bmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie, jak r\u00f3wnie\u017c wielce zas\u0142u\u017cona dla Kaszub i kaszubszczyzny Oficyna Czec. <\/p>\n Jerzy Treder <\/p>\n Wejherowo, 3 listopada 2003 r.<\/p>\n * \u2013 forma przypuszczalna albo przestarza\u0142a <\/p>\n Porz\u0105dek liter w kaszubskim alfabecie:<\/p>\n a, \u0105, \u00e3, b, c, ch, cz, d, dz, d\u017c, e, \u00e9, \u00eb, f, g, h, i, j. k, l, \u0142, m, n, n, \u00f2 (o), \u00f3, \u00f4,
\nA<\/a><\/b>, Ã<\/a><\/b>, B<\/a><\/b>, C<\/a><\/b>, D<\/b><\/p>\n
\nJAKO S\u0141OWNIK… PRAKTYCZNY
\n<\/a><\/p>\nWYKAZ SKR\u00d3CE\u0143<\/a><\/h4>\n
\n[\u25cf \u2013 sygnalizuje sta\u0142e po\u0142\u0105czenie wyrazowe, frazeologizm]
\n[(II) \u2013 wskazuje na cz. II S\u0142ownika<\/i> S. Ramu\u0142ta, wydan\u0105 w 1993 r. przez H. Horodysk\u0105]
\n[\/ \u2013 znak wskazuj\u0105cy na oboczno\u015b\u0107 wyst\u0119powania]
\nang. \u2013 angielski
\n[Be \u2013 A. Berka (L. Biskupski), S\u0142ownik kaszubski por\u00f3wnawczy<\/i>, \u201ePrace Filol.\u201d III, 1881-1891, s. 357-442, 585-690; wyd. ksi\u0105\u017ckowe, Warszawa 1891]
\n[br. \u2013 brak]
\nCeyn \u2013 F. Ceynowa
\nCeyn Dor. \u2013 F. Ceynowa, Dorade Lekarzkje v ro\u017cnech ch\u00f3robach vevn\u0119trznech, zevn\u0119trznech e p\u00f3\u0142og\u00f3vech s dodanjm srodkov ledovech, zab\u00f3b\u00f3nov e guse\u0142 tak dovnje\u015bech jak e teraznje\u015bech, napjse\u0142<\/i>… \u015awiecie [1862].
\nCeyn Med. Puc<\/i>. \u2013 F. Ceynowa, De terrae Pucensis incolarum superstitione in re medica<\/i>. Dissertatio inauguralis… Berlin [1851]; por. \u201eGryf III, 1911, nr 7-9, s. 187-208 \u2013 i po pol.: O zabobonach mieszka\u0144c\u00f3w ziemi puckiej<\/i>, \u201eGryf\u201d III, 1911, nr 10-11, s. 230-235.
\nCeyn. Erb \u2013 F. Ceynowa, bajki kaszubskie, w: K.J. Erben, Sto proston\u00e1rodn\u00edch poh\u00e1dek a pov\u011bsti slovansk\u00fdch v na\u0159e\u010d\u00edch p\u016fvodn\u00edch,<\/i> Praha 1865.
\n[CeynSb \u2013 F. Ceynowa, \u0421\u0431\u043e\u0440\u043d\u0438\u043a\u044a \u043e\u0441\u043do\u0432\u043d\u044b\u0445 \u0441\u043b\u043e\u0432\u044a \u043a\u0430\u0448\u0443\u0431\u0441\u043a\u0430\u0433\u043e \u043d\u0430\u0440\u011b\u0447\u0456\u044f, \u041c\u0430\u0442\u0435\u0440\u0456\u0430\u043b\u044b \u0434\u043b\u044f \u0441\u0440\u0430\u0432\u043d\u0438\u0442\u0435\u043b\u044c\u043d\u0430\u0433\u043e \u0438 \u043e\u0431\u044a\u044f\u0441\u043d\u0438\u0442\u0435\u043b\u044c\u043d\u0430\u0433\u043e \u0441\u043b\u043e\u0432\u0430\u0440\u044f \u0438 \u0433\u0440\u0430\u043c\u0430\u0442\u0438\u043a\u0438<\/i>, \u0418\u0437\u0434\u0430\u043d\u0456\u0435 II-\u0433\u043e \u041e\u0442\u0434\u011b\u043b\u0435\u043d\u0456\u044f \u0418\u043c\u043f\u0435\u0440\u0430\u0442\u043e\u0440\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0410\u043a\u0430\u0434\u0435\u043c\u0456\u0438 \u043d\u0430\u0443\u043a, V, Petersburg, 1861, s. 257-272]
\nCeyn Sk\u00f4rb \u2013 F. Ceynowa, Sk\u00f4rb Kasz\u00e9bsk\u00f2-s\u0142ovjnskj\u00e8 m\u00f2v\u00e9<\/i>, Svjec\u00e8 1866-1868; przedruk (reprint): Wejherowo 1985.
\nCeyn \u0160muk \u2013 Ks. \u0160muk (F. Ceynowa), Rozm\u00f3va P\u00f2locha s Kaszeb\u0105<\/i>, Gda\u0144sk 1850.
\ncz.ter. \u2013 czas tera\u017aniejszy
\ncz.prze. \u2013 czas przesz\u0142y
\nczes. \u2013 czeski
\ncz\u0119stotl. \u2013 cz\u0119stotliwe (wielokrotne)
\nDerd \u2013 H. Derdowski
\nDerd Czorl. \u2013 H. Derdowski, O panu Czorli\u0144scim co do Pucka po sece jacho\u0142<\/i>, Che\u0142mno 1880.
\nDerd N\u00f3rc \u2013 H. Derdowski, N\u00f3rcyk kaszub\u015bci abo Koruszk i Jedna Maca J\u0119drnyj Prowde<\/i>. Pozbiero\u0142 Mejster od Piesni \u201eO panu Czorli\u0144\u015bcim co do Pucka po sece jacho\u0142\u201d. Drekowo\u0142 Jarosz Derdow\u015bci we Winonie w N\u00f3rtowyj Ameryce 1897; wyd. w aktualnej pisowni: Gda\u0144sk 2001.
\ndniem. (dol. niem.) \u2013 dolnoniemiecki
\ndol.sas. \u2013 dolnosaski
\ndual. \u2013 dualis, dualny
\ndu\u0144. \u2013 du\u0144ski
\nfr. \u2013 francuski
\nFr. \u2013 H. Frischbier, Preussisches W\u00f6rterbuch. Ost- und west- preussische Provinzialismen in alphabetischer Folge<\/i>, I-II, Berlin 1882-1883.
\ng\u0142u\u017c. \u2013 g\u00f3rno\u0142u\u017cycki
\ngniem. (g\u00f3r. niem.) \u2013 g\u00f3rnoniemiecki
\nGo\u0142 Obr \u2013 H. Go\u0142\u0119biowski, Obrazki rybackie z p\u00f3\u0142wyspu Helu<\/i>, Pelplin 1888; nowe wyd. Gda\u0144sk 1975.
\ngrzeczn. \u2013 grzeczno\u015bciowe
\nHilf \u2013 A.F. Hilferding, \u041e\u0441\u0442\u0430\u0442\u043a\u0438 \u0421\u043b\u0430\u0432\u044f\u043d\u044a \u043d\u0430 \u044e\u0436\u043d\u043e\u043c \u0431\u0435\u0440\u0435\u0433\u0443 \u0411\u0430\u043b\u0442\u0456\u0439\u0441\u043a\u0430\u0433\u043e \u043c\u043e\u0440\u044f<\/i>, Petersburg 1862; por.: A. Hilferding, Resztki S\u0142owian na po\u0142udniowym wybrze\u017cu Morza Ba\u0142tyckiego<\/i>, t\u0142um. N. Perczy\u0144ska, oprac. J. Treder, pos\u0142owie H. Popowka-Taborska i J. Treder, Gda\u0144sk 1989.
\nhol. \u2013 holenderski
\nim.w\u0142. \u2013 imi\u0119 w\u0142asne
\niron. \u2013 ironicznie
\nLin. \u2013 K. Linneusz
\nLinde \u2013 S. B. Linde, S\u0142ownik j\u0119zyka polskiego<\/i>, I-VI, Warszawa 1807-1814, wyd. 2., Lw\u00f3w 1854-1860.
\nL. Mal Beitr. \u2013 Beitr\u00e4ge zur slawischen Dialectologie von Lucjan Malinowski (\u00dcber die oppelnsche Mundart in Oberschlesien<\/i>, Leipzig 1873).
\nl.mn. \u2013 liczba mnoga
\nl.p. \u2013 liczba pojedyncza
\nl.podw. \u2013 liczba podw\u00f3jna (zob.: dual.)
\nlit. \u2013 litewski
\nlud.-pol. \u2013 ludowo-polski
\n\u0142ac. \u2013 \u0142aci\u0144ski
\n[\u0141\u0119g \u2013 Dr Nadmorski (J. \u0141\u0119gowski), Kaszuby i Kociewie. J\u0119zyk, zwyczaje, przes\u0105dy, podania, zagadki i pie\u015bni ludowe<\/i>…, Pozna\u0144 1892]
\n\u0142ot. \u2013 \u0142otewskie
\n\u0142u\u017c. \u2013 \u0142u\u017cyckie
\nm. \u2013 m\u0119ski
\nm.rus. \u2013 ma\u0142oruskie
\nn. \u2013 nijaki
\nNb. \u2013 notabene
\nniem. \u2013 niemiecki
\nnieodm. \u2013 nieodmienny
\nob. \u2013 obacz, zobacz
\npar. \u2013 parafia, parafialny
\npart. \u2013 partyku\u0142a
\npieszcz. \u2013 pieszczotliwie
\npd.-kasz. \u2013 po\u0142udniowokaszubski
\npd.-pomorski \u2013 po\u0142udniowopomorski
\npn.-kasz. \u2013 p\u00f3\u0142nocnokaszubski
\npn.-pom. \u2013 p\u00f3\u0142nocnopomorski
\nPob\u0142 \u2013 Ks. G. Pob\u0142ocki, S\u0142ownik kaszubski z dodatkiem idyotyzm\u00f3w che\u0142mi\u0144skich i kociewskich<\/i>, Che\u0142mno 1887.
\npogardl. \u2013 pogardliwie
\npol. \u2013 polski
\npo\u0142ab. \u2013 po\u0142abski
\npom. \u2013 pomorskie
\npom.-niem. \u2013 pomorsko-niemieckie
\n[powiedz. \u2013 powiedzenie]
\npr.-niem. \u2013 prusko-niemiecki; ob. Fr.
\nprzech. \u2013 przechodni
\nprzyim. \u2013 przyimek
\nprzym. \u2013 przymiotnik
\nprzyp. \u2013 przypadek
\nprzys\u0142. \u2013 przys\u0142\u00f3wek
\nPrzys\u0142. \u2013 przys\u0142owie
\npyt. \u2013 pytajnik
\nros. \u2013 rosyjski
\nro\u015bl. \u2013 ro\u015blina, ro\u015blinny
\nrus. \u2013 ruski
\ns\u0142. \u2013 s\u0142owo [czasownik]
\ns\u0142ow. \u2013 s\u0142owi\u0144ski
\nsp. \u2013 sp\u00f3jnik
\nsp.rozk. \u2013 spos\u00f3b, tryb rozkazuj\u0105cy
\nst. \u2013 stopie\u0144
\nst.najw. \u2013 stopie\u0144 najwy\u017cszy
\nst.wy\u017c. \u2013 stopie\u0144 wy\u017cszy
\nstbu\u0142g. \u2013 starobu\u0142garski (staro-cerkiewno-s\u0142owia\u0144ski)
\nstp. \u2013 staropolski
\nsts\u0142., sts\u0142ow. \u2013 staros\u0142owie\u0144ski; ob. stbu\u0142g.
\nszw. \u2013 szwedzki
\n\u015br.-dniem. \u2013 \u015brednio-dolnoniemiecki
\n\u015br.-\u0142ac. \u2013\u015brednio\u0142aci\u0144skie
\nu\u0142. \u2013 u\u0142omne
\nwykrz. \u2013 wykrzyknik
\n[wym. \u2013 wymowa]
\nzbior. \u2013 zbiorowe, zbiorowo
\nzdr. \u2013 zdrobnienie
\nzgr. \u2013 zgrubienie
\n\u017c. \u2013 \u017ce\u0144ski
\n\u017cart. \u2013 \u017cartobliwy<\/p>\nS\u0141OWNIK<\/h4>\n
\np, r, rz, s, sz, t, \u00f9 (u), w, z, \u017c<\/B><\/p>\n