{"id":238,"date":"2005-11-06T13:17:03","date_gmt":"2005-11-06T13:17:03","guid":{"rendered":"https:\/\/www.rastko.net\/rastko-ka\/?p=238"},"modified":"2009-10-11T21:52:12","modified_gmt":"2009-10-11T21:52:12","slug":"uczime-sa-po-kaszebsku-lets-learn-kashubian-lessons-1-10-aktualizacja-x-2009-cdn","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaszebi.rastko.net\/?p=238","title":{"rendered":"\u00d9czim\u00eb s\u00e3 p\u00f2 kasz\u00ebbsk\u00f9 (Let’s learn kashubian: lessons 1-10) [aktualizacja X 2009: cdn]"},"content":{"rendered":"

Podr\u0119cznik dopuszczony do u\u017cytku szkolnego przez ministra w\u0142a\u015bciwego do spraw o\u015bwiaty i wpisany do wykazu podr\u0119cznik\u00f3w szkolnych i ksi\u0105\u017cek pomocniczych do kszta\u0142cenia og\u00f3lnego i do nauczania j\u0119zyka kaszubskiego na poziomie klas V-VI szko\u0142y podstawowej oraz gimnazjum na podstawie recenzji rzeczoznawc\u00f3w: prof. dra hab. Edwarda Brezy, mgr Wandy Kiedrowskiej oraz prof. dra hab. Jerzego Tredera.<\/p>\n

Marek Cybulski,
\nR\u00f3\u017ca Wosiak-\u015aliwa<\/h2>\n

Uczim\u00eb sa po kasz\u00ebbsku<\/h1>\n

ksi\u0105\u017cka pomocnicza dla klas starszych<\/h4>\n

Gda\u0144sk 2001<\/p>\n

Wydawnictwo finansowane przez MINISTERSTWO EDUKACJI NARODOWEJ<\/p>\n

Redakcja
\nWojciech Kiedrowski<\/p>\n

ISBN 83-87408-41-7
\nISBN 83-87258-75-X<\/p>\n

Wydawca
\nOFICYNA CZEC
\noraz
\nZARZ\u0104D G\u0141\u00d3WNY ZRZESZENIA KASZUBSKO-POMORSKIEGO
\nGda\u0144sk<\/p>\n

Wst\u0119p<\/h4>\n

Drogi Czytelniku! Oddajemy dzi\u015b w Twoje r\u0119ce ksi\u0105\u017ck\u0119 do nauki kaszubskiego. Jej tytu\u0142 brzmi: Uczim\u00eb sa po kasz\u00ebbsku<\/i><\/b>. Podr\u0119cznik niniejszy jest owocem naszych przemy\u015ble\u0144, w jaki spos\u00f3b nauczy\u0107 kaszubskiego tych, kt\u00f3rzy go w og\u00f3le nie znaj\u0105 i tych kt\u00f3rzy, znaj\u0105c kaszubszczy\u017anie biernie, np. z mowy ojc\u00f3w i dziadk\u00f3w, nie maj\u0105 odwagi si\u0119 ni\u0105 pos\u0142ugiwa\u0107 na co dzie\u0144. W ksi\u0105\u017cce tej wykorzystali\u015bmy lekcje pomieszczone w naszym pierwszym podr\u0119czniku pt. Kaszubski j\u0119zyk literacki. Podr\u0119cznik dla lektorat\u00f3w (Gda\u0144sk 1993). W stosunku jednak do tej pionierskiej pracy zwi\u0119kszy\u0142a si\u0119 liczba jednostek lekcyjnych z 15 do 20, za\u015b wszystkie uczb\u00eb<\/b> s\u0105 znacznie rozbudowane \u2013 poszerzone o \u0107wiczenia w m\u00f3wieniu i piasniu (cwicz\u00ebnczi w g\u00f4dce i w pisanim<\/i>).<\/p>\n

Ka\u017cada lekcja<\/b> w podr\u0119czniku sk\u0142ada si\u0119 z kilku sta\u0142ych element\u00f3w<\/b>. Poprzedza j\u0105 tekst<\/b>, kt\u00f3ry jest punktem wyj\u015bcia do \u0107wicze\u0144 gramatycznych. Zazwyczaj jest to wierz lub fragment prozy znanego pisarza kaszubskiego. Cz\u0119sto te\u017c prezentujemy teksty zaczerpni\u0119te ze \u201eS\u0142ownika gwar kaszubskich na tle kultury ludowej\u201d B. Sychty. Po ka\u017cdym tek\u015bcie proponujemy wyt\u0142umaczenie trudniejszych s\u0142\u00f3w (s\u0142ow\u00f4rz<\/b>), pytania sprawdzaj\u0105ce zrozumienie tekstu oraz wy\u0142o\u017cony po polsku komentarz gramatyczny (gramatika<\/b>), slu\u017c\u0105cy wyja\u015bnieniu prawide\u0142 i zjawisk gramatycznych oraz przygotowuj\u0105cy Czytelnika do samodzielnego budowania wypowiedze\u0144 w oparciu o porzedstawione struktury i paradygmaty. W dalszej cz\u0119\u015bci lekcji pojawi\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cnorodne \u0107wiczenia gramatyczne (cwicz\u00ebnczi<\/b>) na podstawie wcze\u015bniejszego tekstu i nie tylko (je\u015bli chodzi o s\u0142ownictwo, to cz\u0119sto nawi\u0105zujemy do uczb\u00f3w wcze\u015bniejszych oraz do leksyki potocznej). Poniewa\u017c uwa\u017camy, \u017ce niezwykle wa\u017cne dla wszechstronnego opanowania j\u0119zyka s\u0105 \u0107wiczenia w m\u00f3wieniu i pisaniu (cwicz\u00ebnczi w g\u00f4dce i w pisanim<\/b>), uznali\u015bmy, \u017ce w ka\u017cdej lekcji powinny si\u0119 one pojawi\u0107. Tym samym rozszerza si\u0119 ona o kolejny tekst (wiersz, proza) \u2013 baz\u0119 dla tych\u017ce \u0107wiczen. Ich charakter jest nieco inny. Opr\u00f3cz funkcji utrwalaj\u0105cej materia\u0142 gramatyczny, maj\u0105 za zadanie, cz\u0119sto porzez zabaw\u0119 z tekstem, wzbogaci\u0107 leksyk\u0119 (synonimika, wyrazy wieloznaczne, sta\u0142e zwi\u0105zki frazeologiczne). Wykorzystujemy w nich r\u00f3wnie\u017c niekiedy podstawow\u0105 wiedz\u0119 z zakresu poetyki, \u201ezmuszaj\u0105c\u201d np. do rozpoznawania w wierszach przeno\u015bni. Nadto utwory w tej cz\u0119\u015bci lekcji s\u0142u\u017c\u0105 niejednokrotnie rozwa\u017caniom na temat rodzinnego domu, najbli\u017cszego otoczenia (ogrodu, wsi, kaszubskiego krajobrazu), mowy dziadk\u00f3w i rodzic\u00f3w itp. Poza tym zawsze zwracamy uwag\u0119 na poprawn\u0105 artykulacj\u0119 samog\u0142osek i sp\u00f3\u0142g\u0142osek (fonetyk\u0119). <\/p>\n

Pisz\u0105c ten podr\u0119cznik<\/b>, pragn\u0119lismy sporsta\u0107 oczekiwaniom nauczycieli i uczni\u00f3w, kt\u00f3rych prezentowanie tu zagadnienia interesuj\u0105. S\u0105dzimy, \u017ce mo\u017ce on by\u0107 wykorzystany jako ksi\u0105\u017cka pomocnicza do nauki kaszubskiego w starszych klasach szko\u0142y podstawowej i w gimnazjum<\/b>.<\/p>\n

\u017b\u0105dnych g\u0142\u0119bszej wiedzy j\u0119zykoznawczej odsy\u0142amy do nast\u0119puj\u0105cych prac: <\/p>\n

E. Breza, J. Treder, \u201eGramatyka kaszubska. Zarys popularny\u201d, Gda\u0144sk 1981; <\/p>\n

H. Popowska-Taborska, \u201eKaszubszczyzna. Zarys dziej\u00f3w\u201d, Warszawa 1980; <\/p>\n

F. Lorentz, \u201eGramatyka pomorska\u201d, t. 1-3, Wroc\u0142aw 1958-1962; <\/p>\n

\u201eAtlas j\u0119zykowy kaszubszczyzny i dialekt\u00f3w s\u0105siednich\u201d, oprac. przez zesp\u00f3\u0142 Zak\u0142adu S\u0142owianoznawstwa PAN, I-VI pod kier. Z. Stiebera, VI-XV pod kier. H. Popowskiej-Taborskiej, Wroc\u0142aw 1964-1978. <\/p>\n

Na koncu ksi\u0105\u017cki umieszczamy polsko-kaszubski indeks termin\u00f3w gramatycznych i s\u0142ownik wyraz\u00f3w kaszubskich, kt\u00f3re si\u0119 w niej pojawi\u0142y. <\/p>\n

Ze wzgl\u0119d\u00f3w na fonetyk\u0119, jak\u017ce trudn\u0105 i sprawiaj\u0105c\u0105 zazwyczaj najwi\u0119cej k\u0142opot\u00f3w, pragn\u0119liby\u015bmy, aby nad ca\u0142o\u015bci\u0105 tego \u017cmudnego i wymagaj\u0105cego wyt\u0119\u017conej pracy i serca procesu uczenia si\u0119 czuwa\u0142 do\u015bwiadczony lektor. Osoba znaj\u0105ca wymow\u0119 kaszubsk\u0105 mo\u017ce z podr\u0119cznika korzysta\u0107 sama. <\/p>\n

Pisz\u0105c podr\u0119cznik, oparli\u015bmy si\u0119 na opracowanych przez E. Brez\u0119 i J. Tredera \u201eZasadach pisowni kaszubskiej\u201d (Gda\u0144sk 1975), zmodyfikowanych i zatwierdzonych 13 maja 1996 r. pzrez Zesp\u00f3\u0142 Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego ds. O\u015bwiaty w poszerzonym sk\u0142adzie. Zasady te obowi\u0105zuj\u0105 w kaszubszczy\u017anie standardyzowanej, nie obowi\u0105zuj\u0105 natomiast w reedycjach i tekstach stylizowanych w danej gwarze j\u0119zyka kaszubskiego. <\/p>\n

Sporo problem\u00f3w sprawia ci\u0105gle ogromne zr\u00f3\u017cnicowane gwarowe kaszubszczyzny. Pisarze, cho\u0107 u wielu widac d\u0105\u017cenia do pewnej unifikacji kaszubszczyzny, u\u017cywali j\u0119zyka swej wsi, rodzimej gwary. Dzieje si\u0119 tak r\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, mimo \u017ce wida\u0107 ju\u017c w niekt\u00f3rych tekstach powstawanie standard\u00f3w, uznawanie pewnych cech za lepsze i eliminowanie innych. Zdajemy sobie spraw\u0119 ze zr\u00f3\u017cnicowania kaszubszczyzny, prezentowania poszczeg\u00f3lnych tekst\u00f3w, por\u00f3wnujemy je jednak z dominuj\u0105cymi w powstj\u0105cym kaszubskim j\u0119zyku literackim cechami \u015brodkowokaszubskimi. <\/p>\n

Oddaj\u0105c nasz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 w r\u0119ce u\u017cytkownik\u00f3w, s\u0105dzimy, \u017ce spe\u0142ni ona sw\u00f3j podstawowy cel: u\u0142atwi prac\u0119 ucz\u0105cym si\u0119 tego j\u0119zyka. <\/p>\n

R\u00f3\u017ca Wosiak-\u015aliwa<\/i>
\nMarek Cybulski<\/i><\/p>\n

WYKAZ SKR\u00d3T\u00d3W
\npogardl. \u2013 podargdliwie
\nprzen. \u2013 przeno\u015bnie
\nr. \u2013 rodzaj
\nSGK \u2013 \u201eS\u0142ownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej\u201d Bernarda Sychty
\nzdr. \u2013 zdrobnienie
\nzgr. \u2013 forma zgrubia\u0142a
\nzob. \u2013 zobacz<\/p>\n

Uczba piersz\u00f4<\/u><\/h4>\n

To je kr\u00f3tcz\u00e9, to je d\u0142ud\u017c\u00e9, to kasz\u00ebbsk\u00f4 stol\u00ebca.
\nTo s\u0105 bas\u00eb, to s\u0105 skrz\u00ebpczi, to ozn\u00f4cz\u00f4 Kasz\u00ebba.
\nKr\u00f3tcz\u00e9, d\u0142ud\u017c\u00e9, stol\u00ebca,
\nbas\u00eb, skrz\u00ebpczi, Kasz\u00ebba.
\nTo je ridel, to je t\u00ebcz, to s\u0105 tr\u00f3jn\u00e9 wid\u0142\u00eb gnojn\u00e9.
\nTo je prost\u00e9, to je krz\u00ebw\u00e9, a to sl\u00e9dn\u00e9 ko\u0142o wozn\u00e9.
\nRidel, t\u00ebcz, wid\u0142\u00eb gnojn\u00e9,
\nprost\u00e9, krz\u00ebw\u00e9, ko\u0142o wozn\u00e9.
\nTo s\u0105 h\u00f4czi, to s\u0105 pt\u00f4czi, to s\u0105 pruscz\u00e9 p\u00f3\u0142tor\u00f4czi.
\nH\u00f4czi, pt\u00f4czi, p\u00f3\u0142tor\u00f4czi,
\nkl\u00ebka, w\u00f3\u0142, ca\u0142\u00e9, p\u00f3\u0142. <\/p>\n

S\u0142\u00f3w\u00f4rz<\/b><\/p>\n

h\u00f4czi<\/b> – motyki do kopania ziemniak\u00f3w
\nkl\u00ebka<\/b> – jarzmo na wo\u0142u
\np\u00f3\u0142tor\u00f4czi<\/b> – pieni\u0105dze o warto\u015bci p\u00f3\u0142torej marki
\nridel<\/b> – szpadel, rydel
\nsl\u00e9dn\u00e9 ko\u0142o wozn\u00e9<\/b> – tylne ko\u0142o wozu
\nt\u00ebcz<\/b> – tyczka
\ntr\u00f3jn\u00e9<\/b> – potr\u00f3jne; tu: z trzema drutami<\/p>\n

Gramatika<\/b><\/p>\n

1.<\/b> W kaszubszczy\u017anie akcent mo\u017ce pada\u0107 na r\u00f3\u017cne sylaby w wyrazie, np. sto<\/b>l\u00ebca \u2013 na pierwsz\u0105. <\/p>\n

2.<\/b> Kaszubszczyzna posiada wi\u0119cej samog\u0142osek ustnych (gabn\u00ebch samozwak\u00f3w<\/b>) ni\u017c polszczyzna. Wymowa a<\/i>, o<\/i>, e<\/i> nie r\u00f3\u017cni si\u0119 od artykulacji odpowiednik\u00f3w polskich. O<\/i> jest g\u0142osk\u0105 po\u015bredni\u0105 mi\u0119dzy u<\/i> i o<\/i>. \u00d4<\/i> jest d\u017awi\u0119kiem zbli\u017conym do e<\/i> lub o<\/i>, np. kasz\u00ebbsk\u00f4<\/i>. \u00c9<\/i>, po\u015brednie mi\u0119dzy e<\/i> i y<\/i>, brzmi niekiedy, r\u00f3wnie\u017c w \u015brodku wyrazu, jak yj<\/i>, a na ko\u0144cu jak y<\/i>, np. m\u00f4\u0142\u00e9go<\/i>, krz\u00ebw\u00e9<\/i>, kr\u00f3tcz\u00e9<\/i>. I<\/i> (y<\/i>) brzmi podobnei jak polskie i<\/i> w takich wyrazach jak: pisac<\/i>, miska<\/i>, bik<\/i> itp., przy czym litera y<\/i> nie oznacza odr\u0119bnego d\u017awi\u0119ku, lecz tylko s\u0142u\u017cy do podkre\u015blenia twardo\u015bci poprzedzaj\u0105cej sp\u00f3\u0142g\u0142oski, np. sedzy<\/i>. Typowo kaszubsk\u0105 samog\u0142osk\u0105 jest \u00eb<\/i> (tzw. szwa). Brzmi ona jak d\u017awi\u0119k po\u015bredni mi\u0119dzy e<\/i> i a<\/i> (stol\u00ebca<\/i>, kasz\u00ebbsk\u00f4<\/i>). Wymowa u<\/i> cz\u0119sto przesuni\u0119ta jest w stron\u0119 i<\/i>, np. d\u0142ud\u017ci [d\u0142id\u017ci]<\/i>, tu [ti]<\/i>.<\/p>\n

Kaszubskim samog\u0142oskom o<\/i>, u<\/i>, \u00f3<\/i> cz\u0119sto towarzyszy dodatkowe \u0142<\/i> (tzw. labializacja). Dzieje si\u0119 tak zawsze na pocz\u0105tku wyrazu, np. ozn\u00f4cz\u00f4<\/i> wym. \u0142ezn\u00f4cz\u00f4<\/i>, ucho<\/i> wym. \u0142uch\u0142e<\/i>, ows<\/i> wym. \u0142\u00f3ws<\/i>, a w \u015brodku wyrazu po k<\/i>, g<\/i>, ch<\/i>, m<\/i>, p<\/i>, b<\/i>, f<\/i>, w<\/i>, np. ko\u0142o<\/i> wym. k\u0142e\u0142o<\/i>, gosc<\/i> wym. g\u0142esc<\/i>, chori<\/i> wym. ch\u0142eri<\/i>, mowa<\/i> wym. m\u0142ewa<\/i>, podac<\/i> wym. p\u0142edac<\/i>, bolec<\/i> wym. b\u0142e\u0142ec<\/i>, gu\u0142a<\/i> wym. g\u0142u\u0142a<\/i>, chusta<\/i> wym. ch\u0142usta<\/i>, futer<\/i> wym. f\u0142uter<\/i>. W pi\u015bmie mo\u017cna to oznaczy\u0107 znakiem znakiem nad liter\u0105, np. mowa<\/i>, ko\u0142o<\/i>, ucho<\/i>, okno<\/i>.<\/p>\n

Dyftongiczne labializacyjne \u0142<\/i> pojawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w miejsce w<\/i>, np. woda<\/i> wym. \u0142eda<\/i>, wolny<\/i> wym. \u0142elny<\/i>, wozn\u00e9<\/i> wym. \u0142ezn\u00e9<\/i>, wo\u0142<\/i> wym. \u0142\u00f3\u0142<\/i>, wuja<\/i> wym. \u0142uja<\/i>. Gdy jednak zjawisko to dotyczy \u00f3<\/i>, nie zaznacza si\u0119 go, trzeba by bowiem w\u00f3wczas napisa\u0107 wo\u0142<\/i>. W niniejszym podr\u0119czniku labializacj\u0119 sygnalizuje si\u0119 we wszystkich lekcjach. <\/p>\n

Cz\u0119sto tak\u017ce i<\/i>, e<\/i>, a<\/i> jako pierwsze samog\u0142oski wyrazu poprzedzone s\u0105 j<\/i>, co oznacza si\u0119 w pi\u015bmie, np. jidze<\/i>, ja\u017c<\/i>.<\/p>\n

3.<\/b> Sp\u00f3\u0142g\u0142oski (sp\u00f3\u0142zwaczi<\/b>) dzi\u0105s\u0142owe cz<\/i>, d\u017c<\/i>, sz<\/i>, \u017c<\/i> s\u0105 zawsze mi\u0119kkie (mi\u0119kko\u015bci tej jednak w pi\u015bmie nie zaznaczamy), rz<\/i> niekiedy t\u0119 mi\u0119kko\u015b\u0107 traci, np. t\u00ebcz<\/i>, Kasz\u00ebba<\/i>, d\u0142ud\u017c\u00e9<\/i>, \u017caba<\/i>, rz\u00e9ka<\/i>.<\/p>\n

4.<\/b> Sp\u00f3\u0142g\u0142oski k<\/i>, g<\/i> przed i<\/i> oraz e<\/i> ulegaj\u0105 zmi\u0119kczeniu do cz<\/i>, d\u017c<\/i>, np. d\u0142ugo : d\u0142ud\u017c\u00e9<\/i>, pt\u00f4k : pt\u00f4czi<\/i>, skrz\u00ebpkowac : skrz\u00ebpczi<\/i>, noga : nod\u017ci<\/i>, czed\u00eb <\/i>, nad\u017c\u00e9 (dzecko)<\/i>.<\/p>\n

5.<\/b> Czasownik by\u0107<\/i> (czasnik b\u00ebc<\/i><\/b>) odmienia si\u0119 w czasie tera\u017aniejszym wed\u0142ug nast\u0119puj\u0105cego wzoru: <\/p>\n

pojedincz\u00f4 l\u00ebczba<\/b> \u2018liczba pojedyncza\u2019<\/p>\n

1.\t(j\u00f4<\/i>) jem<\/i>
\n2.\t(t\u00eb<\/i>) jes<\/i>
\n3.\t(on<\/i>, ona<\/i>, ono<\/i>) je<\/i><\/p>\n

wieln\u00f4 l\u00ebczba<\/b> \u2018liczba mnoga\u2019<\/p>\n

1.\t(m\u00eb<\/i>) jesm\u00eb<\/i> lub (ma<\/i>) jesma<\/i>
\n2.\t(wa<\/i>) jesta<\/i>
\n3.\t(oni<\/i>, one<\/i>) s\u0105<\/i><\/p>\n

Cwicz\u00ebnczi<\/p>\n

1.\tPrz\u00ebcz\u00ebt\u00f4j uw\u00f4\u017cno spiewka \u201eN\u00f3t\u00eb\u201d. D\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na w\u00ebmowa samozwank\u00f3w: a, o, e, \u00e9, \u00eb, i, \u00f4, \u00f3, u, y. <\/p>\n

2.\tPrzecz\u00ebt\u00f4j uw\u00f4\u017cno:<\/b><\/p>\n

a)\tprz\u00ebszed\u0142, kr\u00ebp\u00eb, c\u00eb\u017c, m\u00eb, m\u00f3m\u00eb;
\nb)\t\u00c9l, t\u00e9j, pi\u00e9rwi, jedn\u00e9go, t\u00e9\u017c, dz\u00e9wcza;
\nc)\tog\u00f3n, m\u00f3m, szt\u00f3t, l\u00ebdz\u00f3m;
\nd)\t\u00f4rt, s\u00f4d\u0142, \u00d4bram, r\u00f4z, gr\u00f4d, chc\u00f4\u0142, h\u00f4k, obz\u00e9r\u00f4\u0142. <\/p>\n

3. Przecz\u00ebt\u00f4j:<\/b><\/p>\n

a)\tD\u017cibcz\u00e9 skrz\u00ebpczi to i d\u017cibcz\u00e9 nod\u017ci.
\nb)\tTen m\u00f4 tacz\u00e9 d\u017cibsz\u00e9 nod\u017ci. <\/p>\n

4. Przecz\u00ebt\u00f4j uw\u00f4\u017cno i d\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na jotac\u00ebj\u0105 i labializac\u00ebj\u0105:<\/b><\/p>\n

a)\tjimac sa, jisc\u00ebc sa, jizba, jizdebka, jic, jig\u0142a, jinszi, jiwer, jiwerny;
\nb)\tobr\u00f4zk, obsz\u00ebc, ojc, ostatk, ob noc, obzerac, obona. <\/p>\n

5. Wpisz\u00eb pr\u00f4wdz\u00ebw\u00e9 postac\u00ebje w\u00ebpomo\u017cn\u00e9go s\u0142owa b \u00eb c w ternym czasu:<\/b><\/p>\n

To\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026kasz\u00ebbsk\u00f4 stol\u00ebca.
\nTo\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026bas\u00eb.
\nJ\u00f4\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.d\u0142ug\u00f4.
\nT\u00eb\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026prosti.
\nM\u00eb\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026…dobri.
\nOni\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026..mi\u0142i. <\/p>\n

6. W\u00ebbierzi z ramczi pasown\u00e9 jistniczi<\/b><\/p>\n\n\n
\n p\u00f3\u0142toroczi, t\u00ebcz, ko\u0142o, pt\u00f4czi i w\u00f3\u0142, skrz\u00ebpczi, wid\u0142\u00eb\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n

To je\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 .
\n\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.s\u0105.
\nTo s\u0105\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 .
\nTo je\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 w\u00f3zn\u00e9.
\nTo s\u0105\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026… gnojn\u00e9.
\nTo s\u0105 pruscz\u00e9\u2026\u2026\u2026.. . <\/p>\n

7. Prze\u0142o\u017c\u00eb na kasz\u00ebbsczi:<\/b><\/p>\n

To jest tylne ko\u0142o wozu. Ona jest dobra. Oni s\u0105 mili. To jest kaszubska stolica. Tuczka jest d\u0142uga. Ko\u0142o jest krzywe. Ty jeste\u015b jak tyczka. <\/p>\n

Cwicz\u00ebnczi w g\u00f4dce i w pisanim<\/i><\/b><\/p>\n

***
\nJe czas wz\u00e9rani\u00f4<\/u> w szp\u00e9d\u017cel
\nJe czas zbi\u00e9rani\u00f4<\/u> muszel
\nJe czas zdejmowani\u00f4<\/u> gwi\u00f4zd
\nJe czas \u017cniwieni\u00f4<\/u> m\u00ebsli
\nJe czas jachani\u00f4<\/u> w d\u00f4ka
\nJe czas rzucani\u00f4<\/u> kamieni
\nJe czas malowani\u00f4<\/u> na pi\u00f4sku
\nJe czas na przebi\u00e9rani\u00e9 w w\u0105sach
\nJe czas.. <\/p>\n

(Krystyna Muza) <\/p>\n

S\u0142ow\u00f4rz<\/p>\n

d\u00f4ka<\/b> – mg\u0142a
\ngwi\u00f4zda<\/b> – gwiazda
\njachani\u00e9<\/b> – jazda
\nm\u00ebs\u0142\u00f4<\/b> – my\u015bl
\npi\u00f4sk<\/b> – piasek
\nsp\u00e9d\u017cel<\/b> – lustro
\nwi\u00e9rzta<\/b> – wiersz
\nwzi\u00e9rani\u00e9<\/b> – patrzenie
\n\u017cniwieni\u00e9<\/b> – \u017cniwa, tu: zbieranie<\/p>\n

Cwicz\u00ebnczi<\/p>\n

1.\tPrzecz\u00ebt\u00f4j uw\u00f4\u017cno wierzta *** K. Muz\u00eb. D\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na w\u00ebmowa samozwak\u00f3w: a, \u00f4, e, \u00e9, \u00eb, i, o, u. <\/p>\n

2.\tJaczi je czas? W\u00ebbierz\u00eb pasown\u00e9 znankowniczi. <\/b><\/i><\/p>\n\n\n
\n dobri, ch\u0142opsczi, zelony, l\u00ebchi, d\u0142ud\u017ci, piakny, szko\u0142owi, dzecny, gr\u00ebbi, bia\u0142czi\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n

3. Podczorchniat\u00e9 w wi\u00e9rzce jistniczi zastapi r\u00f3wnoznacz\u00ebna w znankownikowi zjinacz\u00ebnie.<\/i><\/b><\/p>\n

Przik\u0142\u00f4d: czas \u017cniwnieni\u00f4 \u2013 czas \u017cniwieni\u00e9go<\/p>\n

4. Przerobi s\u0142owa wi\u00e9rzt\u00eb tak, \u017ceb\u00eb pod\u00f3ny czasnik i jistnik \u2018czas\u2019 b\u00eb\u0142\u00eb w wielny l\u00ebczbie. <\/i><\/b><\/p>\n

Uczba dr\u00ebgo<\/u><\/b><\/p>\n

\u017bu\u017c\u00f3nka<\/b><\/p>\n

Sedzy kokoszka na pi\u00e9cku,
\nmiese j\u00f4jka nasz\u00e9mu dzecku,
\na kur\u00f4szk na kominku,
\nspi\u00e9w\u00f4 tobie, nasz synku:
\nKukuriku!
\n\u017bu\u017ck\u00f4j, le \u017cu\u017ck\u00f4j, \u017cu\u017cu, \u017cu\u017cu! <\/p>\n

(SGK) <\/p>\n

S\u0142ow\u00f4rz<\/b><\/p>\n

kokoszka<\/b> – kura
\nna pi\u00e9cku<\/b> – na piecu
\nkur\u00f4szk<\/b> – kogucik
\n\u017cu\u017ck\u00f4j<\/b> – \u015bpij, lulaj
\nle<\/b> – tylko
\n\u017cu\u017c\u00f3nka<\/b> – ko\u0142ysanka<\/p>\n

Cwicz\u00ebnk<\/b><\/p>\n

1. Odpowiedz\u00eb na zapitania:<\/b><\/p>\n

a)\tChto sedzy na pi\u00e9cku?
\nb)\tKomu kokoszka niese j\u00f4jka?
\nc)\tCo robi kur\u00f4szk?
\nd)\tKomu spi\u00e9w\u00f4 kur\u00f4szk?
\ne)\tCo spi\u00e9w\u00f4 kur\u00f4szk?
\nf)\tDze sedzy kur\u00f4szk? <\/p>\n

Gramatika<\/b><\/p>\n

1.<\/b> W kaszubszczy\u017anie nie wyst\u0119puj\u0105 sp\u00f3\u0142g\u0142oski mi\u0119kkie \u0107<\/i>, \u015b<\/i>, \u017a<\/i>, d\u017a<\/i>. W ich miejsce pojawiaj\u0105 si\u0119 c<\/i>, s<\/i>, z<\/i>, dz<\/i>, np. pol. ciemno<\/i>, \u015bpiewa<\/i>, ziemia<\/i>, siedzi<\/i> – kasz. cemno<\/i>, spi\u00e9w\u00f4<\/i>, zemia<\/i>, sedzy<\/i> lub rzadziej cz<\/i>, cz<\/i>, \u017c<\/i>, d\u017c<\/i>, np. pol. dziad<\/i> – kasz. d\u017c\u00f4d<\/i>, pol. ci\u0119\u017cko<\/i> – kasz. cza\u017cko<\/i>. W kaszubszczy\u017anie p\u00f3\u0142nocnej brak \u0144<\/i>, np. k\u00f3n<\/i>, Gdunsk<\/i>. <\/p>\n

2.<\/b> W kaszubszczy\u017anie brak tzw. e ruchomego, zanikaj\u0105cego w polszczy\u017anie w przypadkach zale\u017cnych, np. d\u00f3mk<\/i> – domek<\/i>, wi\u00f3nk<\/i> – wianek<\/i>, wi\u00f3nuszk<\/i> – wianuszek<\/i>, budink<\/i> – budynek<\/i>, ostatk<\/i> – ostatek<\/i>. W takich wyrazach akcent w mianowniku pada na sylab\u0119 ostatni\u0105. <\/p>\n

3. Czasniczi \u2013 koniugac\u00ebj\u00f4<\/b> -a<\/i>, -isz<\/i> (-ysz<\/i>)<\/p>\n

pojedincz\u00f4 l\u00ebczba<\/b>
\n1.\t(j\u00f4<\/i>) sedza<\/i>
\n2.\t(t\u00eb<\/i>) sedzysz<\/i>
\n3.\t(on<\/i>, ona<\/i>, ono<\/i>) sedzy<\/i><\/p>\n

wieln\u00f4 l\u00ebczba<\/b><\/p>\n

1.\t(m\u00eb<\/i>) sedzym\u00eb<\/i> lub (ma<\/i>) sedzyma<\/i>
\n2.\t(wa<\/i>) sedzyta<\/i>
\n3.\t(oni<\/i>, one<\/i>) sedz\u0105<\/i><\/p>\n

Wed\u0142ug tego wzoru odmieniaj\u0105 si\u0119 takie czasowniki, jak np. robia<\/i>, robisz<\/i>; zw\u00f3nia<\/i>, zw\u00f3nisz<\/i>.<\/p>\n

Czasniczi \u2013 koniugac\u00ebj\u00f4<\/b> -\u00f3m<\/i>, -\u00f4sz<\/i><\/p>\n

pojedincz\u00f4 l\u00ebczba<\/b>
\n1.\t(j\u00f4<\/i>) spi\u00e9w\u00f3m<\/i>
\n2.\t(t\u00eb<\/i>) spi\u00e9w\u00f4sz<\/i>
\n3.\t(on<\/i>, ona<\/i>, ono<\/i>) spi\u00e9w\u00f4<\/i><\/p>\n

wieln\u00f4 l\u00ebczba<\/b>
\n1.\t(m\u00eb<\/i> spi\u00e9w\u00f3m\u00eb<\/i> lub (ma<\/i>) spi\u00e9w\u00f3wa<\/i>
\n2.\t(wa<\/i>) spi\u00e9w\u00f4ta<\/i>
\n3.\t(oni<\/i>, one<\/i>) spi\u00e9waj\u0105<\/i><\/p>\n

Wed\u0142ug tego wzoru odmieniaj\u0105 si\u0119 takie czasowniki, jak np. szuk\u00f3m<\/i>, szuk\u00f4sz<\/i>; pit\u00f3m<\/i>, pit\u00f4sz<\/i>; m\u00f3m<\/i>, m\u00f4sz<\/i>.<\/p>\n

4.<\/b> Zwr\u00f3\u0107 uwag\u0119 na charakterystyczny dla kaszubszczyzny literackiej, przypadaj\u0105cy we wszystkich formach na t\u0119 sam\u0105 sylab\u0119 tzw. a k c e n t (prz\u00ebzwak<\/b>) k o l u m n o w y (se<\/b>dza<\/i>, spi\u00e9<\/b>w\u00f3m<\/i>). Jest on typowy r\u00f3wnie\u017c dla innych cz\u0119\u015bci mowy (por. wy\u017cej kur\u00f4<\/b>szk<\/i>, kur\u00f4<\/b>szka<\/i>, kur\u00f4<\/b>szkowi<\/i> itd.)
\nNa Kaszubach p\u00f3\u0142nocnych, gdzie mamy akcent swobodny, przypadaj\u0105cy cz\u0119sto na r\u00f3\u017cne zg\u0142oski w formach fleksyjnych, np. czaro<\/b>wnica<\/i>, czarowni<\/b>ca<\/i>, zachowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce akcent na ostatniej sylabie w nast\u0119puj\u0105cych formach: <\/p>\n

a)\tw niekt\u00f3rych dwuzg\u0142oskowych przymiotnikach (dobri<\/b><\/i>, modny<\/b><\/i>, mitczi<\/b><\/i>) i przys\u0142\u00f3wkach (piechti<\/b><\/i>, wczor\u00f4<\/b><\/i>) oraz w przys\u0142\u00f3wkach w stopniu wy\u017cszym (lepi<\/b><\/i>, dro\u017ci<\/b><\/i>);
\nb)\tw bezokolicznikach typu oble<\/b>c<\/i>, zeble<\/b>c<\/i>;
\nc)\tw czasie tera\u017aniejszym czasonik\u00f3w typu dr\u00eb\u017ci<\/b><\/i>, grz\u00ebmi<\/b><\/i> i w przesz\u0142ym typu cz\u00ebta<\/b><\/i> (=cz\u00ebta\u0142a<\/i>), krzikna<\/b><\/i> (=krzikn\u0105\u0142a<\/i>);
\nd)\tw rzeczownikach typu c\u00e9ni\u00f4<\/b><\/i>, rol\u00f4<\/b><\/i>, Karwi\u00f4<\/b><\/i>;
\ne)\tw rzeczownikach po\u0142udniowych, zw\u0142aszcza na Gochach, mamy akcent regularnie przypadaj\u0105cy na pocz\u0105tkow\u0105 sylab\u0119 wyrazu, np. ja<\/b>sku\u0142ka<\/i>, ka<\/b>pelusz<\/i>.<\/p>\n

5. Czasnik \u2013 rozk\u00f4zownik<\/b><\/p>\n

p o
c w i a r d \u00eb c h:
\n2. l. poj. pros\u00eb<\/i>, pros<\/i> \u2018pro\u015b\u2019<\/p>\n

1.\tl. w. pros\u00ebm\u00eb<\/i>
\n2.\tl. w. pros\u00ebtai<\/i>
\n3.\tl. w. niech pros\u0105 \/\/ prosz\u0105<\/i> \u2018niech Pa\u0144stwo prosz\u0105\u2019<\/p>\n

p o
m i t c z i c h:
\n2. l. poj. rwi<\/i> \u2018rwij\u2019<\/p>\n

1.\tl. w. rwim\u00eb<\/i> \u2018rwijmy\u2019
\n2.\tl. w. rwita<\/i> \u2018rwijcie\u2019
\n3.\tl. w. niech rwi\u0105<\/i> \u2018niech Pa\u0144stwo rw\u0105\u2019<\/p>\n

Niekiedy te\u017c w drugiej osobie l. poj. do tematu czasownika dodajemy sp\u00f3\u0142g\u0142osk\u0119 j<\/i>, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy w pozosta\u0142ych formach \u00f3w temat z ko\u0144c\u00f3wkami osobowymi, np. \u017cu\u017ck(\u00f4)-j<\/i>, \u017cu\u017ck(\u00f4)-j-ta<\/i>.<\/p>\n

Formy trybu rozkazuj\u0105cego cz\u0119sto r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od analogicznych form czasu tera\u017aniejszego tylko miejscem akcentu, np. ro<\/b>bim\u00eb<\/i>, ro<\/b>bita<\/i> w czasie tera\u017aniejszym womec robi<\/b>m\u00eb<\/i>, robi<\/b>ta<\/i> w trybie rozkazuj\u0105cym. Trzeci\u0105 osob\u0119 liczby pojedynczej i mnogiej tworzymy jak w polszczy\u017anie partyku\u0142y n i e c h, np. niech robi<\/i>.<\/p>\n

6.<\/b> Posta\u0107 d o m a \u2018w domu\u2019 jest skostnia\u0142\u0105 form\u0105 nie istniej\u0105cego ju\u017c dzi\u015b przypadka rzeczownika dom<\/i> i funkcjonuje jao okolicznik. <\/p>\n

Cwicz\u00ebnczi<\/b><\/p>\n

1. Przecz\u00ebt\u00f4j:<\/b>
\nchodzy\u0142, spiewac, jidze, powiedzec, dzesac, trzecy, dzys, brac, znac. <\/p>\n

2. Przecz\u00ebt\u00f4j uw\u00f4\u017cno s\u0142owa i d\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na jich prz\u00ebzwak:<\/b>
\na)\tspi\u00e9w\u00f4, synku, p\u00ebszno, szk\u0142ama;
\nb)\tdobri, miodny, mitczi, piechti, wczor\u00f4, lepi, dro\u017ci;
\nc)\tkoszik, koszika, koszikowi; czarownica, czarownic, czarownicama;
\nd)\tkapelusz, kapelusze; jasku\u0142ka, jasku\u0142kama; Kartuz\u00eb, Kartuzama. <\/p>\n

3. Wpisz\u00eb pasown\u00e9 postac\u00ebje czasnika s e d z e c w ternym czasu:<\/b>
\nKur\u00f4szk\u2026\u2026\u2026..na kominku. J\u00f4\u2026\u2026\u2026\u2026.doma. Wa\u2026\u2026\u2026\u2026w karczmie. J\u00f4\u2026\u2026\u2026\u2026.na st\u00f3\u0142ku. M\u00eb\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026..kol starka. One\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.na \u0142\u0105ce. T\u00eb\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026..w chl\u00e9wie. <\/p>\n

4. Wpisz\u00eb pasown\u00e9 postac\u00ebje czasnika s p i e w a c w ternym czasu:<\/b>
\nJ\u00f4\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 . T\u00eb\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.. . On\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.. . M\u00eb\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026. . Wa\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026. . Oni\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 . <\/p>\n

5. Zamieni podczorchniat\u00e9 nieoznaczniczi na pasown\u00e9 postac\u00ebje rozk\u00f4zownika:<\/b>
\nT\u00eb dac<\/u> mi skrz\u00ebpczi. Wa sedzec<\/u> c\u00ebcho! Wa spiewac<\/u> ter\u00f4! T\u00eb sedzec<\/u> doma! T\u00eb spiewac<\/u> tam! Wa dac<\/u> starkowi j\u00f4jka! <\/p>\n

6. Prze\u0142o\u017c\u00eb na kasz\u00ebbsczi:<\/b>
\nKura siedzi na kominku. Ona \u015bpiewa ko\u0142ysank\u0119. Kogucik jest na kominku. Synek \u015bpi w domu. Oni \u015bpiewaj\u0105 cicho. Kszubska ko\u0142ysanka jest d\u0142uga. Gdzie siedzi kogut? <\/p>\n

Cwicz\u00ebnczi w g\u00f4dce i w pisanim<\/i><\/b><\/p>\n

\u017bu\u017c\u00f3nka<\/b><\/p>\n

P\u00f3j sa, \u017cu\u017cku, m\u00f3j Jezusku,
\npo\u0142o\u017ca<\/u> ca spac.
\nTu w tim kumku, tu na sanie,
\ntu prz\u00eb Mr\u00f3zku, tu prz\u00eb scanie\u2026
\nNie p\u0142acz le, nie p\u0142acz! <\/p>\n

T\u00e9j le, Mr\u00f3zku, tu w tim n\u00f3rtku
\nprz\u00eb mim synku st\u00f3j<\/u>.
\nUd\u017cib\u00f4j sa nad kumeczczem,
\nna Jezuska chuch\u00f4j<\/u> letko,
\nb\u00eb kwi\u00f4tk nie zmi\u00f4rz\u0142 m\u00f3j! <\/p>\n

C\u00ebcho le\u017ck\u00f4j, m\u00f3j ose\u0142ku!
\nTers ni\u00e9 czas na trz\u00f4sk\u2026
\nC\u00ebszko niech t\u00e9\u017c mdze owieczka,
\nbo ju Grzenia s\u00ebpie w oczka
\nm\u00e9mu dzecku pi\u00f4sk\u2026<\/p>\n

(SGK) <\/p>\n

S\u0142ow\u00f4rz<\/b><\/p>\n

c\u00ebszko<\/b> – cicho (zdr.)
\nkumk, kumeczk<\/b> – \u017c\u0142\u00f3bek
\nle\u017ckac<\/b> – le\u017ce\u0107 (zdr.)
\nmdze<\/b> – b\u0119dzie
\nnen<\/b> – ten
\nn\u00f3rtk<\/b> – k\u0105cik
\np\u00f3j sa<\/b> – chod\u017a, przyjd\u017a
\nters<\/b> – teraz
\ntrz\u00f4sk<\/b> – trzask, ha\u0142as
\nud\u017cibac sa<\/b> – zgina\u0107 si\u0119
\n\u017cu\u017ckac<\/b> – spa\u0107 (zdr.) <\/p>\n

Cwicz\u00ebnczi<\/b><\/i><\/p>\n

1. Przecz\u00ebt\u00f4j uw\u00f4\u017cno \u201e\u017bu\u017c\u00f3nka\u201d i d\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na w\u00ebmowa samozwak\u00f3w: a, \u00f4, e, \u00e9, \u00eb, i, o, \u00f3, u. <\/p>\n

<\/b><\/i><\/p>\n

2. Przecz\u00ebt\u00f4j uw\u00f4\u017cno \u201e\u017bu\u017c\u00f3nka\u201d i d\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na w\u00ebmowa zwazk\u00f3w oznaczon\u00ebch l\u00ebtrama o, u. <\/p>\n

<\/b><\/i><\/p>\n

3. W\u00ebpisz\u00eb z \u201e\u017bu\u017c\u00f3nczi\u201d wsz\u00ebtcz\u00e9 rozk\u00f4zowniczi i zamieni je na nieoznaczniczi. <\/p>\n

4.\tW\u00ebpisz\u00eb z \u201e\u017bu\u017c\u00f3nczi\u201d wsz\u00ebtcz\u00e9 czasniczi w ternym czasu i zamieni je na rozk\u00f4zowniczi. <\/p>\n

5.\tPodczorchniat\u00e9 w wi\u00e9rzce czasniczi odmieni.<\/b><\/i><\/p>\n

Uczba trzec\u00f4<\/u><\/b><\/p>\n

Skoczk<\/b><\/p>\n

T\u00e9j\u2013s\u00e9j chtos gr\u00f4 na \u0142\u0105ce
\nabo gdzes dalek w lese
\nnad b\u0142otczem spi\u00e9waj\u0105c\u00eb
\ng\u0142os\u00eb kr\u00ebjamcz\u00e9 niese
\nacha, to t\u00eb naj skoczku
\ntak p\u00ebszno muzykujesz
\nju ce m\u00f3m\u00eb na oczku
\nt\u00eb wcyg sk\u00f4czesz i grajesz<\/p>\n

(Stanis\u0142aw Janke) <\/p>\n

S\u0142ow\u00f4rz<\/b><\/p>\n

kr\u00ebjamcz\u00e9<\/b> – tajne
\nnaj<\/b> – nasz
\np\u00ebszno<\/b> – wspaniale
\nskoczk<\/b> – \u015bwierszcz
\nt\u00e9j-s\u00e9j<\/b> – niekiedy, od czasu do czasu
\nwcyg<\/b> – wci\u0105\u017c, ci\u0105g\u0142e<\/p>\n

Cwicz\u00ebnk<\/b><\/p>\n

Odpowied\u00eb na zapitania:<\/b><\/p>\n

a)\tChto gr\u00f4 na \u0142\u0105ce?
\nb)\tChto spi\u00e9w\u00f4 dzes dalek w lese?
\nc)\tCo robi skoczk?
\nd)\tJak muzykuje skoczk?
\ne)\tChto widzy skoczka? <\/p>\n

Gramatika<\/b><\/p>\n

1. <\/b> Cz\u0119sto polskie k<\/i> na pocz\u0105tku wyrazu i przed sp\u00f3\u0142g\u0142osk\u0105 ma odpowiednik w kaszubskim – ch<\/i>, np. chto<\/i> \u2018kto\u2019, cht\u00ebren<\/i> \u2018kt\u00f3ry\u2019. <\/p>\n

2. Czasnik \u2013 koniugac\u00ebj\u00f4<\/b> -a<\/i>, -esz<\/i>:<\/p>\n

pojedincz\u00f4 l\u00ebczba<\/b>
\n1.\t(j\u00f4<\/i>) niosa<\/i>
\n2.\t(t\u00eb<\/i>) niesesz<\/i>
\n3.\t(on<\/i>, ona<\/i>, ono<\/i>) niese<\/i><\/p>\n

wieln\u00f4 l\u00ebczba<\/b>
\n1.\t(m\u00eb<\/i>) niesem\u00eb<\/i> lub (ma<\/i>) niesema<\/i>
\n2.\t(wa<\/i>) nieseta<\/i>
\n3.\t(oni<\/i>, one<\/i>) nios\u0105<\/i><\/p>\n

Wed\u0142ug tego wzoru odmieniaj\u0105 si\u0119 takie czasowniki, jak np. drza<\/i>, drzesz<\/i>; sk\u00f4cza<\/i>, sk\u00f4czesz<\/i>.<\/p>\n

3. <\/b> Istnieje w kaszubszczy\u017anie grupa czasownik\u00f3w, kt\u00f3re obok form d\u0142ugich (graja<\/i>, szukaja<\/i>, wo\u0142aja<\/i>), odmieniaj\u0105cych si\u0119 wed\u0142ug wzoru niosa<\/i>, niesesz<\/i> (por. wy\u017cej), przybieraj\u0105 postaci kr\u00f3tkie (gr\u00f3m<\/i>, szuk\u00f3m<\/i>, wo\u0142\u00f3m<\/i>), odmieniaj\u0105ce si\u0119 wed\u0142ug wzoru spi\u00e9w\u00f3m<\/i>, spi\u00e9w\u00f4sz<\/i> (por. uczba 2). Cz\u0119sto jeden czasownik w tym samym tek\u015bcie mo\u017ce mie\u0107 formy d\u0142ugie i kr\u00f3tkie (por. gr\u00f4<\/i> obok grajesz<\/i>), regularnie d\u0142ugie formy wyst\u0119puj\u0105 w 1. osobie liczby pojedynczej i w 3. osobie liczby mnogiej. <\/p>\n

4.<\/b> Imies\u0142\u00f3w przys\u0142\u00f3wkowy wsp\u00f3\u0142czesny charakterystyczny jest przede wszystkim dla kaszubszczyzny literackiej i utworzony jest przez dodanie do tematu czasownika cz\u0105stki -\u0105c<\/i> lub cz\u0119\u015bciej -\u0105c\u00eb<\/i>.<\/p>\n

5.<\/b> Kaszubszczyzna do\u015b\u0107 cz\u0119sto pos\u0142uguje si\u0119 stron\u0105 biern\u0105, w zwi\u0105zku z tym liczny jest zestaw imies\u0142ow\u00f3w przymiotnikowych biernych, zachowuj\u0105cych si\u0119 w odmianie jak przymiotniki, np. g\u00f4d\u00f3ny<\/i>, goniony<\/i>, gotow\u00f3ny<\/i>.<\/p>\n

6.<\/b> Kaszubszczyzna posiada r\u00f3\u017cne postacie zaimk\u00f3w dzier\u017cawczych (dosebn\u00e9 zamiona<\/b>), np. m\u00f3j<\/i>, moja<\/i>, moje<\/i>, tw\u00f3j<\/i> itd.; nasz<\/i> itd.; naji<\/i>, naj\u00f4<\/i>, naje<\/i>, waji<\/i> itd. <\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
pojedincz\u00f4 l\u00ebczba<\/b><\/caption>\n
\n<\/td>\n\n ch\u0142opsczi \u00f4rt<\/b>\n <\/td>\n\n bia\u0142czi \u00f4rt<\/b>\n <\/td>\n\n dzecny \u00f4rt<\/b>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Nominatiw, Naz\u00e9w\u00f4cz (Nz.)<\/b>\n <\/td>\n\n naj<\/i> lub naj-i<\/i>\n <\/td>\n\n naj-\u00f4<\/i>\n <\/td>\n\n naj-e<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Genetiw, Rodz\u00f4cz (R.)<\/b>\n <\/td>\n\n naj-\u00e9go<\/i>\n <\/td>\n\n naj-i<\/i>\n <\/td>\n\n naj-\u00e9go<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Datiw, D\u00f4w\u00f4cz (Dw.)<\/b>\n <\/td>\n\n naj-\u00e9mu<\/i>\n <\/td>\n\n naj-i<\/i>\n <\/td>\n\n naj-\u00e9mu<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Akuzatiw, Winow\u00f4cz (Wn.)<\/b>\n <\/td>\n\n =Nz. lub R.\n <\/td>\n\n naj-a<\/i>\n <\/td>\n\n =Nz.\n <\/td>\n<\/tr>\n
\nInstrumental, Narzadz\u00f4 (Nrz.)<\/b><\/td>\nnaj-im<\/i><\/td>\nnaj-\u0105<\/i><\/td>\nnaj-im<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
Lokatiw, M\u00f4lnik (Ml.)<\/b><\/td>\nnaj-im<\/i><\/td>\nnaj-i<\/i><\/td>\nnaj-im<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
Wokatiw, Wo\u0142iw\u00f4cz (W\u0142.)<\/b><\/td>\n=Nz.<\/td>\n=Nz.<\/td>\n=Nz.<\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
wieln\u00f4 l\u00ebczba<\/b><\/caption>\n
\n<\/td>\n\n ch\u0142opskopers\u00f3nowi \u00f4rt<\/b>\n <\/td>\n\n niech\u0142opskopers\u00f3nowi \u00f4rt<\/b>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Nz.\n <\/td>\n\n naj-i<\/i>\n <\/td>\n\n naj-e<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n R.\n <\/td>\n\n naj-ich<\/i>\n <\/td>\n\n naj-ich<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Dw.\n <\/td>\n\n naj-im<\/i>\n <\/td>\n\n naj-im<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Wn.\n <\/td>\n\n =Nz. lub R.\n <\/td>\n\n =Nz.\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Nrz.\n <\/td>\n\n naj-imi<\/i> lub naj-ima<\/i>\n <\/td>\n\n naj-imi<\/i> lub naj-ima<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Ml.\n <\/td>\n\n naj-ich<\/i>\n <\/td>\n\n naj-ich<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n W\u0142.\n <\/td>\n\n =Nz.\n <\/td>\n\n =Nz.\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n

7. Przys\u0142\u00f3wki (prz\u00ebczasniczi)<\/b> w kaszubszczy\u017anie tworzymy najcz\u0119sciej przez dodanie do tematu przymiotnika przyrostka -o<\/i>, np. daleko<\/i>, sn\u00f4\u017co<\/i> lub przez odci\u0119cie tego przyrostka -o<\/i>: dalek<\/i>, w\u00ebsok<\/i>, glabok<\/i>, sz\u00ebrok<\/i>.<\/p>\n

Cwicz\u00ebnczi<\/b><\/p>\n

1. Wpisz\u00eb pasown\u00e9 postac\u00ebje czasnika s k a k a c w ternym czasu:<\/b>
\nNaj skoczk p\u00ebszno i dalek\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.. . Dz\u00e9wczata redosno\u2026\u2026\u2026\u2026.. . W\u00eb wcyg\u2026\u2026\u2026 . T\u00eb\u2026\u2026\u2026\u2026. doma. M\u00eb le\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 i \u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.. . <\/p>\n

2. Wpisz\u00eb pasown\u00e9 postac\u00ebje czasnika n i e s c w ternym czasu:<\/b>
\nKokoszka\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.j\u00f4jka. \u00d4bram \u00eb m\u00ebmka\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.h\u00f4czi. J\u00f4\u2026\u2026\u2026\u2026.t\u00ebcz. T\u00eb\u2026\u2026\u2026\u2026p\u00f3\u0142tor\u00f4czi. M\u00eb\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026wid\u0142\u00eb. W\u00eb\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.sl\u00e9dn\u00e9 ko\u0142o w\u00f3zn\u00e9. <\/p>\n

3. Zamieni podczorchniat\u00e9 nieoznaczniczi na pasown\u00e9 postac\u00ebje tern\u00e9go czasu:<\/b>
\nSynk redosno grac<\/u> na skrz\u00ebpkach. On wcyg muzykowac<\/u> doma. Tatk i m\u00ebmka mie\u0107<\/u> szczesc\u00e9. J\u00f4 miec<\/u> sz\u00ebfla. Sz\u00ebderbuks\u00eb b\u00ebc<\/u> w karczmie. M\u00eb spiewac<\/u> c\u00ebcho. <\/p>\n

4. Zamieni podczorchniat\u00e9 nieoznaczniczi na pasown\u00e9 miono-czasniczi:<\/b>
\nCh\u0142op, sedzec<\/u>, spi. Stark je umrz\u00e9c<\/u>. Kn\u00f4p, zdrz\u00e9c<\/u>, usmi\u00e9w\u00f4 sa. J\u00f4, niesc<\/u> tasczi, uw\u00f4\u017c\u00f3m. <\/p>\n

5. Wpisz\u00eb pasown\u00e9 postac\u00ebje dosebn\u00e9go zamiona: <\/b>
\nNasz<\/b> stark je dobri. Je tw\u00f3j<\/b> tatk doma? D\u00f4jta kn\u00f4p\u00f3m sw\u00f3j<\/b> chl\u00e9b! Prz\u00ebnies\u00eb nasz<\/b> m\u00ebmce kwi\u00f4tczi! Nasz<\/b> Agata nie je doma. <\/p>\n

6. Prze\u0142o\u017c\u00eb na kasz\u00ebbsczi:<\/b>
\nZanie\u015b motyk\u0119 twojemu ojcu! Mamy pi\u0119kne kwiaty. \u015awierszcz ci\u0105gle skacze i gra. On rado\u015bnie muzykuje. Ptak, niespokojnie patrz\u0105c, \u015bpiewa. Czasem kto\u015b t\u0142umaczy na j\u0119zyk kaszubski. <\/p>\n

Cwicz\u00ebnczi w g\u00f4dce i w pisanim<\/i><\/b><\/p>\n

***<\/p>\n

Nigle ostatn\u00f4 niedzela
\nw\u00ebp\u00f4li so<\/u> na smu\u017cku tidzenia
\nw\u00ebpog\u00f4dz\u00f4<\/u> we mie wi\u00e9rzta
\nzabi\u00e9r\u00f4<\/u> ode mnie n\u00f4lepsz\u00e9 s\u0142owo
\ni dop\u00ebt\u00ebje o s\u0142u\u0144ce jak o nowi l\u00ebst
\nw tim placu
\ncz\u00ebt\u00f3m<\/u> karta las\u00f3w d\u00ebrch od pocz\u0105tku
\nprzed noc\u0105 barnia<\/u> mie
\nwiald\u017c\u00e9 tarcze dak\u00f3w<\/p>\n

(Jerzy Stachurski) <\/p>\n

S\u0142ow\u00f4rz<\/b>
\nbarnic<\/b> – broni\u0107
\ndak<\/b> – dach
\nd\u00ebrch<\/b> – zawsze, zwykle
\nplac<\/b> – miejsce
\nsmu\u017ck<\/b> – \u0142\u0105czka w\u015br\u00f3d p\u00f3l<\/p>\n

Cwicz\u00ebnczi<\/i><\/b><\/p>\n

1. Przecz\u00ebt\u00f4j uw\u00f4\u017cno wi\u00e9rzta *** J. Stachurscz\u00e9go. D\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na w\u00ebmowa samozwak\u00f3w: \u00f4, \u00e9, \u00eb, \u00f3, a.<\/i><\/b><\/p>\n

2. Przecz\u00ebt\u00f4j uw\u00f4\u017cno wi\u00e9rzta *** J. Stachurscz\u00e9go. D\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na w\u00ebmowa zwazk\u00f3w oznaczon\u00ebch l\u00ebtrama o, u.<\/i><\/b><\/p>\n

3. W\u00ebpisz\u00eb z wi\u00e9rzt\u00eb wsz\u00ebtcz\u00e9 czasniczi i odmieni je w ternym czasu.<\/i><\/b><\/p>\n

4. Do w\u00ebpis\u00f3n\u00ebch z wi\u00e9rzt\u00eb czasnik\u00f3w dobierz\u00eb z ramczi pasowny jistnik.<\/i><\/b><\/p>\n\n\n
\n dz\u00e9\u0144, pieniadze, o cotka, drzewo, gaz\u00e9ta, dzecko\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n

<\/p>\n

5. Podczorchniat\u00e9 w wi\u00e9rzce czasniczi \u2013 obrazn\u00e9 rzeczenia zastapi r\u00f3wnoznacz\u00ebn\u0105.<\/i><\/b>
\nPrzik\u0142\u00f4d: niedzela w\u00ebp\u00f4li so<\/u> – niedzela sku\u0144czi<\/p>\n

Uczba czwi\u00f4rt\u00f4<\/b><\/u><\/p>\n

D\u017b\u00d4D<\/b><\/p>\n

J\u00f4 jem d\u017c\u00f4d i j\u00f4 to wi\u00e9m
\nJida so do ch\u00f4t\u00eb
\nCo mie dadz\u0105, to j\u00f4 zj\u00e9m
\nWleka swoje gn\u00f4t\u00eb<\/p>\n

Dobr\u00e9 czas\u00eb j\u00f4 so m\u00f3m
\nNi ma \u017c\u00f3dny pr\u00f4c\u00eb
\nZ daleka mie wit\u00f4 kr\u00f3m
\nWino zastrz\u00e9brzoce<\/p>\n

Tak mie jidze, j\u00f4 jem d\u017c\u00f4d
\nLetcz\u00e9 wioda \u017c\u00ebc\u00e9
\nWi\u00e9m j\u00f4, ko\u017cdi b\u00eb sa r\u00f4d
\nMieni\u00f4\u0142 na to b\u00ebc\u00e9. <\/p>\n

(Leon Heyke) <\/p>\n

S\u0142ow\u00f4rz<\/b><\/p>\n

b\u00ebc\u00e9<\/b> – byt, spos\u00f3b \u017cycia
\nd\u017c\u00f4d<\/b> – dziad, tu te\u017c: \u017cebrak
\ngn\u00f4t\u00eb<\/b> – gnaty, ko\u015bci<\/br>
\nmieni\u00f4\u0142<\/b> – zamienia\u0142<\/br>
\nzastrz\u00e9brzoce<\/b> – zasrzebrzy si\u0119, zamigoce srebry\u015bcie<\/p>\n

Cwicz\u00ebnk<\/b><\/p>\n

Odpowiedz\u00eb na zapitania: <\/b><\/br>
\nDze jidze d\u017c\u00f4d? Jacz\u00e9 \u017c\u00ebc\u00e9 on prowadzy? Co on j\u00e9? Dze on robi? Chto b\u00eb sa r\u00f4d mieni\u00f4\u0142 na jego b\u00ebc\u00e9? <\/p>\n

Gramatika<\/b><\/p>\n

1. Czasnik \u2013 koniugac\u00ebj\u00f4<\/b> -\u00e9m<\/i>, -\u00e9sz<\/i><\/p>\n\n\n\n\n\n
\n pojedincz\u00f4 l\u00ebczba<\/b>\n <\/td>\n\n wieln\u00f4 l\u00ebczba<\/b>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n 1. (j\u00f4<\/i>) wi\u00e9m<\/i>\n <\/td>\n\n 1. (m\u00eb<\/i>) wi\u00e9m\u00eb<\/i> lub (ma<\/i>) wi\u00e9ma<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n 2. (t\u00eb<\/i>) wi\u00e9sz<\/i>\n <\/td>\n\n 2. (wa<\/i>) wi\u00e9ta<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n 3. (on<\/i>, ona<\/i>, ono<\/i>) wi\u00e9<\/i>\n <\/td>\n\n 3. (oni<\/i>, one<\/i>) wiedz\u0105<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n

Wed\u0142ug tego wzoru odmniaj\u0105 si\u0119 tylko dwa czasowniki, opr\u00f3cz przedstawionego r\u00f3wnie\u017c: j\u00e9m<\/i>, j\u00e9sz<\/i>.<\/p>\n

We wszystkich formach, poza 3. osob\u0105 liczby mnogiej (wiedz\u0105<\/i>, jedz\u0105<\/i>), mamy \u00e9<\/i>. Tym te\u017c r\u00f3\u017cni si\u0119 posta\u0107 1. osoby liczby pojedynczej czasownika jesc<\/i> (j\u00f4 j\u00e9m<\/i>) od swego odpowiednika dla czasownika b\u00ebc<\/i> (j\u00f4 jem<\/i>) (por. wy\u017cej). <\/p>\n

2.<\/b> Forma ni ma<\/i> jest przeczeniem czasownika b\u00ebc<\/i>. R\u00f3\u017cni si\u0119 ona od formy 3. osoby czasownika mie\u0107<\/i> samog\u0142osk\u0105 tematu (ni ma<\/i> – od b\u00ebc<\/i>, ni m\u00f4<\/i> – od mie\u0107<\/i>) (por. wy\u017cej). <\/p>\n

3.<\/b> Odmiana zaimk\u00f3w osobowych (pers\u00f3now\u00e9 zamiona<\/b>):<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n\n
pojedincz\u00f4 l\u00ebczba<\/b><\/caption>\n
\n Nz.\n <\/td>\n\n j\u00f4<\/i>\n <\/td>\n\n t\u00eb<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n R.\n <\/td>\n\n mnie<\/i>, mie<\/i>\n <\/td>\n\n cebie<\/i>, ce<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Dw.\n <\/td>\n\n mnie<\/i>, mie<\/i>\n <\/td>\n\n tobie<\/i>, ce<\/i>, c\u00eb<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Wn.\n <\/td>\n\n mnie<\/i>, mie<\/i>, mia<\/i>\n <\/td>\n\n ciebie<\/i>, ce<\/i>, ca<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Nrz.\n <\/td>\n\n mn\u0105<\/i>\n <\/td>\n\n tob\u0105<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Ml.\n <\/td>\n\n mnie<\/i>, mie<\/i>\n <\/td>\n\n cebie<\/i>, tobie<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n W\u0142.\n <\/td>\n\n =Nz.\n <\/td>\n\n =Nz.\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
\n<\/td>\n\n ch\u0142opsczi \u00f4rt<\/b>\n <\/td>\n\n bia\u0142czi \u00f4rt<\/b>\n <\/td>\n\n dzecny \u00f4rt<\/b>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Nz.\n <\/td>\n\n on<\/i>\n <\/td>\n\n ona<\/i>, na<\/i>\n <\/td>\n\n ono<\/i>, no<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n R.\n <\/td>\n\n jego<\/i>, niego<\/i>, go<\/i>\n <\/td>\n\n ji<\/i>, j\u00e9<\/i>, ni<\/i>\n <\/td>\n\n jego<\/i>, niego<\/i>, go<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Dw.\n <\/td>\n\n jemu<\/i>, mu<\/i>\n <\/td>\n\n ji<\/i>\n <\/td>\n\n jemu<\/i>, mu<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Wn.\n <\/td>\n\n jego<\/i>, jen<\/i>, go<\/i>\n <\/td>\n\n ja<\/i>, nia<\/i>\n <\/td>\n\n je<\/i>, nie<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Nrz.\n <\/td>\n\n nim<\/i>\n <\/td>\n\n ni\u0105<\/i>\n <\/td>\n\n nim<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Ml.\n <\/td>\n\n nim<\/i>\n <\/td>\n\n ni<\/i>\n <\/td>\n\n nim<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n W\u0142.\n <\/td>\n\n =Nz.\n <\/td>\n\n =Nz.\n <\/td>\n\n =Nz.\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n\n\n\n\n\n\n\n\n
wieln\u00f4 l\u00ebczba<\/b><\/caption>\n
\n Nz.\n <\/td>\n\n m\u00eb<\/i>, ma<\/i>\n <\/td>\n\n W\u00eb<\/i>, wa<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n R.\n <\/td>\n\n nas<\/i>, n\u00f4s<\/i>, naju<\/i>, naji<\/i>\n <\/td>\n\n was<\/i>, w\u00f4s<\/i>, waju<\/i>, waji<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Dw.\n <\/td>\n\n n\u00f3m<\/i>, nama<\/i>, nami<\/i>\n <\/td>\n\n w\u00f3m<\/i>, wama<\/i>, wami<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Wn.\n <\/td>\n\n nas<\/i>, n\u00f4s<\/i>\n <\/td>\n\n was<\/i>, w\u00f4s<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Nrz.\n <\/td>\n\n nami<\/i>, nama<\/i>\n <\/td>\n\n wami<\/i>, wama<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Ml.\n <\/td>\n\n nas<\/i>, n\u00f4s<\/i>\n <\/td>\n\n was<\/i>, w\u00f4s<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n W\u0142.\n <\/td>\n\n =Nz.\n <\/td>\n\n =Nz.\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
\n<\/td>\n\n ch\u0142opskopers\u00f3nowi \u00f4rt<\/b>\n <\/td>\n\n niech\u0142opskoperson\u00f3wi \u00f4rt<\/b>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Nz.\n <\/td>\n\n oni<\/i>, ni<\/i>\n <\/td>\n\n one<\/i>, ne<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n R.\n <\/td>\n\n jich<\/i>, jejich<\/i>, nich<\/i>\n <\/td>\n\n jich<\/i>, jejich<\/i>, nich<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Dw.\n <\/td>\n\n jim<\/i>, jima<\/i>\n <\/td>\n\n jim<\/i>, jima<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Wn.\n <\/td>\n\n jich<\/i>\n <\/td>\n\n je<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Nrz.\n <\/td>\n\n nimi<\/i>, nima<\/i>, jima<\/i>\n <\/td>\n\n nimi<\/i>, nima<\/i>, jima<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Ml.\n <\/td>\n\n nich<\/i>\n <\/td>\n\n nich<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n W\u0142.\n <\/td>\n\n =Nz.\n <\/td>\n\n =Nz.\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n

W kaszubszczy\u017anie, jak w polszczy\u017anie, uzywa si\u0119 kr\u00f3tkich form zaimk\u00f3w osobowych wtedy, gdy nie s\u0105 akcentowane. Mo\u017cna wi\u0119c opowiedzie\u0107 ni ma go doma<\/i>, ale np. ni ma jego, a ona je<\/i>.<\/p>\n

Forma W\u00eb<\/i> pe\u0142ni funkcj\u0119 grzeczno\u015bciow\u0105 (pluralis maiestaticus) i odnoszona bywa do starszej, szanowanej osoby, do kt\u00f3rej nie wypada zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 przez ty<\/i>. Mamy zatem opozycj\u0119: wa b\u00eb\u0142a<\/i> – \u2018byli\u015bcie\u2019 wobec W\u00eb b\u00eb\u0142\u00eb<\/i> – \u2018Pan\/Pani\/Pa\u0144stwo by\u0142\/by\u0142a\/byli\u2019. <\/p>\n

4.<\/b> W kaszubszczy\u017anie po czasowniku zaprzeczonym zmienia si\u0119 przypadek dope\u0142nienia: w biernikowe po czasowniku: w biernikowe po czasowniku twierdz\u0105cym, po zaprzeczonym w dope\u0142niaczowe, np. widza bia\u0142ka<\/i> : wobec nie widza bia\u0142czi<\/i>. Podobna zmiana zachodzi r\u00f3wnie\u017c w wypadku podmiotu (naz\u00e9w\u00f4cz : rodz\u00f4cz), gdy orzeczeniem jest czasownik b\u00ebc<\/i>, np. je pr\u00f4ca<\/i> wobec ni ma pr\u00f4c\u00eb<\/i>. Nie jest to regu\u0142\u0105, poniewa\u017c spotyka si\u0119 tak\u017ce konstrukcje typu: on nie je doma<\/i>, j\u00f4 nie widza bia\u0142ka<\/i>.<\/p>\n

5.<\/b> W kaszubskim zdaniu orzecznik stoi najcz\u0119\u015bciej w mianowniku, np. j\u00f4 jem d\u017c\u00f4d<\/i>.<\/p>\n

Cwicz\u00ebnczi<\/b><\/p>\n

1. Wpisz\u00eb pasown\u00e9 postac\u00ebje czasnika j e s c w ternym czasu:<\/b>
\nJ\u00f4\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026j\u00f4jko i prostowi chl\u00e9b. Gbur\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.bulw\u00eb \u00eb sledze. T\u00eb\u2026\u2026\u2026\u2026. chutko gas i psz\u00e9ny chl\u00e9b. Wa\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.grz\u00ebb\u00eb i r\u017cany chl\u00e9b. M\u00eb\u2026\u2026\u2026..kr\u00ebp\u00eb. Fl\u00e9szer i bia\u0142ka\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026kur\u00f4szka i bulw\u00eb. <\/p>\n

2. Odpowiedz\u00eb na zapitania:<\/b>
\nCo t\u00eb j\u00e9sz na p\u00f4\u0142nie? Co m\u00ebmka j\u00e9 na podp\u00f4\u0142nik? Co r\u0105bca j\u00e9 na podkrz\u00e9snik? Co wa j\u00e9ta na wieczerza? Co dzys j\u00e9 fl\u00e9szer? <\/p>\n

3. Wpisz\u00eb pasown\u00e9 postac\u00ebje pers\u00f3bow\u00e9go zamiona:<\/b>
\nOn m\u00f4 on<\/b> czij. Gburz\u00eb jid\u0105 do ona<\/b> ch\u00ebcz\u00eb. M\u00eb niesem\u00eb oni<\/b> h\u00f4czi. Wa zami\u00f4t\u00f4ta one<\/b> jizba. Gburka nie znaje ona<\/b> tatka. Oni<\/b> m\u00ebmka je doma. <\/p>\n

4. Prze\u0142o\u017c\u00eb na kasz\u00ebbsczi:<\/b>
\nDrwal nie zna jej synka. Oni jedz\u0105 na kolacj\u0119 pszenny chleb i grzyby. W nocy ojciec skocznie gra na skrzypkach. \u017bebrak wiedzie lekkie \u017cycie. Nie mamy pracy. Jedo ojciec i matka s\u0105 wspanali. <\/p>\n

5. Prze\u0142o\u017c\u00eb na polsczi:<\/b>
\nJ\u00f4 wi\u00e9m, \u017ce ona znaje tatka. T\u00eb jes st\u00f4ri d\u017c\u00f4d, co wiedze cza\u017ccz\u00e9 \u017c\u00ebc\u00e9. T\u00e9j s\u00e9j chtos p\u00ebszno muzykuje doma. T\u00eb, naj tatku, wcyg grajesz \u00eb spi\u00e9w\u00f4sz. On niese nasz\u00e9mu synkowi r\u017cany chl\u00e9b. Kur\u00f4szk spi\u00e9w\u00f4 tobie: – \u017bu\u017ck\u00f4j, le \u017cu\u017ck\u00f4j! <\/p>\n

Cwicz\u00ebnczi w g\u00f4dce i w pisanim<\/b><\/i><\/p>\n

P\u0142in\u0105 szept\u00eb<\/b><\/p>\n

P\u0142in\u0105 szept\u00eb, p\u0142in\u0105 peisnie
\nNad<\/u> t\u0105 star\u0105 nasz\u0105 zemi\u0105<\/u>,
\nNad<\/u> tim borem<\/u>, gdze to drz\u00ebmi\u0105,
\nDab\u00eb, buczi, ch\u00f3st\u00eb lesn\u00e9. <\/p>\n

Cz\u00ebjesz t\u00eb skard\u017ci, \u017c\u00f4le?
\nS\u0142uchaj\u0105 sa jak czej p\u00f4c\u00e9rz\u2026
\nR\u00f3wn\u00e9 z zemi\u0105<\/u> pozn\u00f4sz b\u00f3le,
\nE\u017ci na ji nota b\u00f4czisz. <\/p>\n

One p\u0142acz\u0105 nad l\u00ebdzami<\/u>,
\nCo ju d\u00f4wno grob\u00eb krij\u0105\u2026
\nJejich \u017c\u00f4le p\u0142in\u0105 \u0142zami,
\nCo jak rosa zemia mij\u0105. <\/p>\n

(Jan Karnowski)<\/p>\n

S\u0142ow\u00f4rz<\/b>
\nbacz\u00ebc<\/b> – uwa\u017ca\u0107, baczy\u0107
\nm\u00ebc<\/b> – my\u0107<\/p>\n

Cwicz\u00ebnczi<\/i><\/b><\/p>\n

1. Przecz\u00ebt\u00f4j uw\u00f4\u017cno wi\u00e9rzta \u201ePlin\u0105 szept\u00eb\u201d J. Karnowscz\u00e9go. D\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na w\u00ebmowa samozwak\u00f3w: a, \u0105, \u00e9, \u00f3, \u00f4.<\/i><\/b><\/p>\n

2. W podczorchniat\u00ebch prz\u00ebmi\u00f3nkow\u00ebch w\u00ebpowiedzeniach zastapi jistniczi pasownyma zamionama.<\/i><\/b>
\nPrzik\u0142\u00f4d: nad zemia \u2013 nad ni\u0105<\/p>\n

3. W\u00ebpisz\u00eb z wi\u00e9rzt\u00eb jistniczi tacz\u00e9, \u017ce w jin\u00ebch formach<\/i> k zamieni\u00f4 sa z<\/i> cz, a<\/i> g \u2013 z<\/i> d\u017c.<\/i><\/b>
\nPrzik\u0142ad\u00eb: noga \u2013 nod\u017ci, raka – raczi
\nPod\u00f4j jesz jin\u00e9 tacz\u00e9 przik\u0142ad\u00eb.<\/i><\/b><\/p>\n

4. Jacz\u00e9 s\u0105\u2026? Dobierz\u00eb z ramczi pasown\u00e9 znankowniczi.<\/i><\/b>
\nSzept\u00eb s\u0105\u2026 .
\nPiesnie s\u0105\u2026 .
\nD\u0105b\u00eb s\u0105\u2026 .
\nChr\u00f3st\u00eb s\u0105\u2026 .
\n\u017b\u00f4le s\u0105\u2026 .
\n\u0141z\u00eb s\u0105\u2026 .<\/p>\n

<\/p>\n\n\n
\n st\u00f4r\u00e9, piakn\u00e9, smutn\u00e9, s\u00ebch\u00e9, wi\u00f4ld\u017c\u00e9, c\u00ebch\u00e9, krokodilow\u00e9\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n

Uczba pi\u0105t\u00f4<\/u><\/b><\/p>\n

Farmazyn<\/b><\/p>\n

L\u00ebdze g\u00f4daj\u0105, \u017ce farmazyn to je cz\u0142owiek, co swoja d\u00ebsza zapis\u00ebje di\u00f4b\u0142u. Za to farmazyn nigd\u00eb ni m\u00f4 bi\u00e9d\u00eb, bo mu di\u00f4be\u0142 nosy pieniadze. Cz\u00e9j on je dze w\u00ebjach\u00f3ny, wezm\u00eb do miasta, t\u00e9j on wsz\u00ebtko widzy i wi\u00e9, co sa u niego doma dzeje, bo mo\u017ce przeb\u00ebwac w dwuch m\u00f4lach nar\u00f4z. Co dz\u00e9\u0144 o dwan\u00f4sti w noc\u00eb farmazyn obj\u00e9\u017cd\u017c\u00f4 swoje dobra, tak chutko, jak le konie mog\u0105 biegac. On sedzy w brice zaprz\u00ebg\u0142i w szt\u00ebr\u00eb konie, a z p\u00ebska jidze jim od\u017cin. <\/p>\n

(wedle SGK) <\/p>\n

S\u0142ow\u00f4rz<\/b><\/p>\n

chutko<\/b> – pr\u0119dko
\ncz\u00e9j<\/b> – kiedy
\nfarmazyn<\/b> – cz\u0142owiek, kt\u00f3ry zaprzeda\u0142 diab\u0142u dusz\u0119
\nm\u00f4lach<\/b> – miejscach
\no dwan\u00f4sti<\/b> – o dwunastej
\nod\u017cin<\/b> – ogie\u0144
\nszt\u00ebr\u00eb<\/b> – cztery
\nwezm\u00eb<\/b> – we\u017amy
\nw\u00ebjach\u00f3ny<\/b> – ten, kto wyjacha\u0142
\nwsz\u00ebtko<\/b> – wszystko
\nzaprz\u00ebg\u0142i<\/b> – zaprz\u0119\u017cony<\/p>\n

Cwicz\u00ebnczi<\/b><\/p>\n

1. Odpowiedz\u00eb na zapitania:<\/b>
\nChto to je farmazyn? Dl\u00f4cze farmazyn ni m\u00f4 bi\u00e9d\u00eb? Dl\u00f4cze farmazyn wsz\u00ebtko widzy? Co on robi co dz\u00e9\u0144 o dwan\u00f4sti w noz\u00eb? Jaczi je w\u00ebzdrzatk jego koni? <\/p>\n

2. Opowiedz\u00eb powi\u00f4stka \u201eFarmazyn\u201d<\/i>.<\/b><\/p>\n

Gramatika<\/p>\n

1. Bia\u0142cz\u00e9 jistniczi<\/b> – wzory odmiany:<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n\n
pojedincz\u00f4 l\u00ebczba<\/b><\/caption>\n
\n Nz.\n <\/td>\n\n d\u00ebsz-a<\/i>\n <\/td>\n\n bi\u00e9d-a<\/i>\n <\/td>\n\n nog-a<\/i>\n <\/td>\n\n zemi-a<\/i> <\/td>\n<\/tr>\n
\n R.\n <\/td>\n\n d\u00ebsz-\u00eb<\/i>\n <\/td>\n\n bi\u00e9d-\u00eb<\/i>\n <\/td>\n\n nod\u017c-i<\/i>\n <\/td>\n\n zem-i<\/i>, zemi-e<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Dw.\n <\/td>\n\n d\u00ebsz-\u00eb<\/i>\n <\/td>\n\n bi\u00e9dz-e<\/i>\n <\/td>\n\n nodz-e<\/i>\n <\/td>\n\n zem-i<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Wn.\n <\/td>\n\n

d\u00ebsz-a<\/i>\n <\/td>\n

\n bi\u00e9d-a<\/i>\n <\/td>\n\n nog-a<\/i>\n <\/td>\n\n zemi-a<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Nrz.\n <\/td>\n\n d\u00ebsz-\u0105<\/i>\n <\/td>\n\n bi\u00e9d-\u0105<\/i>\n <\/td>\n\n nog-\u0105<\/i>\n <\/td>\n\n zemi-\u0105<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Ml.\n <\/td>\n\n =Dw.\n <\/td>\n\n =Dw.\n <\/td>\n\n =Dw.\n <\/td>\n\n =Dw.\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n W\u0142.\n <\/td>\n\n d\u00ebsz-o<\/i>\n <\/td>\n\n bi\u00e9d-o<\/i>\n <\/td>\n\n nog-o<\/i>\n <\/td>\n\n zemi-o<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n\n\n\n\n\n\n\n
wieln\u00f4 l\u00ebczba<\/b><\/caption>\n
\n Nz.\n <\/td>\n\n d\u00ebsz-e<\/i>\n <\/td>\n\n bi\u00e9d-\u00eb<\/i>\n <\/td>\n\n nod\u017c-i<\/i>\n <\/td>\n\n zemi-e<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n R.\n <\/td>\n\n d\u00ebsz-\u00f3w<\/i>, d\u00ebsz<\/i>\n <\/td>\n\n bi\u00e9d-\u00f3w<\/i>, bi\u00e9d<\/i>\n <\/td>\n\n nog-\u00f3w<\/i>, n\u00f3g<\/i> <\/td>\n\n zemi-\u00f3w<\/i>, zem<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Dw.\n <\/td>\n\n d\u00ebsz-\u00f3m<\/i>\n <\/td>\n\n bi\u00e9d-\u00f3m<\/i>\n <\/td>\n\n nog-\u00f3m<\/i>\n <\/td>\n\n zemi-\u00f3m<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Wn.\n <\/td>\n\n =Nz.=W\u0142.\n <\/td>\n\n =Nz.=W\u0142.\n <\/td>\n\n =Nz.=W\u0142.\n <\/td>\n\n =Nz.=W\u0142.\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Nrz.\n <\/td>\n\n d\u00ebsz-ami<\/i>, d\u00ebsz-ama<\/i>\n <\/td>\n\n bi\u00e9d-ami<\/i>, bi\u00e9d-ama<\/i>\n <\/td>\n\n nog-ami<\/i>, nog-ama<\/i>\n <\/td>\n\n zemi-ami<\/i>, zemi-ama<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Ml.\n <\/td>\n\n d\u00ebsz-ach<\/i>\n <\/td>\n\n bi\u00e9d-ach<\/i>\n <\/td>\n\n nog-ach<\/i>\n <\/td>\n\n zemi-ach<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n\n\n\n\n\n\n\n\n
pojedincz\u00f4 l\u00ebczba<\/b><\/caption>\n
\n Nz.\n <\/td>\n\n rol-\u00f4<\/i>, -a<\/i>\n <\/td>\n\n st\u00ebdni-\u00f4<\/i>, -a<\/i>\n <\/td>\n\n m\u00ebsz<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n R.\n <\/td>\n\n rol-\u00eb<\/i>, -i<\/i>, -e<\/i>\n <\/td>\n\n st\u00ebdn-i<\/i>, -e<\/i>\n <\/td>\n\n m\u00ebsz-e<\/i>, -\u00eb<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Dw.\n <\/td>\n\n rol-i<\/i>, -\u00eb<\/i>, -\u00e9<\/i>\n <\/td>\n\n st\u00ebdn-i<\/i>, -\u00e9<\/i>\n <\/td>\n\n m\u00ebsz-\u00eb<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Wn.\n <\/td>\n\n rol-\u0105<\/i>, -a<\/i>\n <\/td>\n\n st\u00ebdni-\u0105<\/i>, -a<\/i>\n <\/td>\n\n m\u00ebsz<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Nrz.\n <\/td>\n\n rol-\u0105<\/i>\n <\/td>\n\n st\u00ebdni-\u0105<\/i>\n <\/td>\n\n m\u00ebsz-\u0105<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Ml.\n <\/td>\n\n rol-i<\/i>, -\u00eb<\/i>\n <\/td>\n\n st\u00ebdn-i<\/i>\n <\/td>\n\n =Dw.\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n W\u0142.\n <\/td>\n\n =Nz.\n <\/td>\n\n =Nz.\n <\/td>\n\n m\u00ebsz-\u00eb\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n\n\n\n\n\n\n\n\n
wieln\u00f4 l\u00ebczba<\/b><\/caption>\n
\n Nz.\n <\/td>\n\n rol-e<\/i>\n <\/td>\n\n st\u00ebdni-e<\/i>\n <\/td>\n\n m\u00ebsz-\u00eb<\/i>, -e<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n R.\n <\/td>\n\n rol-i<\/i>, -\u00f3w<\/i>\n <\/td>\n\n st\u00ebdni-\u00f3w<\/i>\n <\/td>\n\n m\u00ebsz-\u00f3w<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Dw.\n <\/td>\n\n rol-\u00f3m<\/i>\n <\/td>\n\n st\u00ebdni-\u00f3m<\/i>\n <\/td>\n\n m\u00ebsz-\u00f3m<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Wn.\n <\/td>\n\n rol-e<\/i>\n <\/td>\n\n st\u00ebdni-e<\/i>\n <\/td>\n\n =Nz.\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Nrz.\n <\/td>\n\n rol-ami<\/i>, -ama<\/i>\n <\/td>\n\n st\u00ebdni-ami<\/i>, -ama<\/i>\n <\/td>\n\n m\u00ebsz-ami<\/i>, -ama<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n Ml.\n <\/td>\n\n rol-ach<\/i>\n <\/td>\n\n st\u00ebdni-ach<\/i>\n <\/td>\n\n m\u00ebsz-ach<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
\n W\u0142.\n <\/td>\n\n =Nz.\n <\/td>\n\n =Nz.\n <\/td>\n\n =Nz.\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n

Wed\u0142ug tych wzor\u00f3w odmniejaj\u0105 si\u0119 wszystkie rzeczowniki \u017ce\u0144skie, a wi\u0119c typ \u201etwardy\u201c (bi\u00e9da<\/i>), o temacie zako\u0144czonym na -k<\/i>, -g<\/i> (noga<\/i>), o temacie zako\u0144czonym na -c<\/i>, -dz<\/i>, -cz<\/i>, -sz<\/i>, -\u017c<\/i> (d\u00ebsza<\/i>), mi\u0119kkie (zemia<\/i>), zako\u0144czone w mianowniku liczby pojedynczej na -\u00f4<\/i> (rol\u00f4<\/i>) i na sp\u00f3\u0142g\u0142osk\u0119 (m\u00ebsz<\/i>).<\/p>\n

Cwicz\u00ebnczi<\/b><\/p>\n

1. W\u00ebbierz\u00eb z ramczi pasown\u00e9 jistniczi:<\/b><\/p>\n\n\n
\n d\u00ebsza, nog\u00f3w, ch\u00ebcz\u00eb, bi\u00e9d\u00eb, nogama, st\u00ebdni\u0105, dr\u00ebchn\u00eb, rol\u00eb\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n

Farmazyn nigd\u00eb ni m\u00f4\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 . Ona zapis\u00ebje di\u00f4b\u0142u\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 . Jego synk ni m\u00f4 pr\u00f4wdz\u00eb\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 . M\u00eb przebi\u00e9r\u00f3m\u00eb chutko\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 . Stark zdrzi w \u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 . Ji tatk robi na \u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 . Chori cz\u0142owiek ni m\u00f4 \u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 . Jida so do \u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 . <\/p>\n

2. Wpisz\u00eb jistniczi w pasownym zan\u00f4le\u017cnym prz\u00ebp\u00f4dku:<\/b><\/p>\n

M\u00eb jesma w jizba<\/b>. Oni g\u00f4daj\u0105 o ji koza<\/b>. Szt\u00ebr\u00eb krowa<\/b> s\u0105 na \u0142\u0105ce. Dzecko m\u00f4 cz\u00f4rn\u0105 g\u0105ba<\/b>. Dl\u00f4cze nie dajesz dr\u00ebchna<\/b> kwi\u00f4tk\u00f3w? <\/p>\n

3. Prze\u0142o\u017c\u00eb na kasz\u00ebbsczi podczorchniat\u00e9 polscz\u00e9 jistniczi:<\/b><\/p>\n

D\u00f4j jego \u017conie<\/u> szt\u00ebr\u00eb bulw\u00eb. J\u00f4 nie jida do pracy<\/u>. Tam ni ma jejich owiec<\/u>. Tatk m\u00f4 wield\u017c\u00e9 nogi<\/u>. Doma s\u0105 myszy<\/u>. Kol studni<\/u> rosce heltka. <\/p>\n

4. Prze\u0142o\u017c\u00eb na kasz\u00ebbsczi:<\/b><\/p>\n

Dajcie jej m\u0119\u017cowi prac\u0119. Synek ma brudn\u0105 twarz \u2013 m\u00f3wi jego matka. Kaszuba jedzie do wsi. On chce kupi\u0107 cztery krowy. W domu jest szpadel \u2013 m\u00f3wi jego dziadek. Kogucik siedzi przy kokoszce. Nasz ojciec gra w karczmie na skrzypcach. \u017bebrak ma pust\u0105 torb\u0119. Ludzie m\u00f3wi\u0105, \u017ce farmazyn to jest cz\u0142owiek, kt\u00f3ry zapisuje dusz\u0119 diab\u0142u. <\/p>\n

Cwicz\u00ebnczi w g\u00f4dce i w pisanim<\/i><\/b><\/p>\n

Dwie brz\u00f3zczi<\/b><\/p>\n

W\u00ebstrzelon\u00e9 w niebo
\ndwie sostr\u00eb<\/u> brz\u00f3zczi stoj\u0105
\nz l\u00ebbima wietewkama<\/u>;
\nw malincz\u00ebch l\u00ebstach gradz\u0105\u2026<\/p>\n

Litosc<\/u> prz\u00ebch\u00f4daj\u0105c\u00e9go
\nzab\u00f4czony podrzatk,
\nporw\u00f3n\u00e9 m\u00ebsle<\/u>
\npoczword\u00f3ny kwi\u00f4tk. <\/p>\n

Czemu t\u00eb, wietrze, szarpiesz za w\u0142os\u00eb,
\n\u0142\u017c\u00eb w\u00ebcysk\u00f4sz w jezoro wi\u00f4ld\u017c\u00e9?
\nCzemu t\u00eb, smutku, rozd\u00f4w\u00f4sz los\u00eb
\nw\u00ebrw\u00f3n\u00e9 serca pch\u00f4sz do obeld\u017ci<\/u>?<\/p>\n

Przesta\u0144ta p\u0142akac, piakn\u00e9 drzewa
\nuc\u00ebszta smutczi zymkowim l\u00ebstem
\nko s\u0142u\u0144ce je \u00eb pt\u00f4szczi spi\u00e9waj\u0105\u2026
\nnie p\u0142aczta, sostr\u00eb, piakn\u00e9 drzewa! <\/p>\n

(Stanis\u0142aw Rejter) <\/p>\n

S\u0142ow\u00f4rz<\/b>
\nbrz\u00f3zczi<\/b> – brz\u00f3zki
\ngradz\u00ebcb<\/b> – ci\u0105\u017cy\u0107, przygniata\u0107
\nko<\/b> – tu: przecie\u017c
\nl\u00ebbi<\/b> – tu: nadmiernie wysoki
\nl\u00ebst<\/b> – li\u015b\u0107
\npoczword\u00f3ny<\/b> – podeptany
\npozdrzatk<\/b> – widok
\nwietewczi<\/b> – ga\u0142\u0105zki
\nzab\u00f4czony<\/b> – zapomniany
\nzymkowi<\/b> – wiosenny<\/p>\n

Cwicz\u00ebnczi<\/i><\/b><\/p>\n

1. Przecz\u00ebt\u00f4j uw\u00f4\u017cno wi\u00e9rzta \u201eDwie brz\u00f3zczi\u201d i d\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na w\u00ebmowa samozwak\u00f3w: a, \u00f4, \u00e9, \u00eb, \u00f3. <\/p>\n

2. Przecz\u00ebt\u00f4j uw\u00f4\u017cno wi\u00e9rzta \u201eDwie brz\u00f3zczi\u201d i d\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na w\u00ebmowa zwak\u00f3w oznaczon\u00ebch l\u00ebtrama o, u. <\/p>\n

3. W\u00ebpisz\u00eb z wi\u00e9rzt\u00eb \u201eDwie brzozczi\u201d wsz\u00ebtcz\u00e9 jistniczi bia\u0142cz\u00e9go \u00f4rta. <\/p>\n

4. Podczorchniat\u00e9 w wi\u00e9rzce jistniczi odmieni wedle prz\u00ebp\u00f4dk\u00f3w. <\/p>\n

5. Jacz\u00e9 s\u0105 brz\u00f3czi? W\u00ebbierz\u00eb z ramczi pasown\u00e9 znankowniczi.<\/i><\/b> <\/p>\n\n\n
\n z\u0142ot\u00e9, piakn\u00e9, w\u00ebsocz\u00e9, papow\u00e9, sarkow\u00e9, snion\u00e9, zelon\u00e9, rozwietwion\u00e9, st\u00f4r\u00e9, \u017cel\u00f4zn\u00e9\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n

6. W jaczich s\u0142owach wi\u00e9rzt\u00eb m\u00f3m\u00eb w\u00ebmian\u00eb k : cz, g : d\u017c?<\/i><\/b><\/p>\n

Uczba sz\u00f3st\u00f4<\/u><\/b> <\/p>\n

Fabrika<\/b> <\/p>\n

<\/b><\/p>\n

Niedalek Kosc\u00e9rzn\u00eb, w \u0141ubianie, je fabrika statk\u00f3w z porcelan\u00eb i farfur\u00eb. S\u0105 tam w\u00ebr\u00f4bi\u00f3n\u00e9 talerze, tal\u00e9rz\u00ebczi, zb\u00f3n\u00eb i zb\u00f3nczi, tasczi i taseczczi \u2013 wsz\u00ebtko p\u00ebszno ozdobion\u00e9 kasz\u00ebbsczima kwiatama. Te farwn\u00e9 statczi s\u0105 zn\u00f3n\u00e9 ni\u00e9 le na Kasz\u00ebbach, ni\u00e9 le w Polsce, ale we wiele krajach. Po pr\u00f4wdze naj\u00f4 kasz\u00ebbsk\u00f4 porcelana w\u00ebzdrzi piakno, a kasz\u00ebbscz\u00e9 kwiat\u00eb cesz\u0105 l\u00ebdzy nawet w daleczi Americe.<\/p>\n

(Eugeniusz Go\u0142\u0105bk)<\/p>\n

S\u0142ow\u00f4rz<\/b><\/p>\n

daleczi<\/b> – dalekiej
\nfarfur\u00eb<\/b> – fajansu, gorszego gatunku porcelany
\nfarwn\u00e9<\/b> – barwne
\nkasz\u00ebbsczima<\/b> – kaszubskimi
\nKosc\u00e9rzn\u00eb<\/b> – Ko\u017acierzyny
\nna Kasz\u00ebbach<\/b> – na Kaszubach
\nniedalek<\/b> – niedaleko
\npiakno<\/b> – pi\u0119knie
\npo pr\u00f4wdze<\/b> – naprawd\u0119, rzeczywy\u015bcie
\nstatk\u00f3w<\/b> – naczy\u0144
\ntal\u00e9rz\u00ebczi<\/b> – talerzyki
\ntasczi<\/b> – fili\u017canki, kubki
\ntaseczczi<\/b> – fili\u017caneczki, kubeczki
\nw\u00ebr\u00f4bi\u00f3n\u00e9<\/b> – wyrabian
\nw\u00ebzdrzi<\/b> – wygl\u0105da
\nzb\u00f3nczi<\/b> – dzbanki
\nzb\u00f3n\u00eb<\/b> – dzbany <\/p>\n

Cwicz\u00ebnczi<\/b><\/p>\n

1. Odpowiedz\u00eb na zapitania:<\/b>
\nDze je kasz\u00ebbsk\u00f4 fabrika porcelan\u00eb i farfur\u00eb? Co je w \u0141ubianie w\u00ebr\u00f4bi\u00f3n\u00e9? Z cz\u00e9go sa robi w \u0141ubianie statczi? Czim s\u0105 ozdobion\u00e9 kasz\u00ebbscz\u00e9 statczi? Dze je zn\u00f3n\u00f4 kasz\u00ebbsk\u00f4 porcelana? <\/p>\n

2. Opowiedz\u00eb o fabrice porcelan\u00eb i farfur\u00eb w \u0141ubianie.<\/b> <\/p>\n

Gramatika<\/b><\/p>\n

1.<\/b> Na Kaszubach p\u00f3\u0142nocnych, \u015brodkowozachodnich i w p\u00f3\u0142nocno-zachodniej cz\u0119\u015bci Kaszub po\u0142udniowych zachowa\u0142a si\u0119, zw\u0142aszcza u starzego pokolenia, archaiczna wymowa rz<\/i>, artyku\u0142owanego z wibracj\u0105, nier\u00f3wnego \u017c<\/i>, a kontynuuj\u0105cego dawne r<\/i> mi\u0119kkie, np. taler-\u017ce<\/i>, Kosc\u00e9r-\u017cna<\/i>.<\/p>\n

2. Ch\u0142opscz\u00e9 jistniczi<\/b> – wzory odmiany<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n\n
\npojedincz\u00f4 l\u00ebczba<\/b><\/caption>\n
\nNz.\n<\/td>\n\nch\u0142op<\/i>\n<\/td>\n\nl\u00ebs<\/i>\n<\/td>\n\nstatk<\/i>\n<\/td>\n\nk\u00f3\u0144<\/i>\n<\/td>\n\nkosz<\/i>\n<\/td>\n<\/tr>\n
\nR.\n<\/td>\n\nch\u0142op-a<\/i>\n<\/td>\n\nl\u00ebs-a<\/i>\n<\/td>\n\nstatk-a<\/i>, -u<\/i>\n<\/td>\n\nkoni-a<\/i>\n<\/td>\n\nkosz-a<\/i>\n<\/td>\n
\nDw.\n<\/td>\n\nch\u0142op-u<\/i>, -owi<\/i>\n<\/td>\n\nl\u00ebs-owi<\/i>\n<\/td>\n\nstatk-owi<\/i>\n<\/td>\n\nkoni-owi<\/i>, -u<\/i>\n<\/td>\n\nkosz-owi<\/i>, -u<\/i>\n<\/td>\n<\/tr>\n
\nWn.\n<\/td>\n\nch\u0142op-a<\/i>\n<\/td>\n\nl\u00ebs-a<\/i>\n<\/td>\n\n=Nz.\n<\/td>\n\nkoni-a<\/i>\n<\/td>\n\n=Nz.\n<\/td>\n<\/tr>\n
\nNrz.\n<\/td>\n\nch\u0142op-a<\/i>, -em<\/i>\n<\/td>\n\nl\u00ebs-a<\/i>, -em<\/i>\n<\/td>\n\nstatk-a<\/i>, -em<\/i>\n<\/td>\n\nkoni-a<\/i>, -em<\/i>\n<\/td>\n\nkosz-a<\/i>, -em<\/i>\n<\/td>\n<\/tr>\n
\nMl.\n<\/td>\n\nch\u0142opi-e<\/i>\n<\/td>\n\nl\u00ebs-u<\/i>\n<\/td>\n\nstatk-u<\/i>\n<\/td>\n\nkoni-u<\/i>\n<\/td>\n\nkosz-u<\/i>\n<\/td>\n<\/tr>\n
\nW\u0142.\n<\/td>\n\nch\u0142opi-e!<\/i>\n<\/td>\n\nl\u00ebs-u!<\/i>\n<\/td>\n\nstatk-u!<\/i>\n<\/td>\n\nkoni-u!<\/i>\n<\/td>\n\nkosz-u!<\/i>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n\n\n\n\n\n\n\n\n
\nwieln\u00f4 l\u00ebczba<\/b><\/caption>\n
\nNz.\n<\/td>\n\nch\u0142op-i<\/i>\n<\/td>\n\nl\u00ebs-\u00eb<\/i>\n<\/td>\n\nstatcz-i<\/i>\n<\/td>\n\nkoni-e<\/i>\n<\/td>\n\nkosz-e<\/i>\n<\/td>\n\n<\/tr>\n
\nR.\n<\/td>\n\nch\u0142op-\u00f3w<\/i>\n<\/td>\n\nl\u00ebs-\u00f3w<\/i>\n<\/td>\n\nstatk-\u00f3w<\/i>\n<\/td>\n\nkon-i<\/i>, -\u00f3w<\/i>\n<\/td>\n\nkosz-i<\/i>, -\u00f3w<\/i>\n<\/td>\n<\/tr>\n
\nDw.\n<\/td>\n\nch\u0142op-\u00f3m<\/i>\n<\/td>\n\nl\u00ebs-\u00f3m<\/i>\n<\/td>\n\nstatk-\u00f3m<\/i>\n<\/td>\n\nkoni-\u00f3m<\/i>\n<\/td>\n\nkosz-\u00f3m<\/i>\n<\/td>\n<\/tr>\n
Wn.<\/td>\nch\u0142op-\u00f3w<\/i><\/td>\nl\u00ebs-\u00eb<\/i><\/td>\nstatcz-i<\/i><\/td>\nkoni-e<\/i><\/td>\nkosz-e<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
Nrz.<\/td>\nch\u0142op-ami<\/i>, -ama<\/i><\/td>\nl\u00ebs-ami<\/i>, -ama<\/i><\/td>\nstatk-ami<\/i>, -ama<\/i><\/td>\nkoni-ami<\/i>, -ama<\/i><\/td>\nkosz-ami<\/i>, -ama<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
Ml.<\/td>\nch\u0142op-ach<\/i><\/td>\nl\u00ebs-ach<\/i><\/td>\nstatk-ach<\/i><\/td>\nkoni-ach<\/i><\/td>\nkosz-ach<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
W\u0142.<\/td>\nch\u0142op-i!<\/i><\/td>\n=Nz.<\/td>\n=Nz.<\/td>\n=Nz.<\/td>\n=Nz.<\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n

Dob\u00f3r ko\u0144c\u00f3wek w rzeczownikach m\u0119skich zale\u017cy od znaczenia rzeczownika (\u017cywotny : nie\u017cywotny; osobowy : nieosobowy) oraz od zako\u0144czenia tematu (mi\u0119kki : twardy). Pami\u0119ta\u0107 te\u017c trzeba o zachodz\u0105cych cz\u0119sto w odmianie rzeczownik\u00f3w m\u0119skich wymianach samog\u0142oskowych. Gdy w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej rzeczownik ten ko\u0144czy si\u0119 sp\u00f3\u0142g\u0142osk\u0105 d\u017awi\u0119czn\u0105, a poprzedza j\u0105 \u00f4<\/i>, \u00e9<\/i> lub i<\/i>, y<\/i>, u<\/i>, w pozosta\u0142ych przypadkach te samog\u0142oski wymieniaj\u0105 si\u0119 odpowiednio na a<\/i>, e<\/i>, \u00eb<\/i>, np. obr\u00f4z \u2013 obrazu<\/i>, brz\u00e9g \u2013 brzegu<\/i>, dim \u2013 d\u00ebmu<\/i>, syn \u2013 s\u00ebna<\/i>.<\/p>\n

3. <\/b> Przymiotniki (znankowniczi<\/b>) \u2013 wzory odmiany:<\/p>\n

cwiard\u00e9<\/i><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
\npojedincz\u00f4 l\u00ebczba<\/b><\/caption>\n
<\/td>\nch\u0142opsczi \u00f4rt<\/b><\/td>\nbia\u0142czi \u00f4rt<\/b><\/td>\ndzecny \u00f4rt<\/b><\/td>\n<\/tr>\n
Nz.<\/td>\nm\u0142od-i<\/i><\/td>\nm\u0142od-\u00f4<\/i><\/td>\nm\u0142od-\u00e9<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
R.<\/td>\nm\u0142od-\u00e9go<\/i><\/td>\nm\u0142od-i<\/i><\/td>\nm\u0142od-\u00e9go<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
Dw.<\/td>\nm\u0142od-\u00e9mu<\/i><\/td>\n=R.<\/td>\nm\u0142od-\u00e9mu<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
Wn.<\/td>\n=Nz. lub R.<\/td>\nm\u0142od-\u0105<\/i><\/td>\nm\u0142od-\u00e9<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
Nrz.<\/td>\nm\u0142od-im<\/i><\/td>\nm\u0142od-\u0105<\/i><\/td>\nm\u0142od-im<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
Ml.<\/td>\n=Nrz.<\/td>\nm\u0142od-i<\/i><\/td>\n=Nrz.<\/td>\n<\/tr>\n
W\u0142.<\/td>\n=Nz.<\/td>\n=Nz.<\/td>\n=Nz.<\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
\nwieln\u00f4 l\u00ebczba<\/b><\/caption>\n
<\/td>\nch\u0142opskopers\u00f3nowi \u00f4rt<\/b><\/td>\nniech\u0142opskopers\u00f3nowi \u00f4rt<\/b><\/td>\n<\/tr>\n
Nz.<\/td>\nm\u0142od-i<\/i><\/td>\nm\u0142od-\u00e9<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
R.<\/td>\nm\u0142od-ich<\/i>, -\u00ebch<\/i><\/td>\nm\u0142od-ich<\/i>, -\u00ebch<\/i><\/td>\n<\/td>\n
Dw.<\/td>\nm\u0142od-im<\/i><\/td>\nm\u0142od-im<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
Wn.<\/td>\nm\u0142od-ich<\/i>, -\u00ebch<\/i><\/td>\nm\u0142od-\u00e9<\/i>
\n<\/tr>\n
Nrz.<\/td>\nm\u0142od-ima<\/i>, -\u00ebma<\/i><\/td>\nm\u0142od-ima<\/i>, -\u00ebma<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
Ml.<\/td>\nm\u0142od-ich<\/i>, -\u00ebch<\/i><\/td>\nm\u0142od-ich<\/i>, -\u00ebch<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
W\u0142.<\/td>\n=Nz.<\/td>\n=Nz.<\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n

mitcz\u00e9<\/i><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
\npojedincz\u00f4 l\u00ebczba<\/b><\/caption>\n
<\/td>\nch\u0142opsczi \u00f4rt<\/b><\/td>\nbia\u0142czi \u00f4rt<\/b><\/td>\ndzeczny \u00f4rt<\/b><\/td>\n<\/tr>\n
Nz.<\/td>\nt\u00f3n-i<\/i><\/td>\nt\u00f3n-\u00f4<\/i><\/td>\nt\u00f3ni-\u00e9<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
R.<\/td>\nt\u00f3ni-\u00e9go<\/i><\/td>\nt\u00f3n-i<\/i>, -\u00e9<\/i><\/td>\nt\u00f3ni-\u00e9go<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
Dw.<\/td>\nt\u00f3ni-\u00e9mu<\/i><\/td>\nt\u00f3n-i<\/i><\/td>\nt\u00f3ni-\u00e9mu<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
Wn.<\/td>\n=Nz. lub R.<\/td>\nt\u00f3ni-\u0105<\/i><\/td>\nt\u00f3ni-\u00e9<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
Nrz.<\/td>\nt\u00f3n-im<\/i><\/td>\nt\u00f3ni-\u0105<\/i><\/td>\nt\u00f3n-im<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
Ml.<\/td>\n=Nrz.<\/td>\nt\u00f3n-i<\/i><\/td>\n=Nrz.<\/td>\n<\/tr>\n
W\u0142.<\/td>\n=Nz.<\/td>\n=Nz.<\/td>\n=Nz.<\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
\nwieln\u00f4 l\u00ebczba<\/b><\/caption>\n
<\/td>\nch\u0142opskopers\u00f3nowi \u00f4rt<\/b><\/td>\nniech\u0142opskoperson\u00f3wi \u00f4rt<\/b><\/td>\n<\/tr>\n
Nz.<\/td>\nt\u00f3n-i<\/i><\/td>\nt\u00f3ni-\u00e9<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
R.<\/td>\nt\u00f3n-ich<\/i><\/td>\nt\u00f3n-ich<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
Dw.<\/td>\nt\u00f3n-im<\/i><\/td>\nt\u00f3n-im<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
Wn.<\/td>\nt\u00f3n-ich<\/i><\/td>\nt\u00f3ni-\u00e9<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
Nrz.<\/td>\nt\u00f3n-im\u00eb<\/i>, -ima<\/i><\/td>\nt\u00f3n-im\u00eb<\/i>, -ima<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
Ml.<\/td>\nt\u00f3n-ich<\/i><\/td>\nt\u00f3n-ich<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
W\u0142.<\/td>\n=Nz.<\/td>\n=Nz.<\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n

Wed\u0142ug tych wzor\u00f3w, mi\u0119kkiego lub twardego \u2013 w zale\u017cno\u015bci od zako\u0144czenia tematu, odmnieniaj\u0105 si\u0119 te\u017c zaimki i imies\u0142owy przymiotnikowe, cho\u0107 na p\u00f3\u0142nocy Kaszub \u0144<\/i> wymawia si\u0119 twardo: n<\/i>, np.: k\u00f3n<\/i> \u2018ko\u0144\u2019, Gdunsk<\/i>, t\u00f3ny<\/i>.<\/p>\n

  • Dod\u00f3m<\/i> jest skostnia\u0142\u0105 form\u0105 dawnej postaci przypadka rzeczownika dom<\/i> i w po\u0142\u0105czeniu z przyimkiem do<\/i> funkcjonuje jako okolicznik; nadto niekiedy dod\u00f3m<\/i> przybiera znaczenie \u2018dom\u2019, np. moje dod\u00f3m<\/i> \u2018m\u00f3j dom\u2019.<\/li>\n

    Cwicz\u00ebnczi<\/b><\/p>\n

    1. Przecz\u00ebt\u00f4j uw\u00f4\u017cno podon\u00e9 s\u0142owa i d\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na w\u00ebmowa sp\u00f3\u0142zwaka rz<\/i>:<\/b>
    \nrz\u00e9ka, rzec, rz\u00e9czuszka, warz\u00ebc, uwarz\u00ebc, uwarzim\u00eb.<\/p>\n

    2. Przecz\u00ebt\u00f4j uw\u00f4\u017cno pod\u00f3n\u00e9 s\u0142owa i d\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na w\u00ebmowa spar\u0142aczeni\u00f3w sw-<\/i><\/b>
    \nswiat, swiata, swiatu, swinia, swini, swi\u00f4dk, swiadcz\u00ebc, swiat\u0142o, kwi\u00f4tk.<\/p>\n

    3. W\u00ebbierz\u00eb z ramczi pasown\u00e9 jistniczi:<\/b><\/p>\n\n\n
    \n<\/caption>\n
    statczi, \u00f3ws, tal\u00e9rz\u00ebczi i zb\u00f3n\u00eb, sni\u00e9g, ch\u0142opama, grz\u00ebba, kwiat\u00eb, kwiatama<\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n

    To wszko je p\u00ebszno ozdobi\u00f3n\u00e9 kasz\u00ebbsczima\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 . Gbur d\u00f4 k\u00f3niowi\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.. . J\u00f3nk jidze z \u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026. do karczm\u00eb. Ni ma w koszu wi\u00e9ld\u017c\u00e9go\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 . \u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.. s\u0105 doma. Ten \u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.. nie je cz\u00ebsto bi\u00f4\u0142i. W sl\u00ebbniku s\u0105 \u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 i \u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 . Te farwn\u00e9 \u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026. sa zn\u00f3n\u00e9 ni\u00e9 le w Polsce.<\/p>\n

    4. Wpisz\u00eb pasown\u00e9 kun\u00f4szczi:<\/b><\/p>\n

    To s\u0105 bas\u2026 i skrz\u00ebpczi, i babn\u2026 . Na scanie je obr\u00f4zk\u2026 . Gburka d\u00f4 k\u00f3ni\u2026 \u00f3ws. Cz\u00e9j muzyka\u0144c\u2026 jid\u0105 na wiesel\u00e9, t\u00e9j skrz\u00ebpice sa cesz\u0105. Po szkole on jidze do las\u2026 na grz\u00ebb\u2026 . Astr\u2026 stroj\u0105 ogr\u00f3dk\u2026 . Tatk jidze dod\u00f3m sadn\u0105c sobie kol cep\u0142\u00e9go pi\u00e9ck\u2026 . M\u00ebsz je za t\u00ebma kosz\u2026 .<\/p>\n

    5. Wpisz\u00eb jistniczi w pasownym zan\u00f4le\u017cnym prz\u00ebp\u00f4dku:<\/b><\/p>\n

    J\u00f4 nie jida do tatk<\/b>. Oni maj\u0105 wi\u00e9ld\u017c\u00e9 brz\u00ebch<\/b>. Grzib<\/b> rosc\u0105 kol las<\/b>. Tam ni ma zb\u00f3nk<\/b>. Dzec\u00eb maj\u0105 cz\u00f4rn\u00e9 nos<\/b>. On m\u00f4 br\u00eble na nos<\/b>.<\/p>\n

    6. Odmieni wedle prz\u00ebp\u00f4dk\u00f3w w\u00ebra\u017cenia: modr\u00f4 kr\u00f4jna, st\u00f4ri las.<\/b><\/p>\n

    7. Prze\u0142o\u017c\u00eb na kasz\u00ebbsczi podczorchniat\u00e9 polscz\u00e9 konstrukc\u00ebje:<\/b>
    \nSzt\u00ebre bi\u00f4\u0142\u00e9 owce s\u0105 na wielkiej \u0142\u0105ce<\/u>. D\u0142ug\u0105 tyczka<\/u> je kol jego ch\u00ebcz\u00eb. On m\u00f4 wid\u0142y do gnoju<\/u>. Ma\u0142y ch\u0142opiec<\/u> sedzy na ma\u0142ym krze\u015ble<\/u>. J\u00f4 nie jem starym dziadem<\/u>. Ter\u00f4 s\u0105 dobre czasy<\/u> – G\u00f4d\u00f4 stara kobieta<\/u>. J\u00f4 nie wi\u00f4da lekkiego \u017cywota<\/u>. Dobra gospodyni<\/u> m\u00f4 wcyg porzadk.<\/p>\n

    8. Prze\u0142o\u017c\u00eb na kasz\u00ebbsczi:<\/b><\/p>\n

    Pi\u0119kne, barwne talerze, kubki i dzbanki \u015ba w fabryce w \u0141ubianie. Niedaleko jego starego domu ro\u015bnie m\u0142oda jab\u0142o\u0144. W dalekiej Ameryce \u017cyje wielu Kaszub\u00f3w. Rzeczywi\u015bcie, czasem mama \u015bpiewa pi\u0119kne ko\u0142ysanki. Zielone \u017cwierszcze graj\u0105 niedaleko lasu. Dlaczego nie dajesz ma\u0142ych talerzyk\u00f3w? Pi\u0119kna jest kaszubska kraina. Starzy ludzie m\u00f3wi\u0105, \u017ce farmazyn ma czery konie.<\/p>\n

    Cwicz\u00ebnczi w g\u00f4dce i w pisanim<\/i><\/b><\/p>\n

    Tatcz\u00ebzna<\/b><\/p>\n

    Jak\u00f4\u017c p\u00ebszn\u00f4 moja tatcz\u00ebzna,
    \nJakusz je sn\u00f4\u017ci tw\u00f3j str\u00f3j,
    \nJaku\u017c farwn\u00e9 twoje ustron\u00eb,
    \nCo tak red\u00ebje zdrok m\u00f3j!<\/p>\n

    T\u00eb zerzek\u0142i chowiesz w se pozdrzatk
    \nLas\u00eb, wado\u0142\u00eb str\u00f3d g\u00f3r,
    \nDze jak kwiat\u00eb le\u017c\u0105 przez\u00e9rn\u00e9,
    \nTrojn\u00e9 g\u0142adz\u00ebzn\u00eb jez\u00f3r.<\/p>\n

    W ce rodn\u0105 j\u00f4 cz\u00ebja choeanka,
    \nWiar\u00eb swiatli \u0142isk\u00f4 g\u00f3n,
    \nI zab\u00ebt\u00f4 dzej\u00f3w powiesc\u00f4
    \nWidny strz\u00f3d twoj\u00ebch ustr\u00f3n.<\/p>\n

    Ce wic poczestnosc odd\u00f4w\u00f3m\u00eb,
    \n\u017b\u00ebc\u00e9 nasze z tob\u0105 zd\u00f4w\u00f3m\u00eb,
    \nBo nad br\u00ebsl\u00ebj\u0105cym B\u00f4\u0142tem je
    \nNaj\u00f4 tatcz\u00ebzna i m\u00f4l!<\/p>\n

    (Jan Trepczyk)<\/p>\n

    S\u0142ow\u00f4rz<\/b><\/p>\n

    B\u00f4\u0142t<\/b> – Ba\u0142tyk
    \nbr\u00ebsl\u00ebj\u0105cy<\/b> – wzburzony, szumi\u0105cy
    \nchoranka<\/b> – piosenka
    \ncz\u00ebc<\/b> – s\u0142ysze\u0107
    \nfarwn\u00e9<\/b> – kolorowe
    \ng\u0142adz\u00ebzna<\/b> – g\u0142adko\u015b\u0107
    \ng\u00f3n<\/b> – w\u0105ski pas ziemi, tu: fragment, cz\u0119\u015b\u0107
    \n\u0142iskac<\/b> – b\u0142yszcze\u0107
    \nm\u00f4l<\/b> – pole, gospodarstwo, og\u00f3lnie: miejsce
    \np\u00ebszn\u00f4<\/b> – pi\u0119kna, wspania\u0142a
    \npoczestnosc<\/b> – cze\u015b\u0107, uznanie
    \npowiesc\u00f4<\/b> – powie\u015b\u0107, opowie\u015b\u0107
    \npozdrzatk<\/b> – widok
    \nprzezerny<\/b> – prze\u017aroczysty
    \nredowac<\/b> – radowa\u0107, cieszy\u0107
    \nrodny<\/b> – rodzinny, ojczysty
    \nsn\u00f4\u017c\u00f4<\/b> – \u015bliczna
    \nstrz\u00f3d<\/b> – w\u015br\u00f3d
    \ntatcz\u00ebzna<\/b> – ojczyzna
    \ntr\u00f3jny<\/b> – potr\u00f3jny
    \nustron\u00eb<\/b> – strony
    \nw\u0105d\u00f3\u0142<\/b> – w\u0105w\u00f3z, par\u00f3w
    \nwic<\/b> – wi\u0119c
    \nzab\u00ebti<\/b> – zapomniany
    \nzarzek\u0142i<\/b> – zaczarowany
    \nzdawac<\/b> – tu: da\u0107 \u015blub, o\u017ceni\u0107 si\u0119
    \nzdrok<\/b> – wzrok<\/p>\n

    Cwicz\u00ebnczi<\/p>\n

    1. Przecz\u00ebt\u00f4j uw\u00f4\u017cno wi\u00e9rzta \u201eTatcz\u00ebzna\u201c. D\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na w\u00ebmowa samozwak\u00f3w: a, \u00f4, \u00f3, \u00eb, \u00e9.<\/p>\n

    2. Przecz\u00ebt\u00f4j uw\u00f4\u017cno wi\u00e9rzta \u201eTatcz\u00ebzna\u201c. D\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na w\u00ebmowa zwak\u00f3w oznaczon\u00ebch l\u00ebtrama o, u.<\/p>\n

    3. Jak\u00f4 mo\u017ce b\u00ebc naj\u00f4 tatcz\u00ebzna? W\u00ebbierz\u00eb z wi\u00e9rzt\u00eb pasown\u00e9 znankowniczi.<\/p>\n

    4. Co bud\u00ebje obr\u00f4zk zemi naszi tatcz\u00ebzn\u00eb? W\u00ebbierz\u00eb z wi\u00e9rzt\u00eb pasown\u00e9 jistniczi.<\/p>\n

    5. Jacz\u00e9 zestawn\u00e9 dz\u00e9le obr\u00f4zka zemi mo\u017cesz nalezc kol se? (niedalek ch\u00ebcz\u00eb, na podw\u00f3rzim i gdze jesz)?<\/p>\n

    <\/b><\/p>\n

    <\/i><\/p>\n

    Ùczba s\u00f3dmô<\/u><\/b><\/p>\n

    P\u0142ënã pò mòrzu…..<\/b><\/p>\n

    P\u0142ënã pò mòrzu \u017cëcégò
    \nCzas corôz chùtczi nëkô \u017côdl\u00f3wc
    \nNie ùrzasnã sã wiodra lëczégò
    \nNie ùrzasnã sã gòrzu m\u00f3rz
    \nChòc czalej\u0105 chaje
    \nChòc tu\u0144cëj\u0105 wa\u0142ë
    \nChòc do tunca graje szor
    \nDali p\u0142ënie òkrãt m\u00f3j,
    \nP\u0142ë\u0144 òkrãce do str\u0105du cëchégò
    \nNie urzasnij sã wiodra lëchégò
    \nTam sku\u0144cz\u0105 sã mòrsczé tu\u0144ce
    \nTam witac naj bãdze s\u0142u\u0144ce.<\/p>\n

    (Alojzy Nagel)<\/p>\n

    S\u0142owôrz<\/b><\/p>\n

    chaje<\/b> – burze morskie, huragany
    \nchùtczi<\/b> – szybciej
    \ndali<\/b> – dalej
    \ngòrzu<\/b> – gniewu
    \nlëchégò<\/b> – z\u0142ego, lichego
    \nnëkô<\/b> – p\u0119dzi, gna
    \ns\u0142u\u0144ce<\/b> – s\u0142o\u0144ce
    \nstr\u0105du<\/b> – brzegu
    \nszor<\/b> – huragan, nawa\u0142nica
    \ntu\u0144cëj\u0105<\/b> – ta\u0144cz\u0105
    \ntu\u0144ce<\/b> – ta\u0144ce
    \nùrzasnã s\u0105<\/b> – przestrasz\u0119 si\u0119
    \nwa\u0142ë<\/b> – fale
    \nwiodra<\/b> – pogody
    \n\u017cëcégò<\/b> – \u017cycia
    \n\u017côg\u0142\u00f3wc<\/b> – \u017cag\u0142owiec<\/p>\n

    <\/p>\n

    Cwiczënk<\/b><\/p>\n

    Przedstawi nôznaczniészé mëslë wiérztë „P\u0142ënã pò mòrzu…..”<\/b><\/p>\n

    Gramatika<\/b><\/p>\n

    1.<\/b> Problem samog\u0142osek nosowych (nosowé samòzwãczi<\/b>) \u0105<\/i>, ã<\/i> wygl\u0105da w kaszubszczy\u017anie nast\u0119puj\u0105co:<\/p>\n

    \u015aladem dawnego przej\u015bcia ã<\/i> w i<\/i> lub ë<\/i> po sp\u00f3\u0142g\u0142osce mi\u0119kkiej s\u0105 istniej\u0105ce dzi\u015b, zw\u0142aszcza na p\u00f3\u0142nocy Kaszub, postacie wyraz\u00f3w bez nos\u00f3wek, np. cygniesz<\/i> – pol. ci\u0105gniesz<\/i>; przëdzesz<\/i> – pol. prz\u0119dziesz<\/i>; celëca<\/i> – pol. ciel\u0119ca<\/i>; pajiczëna<\/i> – pol. paj\u0119czyna<\/i>. Obok tego istniej\u0105 tak\u017ce formy: cãgniesz<\/i>, przãdzesz<\/i>, celãca<\/i>, pajãczëna<\/i>.<\/p>\n

    Samog\u0142oska ã<\/i> na przewa\u017caj\u0105cym obszarze, poza Puckiem i p\u00f3\u0142nocn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Wejherowskiego, brzmi jak unosowione ã<\/i> i przed sp\u00f3\u0142g\u0142oskami zwartymi i zwarto-szczelinowymi cz\u0119sto rozk\u0142ada si\u0119 na samog\u0142osk\u0119 ustn\u0105 i sp\u00f3\u0142g\u0142osk\u0119 nosow\u0105, np. \u0142ekrant<\/i>, bandze<\/i>, przed sp\u00f3\u0142g\u0142oskami szczelinowymi najcz\u0119\u015bciej zachowuje nosowo\u015b\u0107, np. ksã\u017cëc<\/i>, gãsë<\/i>, na ko\u0144cu wyrazu zwykle odnosawia si\u0119 ca\u0142kowicie, np. p\u0142ënã<\/i>, ùrzasnã sã<\/i>.<\/p>\n

    Samog\u0142oska \u0105<\/i> brzmi jak nosowe \u00f3<\/i> i cz\u0119sto rozk\u0142ada si\u0119 przed sp\u00f3\u0142g\u0142oskami zwartymi i zwarto-szczelinowymi na samog\u0142osk\u0119 ustn\u0105 i sp\u00f3\u0142g\u0142osk\u0119 nosow\u0105, np. k\u00f3nt<\/i>, str\u00f3nt<\/i>, przed sp\u00f3\u0142g\u0142oskami szczelinowymi najcz\u0119\u015bciej zachowuje nosowo\u015b\u0107, np. k\u0105sk<\/i>, g\u0105sor<\/i>, szalej\u0105<\/i>, ta\u0144cëj\u0105<\/i>.<\/p>\n

    W wielu wsiach obserwuje si\u0119 wymow\u0119 beznos\u00f3wkow\u0105, np. w gwarze sulecko-sierakowskiej: kusk<\/i> – k\u0105sk<\/i>, zrobio<\/i> – zrobi\u0105<\/i>, gasë<\/i> – gãsë<\/i> itp.<\/p>\n

    2. Jistniczi dzecnégò ôrta<\/b> – wzory odmiany:<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n\n
    \npòjedinczô lëczba<\/b><\/caption>\n
    Nz.<\/td>\nwiodr-o<\/i><\/td>\nbiczësk-ò<\/i><\/td>\nsërc-e<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
    R.<\/td>\nwiodr-a<\/i><\/td>\nbiczësk-a<\/i><\/td>\nsërc-e<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
    Dw.<\/td>\nwiodr-u<\/i><\/td>\nbiczësk-ù<\/i><\/td>\nsërc-u<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
    Wn.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n<\/tr>\n
    Nrz.<\/td>\nwiodr-ã<\/i>, -em<\/i><\/td>\nbiczësk-ã<\/i>, biczëscz-em<\/i><\/td>\nsërc-ã<\/i>, -em<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
    Ml.<\/td>\nwiodrz-e<\/i><\/td>\n= Dw.<\/td>\n= Dw.<\/td>\n<\/tr>\n
    W\u0142.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n\n\n\n\n\n\n\n\n
    \nwielnô lëczba<\/b><\/caption>\n
    Nz.<\/td>\nwiodr-a<\/i><\/td>\nbiczësk-a<\/i><\/td>\nsërc-a<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
    R.<\/td>\nwiodr-\u00f3w<\/i><\/td>\nbiczësk-\u00f3w<\/i><\/td>\nsërc-\u00f3w<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
    Dw.<\/td>\nwiodr-\u00f3m<\/i><\/td>\nbiczësk-\u00f3m<\/i><\/td>\nsërc-\u00f3m<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
    Wn.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n<\/tr>\n
    Nrz.<\/td>\nwiodr-ami<\/i>, -ama<\/i><\/td>\nbiczësk-ami<\/i>, -ama<\/i><\/td>\nsërc-ami<\/i>, -ama<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
    Ml.<\/td>\nwiodr-ach<\/i><\/td>\nbiczësk-ach<\/i><\/td>\nsërc-ach<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
    W\u0142.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
    \n<\/caption>\n
    <\/td>\npòjedinczô lëczba<\/b><\/td>\nwielnô lëczba<\/b><\/td>\n<\/tr>\n
    Nz.<\/td>\nzbò\u017c-é<\/i><\/td>\nzbò\u017c-a<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
    R.<\/td>\nzbò\u017c-égò<\/i>, -\u00f3<\/i>, -a<\/i><\/td>\nzbò\u017c-\u00f3w<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
    Dw.<\/td>\nzbò\u017c-émù<\/i>, -u<\/i><\/td>\nzbò\u017c-\u00f3m<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
    Wn.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n<\/tr>\n
    Nrz.<\/td>\nzbò\u017c-im<\/i>, -ém<\/i><\/td>\nzbò\u017c-ami<\/i>, -ama<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
    Ml.<\/td>\nzbò\u017c-u<\/i><\/td>\nzbò\u017c-ach<\/i><\/td>\n<\/tr>\n
    W\u0142.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n\n\n
    \n<\/caption>\n
    <\/td>\npòjedinczô lëczba<\/b><\/td>\nwielnô lëczba<\/b><\/td>\n<\/tr>\nNz.<\/td>\nsemi-ã<\/i><\/td>\nsemi-on-a<\/i><\/td>\n<\/tr>\nR.<\/td>\nsemi-eni-a<\/i><\/td>\nsemi-on-\u00f3w<\/i><\/td>\n<\/tr>\nDw.<\/td>\nsemi-en-i<\/i>, -owi<\/i><\/td>\nsemi-on-\u00f3m<\/i><\/td>\n<\/tr>\nWn.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n<\/tr>\nNrz.<\/td>\nsemi-eni-ã<\/i>, -em<\/i><\/td>\nsemi-on-ami<\/i>, -ama<\/i><\/td>\n<\/tr>\nMl.<\/td>\nsemi-eni-u<\/i><\/td>\nsemi-on-ach<\/i><\/td>\n<\/tr>\nW\u0142.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n\n\n
    \n<\/caption>\n
    <\/td>\npòjedinczô lëczba<\/b><\/td>\nwielnô lëczba<\/b><\/td>\n<\/tr>\nNz.<\/td>\ncel-ã<\/i><\/td>\ncel-ãt-a<\/i><\/td>\n<\/tr>\nR.<\/td>\ncel-ãc-a<\/i>, cel-ëc-a<\/i><\/td>\ncel-ãt-\u00f3w<\/i>, cel-ãt<\/i><\/td>\n<\/tr>\nDw.<\/td>\ncel-ãc-u<\/i>, cel-ëc-u<\/i><\/td>\ncel-ãt-\u00f3m<\/i><\/td>\n<\/tr>\nWn.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n<\/tr>\nNrz.<\/td>\ncel-ãc-a<\/i>, cel-ëc-a<\/i>, -em<\/i><\/td>\ncel-ãt-ami<\/i>, -ama<\/i><\/td>\n<\/tr>\nMl.<\/td>\ncel-ãc-u<\/i>, cel-ëc-u<\/i><\/td>\ncel-ãt-ach<\/i><\/td>\n<\/tr>\nW\u0142.<\/i><\/p>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n\n\n
    \nwielnô lëczba<\/b><\/caption>\n
    Nz.<\/td>\nòcz-ë<\/i><\/td>\nùsz-ë<\/i><\/td>\n<\/tr>\nR.<\/td>\nòcz-u<\/i>, -\u00f3w<\/i><\/td>\nùsz-u<\/i>, -\u00f3w<\/i><\/td>\n<\/tr>\nDw.<\/td>\nòcz-\u00f3m<\/i>, -\u00f3ma<\/i><\/td>\nùsz-\u00f3m<\/i>, -\u00f3ma<\/i><\/td>\n<\/tr>\nWn.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n<\/tr>\nNrz.<\/td>\nòcz-ama<\/i>, -ëma<\/i>, -ami<\/i><\/td>\nùsz-ama<\/i>, -ëma<\/i>, -ami<\/i><\/td>\n<\/tr>\nMl.<\/td>\nòcz-ach<\/i><\/td>\nùsz-ach<\/i><\/td>\n<\/tr>\nW\u0142.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n

    Przedstawione tu wzory prezentuj\u0105 wszystkie typy rzeczownik\u00f3w rodzaju nijakiego, a wi\u0119c twardy (wiodro<\/i>, pismo<\/i>), o temacie zako\u0144czonym na -k<\/i>, -g<\/i> (biczëskò<\/i>), na -c<\/i>, -d\u017c<\/i>, -cz<\/i>, -sz<\/i>, -\u017c<\/i> (sërce<\/i>), typ rzeczownik\u00f3w zako\u0144czonych w mianowniku liczby pojedynczej na -é<\/i>, mog\u0105cych przybiera\u0107 odmian\u0119 przymiotnikow\u0105 (\u017cëcégò<\/i> obok prostej: \u017cëcô<\/i>, zbò\u017cégò<\/i> obok prostej: zbò\u017cô<\/i>, szczescégò<\/i> obok prostej: szczescô<\/i>) i typ, w kt\u00f3rym temat rzeczownika rozszerza si\u0119 w przypadkach zale\u017cnych w stosunku do mianownika liczby pojedynczej o -en-<\/i> (semiã<\/i>, semienia<\/i>; imiã<\/i>, imienia<\/i>) i o -ãc-<\/i> (celã<\/i>, celãca<\/i>; dzecã<\/i>, dzecãca<\/i>).<\/p>\n

    Dla rzeczownik\u00f3w òczë<\/i>, ùszë<\/i> zaprezentowano wzory odmiany w liczbie mnogiej, poniewa\u017c w odr\u00f3\u017cnieniu od typowej odmiany w liczbie pojedynczej przybieraj\u0105 one tu ko\u0144c\u00f3wki charakterystyczne dla dawnej liczby podw\u00f3jnej.<\/p>\n

    3.<\/b> Przymiotniki i przys\u0142\u00f3wki (znankòwniczi<\/b> i przëczasniczi<\/b>) stopniuj\u0105 si\u0119 regularnie przez dodanie przyrostk\u00f3w -szi<\/i>, -ejszi<\/i> i -i\/-y<\/i> (czekawszi<\/i>, czekawi<\/i> obok czëscejszi<\/i>, czëscy<\/i>) w stopniu wy\u017cszym, za\u015b w stopniu najwy\u017cszym dochodzi tu przedrostek nô-<\/i> (nôceplészi<\/i>, nôcepli<\/i>; nôrzôdszi<\/i>, nôrzôdzy<\/i>).<\/p>\n

    4.<\/b> W zdaniu kaszubskim typowy jest szyk: przymiotnik + rzeczownik, np. dobri cz\u0142owiek<\/i>, mô\u0142é dzeckò<\/i>, jednak w tekstach literackich w stylu podnios\u0142ym mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 szyk: rzeczownik + przymiotnik, np. wiodra lëchégò<\/i>, str\u0105du cëchégò<\/i>.<\/p>\n

    Cwiczënczi<\/b><\/p>\n

    1. Przeczëtôj ùwô\u017cno s\u0142owa i dôj bôczenié na wëmòwã nosowich samòzwãk\u00f3w:<\/b><\/p>\n

    a) p\u0142ënã, ùrzasnã sã, Kaszëbã, jidã, wlekã, wiodã, swòjã;
    \nb) szalëj\u0105, ta\u0144cëj\u0105, skù\u0144cz\u0105, s\u0105, dadz\u0105, gôdaj\u0105, mòg\u0105;
    \nc) òkrãt, òkrãce, pieniãdze, pãk\u0142ë, zwãczi, brzãczi;
    \nd) str\u0105du, str\u0105d, k\u0105t, k\u0105tor;
    \ne) rzãsawica, rzãsk, k\u0105sk, k\u0105syczk.<\/p>\n

    2. Wëpiszë wiérztë „P\u0142ënã pò mòrzu…..” wszëtczé jistniczi dzecnégò ôrta i òdmieni je wedle przëpôdk\u00f3w.<\/b><\/p>\n

    3. Dopiszë do jistnik\u00f3w: \u017cëcé<\/i>, mòrzé<\/i>, kôzanié<\/i>, celã<\/i> znankòwniczi i òdmieni te kònstrukcëje wedle przëpôdk\u00f3w.<\/b><\/p>\n

    4. Wëbierzë z ramczi pasowné jistniczi:<\/b><\/p>\n\n\n
    \n<\/caption>\n
    pòjmaniô, òkn\u00f3w, wiodra, szëcô, niebò, k\u00f3niszcze, dzecã<\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n

    Nie ùrzasnã sã ……………… lëchégò. Nad tob\u0105 w g\u00f3rze ……………….. je mòdrawé. Tam ni ma ……………… . Mëma! – wò\u0142ô kò\u017cdé mô\u0142é ……………….. . ……………….. je zmarachòw\u00f3né. Je to w czasach prësczégò ……………….. . Ana chce kùpic maszinã do ……………….. .<\/p>\n

    5. Wpiszë jistniczi w pasowym zanôle\u017cnym przëpôdkù:<\/b><\/p>\n

    Mùzyka\u0144ce jid\u0105 z wieselé<\/b> dod\u00f3m. Ni ma ju zbò\u017cé<\/b>. Ji òkò<\/b> s\u0105 pëszné. Òn przëzérô so uchò<\/b> wô\u0142ka. Jô ni m\u00f3m szczescé<\/b> – gôdô knôp. Czéj ùbòd\u017ci jé kùrã, to abò òn je chòri, abò kùra bë\u0142a na zdechnienié<\/b>.<\/p>\n

    6. Prze\u0142o\u017cë na kaszëbsczi:<\/b><\/p>\n

    Ciel\u0119cia nie ma ko\u0142o domu – m\u00f3wi ojciec. Ubogi swoje szcz\u0119\u015bcie w torbie nosi. Muzykanci id\u0105 do domu na wesele. Mama daje dziecku chleb. Staruszek zamyka oczy. Kura przygl\u0105da si\u0119 jajom. Nie m\u00f3w brzydkich s\u0142\u00f3w! Ro\u015bnie pi\u0119knie zbo\u017ce! – m\u00f3wi dziadek.<\/p>\n

    Cwiczënczi w gôdce i w pisanim<\/i><\/b><\/p>\n

    Kaszëbsczé serce<\/b><\/p>\n

    Rôz Zymk, mi\u0142otny knôp z pô\u0142nia<\/u>, zab\u0142\u0105dzy\u0142
    \nDze lud niedé\u017cny, nie p\u0142acze, nie kòchô.
    \n\u017bôrotnô chëcz bez widu, céru w lodze,
    \nnie smiéchù, spiéwù, cep\u0142a<\/u> – le barch g\u0142ëchi.<\/p>\n

    „Ò biédny lëdze, gôdô, cë\u017c ù waju?
    \nTu dësza miarznie? Jaczé smùtkù drémna
    \nSpiéwôjta jak më tam w s\u0142u\u0144cewim kraju,
    \nTa schòwa mdze w\u00f3m widno, cep\u0142o, jamno.”<\/p>\n

    Biédné no w chëczach lëdztwò<\/u>, czéjbë niemé
    \nNa bòsczé swiozë gòsca le sã blésczi
    \nA czéj zaspiéwô\u0142 jim zymkòw\u0105 spiéwã.<\/p>\n

    Rzechòtelë sã z ni, wënëkalë òd se,
    \nI bùten widu chëcz – Kaszëbsczé serce
    \nTë jes m\u00f3j p\u0142acz, a wstid, ë b\u00f3l do smiercë.<\/p>\n

    (Stefan Bieszk)<\/p>\n

    S\u0142wôrz<\/b><\/p>\n

    barch<\/b> – sza\u0142
    \nbez céru<\/b> – bez wygl\u0105du
    \nbùten<\/b> – na zewn\u0105trz, zewn\u0119trzy
    \nchëcz<\/b> – chata
    \ndrémny<\/b> – mocny, silny
    \npô\u0142nie<\/b> – po\u0142udnie
    \nrechòtac sã<\/b> – \u015bmia\u0107 si\u0119, cieszy\u0107 si\u0119
    \nwënëkac<\/b> – wyrzuci\u0107
    \nwid<\/b> – \u015bwiat\u0142o
    \nzymk<\/b> – wiosna
    \nmi\u0142otny<\/b> – mi\u0142y, przyjemny
    \nniedé\u017cny<\/b> – nie\u017car\u0142oczny
    \n\u017côrotny<\/b> – biedny, n\u0119dzny<\/p>\n

    Cwiczënczi<\/p>\n

    1. Przeczëtôj ùwô\u017cno wiérztã „Kaszëbsczé serce”. Dôj bôczenié na wëmòwã samòzwãk\u00f3w: a, é, ô, \u00f3.<\/p>\n

    2. Przeczëtôj ùwô\u017cno wiérztã „Kaszëbsczé serce”. Dôj bôczenié na wëmòwã zwãk\u00f3w òznaczonëch lëtrama ò, ù.<\/p>\n

    3. Pòdczorchniãté w wiérzce jistniczi òdmieni wedle przëpôdk\u00f3w.<\/p>\n

    4. Do pòdczorchniãtëch jistnik\u00f3w dopiszë pasowné znankòwniczi.<\/p>\n

    <\/i><\/b><\/p>\n

    Przik\u0142ôd: serce – chòré, dobré.<\/p>\n

    5. Znankòwniczi z òstatnégò cwiczënka pòdzelë na realné (np. serce chòré) i metafòrowé (dobr\u00e9).<\/i><\/b><\/p>\n

    \u00d9czba \u00f3sm\u00f4<\/b><\/u><\/p>\n

    \u00d2dliczanka<\/b><\/p>\n

    Jeden, dwa \u2013 p\u00f2j le sa;
    \ntrz\u00eb, szt\u00ebr\u00eb \u2013 st\u00f4r\u00e9 m\u00ebr\u00eb;
    \npi\u00e3c, szesc \u2013 dobrze zjesc;
    \ns\u00e9tm\u00eb, \u00f2sm\u00eb \u2013 dze m\u00eb jesm\u00eb;
    \ndzewi\u00e3c, dzes\u00e3c \u2013 w wi\u00f4ld\u017cim miesce.<\/p>\n

    (S\u0142ownik Sychty)<\/p>\n

    S\u0142ow\u00f4rz<\/b><\/p>\n

    m\u00ebr\u00eb<\/b> – konie (podardl.)
    \n\u00f2sm\u00eb<\/b> – osiem
    \np\u00f2j le sa!<\/b> – czod\u017a tu! chod\u017a no tu!
    \ns\u00e9tm\u00eb<\/b> – siedem
    \nwi\u00f4ld\u017cim<\/b> – wielkim<\/p>\n

    <\/p>\n

    Gramatika<\/b><\/p>\n

    1.<\/b> W kaszubszczy\u017anie mamy liczebniki (wielniczi)<\/b> g\u0142\u00f3wne (jeden, dwa, trz\u00eb, szt\u00ebr\u00eb, pi\u00e3c, szesc), porz\u0105dkowe (pierszi, dr\u00ebd\u017ci, trzecy, czwi\u00f4rti, pi\u0105ti, sz\u00f3sti) i zbiorowe (dw\u00f2je, troje, czwioro, pi\u0144coro, szescoro).<\/p>\n

    Przik\u0142adow\u00e9 wielniczi<\/b>: jeden, dwa, trz\u00eb, szt\u00ebr\u00eb, sto, t\u00ebs\u0105c, m\u00ebli\u00f3n<\/i>.<\/p>\n\n\n
    \n
    <\/td>\nch\u0142opsczi \u00f4rt<\/b><\/td>\nbia\u0142czi \u00f4rt<\/b><\/td>\ndzecny \u00f4rt<\/b><\/td>\n<\/tr>\njeden<\/b><\/td>\n<\/tr>\nNz.<\/td>\njeden<\/i><\/td>\njedn-\u00f4<\/i><\/td>\njedn-\u00e9<\/i><\/td>\n<\/tr>\nR.<\/td>\njedn-\u00e9gò<\/i><\/td>\njedn-y<\/i><\/td>\njedn-\u00e9gò<\/i><\/td>\n<\/tr>\nDw.<\/td>\njedn-\u00e9mù<\/i><\/td>\n= R.<\/td>\njedn-\u00e9mù<\/i><\/td>\n<\/tr>\nWn.<\/td>\n= Nz. lub = R.<\/td>\njedn-\u0105<\/i><\/td>\n= Nz.<\/td>\n<\/tr>\nWn.<\/td>\n= Nz. lub = R.<\/td>\njedn-\u0105<\/i><\/td>\n= Nz.<\/td>\n<\/tr>\nNrz.<\/td>\njedn-ym<\/i><\/td>\n= Wn.<\/td>\njedn-ym<\/i><\/td>\n<\/tr>\nMl.<\/td>\n= Nrz.<\/td>\n= R.<\/td>\n= Nrz.<\/td>\n<\/tr>\nWn.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n<\/tr>\n<\/td>\n<\/tr>\ndwa<\/b><\/td>\n<\/tr>\nNz.<\/td>\ndwaj<\/i> lub dwaji<\/i> (do os\u00f3b)
    \ndwa<\/i> (nie do os\u00f3b)<\/td>\n    		dwie<\/i><\/td>\ndwa<\/i><\/td>\n<\/tr>\nR.<\/td>\ndwùch<\/i><\/td>\ndwùch<\/i><\/td>\ndwùch<\/i><\/td>\n<\/tr>\nDw.<\/td>\ndw\u00f3ma, dwùma, dwiema<\/i><\/td>\ndw\u00f3ma, dwùma, dwiema<\/i><\/td>\ndw\u00f3ma, dwùma, dwiema<\/i><\/td>\n<\/tr>\nWn.<\/td>\n= Nz. lub = R.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= R.<\/td>\n<\/tr>\nNrz.<\/td>\ndw\u00f3ma, dwùma, dwiema<\/i><\/td>\ndw\u00f3ma, dwùma, dwiema<\/i><\/td>\ndw\u00f3ma, dwùma, dwiema<\/i><\/td>\n<\/tr>\nMl.<\/td>\ndwùch<\/i><\/td>\ndwùch<\/i><\/td>\ndwùch<\/i><\/td>\n<\/tr>\nW\u0142.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n<\/tr>\n<\/td>\n<\/tr>\ntrzë

    \nsztërë<\/b><\/td>\n<\/tr>\n    		Nz.<\/td>\ntrzej<\/i> lub trzeji, trzë<\/i>
    \nsztërzej<\/i> lub sztërzeji, sztërë <\/i>(do os\u00f3b)
    \ntrzë, sztërë<\/i> (nie do os\u00f3b)<\/td>\n    		dwie<\/i><\/td>\ndwa<\/i><\/td>\n<\/tr>\nR.<\/td>\ntrzech, sztërzech<\/i><\/td>\ntrzech, sztërzech<\/i><\/td>\ntrzech, sztërzech<\/i><\/td>\n<\/tr>\nDw.<\/td>\ntrzema, sztërzema<\/i><\/td>\ntrzema, sztërzema<\/i><\/td>\ntrzema, sztërzema<\/i><\/td>\n<\/tr>\nWn.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n<\/tr>\nNrz.<\/td>\ntrzema, sztërzema<\/i><\/td>\ntrzema, sztërzema<\/i><\/td>\ntrzema, sztërzema<\/i><\/td>\n<\/tr>\nMl.<\/td>\ntrzech, sztërech<\/i><\/td>\ntrzech, sztërech<\/i><\/td>\ntrzech, sztërech<\/i><\/td>\n<\/tr>\nW\u0142.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n\n\n
    \n
    Nz.<\/td>\nsto<\/i><\/td>\ntës\u0105c<\/i><\/td>\nmili\u00f3n<\/i><\/td>\n<\/tr>\nR.<\/td>\nsta<\/i><\/td>\ntës\u0105ca<\/i><\/td>\nmili\u00f3na<\/i><\/td>\n<\/tr>\nDw.<\/td>\nstu<\/i><\/td>\ntës\u0105cu<\/i><\/td>\nmili\u00f3nowi<\/i><\/td>\n<\/tr>\nWn.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n<\/tr>\nNrz.<\/td>\nst-a, -em<\/i><\/td>\ntës\u0105c-a, -em<\/i><\/td>\nmili\u00f3n-a, -em<\/i><\/td>\n<\/tr>\nMl.<\/td>\nstu<\/i><\/td>\ntës\u0105cu<\/i><\/td>\nmili\u00f3nie<\/i><\/td>\n<\/tr>\nW\u0142.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n= Nz.<\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n

    Liczebniki porz\u0105dkowe odmnieniaj\u0105 si\u0119 jak przymiotniki.<\/p>\n

    Liczebniki zbiorowe (dw\u00f2je<\/i>, dw\u00f2jga<\/i>, troje<\/i>, trojga<\/i>, trojg\u00f9<\/i>) wyst\u0119puj\u0105 w kaszubszczy\u017anie stosunkowo rzadko dla oznaczenia istot niedoros\u0142ych, np. dw\u00f2je cel\u00e3t<\/i>, r\u00f3\u017cnej p\u0142ci, np. dw\u00f2je l\u00ebdzy<\/i> lub dla rzeczownik\u00f3w wyst\u0119puj\u0105cych tylko w liczbie mnogiej (dw\u00f2je dwi\u00e9rzi<\/i>). Cz\u0119sto jednak pojawia si\u0119 tu liczebnik g\u0142\u00f3wny, np. dwa cel\u00e3ta<\/i>.<\/p>\n

    Przy tworzeniu liczebnik\u00f3w z\u0142o\u017conych, tak g\u0142\u00f3wnych jak i porz\u0105dkowych, stosuje si\u0119 cz\u0119sto inny szyk ni\u017c w polszczy\u017anie, np. jeden dwadzesce<\/i> obok dwadzesce jeden<\/i>; dwadzesti pierszi<\/i> i dwadzesce pierszi<\/i> obok jeden dwadzesti<\/i>.<\/p>\n

    2.<\/b> Rozka\u017anik od czasownika jic<\/i> brzmi p\u00f3j<\/i>, bi\u00f4j<\/i> lub bi\u00e9j<\/i>, cz\u0119sto pojawia si\u0119 on z partyku\u0142\u0105 le<\/i> w znaczeniu chod\u017a no!<\/i> lub p\u00f3j<\/i> (p\u00f2j<\/i>) le sa!<\/i> – chodx no tu!<\/i><\/p>\n

    3.<\/b> W kaszubszczy\u017anie na oznaczenie wieku u\u017cywa si\u0119 konstrukcji: pi\u00e3c<\/i>, s\u00e9tm\u00eb lat st\u00f4ri<\/i> jako odpowiednika polskiego: ma pi\u0119\u0107<\/i>, siedem lat<\/i>. Jest to kalka z j\u0119zyka niemieckiego: er ist f\u00fcnf, sieben Jahre alt<\/i>.<\/p>\n

    Cwicz\u00ebnczi<\/b><\/p>\n

    1. \u00d2dmieni wedle prz\u00ebp\u00f4dk\u00f3w k\u00f2nstrukc\u00ebje<\/b>: szt\u00ebr\u00eb bia\u0142czi, szt\u00ebrz\u00ebj malarze, szt\u00ebr\u00eb \u00f2kna.<\/p>\n

    2. Zapisz\u00eb s\u0142owno g\u0142\u00f3wn\u00e9 wielniczi<\/b>: 28, 31, 42, 67, 101, 117, 124, 146, 162, 195, 206, 1333, 2426.<\/p>\n

    3. \u00d2dmieni wedle prz\u00ebp\u00f4dk\u00f3w k\u00f2nstrukc\u00ebje<\/b>: dr\u00ebd\u017ci st\u00f3\u0142k, czwi\u00f4rt\u00f4 \u00f2wca, s\u00f3dm\u00e9 \u00f2kno.<\/p>\n

    4. Wpisz\u00eb g\u0142\u00f3wn\u00e9 wielniczi w pasownym zan\u00f4le\u017cnym prz\u00ebp\u00f4dk\u00f9<\/b>:
    \n\u00d2n jidze z 4 kn\u00f4pama. Gb\u00f9r m\u00f4 9 \u00f2wc\u00f3w. T\u00e9n stark ni m\u00f4 1 nod\u017ci. K\u00f3\u0144 m\u00f4 4 nod\u017ci, a jednak s\u00e3 czas\u00e3 p\u00f2tknie. J\u00f4 jem 16 lat st\u00f4r\u00f4.<\/p>\n

    5. Wpisz\u00eb p\u00f2rz\u0105dk\u00f2w\u00e9 wielniczi w pasowym zan\u00f4le\u017cnym prz\u00ebp\u00f4dk\u00f9<\/b>:
    \nJ\u00f4 jem 2. W\u0142\u00f4dk sedzy w 3. jizbie. Ten 3. k\u00f9r\u00f4szk je baro m\u00f4\u0142i. M\u00ebmka ju m\u00ebje 4. \u00f2kno. To je ju 12. \u00f2kr\u00e3t, co j\u00f4 g\u00f2 widz\u00e3 dzys na m\u00f2rzu.<\/p>\n

    6. Wpisz\u00eb zbi\u00e9rn\u00e9 wielniczi w pasownym zan\u00f4le\u017cnym prz\u00ebp\u00f4dk\u00f9<\/b>:
    \nM\u00ebmka spi\u00e9w\u00f4 2 dzecom \u017cu\u017c\u00f3nk\u00e3. Nie widz\u00e3 3 k\u00f2c\u00e3t k\u00f2l ch\u00ebcz\u00eb. Tatk mal\u00ebje 4 dwi\u00e9rzi. Dzys\u00f4 ni ma 25 dzecy w szk\u00f2le \u2013 g\u00f4d\u00f4 szk\u00f3lny. Jid\u00e3 k\u00f9pic 2 b\u00f9ks\u00f3w \u2013 g\u00f4d\u00f4 Barnim. Jignac s\u00e3 prz\u00ebz\u00e9r\u00f4 7 cel\u00e3t\u00f3m.<\/p>\n

    7. Prze\u0142o\u017c\u00eb na kasz\u00ebbsczi<\/b>:
    \nJanek ma 28 lat. Na \u0142\u0105ce pasie si\u0119 siedmioro ciel\u0105t. To jest jej pierwsze dziecko. Jej mama ma 54 lata. On jest w si\u00f3dmym niebie. Chod\u017a tu! \u2013 prosi mama swego synka. Czasem mam 5 lekcji. Kupi\u0142am 4 wielkie kury. W domu jest 5 dzieci. 2 kobiety id\u0105 do mojego domu.<\/p>\n

    Cwiecz\u00ebnczi w g\u00f4dce i w pisanim<\/i><\/b><\/p>\n

    \u00d2 \u00f9lgach<\/b><\/p>\n

    Chcesz miec \u00f9lg\u00e3 w p\u00f2datk\u00f9, t\u00e9j r\u00f3b tak, \u017ceb\u00eb c\u00eb k\u00f3\u0144 ab\u00f2 krowa pad\u0142a, b\u00f2 m\u00f9szisz miec jak\u0105s przicz\u00ebn\u00e3. A czej to wsz\u00ebtk\u00f2 za ma\u0142o, t\u00e9j t\u00ebpni s\u00f3m, a bia\u0142ka tw\u00f2ja zw\u00ebsk\u00f2 za ce n\u00f4le\u017cn\u0105 \u00f9lg\u00e3.<\/p>\n

    T\u00e9j le pisz\u00eb p\u00f2d\u00f4w, ale m\u00f9szisz g\u00f2 dobrze \u00f9dokaznic i dac 10 z\u0142ot\u00ebch skarb\u00f2w\u00e9g\u00f2.<\/p>\n

    Czej za dwie niedzele c\u00eb prz\u00ebsl\u0105 \u00f2drzeczno, t\u00e9j pisz\u00eb zastany p\u00f2d\u00f4w i d\u00f4j z\u00f4s 10 z\u0142ot\u00ebch. Za rok dost\u00f3niesz 100 z\u0142ot\u00ebch \u00f9ld\u017ci, ale jes stracy\u0142 na p\u00f2daw\u00eb 150 z\u0142ot\u00ebch. tacz\u00e9 \u00f9ld\u017ci s\u0105 dobr\u00e9 dl\u00f4 b\u00f2gat\u00ebch, ale ni\u00e9 dl\u00f4 bi\u00e9dn\u00ebch.
    <\/br><\/p>\n

    Ale jesz d\u00f4 jinszi \u00f4rt \u00f9lg\u00f3w. Gw\u00ebsn\u00f4 bia\u0142ka \u00f2d Kartuz dosta w p\u00f3\u0142 g\u00f2dz\u00ebnie ja\u017c 9 \u00f9lg\u00f3w. A b\u00eb\u0142o to h\u00e9w\u00f2 tak:<\/p>\n

    – Jad\u00e3 do ban\u00e3 z L\u00e3b\u00f2rga do L\u00ebni. Wl\u00f4z\u0142 jem w przed\u00e9l dosc p\u00f9sti, le jedna bia\u0142ka tam sedza i w\u00ebz\u00e9ra bez \u00f2kno. Nie widza, jak jem wl\u00f4z\u0142 i m\u00ebsla, \u017ce le d\u00ebcht sama b\u00eb\u0142a. Ban r\u00ebszi\u0142. Za chwilk\u00e3 bia\u0142ka da\u0142a ze se z t\u00eb\u0142u dosc niek\u00f9lturalny g\u0142os i rzek\u0142a sama do se:<\/p>\n

    – Ach! Co to za \u00f9b\u00ebtn\u00f4 \u00f9lga!<\/p>\n

    Blisko Roz\u0142az\u00ebna sp\u0142odz\u00eb\u0142a dr\u00ebg\u0105 d\u00ebcht b\u00ebln\u0105 \u00f9lg\u00e3, przed N\u00f4wczem trzec\u0105 i czwi\u00f4rt\u0105, przed K\u00e3trz\u00ebnem pi\u0105t\u0105 i sz\u00f3st\u0105, a przed L\u00ebni\u0105 jesz trz\u00eb.<\/p>\n

    T\u00e9j j\u00f4 ni m\u00f3g\u0142 w\u00ebtrz\u00ebmac i d\u00f4\u0142 jem \u00f2 se znac. A na bia\u0142ka s\u00e3 \u00f2bchlast\u0142a i spita:<\/p>\n

    – Jesce w\u00eb ju tu d\u0142ug\u00f2?<\/p>\n

    – Jo, jo, bia\u0142k\u00f2, ju prz\u00eb ti pierszi \u00f9ldze.<\/p>\n

    Ban prz\u00ebscygn\u0105\u0142 na banowiszczu w L\u00ebni, j\u00f4 w\u00ebl\u00f4z\u0142, a na bia\u0142ka jacha dali ze sw\u00f2jima \u00f9lgama.<\/p>\n

    B\u00f4cz\u00eb bab\u00f2, b\u00f4cz\u00eb str\u00ebch\u00f9,
    \n\u00f9l\u017c\u00eb sobie \u2013 le p\u00f2 c\u00ebch\u00f9!
    \nChcem\u00eb le so za\u017c\u00ebc!<\/p>\n

    (Aleksander Labuda)<\/p>\n

    Nie zab\u00e3dz\u00eb!!!<\/u><\/b>
    \nw\u00ebtrz\u00ebmac \u2013 w\u00ebtrzim\u00f3m<\/u><\/p>\n

    S\u0142ow\u00f4rz<\/b><\/p>\n

    ban(a)<\/b> – poci\u0105g
    \nbanowiszcze<\/b> – dworzec kolejowy, stacja
    \nd\u00ebcht<\/b> – w\u0142a\u015bnie
    \ngw\u00ebs<\/b> – na pewno
    \ngw\u00ebsn\u00f4<\/b> – jaka\u015b, pewna
    \n\u00f2bchlastn\u0105c s\u00e3<\/b> – obr\u00f3ci\u0107 si\u0119 gwa\u0142townie w ty\u0142
    \n\u00f2drzeczno<\/b> – w odpowiedzi
    \n\u00f4rt<\/b> – rodzaj, gatunek
    \np\u00f2d\u00f4w<\/b> – podanie, wniosek
    \nprzedz\u00e9l<\/b> – przedzia\u0142
    \nt\u00ebpn\u0105c<\/b> – umrze\u0107, zdechn\u0105\u0107
    \n\u00f9b\u00ebtny<\/b> – przyjemny
    \nudokaznic<\/b> – uzasadni\u0107<\/p>\n

    Cwicz\u00ebnczi<\/p>\n

    1. Przecz\u00ebt\u00f4j \u00f9w\u00f4\u017cno feliet\u00f3n \u201e\u00d2 \u00f9lgach\u201d. D\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na w\u00ebm\u00f2w\u00e3 sam\u00f2zw\u00e3k\u00f3w: a, \u00e9, \u00eb, \u00f4, \u00f3.<\/p>\n

    2. Przecz\u00ebt\u00f4j \u00f9w\u00f4\u017cno feliet\u00f3n \u201e\u00d2 \u00f9lgach\u201d, D\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na w\u00ebm\u00f2w\u00e3 zw\u00e3k\u00f3w \u00f2znaczon\u00ebch l\u00ebtrama \u00f2, \u00f9.<\/p>\n

    3. Wielniczi z feliet\u00f3na zapisz\u00eb s\u0142owno.<\/p>\n

    4. Wielniczi z feliet\u00f3na \u00f2dmieni wedle prz\u00ebp\u00f4dk\u00f3w.<\/p>\n

    5. Jacz\u00e9 znaczenia s\u0142owa \u00f9lga jes nal\u00f4z\u0142 w feliet\u00f3nie? P\u00f2d\u00f4j insz\u00e9 przik\u0142ad\u00eb wieleznaczn\u00ebch s\u0142ow\u00f3w.<\/b><\/i><\/p>\n

    Przik\u0142\u00f4d: cz\u00ebc<\/b> 1. \u2019s\u0142ysze\u0107\u2019<\/i> 2. \u2019czu\u0107\u2019<\/i><\/p>\n

    Ùczba dziewi\u0105tô<\/u><\/h4>\n

    Chòjnowi ch\u0142op<\/b><\/p>\n

    Bé\u0142 rôz jeden ch\u0142op, co w lese robi\u0142 i ni miô\u0142 dzecy. Tak òn sobie wëc\u0105\u0142 z chòjnë ch\u0142opa, szed\u0142 dod\u00f3m i w\u0142o\u017ci\u0142 gò bia\u0142ce w \u0142\u00f3\u017ckò. Tam ten ch\u0142op òb noc ò\u017ci\u0142, a \u017ce to bë\u0142o na Môrcëna, to òni mu delë miono Môrcën. Môrcën wz\u0105\u0142 seczerã i szed\u0142 z tatkã w las drzewo rãbic. Wiérno tatkòwi pòmôgô\u0142 i dëtczi zarobioné òddôwô\u0142, a s\u00f3m òstô\u0142 w lese. Ò tegò czasu òn sã òpiekùje wszëtczima rãbcama, co robi\u0105 w lese. (SGK)<\/p>\n

    S\u0142owôrz<\/b><\/p>\n

    bia\u0142ce<\/b> – kobiece, \u017conie
    \nchòjnowi ch\u0142op<\/b> – duch opieku\u0144czy mieszkaj\u0105cy w lesie sosnowym
    \ndelë<\/b> – dali
    \ndëtczi<\/b> – pieni\u0105dze
    \ndod\u00f3m<\/b> – do domu
    \njeden<\/b> – pewien
    \nmiono<\/b> – imi\u0119
    \nòb noc<\/b> – w nocy, przez noc, podczas nocy
    \nòstô\u0142<\/b> – zosta\u0142
    \nr\u0105bca<\/b> – drwal
    \nrãbic<\/b> – r\u0105ba\u0107
    \nwiérno<\/b> – wiernie
    \nwszetczima<\/b> – wszystkimi
    \n(z) chòjnë<\/b> – (z) sosny<\/p>\n

    Cwiczënczi<\/b><\/p>\n

    1. Òdpòwiedzë na zapitania:<\/b><\/p>\n

    a) Chto to je rãbca?
    \nb) Dlôcze rãbca wëc\u0105\u0142 sobie ch\u0142opa z chòjnë?
    \nc) Dze rãbca jegò w\u0142o\u017ci\u0142?
    \nd) Co sã sta\u0142o z ch\u0142opã z chòjnë na Môrcëna?
    \ne) Dlôczë bia\u0142ka i rãbca delë ch\u0142opù z chojnë miono Môrcën?
    \nf) Co Môrcën robi\u0142 z tatkã?
    \ng) Dze òstô\u0142 ch\u0142op z chòjnë?<\/p>\n

    2. Òpòwiedzë akùratno pòwiôstkã „Chòjnowi ch\u0142op”.<\/p>\n

    <\/b><\/p>\n

    Gramatika<\/b><\/p>\n

    1. Czasnik miec<\/i> – ùsz\u0142i prosti czas<\/b><\/p>\n\n\n\n\n\n
    pojedinczô lëczba<\/b><\/caption>\n
    \n<\/td>\n\n ch\u0142opsczi ôrt<\/b>\n <\/td>\n\n bia\u0142czi ôrt<\/b>\n <\/td>\n\n dzecny ôrt<\/b>\n <\/td>\n<\/tr>\n
    \n 1.\n <\/td>\n\n jô miô\u0142<\/i>\n <\/td>\n\n jô mia\u0142a<\/i>\n <\/td>\n\n ———-<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
    \n2.\n <\/td>\n\n të miô\u0142<\/i>\n <\/td>\n\n të mia\u0142a<\/i>\n <\/td>\n\n ———-<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
    \n 3.\n <\/td>\n\n òn miô\u0142<\/i>\n <\/td>\n\n òna mia\u0142a<\/i>, mia<\/i>\n <\/td>\n\n òno mia\u0142o<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n\n\n\n\n\n
    wielnô lëczba<\/b><\/caption>\n
    \n<\/td>\n\n ch\u0142opskòpers\u00f3nowi ôrt <\/b>\n <\/td>\n\n niech\u0142opskòpers\u00f3nowi ôrt<\/b>\n <\/td>\n<\/tr>\n
    \n 1.\n <\/td>\n\n më mielë<\/i>, ma mia\u0142a<\/i>\n <\/td>\n\n më mia\u0142ë<\/i>, ma mia\u0142a<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
    \n2.\n <\/td>\n\n wa mia\u0142a<\/i>\n <\/td>\n\n wa mia\u0142a<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
    \n 3.\n <\/td>\n\n òni mielë<\/i>\n <\/td>\n\n òne mia\u0142ë<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n

    Wë mielë<\/i> – forma grzeczno\u015bciowa<\/p>\n

    W formach tego czasu brak informacji o osobie, konieczne zatem staje si\u0119 tu u\u017cycie zaimka osobowego, np. të miô\u0142<\/i>. W kaszubszczy\u017anie zaimek osobowy towarzyszy czasownikowi do\u015b\u0107 cz\u0119sto, tak\u017ce wtedy, gdy o osobie informuje ko\u0144c\u00f3wka czasownika, np. jô sedzã<\/i>.<\/p>\n

    Przy tworzeniu czasu przesz\u0142ego pami\u0119ta\u0107 nale\u017cy o nast\u0119puj\u0105cych zasadach:<\/p>\n

    – ô<\/i>, wystepuj\u0105ce w rodzaju m\u0119skim przed koncowym -\u0142<\/i>, wymienia si\u0119 w pozosta\u0142ych rodzajach na -a-<\/i> lub czasem -e-<\/i> w liczbie mnogiej, np. miô\u0142 – mia\u0142a – mielë<\/i>.<\/p>\n

    – -i-<\/i> i -u-<\/i> wystepuj\u0105ce w rodzaju m\u0119skim przed koncowym -\u0142<\/i> wymieniaj\u0105 si\u0119 w pozosta\u0142ych rodzajach na -ë-<\/i>, np. mi\u0142<\/i>, më\u0142a<\/i>; czu\u0142<\/i>, czë\u0142a<\/i>.<\/p>\n

    – Czasownik bëc<\/i>, wyst\u0119pujacy w rodzaju m\u0119skim jako bi\u0142<\/i> (w tekstach literackich regularnie zapisywany jako bé\u0142<\/i>), w \u017ce\u0144skim bë\u0142a<\/i> itd., pojawia si\u0119 tak\u017ce w rodzaju m\u0119skim czasu przesz\u0142ego jako bë\u0142<\/i> przez podobie\u0144stwo do pozosta\u0142ych rodzaj\u00f3w.<\/p>\n

    – W rodzaju \u017ce\u0144skim ko\u0144cowe -a\u0142a<\/i> lub -ã\u0142a<\/i> cz\u0119sto u\u0142ega \u015bci\u0105gni\u0119ciu do -a<\/i> lub ã<\/i>, np. òna mia<\/i>, wzã<\/i>. Pisarze kaszubscy rozszerzaj\u0105 to zjawisko na rodzaj nijaki i w liczbie mnogiej, np. òni<\/i>, òno<\/i>, òne stoja<\/i>, òno sã sta<\/i>.<\/p>\n

    – Gdy ko\u0144cowe -\u0142<\/i> poprzedzane jest sp\u00f3\u0142g\u0142osk\u0105, nie wymawia si\u0119 go, a wi\u0119c szet<\/i> (szed\u0142<\/i>), ùmar<\/i> (ùmar\u0142<\/i>).<\/p>\n

    2. W Kaszubszczy\u017anie wyst\u0119puje przyimek òb<\/i>, nadaj\u0105cy s\u0105siednim rzeczownikom znaczenie czasowe, t\u0142umaczony jako ’przez, w ci\u0105gu, podczas’<\/i>, por. òb noc<\/i>.<\/b><\/p>\n

    Cwiczënczi<\/b><\/p>\n

    1. Przeczëtôj ùwô\u017cno s\u0142owa i dôj bôczenié na jejich kùnôszczi:<\/b> szed\u0142<\/i>, rzek\u0142<\/i>, ùmar\u0142<\/i>, ni\u00f3s\u0142<\/i>, zamk\u0142<\/i>.<\/p>\n

    2. Wëpiszë z pòwiôtczi „Chòjnowi ch\u0142op” czasniczi w ùsz\u0142im czasu i zamieni je na czasniczi w ternym czasu.<\/b><\/p>\n

    3. Wpiszë pasowné pòstacëjë wëpòmò\u017cnégò s\u0142owa b ë c w ùsz\u0142im czasu:<\/b><\/p>\n

    J\u00f3nk……………………..16 lat stôri. Mëmka i tatk……………………..w pòniedzo\u0142k na tôrgù. Më………………………kòl jegò chëczë. Jô…………………….wczerô doma. ………………………të we wt\u00f3rk w \u0141ubianie? Wa……………………..pòd lasã.<\/p>\n

    4. Wpiszë przënale\u017cné pòstacëje czasnika ò s t a c w ùsz\u0142im czasu:<\/b><\/p>\n

    Ana……………………..dzysô doma. Më wczerô……………………….ù cotczi. Wa……………………ù starka. Jô……………………ù drëchnë. Të……………………ù drëcha. Òni………………….kòl wùja.<\/p>\n

    5. Pòdczorchniãté czasniczi zamieni na przënôle\u017cné pòstacëje ùsz\u0142égò czasu:<\/b><\/p>\n

    Rãbca rãbic w lese. Më przëniesc kùcha. Wa dac mù chléb. Òna dostac òd òjca pùpã. Jô napisac lëst. Mëmka ë tatk kùpic darënczi.<\/p>\n

    6. Prze\u0142o\u017cë na kaszëbsczi:<\/b><\/p>\n

    Kura siedzia\u0142a na piecu i nios\u0142a jajka. Mama \u015bpiewa\u0142a synkowi ko\u0142ysank\u0119. Kto\u015b ci\u0105g\u0142e gra\u0142 na \u0142\u0105ce. On przyszed\u0142 do chaty i zjad\u0142 kolacj\u0119. Ludzie m\u00f3wili, \u017ce ona siedzia\u0142a ko\u0142o domu. Widzia\u0142em jego ciotk\u0119 w Koszcierzynie. Ewa ci\u0105gle wygl\u0105da\u0142a przez okno. Wzi\u0119\u0142am dzbanki z kaszubskimi, barwnymi kwiatami.<\/p>\n

    „\u017bëcé i przigòdë Remùsa”<\/b> (ùriwk)<\/p>\n

    Czwôrtk wëszed\u0142 ze zawitrzn\u0105 zorz\u0105, jak niedzela. Pe\u0142no bë\u0142o na òbòrze s\u0142u\u0144ca. Bëd\u0142o sã klészczë\u0142o z chlew\u00f3w na pa\u017cãc, kùrë sã ùgônia\u0142ë za b\u0105czkami. Jezoro szklë\u0142o sã jak òbsëpané \u017cëwimi skrami. Kònie pôrska\u0142ë, czej jem zak\u0142ôdô\u0142 je do wòza. Marta sz\u0142a z bãbòrszczem do jezora, przëstanã\u0142a kò\u0142 mie. A jô ni miô\u0142 òdwôd\u017ci patrzëc ji w òczë, le òdwr\u00f3cony plec\u00f3ma zak\u0142ôdô\u0142 jem pòstr\u00f3nczi za òrcziczi.<\/p>\n

    (Aleksander Majkowski)<\/p>\n

    S\u0142owôrz<\/b><\/p>\n

    b\u0105czk<\/b> – trzmiel
    \nbãbòruszk<\/b> – wiaderko
    \nklészczëc sã<\/b> – tu: wychodzi\u0107
    \npa\u017cãc<\/b> – \u0142\u0105ka
    \npòstr\u00f3nk<\/b> – postronek<\/p>\n

    Nie zabãdzë!!!<\/b>
    \nzak\u0142adac–zak\u0142ôdô\u0142<\/u><\/p>\n

    Cwiczënczi<\/p>\n

    1. Przeczëtôj ùwô\u017cno ùriwk i dôj bôczenié na sp\u00f3\u0142zwãczi i samòzwãczi.<\/p>\n

    2. Wëpiszë z ùriwka pòwiesce Majkòwsczégò czasniczi w ùsz\u0142im czasu i òpiszë, w jaczi s\u0105 pers\u00f3nie i lëczbie.<\/p>\n

    3. Pòdzelë te czasniczi na pòd\u00f3né w ùsz\u0142im czasu prostim i s\u0142o\u017conym.<\/p>\n

    4. Westrz\u00f3d tich czasnik\u00f3w nalezë te, co òpisëj\u0105 rësznotã.
    <\/b><\/i>
    \nPrzik\u0142ôd: sz\u0142a – jic<\/p>\n

    5. Z pòmoc\u0105 s\u0142owôrza nalezë jiné taczé czasniczi.
    <\/b><\/i>
    \nPrzik\u0142ôd: biegac, nëkac, szpacerowac.<\/p>\n

    Uczba dzes\u0105t\u00f4<\/u><\/h4>\n

    Rozmiszlani\u00e9 Ceynow\u00eb<\/b> (fragment, 1923)<\/p>\n

    Na d\u00f3\u0142 s\u00e3 ju schil\u00f4 m\u00f2je \u017c\u00ebc\u00e9,
    \nna wieczern\u00e9 jidze g\u00f3n\u00eb,
    \ni jem s\u00f3m, d\u00ebcht \u00f2p\u00f9szczony,
    \n\u00f2m\u00f2tany w zam\u00ebszleniu.
    \nD\u00f4wnij jak cz\u00e9j d\u0105b jem stoj\u00f4\u0142 w b\u00f2rze,
    \ni s\u00e3 m\u00f2cow\u00f4\u0142em z b\u00f9rz\u0105,
    \ni s\u00e3 nie p\u00f2dd\u00f4\u0142em w zuchternosc\u00eb,
    \nch\u00f2cy las s\u00e3 d\u017c\u0105\u0142 jak lich\u00f2tn\u00e9 zb\u00f2\u017c\u00e9.
    \nAle dzys \u2013 j\u00f4 p\u00f2g\u00f2rzelnik –
    \njak cz\u00e9j k\u00f2min \u00f2czadzony stoj\u00e3
    \nwestrz\u00f3d rum\u00f2wiska.
    \nPierwij jak cz\u00e9j m\u00f4\u0142ni\u00f4
    \nj\u00f4 \u017cem rozdar\u0142 chm\u00f9r\u00eb
    \nna k\u00f2m\u00f9dnym niebie
    \ni jak wizer skamienia\u0142i
    \ns\u00f4d\u0142 jem na rozstajny drodze.
    \nNiech m\u00f4 wiad\u0142o m\u0142od\u00e9 p\u00f2k\u00f2leni\u00e9,
    \n\u017cem so w\u00f4\u017c\u00eb\u0142 p\u0142\u00ebn\u0105c procem pr\u0105du,
    \nw\u0142\u00f4sn\u0105 deptac stegn\u00e3 bez \u00f9g\u00f2r\u00eb.<\/p>\n

    (Jan Karnowski) <\/p>\n

    S\u0142ow\u00f4rz<\/b><\/p>\n

    bez<\/b> – przez
    \nch\u00f2cy<\/b> – cho\u0107, chocia\u017c
    \ncz\u00e9j<\/b> – jaki, jaki\u015b
    \nd\u00ebcht<\/b> – zupe\u0142nie, ca\u0142kiem
    \nd\u00f4wnij<\/b> – dawniej
    \nd\u017c\u0105\u0142<\/b> – gi\u0105\u0142
    \ng\u00f3n\u00e9<\/b> – w\u0105skie, d\u0142ugie pasy pola, zagony
    \nk\u00f2m\u00f9dnym<\/b> – mglistym, pochmurnym
    \nlich\u00f2tn\u00e9<\/b> – liche, s\u0142abe
    \nm\u00f4\u0142ni\u00f4<\/b> – b\u0142yskawica bez grzmotu
    \np\u00f2g\u00f2rzelnik<\/b> – pogorzelec
    \nprocem<\/b> – naprzeciw, naprzeciwko, wobec, w por\u00f3wnaniu, w stosunku do
    \nrum\u00f2wiska<\/b> – warstwy ziemi, kt\u00f3r\u0105 zdejmuje si\u0119 przed wydobywaniem torfu
    \nstegn\u00e3<\/b> – \u015bcie\u017ck\u0119
    \nwestrz\u00f3d<\/b> – w \u015brodku
    \nwiad\u0142o<\/b> – wiadomo\u015b\u0107, wie\u015b\u0107
    \nwieczern\u00e9<\/b> – wieczorne
    \nwizer<\/b> – wskaz\u00f3wka zegara
    \nzuchternosc\u00eb<\/b> – odwadze, dzielno\u015bci, waleczno\u015bci, zuchwa\u0142o\u015bci<\/p>\n

    Cwicz\u00ebnk<\/b><\/p>\n

    Przedstawi n\u00f4znaczni\u00e9sz\u00e9 m\u00ebsl\u00eb wi\u00e9rzt\u00eb \u201eRozmiszlani\u00e9 Ceynow\u00eb\u201d.<\/b><\/p>\n

    Gramatika<\/b><\/p>\n

    1. Czasnik \u2013 \u00f9szli z\u0142o\u017c\u00f3ny czas<\/b><\/p>\n

    W kaszubszczy\u017anie u\u017cywa\u0142o si\u0119 niegdy\u015b, dzi\u015b stosowanego ju\u017c tylko przez literat\u00f3w, w \u017cywej mowie nie wyst\u0119puj\u0105cego, archaicznego czasu przesz\u0142ego s\u0142o\u017conego. Tworzy si\u0119 go, bior\u0105c odpowiednie formy czasu tera\u017aniejszego s\u0142owa posi\u0142kowego b\u00ebc<\/i> i dodaje si\u0119 do nich form\u0119 czasu przesz\u0142ego w\u0142a\u015bciwego czasownika, np.:<\/p>\n\n\n\n\n\n
    pojedincz\u00f4 l\u00ebczba<\/b><\/caption>\n
    \n<\/td>\n\n ch\u0142opsczi \u00f4rt<\/b>\n <\/td>\n\n bia\u0142czi \u00f4rt<\/b>\n <\/td>\n\n dzecny \u00f4rt<\/b>\n <\/td>\n<\/tr>\n
    \n 1.\n <\/td>\n\n (j\u00f4) jem stoj\u00f4\u0142<\/i>\n <\/td>\n\n (j\u00f4) jem stoja\u0142a<\/i>\n <\/td>\n\n ———————\n <\/td>\n<\/tr>\n
    \n 2.\n <\/td>\n\n (t\u00eb) jes stoj\u00f4\u0142<\/i>\n <\/td>\n\n (t\u00eb) jes stoja\u0142a<\/i>\n <\/td>\n\n ———————-\n <\/td>\n<\/tr>\n
    \n 3.\n <\/td>\n\n (\u00f2n) stoj\u00f4\u0142<\/i>\n <\/td>\n\n (\u00f2na) stoja\u0142a<\/i>\n <\/td>\n\n (\u00f2no) stoja\u0142o<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n\n\n\n\n\n
    wieln\u00f4 l\u00ebczba<\/b><\/caption>\n
    \n<\/td>\n\n ch\u0142opsk\u00f2pers\u00f3nowi \u00f4rt<\/b>\n <\/td>\n\n niech\u0142opsk\u00f2pers\u00f3nowi \u00f4rt<\/b>\n <\/td>\n<\/tr>\n
    \n 1.\n <\/td>\n\n (m\u00eb) jesm\u00eb stojal\u00eb lub
    \n(ma) jesma stoja\u0142a<\/i>\n <\/td>\n    		\n (m\u00eb) jesm\u00eb stoja\u0142\u00eb lub
    \n(ma) jesma stoja\u0142a<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
    \n 2.\n <\/td>\n\n (wa) jesta stoja\u0142a<\/i>\n <\/td>\n\n (wa) jesta stoja\u0142a<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
    \n 3.\n <\/td>\n\n (\u00f2ni) stojel\u00eb<\/i>\n <\/td>\n\n (\u00f2ne) stoje\u0142\u00eb<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n

    (W\u00eb) jesce stojel\u00eb<\/i> – forma grzeczno\u015bciowa<\/p>\n

    2.<\/b> Niekt\u00f3re czasowniki, np. stoj\u00f4\u0142<\/i>, b\u00f2j\u00f4\u0142 s\u00e3<\/i> wyst\u0119puj\u0105 w starej d\u0142ugiej formie, kt\u00f3ra w polszczy\u017anie uleg\u0142a skr\u00f3ceniu: sta\u0107<\/i>, ba\u0107 si\u0119<\/i>.<\/p>\n

    3.<\/b> Niekiedy na po\u0142udniowych Kaszubach, zw\u0142aszcza na Zaborach, dodaje si\u0119 do form czasu przesz\u0142ego ko\u0144c\u00f3wki osobowe, np. s\u00e3 m\u00f2cow\u00f4\u0142em<\/i>, s\u00e3 nie p\u00f2dd\u00f4\u0142em<\/i> – konstrukcje te wydaj\u0105 si\u0119 polonizmami. <\/p>\n

    4.<\/b> Pod wp\u0142ywem dialektu kociewskiego i borowiackiego u\u017cywa si\u0119 form z wtr\u0105conym \u017cem<\/i>, np. \u017cem s\u00e3 w\u00f4\u017c\u00eb\u0142<\/i>. Dodaje si\u0119 je w 1. i 2. osobie liczby pojedynczej i mnogiej (\u017cem<\/i>, \u017ces<\/i>, \u017cesm\u00eb<\/i>, \u017cesta<\/i>, \u017cesce<\/i>).<\/p>\n

    Cwicz\u00ebnczi<\/b><\/p>\n

    1. W\u00ebpisz\u00eb z wi\u00e9rzt\u00eb \u201eRozmiszlani\u00e9 Ceynow\u00eb\u201d czasniczi:<\/b><\/p>\n

    a) w ternym czasu i zamieni je na czasniczi w \u00f9sz\u0142im czasu;
    \nb) w \u00f9sz\u0142im czasu i zamieni je na czasniczi w ternym czasu.<\/p>\n

    2. W\u00ebpis\u00f3n\u00e9 z wierzt\u00eb \u201eRozmiszlani\u00e9 Ceynow\u00eb\u201d czasniczi w \u00f9sz\u0142im czasu wpisz\u00eb w pasown\u0105 p\u00f2zyc\u00ebj\u0105 w ramce:<\/b><\/p>\n\n\n\n
    \n\u00f9sz\u0142i prosti czas
    \n\u00f4rt: j\u00f4 pis\u00f4\u0142<\/i>\n <\/td>\n    		\n \u00f9sz\u0142i z\u0142o\u017cony czas
    \n(m\u00f2wn\u00f4 archajizna)
    \n\u00f4rt: j\u00f4 jem pis\u00f4\u0142<\/i>\n <\/td>\n    		\n\u00f9sz\u0142i czas
    \nz wtr\u0105conym s\u0142ow\u00e3 \u017cem<\/i>
    \n\u00f4rt: j\u00f4 \u017cem pis\u00f4\u0142<\/i>\n <\/td>\n<\/tr>\n
    \n

    \n <\/td>\n

    		\n <\/td>\n\n <\/td>\n<\/table>\n

    3. W p\u00f2d\u00f3nych p\u00f2jedincz\u00ebch zdaniach czasniczi w \u00f9sz\u0142im prostim czasu zamieni na czasniczi w \u00f9sz\u0142im z\u0142o\u017conym czasu:<\/b><\/p>\n

    Wczor\u00f4 t\u00eb b\u00eb\u0142 doma. Anuszka s\u00ebpa jima z\u00f4rnka. Anka baro k\u00f2cha\u0142a k\u00f2k\u00f2szczi. \u00d2ni chcel\u00eb s\u00e3 zap\u00f2znac. \u00d2ne g\u00f4da\u0142\u00eb cz\u00ebsto p\u00f2 kasz\u00ebbsk\u00f9. Wick ch\u00f2dzy\u0142 z dr\u00ebd\u017cima kn\u00f4pama do szk\u00f2\u0142\u00eb. J\u00f4 s\u00e3 nie p\u00f2dd\u00f4\u0142 w zuchternosc\u00eb. T\u00eb pis\u00f4\u0142 l\u00ebst do m\u00ebmczi.<\/p>\n

    4. P\u00f2d\u00f3n\u00e9 zgr\u00ebbiali nie\u00f2znaczniczi zamieni na pasown\u00e9 p\u00f2stac\u00ebje \u00f9sz\u0142\u00e9g\u00f2 czasu: prosteg\u00f2 \u00eb z\u0142o\u017con\u00e9g\u00f2:<\/b><\/p>\n

    Tatk i syn b\u00f9dowac<\/b> d\u00f3mk. \u00d2ni mi\u0142osno zdrzec<\/b> so w \u00f2cz\u00eb. Wa\u0142a p\u00f2rwac<\/b> statk. J\u00f4 stojec<\/b> westrz\u00f3d rum\u00f2wiska. M\u00eb g\u00f2 jesz nie s\u0142\u00ebchac<\/b>. \u00d2na z b\u00f3lu i \u017ca\u0142osc\u00eb wep\u0142akac<\/b> so \u00f2cz\u00eb. Wa s\u00e3 bic<\/b> w piers\u00eb.<\/p>\n

    5. Prze\u0142o\u017c\u00eb na kasz\u00ebbszczi:<\/b><\/p>\n

    Staruszek pomaga\u0142 im budowa\u0107 chat\u0119. Dawniej wielki d\u0105b r\u00f3s\u0142 w borze. Ania siada przy rozstajnej drodze. Statek szybko p\u0142yn\u0105\u0142 pod pr\u0105d. B\u0142yskawica rozdar\u0142a chmur\u0119 na mglistym niebie. \u017bona mia\u0142a wiadomo\u015b\u0107 od m\u0119\u017ca. Szli\u015bcie w\u0105sk\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105 do domu. Na zagonie siedzia\u0142 zaj\u0105c.<\/p>\n

    Cwicz\u00ebnczi w g\u00f4dce i pisanim<\/i><\/b><\/p>\n

    Wie\u017ca k\u00f2le m\u00f2ji drod\u017ci<\/b><\/p>\n

    M\u00f2\u017ce chc\u00f4\u0142 jem s\u00e3 sp\u00ebtac
    \nwczas baro
    \nczem\u00f9 ta wie\u017ca
    \nstrz\u00e9lanim wch\u00f4d\u00f4
    \ndo nieba
    \nle ju t\u00e9j
    \ncz\u00e9j we mnie jesz mieszk\u00f4\u0142
    \nbaro strachl\u00ebwi
    \n\u00eb m\u00f4\u0142i cz\u0142owiek
    \nwk\u00f3\u0142 mie czu\u0142 jem
    \n\u017ce p\u00ebtac
    \nta wie\u017ca \u00f2gromna
    \nnie trzeba
    \nnie
    \ntrzeba<\/br><\/br><\/p>\n

    P\u00f3zni
    \nto wi\u00e9m ju na pewno
    \npr\u00f4wdz\u00ebwie serdeczno
    \npit\u00f4\u0142 jem
    \nl\u00ebdzy
    \nchto wie\u017ci
    \nk\u00f2le m\u00f2ji drod\u017ci
    \nd\u00f4\u0142 t\u00ebl\u00e9 m\u00f2c\u00eb
    \nt\u00e9\u017c strachu
    \n\u017ce syg\u00f4
    \nja\u017c w wiecznosc<\/p>\n

    Pit\u00f4\u0142 jem dali
    \nk\u00f2le m\u00f2ji drod\u017ci
    \n\u00f2 wsz\u00ebtcz\u00e9 kroczi
    \nco sz\u0142e
    \nze mn\u0105
    \nw t\u00e3 stron\u00e3
    \ndze mieszk\u00f4\u0142
    \ntak baro d\u00f4wno
    \nPr\u00f4wdz\u00ebwi Cz\u0142owiek<\/p>\n

    Nicht mnie
    \np\u00f2wiedzec ni m\u00f3g\u0142
    \njak ten
    \nc\u00e3\u017cczi kal\u00e9nd\u00f4rz
    \nm\u00f3g\u0142 jem t\u0105 drog\u0105
    \nwedle wie\u017ci doniesc
    \nP\u00f2dobno
    \njednak p\u00f2dobno
    \nwie\u017ci k\u00f2le m\u00f2ji drod\u017ci
    \nnicht nigd\u00eb
    \nna m\u00f2je szczesc\u00e9
    \nt\u00e9\u017c le p\u00f2dobno
    \nnie zwali<\/p>\n

    Tem\u00f9 wstec jid\u00e3
    \nt\u0105 trudn\u0105 drog\u0105
    \nr\u00f4z tam
    \nr\u00f4z tu
    \nwk\u00f3\u0142 wie\u017ci
    \nkrocy
    \n\u00eb da\u0142i<\/p>\n

    (Jan Piepka)<\/p>\n

    S\u0142ow\u00f4rz<\/b><\/p>\n

    krocy<\/b> – tu: bli\u017cej
    \nwstec<\/b> – wci\u0105\u017c, ustawicznie
    \nsygac<\/b> – si\u0119ga\u0107<\/p>\n

    Nie zab\u00e3dz\u00eb!!!<\/b>
    \np\u00ebtac s\u00e3 \u2013 pit\u00f4\u0142 s\u00e3<\/u><\/p>\n

    Cwicz\u00ebnczi<\/p>\n

    1. Przecz\u00ebt\u00f4j \u00f9w\u00f4\u017cno wi\u00e9rzt\u00e3 \u201eWie\u017ca k\u00f2le m\u00f2ji drod\u017ci\u201d J Piepczi. D\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na w\u00ebm\u00f2w\u00e3 sam\u00f2zw\u00e3k\u00f3w: a, \u00e9, \u00eb, \u00f4, \u00f3.<\/p>\n

    2. Przecz\u00ebt\u00f4j \u00f9w\u00f4\u017cno wi\u00e9rzt\u00e3 \u201eWie\u017ca k\u00f2le m\u00f2ji drod\u017ci\u201d J. Piepczi. D\u00f4j b\u00f4czeni\u00e9 na w\u00ebm\u00f2w\u00e3 zw\u00e3k\u00f3w \u00f2znaczon\u00ebch l\u00ebtrama \u00f2, \u00f9.<\/p>\n

    3. W\u00ebpisz\u00eb z wi\u00e9rzt\u00eb czasniczi w \u00f9sz\u0142im prostim i z\u0142o\u017conym czasu. \u00d9\u0142o\u017c\u00eb z nima zdania.<\/p>\n

    4. W\u00ebpisz\u00eb z tekstu znank\u00f2wniczi i zamiona. Rzecz\u00eb, zo \u00f2ne naz\u00e9waj\u0105.<\/i><\/b>
    \nPrzik\u0142\u00f4d: m\u00f4\u0142i cz\u0142owiek, \u00f2gromn\u00f4 wie\u017ca<\/p>\n

    5. P\u00f2m\u00ebs\u0142\u00eb, jaczi je cz\u0142owiek proc\u00ebm wie\u017c\u00eb i jak \u00f2n s\u00e3 zmieni\u00f4. <\/b><\/i><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Podr\u0119cznik dopuszczony do u\u017cytku szkolnego przez ministra w\u0142a\u015bciwego do spraw o\u015bwiaty i wpisany do wykazu podr\u0119cznik\u00f3w szkolnych i ksi\u0105\u017cek pomocniczych do kszta\u0142cenia og\u00f3lnego i do nauczania j\u0119zyka kaszubskiego na poziomie klas V-VI szko\u0142y podstawowej oraz gimnazjum na podstawie recenzji rzeczoznawc\u00f3w: … \u041d\u0430\u0441\u0442\u0430\u0432\u0438\u0442\u0435 \u0441\u0430 \u0447\u0438\u0442\u0430\u045a\u0435\u043c →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":63,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-238","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-jzyk--jazek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaszebi.rastko.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/238","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaszebi.rastko.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaszebi.rastko.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaszebi.rastko.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaszebi.rastko.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=238"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kaszebi.rastko.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/238\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaszebi.rastko.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=238"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaszebi.rastko.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=238"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaszebi.rastko.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=238"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}