Przek\u0142ady z innych j\u0119zyk\u00f3w na kaszubski zacz\u0119\u0142y si\u0119 w po\u0142owie XIX w. (F. Ceynowa1<\/a> <\/small><\/sup>), ale nigdy nie by\u0142o ich zbyt wiele, szczeg\u00f3lnie za\u015b z j\u0119zyka polskiego, co wynika\u0142o zapewne z faktu, \u017ce Kaszubi polski doskonale znaj\u0105, jest to bowiem ich j\u0119zyk oficjalny. Prze\u0142omowe znaczenie mog\u0105 na tym polu mie\u0107 t\u0142umaczenia E. Go\u0142\u0105bka Nowego Testamentu<\/i> (Go\u0142\u0105bek) 2<\/a><\/small><\/sup> i S. Jankego Sonet\u00f3w krymskich<\/i> (Treder 1999).<\/p>\n Translacje Ewangelii na kaszubski spotka\u0142y si\u0119 z do\u015b\u0107 \u017cyw\u0105 reakcj\u0105. Ich analizie sporo prac po\u015bwi\u0119cili j\u0119zykoznawcy. Artyku\u0142 F. Klugego informuje og\u00f3lnie o historycznym i geograficznym pod\u0142o\u017cu t\u0142umacze\u0144 w zwi\u0105zku z rozwojem pi\u015bmiennictwa kaszubskiego, a ponadto prezentuje t\u0142umaczy: ks. F. Grucz\u0119 i E. Go\u0142\u0105bka3<\/a> <\/small><\/sup> (Kluge 1994). O translacji z \u0142aciny F. Gruczy z 1992 r. (Grucza) kilka rozpraw napisa\u0142 E. Breza, ujmuj\u0105c poza zagadnieniami og\u00f3lnymi sporo kwestii szczeg\u00f3\u0142owych, m.in. dotycz\u0105cych leksyki, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 przy tym do \u0142aciny i greki (Breza1994, 1995). J. Treder pisa\u0142 o obu przek\u0142adach \u0142\u0105cznie, rozpatruj\u0105c je jako realizacje wcze\u015bniej znanych dwu odr\u0119bnych opcji rozwoju kaszubszczyzny literackiej (Treder 1996). W podobnym kierunku sz\u0142y te\u017c badania K. Sroki, interesuj\u0105cego si\u0119 szczeg\u00f3lnie stopniem tzw. idiosynkratyzmu (tj. odr\u0119bno\u015bci) obu translacji, zar\u00f3wno w obr\u0119bie samej kaszubszczyzny jak i w zestawieniu z polszczyzn\u0105; pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 metod\u0105 eksperymentu, wyzyskuj\u0105c kompetencje j\u0119zykowe kilku respondent\u00f3w-Kaszub\u00f3w (Sroka 1995, 1996, 1999).<\/p>\n Tutaj zamierzono przyjrze\u0107 si\u0119 bli\u017cej podobnym problemom og\u00f3lnym wy\u0142\u0105cznie na materiale frazeologicznym, wybieraj\u0105c do analizy obrazowe frazeologizmy tzw. biblijne z Ewangelii \u015bw. Marka 4<\/a><\/small><\/sup>, w trzecim ju\u017c t\u0142umaczeniu na kaszubski, mianowicie z greki o. dra A. Sikory (Sikora) 5<\/a><\/small><\/sup>. R\u00f3wnocze\u015bnie jednak por\u00f3wnuje si\u0119 je z postaciami obecnymi w przek\u0142adach Gruczy i Go\u0142\u0105bka, a w dalszym tle widzi si\u0119 tak\u017ce pol-skie 6<\/a><\/small><\/sup>. Aby jednak uzyska\u0107 pe\u0142niejszy obraz zwi\u0105zk\u00f3w mi\u0119dzy wszystkimi t\u0142umaczeniami, postanowiono uwzgl\u0119dni\u0107 tak\u017ce niekt\u00f3re frazeologizmy niebiblijne. Frazeologizm ujmuje si\u0119 szeroko, obejmuj\u0105c poza wyra\u017ceniami, zwrotami i frazami te\u017c przys\u0142owia i sentencje. Przez biblijne rozumie si\u0119 tu frazeologizmy motywowane genetycznie tre\u015bciami i kontekstami biblijnymi.<\/p>\n Por\u00f3wnywanie tekst\u00f3w biblijnych szczeg\u00f3lnie w zakresie frazeologii jest zaj\u0119ciem wdzi\u0119cznym, gdy\u017c frazeologizmy biblijne w znacznej mierze nale\u017c\u0105 do internacjonalizm\u00f3w. Nie dziw zatem, \u017ce i w translacjach na kaszubski uderzaj\u0105ca jest w tym zakresie znaczna jednolito\u015b\u0107. Zaznaczy\u0107 trzeba, \u017ce nie przecz\u0105 temu systemowe r\u00f3\u017cnice7<\/a> <\/small><\/sup> mi\u0119dzy j\u0119zykami (zw\u0142aszcza spokrewnionymi) w zakresie fonetyki, widoczne nieraz w ortografii, np. pòstawic<\/i> : postawi\u0107<\/i>, ùszë<\/i> : uszy<\/i>, rozdzar\u0142<\/i> : rozdar\u0142<\/i>, chto<\/i> : kto<\/i>; morfologii, np. korcã<\/i> : korcem<\/i>, <\/i>môta<\/i> : macie<\/i>, nog\u00f3w<\/i> : n\u00f3g<\/i>, wôrtny<\/i> : wart<\/i>; sk\u0142adni, np. we\u0144c w Bò\u017cé kr\u00f3lestwo<\/i> : wej\u015b\u0107 do kr\u00f3lestwa Bo\u017cego<\/i> (te\u017c szyk wyraz\u00f3w) czy liczne w zakresie leksyki, np. lëpë<\/i> : wargi<\/i>, ruchna<\/i> : szaty<\/i>, lëchtôrz<\/i> : \u015bwiecznik<\/i>, tatczëzna<\/i> : ojczyzna<\/i>. Istotne z kolei by\u0107 mog\u0105 r\u00f3\u017cnice tej natury mi\u0119dzy przek\u0142adami w tym samym j\u0119zyku, tutaj szczeg\u00f3lnie kaszubskim literackim jako in statu nascendi, a zatem w ma\u0142ym stopniu znormalizowanym, mianowicie fonetyczne, np. czelich<\/i> : czelëch<\/i>, roz(d)rzeszec<\/i>; morfologiczne, np. pasterza<\/i> : pasturza<\/i>, ca\u0142o<\/i> : celszcze<\/i>, nama<\/i> : n\u00f3m<\/i>; sk\u0142adniowe, np. tak warôjta<\/i>, <\/i>ji\u017ce…<\/i> : bôczta<\/i>, <\/i>bò…<\/i> – i zw\u0142aszcza liczne s\u0142ownikowe, np. arastni<\/i> : òbrodzajny<\/i>, kaméla<\/i> : wielb\u0142\u0105d<\/i>, rolô<\/i> : zemia<\/i>, trzasn\u0105c<\/i> : uderzëc<\/i> itd. Przewa\u017cnie s\u0105 one przejawem w pe\u0142ni \u015bwiadomej preferencji przez translatora (pisz\u0105cego) okre\u015blonych w\u0142a\u015bciwo\u015bci lokalnych (zwykle zarazem w opozycji do przek\u0142ad\u00f3w polskich) w kreowaniu odmiany literackiej j\u0119zyka; kwestia ta nas tutaj zajmuje.<\/p>\n Z interesuj\u0105cego nas punktu widzenia wyekscerpowane z Ewangelii \u015bw. \u0141ukasza frazeologizmy uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w cztery grupy:<\/p>\n I. frazeologizmy biblijne tak samo oddane przez 3 t\u0142umaczy; jednocze\u015bnie s\u0105 one identyczne lub bliskie polskim<\/b> (5): <\/p>\n pòstawic pòd kòrcã 4,21\/ postawi\u0107 pod korcem BT, por. chowa\u0107<\/i>, <\/i>trzyma\u0107 pod korcem<\/i> Gody\u0144 87 i kry\u0107 \u015bwiat\u0142o…<\/i> wg Mt 5,15; od 1696 NKP II 146;<\/p>\n Môta òczë a nie widzyta; môta ùszë a nie czëjeta 8,18\/ Macie oczy, a nie widzicie, macie uszy, a nie s\u0142yszycie BT, por. Gody\u0144 112 przys\u0142owie, te\u017c Jr 5,21, a cz. 1. z zapisami od 1620 NKP II 715;<\/p>\n chto nie je procëm nama, je z nama 9,40 (Sikora, Grucza8<\/a> <\/small><\/sup>) = chto nie je procëm n\u00f3m, nen je z nama (Go\u0142\u0105bek)\/ Kto bowiem nie jest przeciwko nam, ten jest z nami BT (por. te\u017c Mt 12,30; od 1886 NKP I 224);<\/p>\n rozdzar\u0142 swòje ruchna 14,63\/ rozdar\u0142 swoje szaty BT (por. Est 4,1, Rdz 37,34); por. to w znaczeniu: ‘oburza\u0107 si\u0119 na co (cz\u0119sto ob\u0142udnie)’ Skor II 46;<\/p>\n jak òwce, co ni maj\u0105 pasturza 6,34 (Sikora, Go\u0142\u0105bek) = … pasterza (Grucza)\/ jak owce nie maj\u0105ce pasterza BT; por. Ugod\u017a w…<\/i> 1861 NKP II 827;<\/p>\n Dodajmy tutaj zwrot niebiblijny<\/b>: wëstawic na pr\u00f3bã 8,11 (Sikora, Go\u0142\u0105bek, Grucza)\/ wystawi\u0107 go na pr\u00f3b\u0119 BT, por. Skor II 695.<\/p>\n II. frazeologizmy biblijne to\u017csame lub bliskie u Sikory i Go\u0142\u0105bka, wyka-zuj\u0105ce wi\u0119ksze r\u00f3\u017cnice u Gruczy i zwykle wobec polskich<\/b> (13):<\/p>\n ùcza\u0142ëch w Pismionach 2,6 (Sikora, Go\u0142\u0105bek)\/ uczonych w Pi\u015bmie BT, Gody\u0144 160 : ùcza\u0142ëch w Pjismje<\/u> (Grucza);<\/p>\n strzãsëta pich z wajich nog\u00f3w 6,11 (Sikora)\/ strz\u0105\u015bnijcie proch z n\u00f3g waszych = … n\u00f3g (Go\u0142\u0105bek) : strãpcëta<\/u> pjich z wajich nog\u00f3w (Grucza); strz\u0105sn\u0105\u0107<\/i>, rzad. ksi\u0105\u017ck. strzepn\u0105\u0107 proch\/ py\u0142 z sanda\u0142\u00f3w<\/i> ‘zerwa\u0107 z czym\u015b’ Mt 10,14; Mk 6,11, \u0141k 9,5 Gody\u0144 128;<\/p>\n G\u0142os wò\u0142aj\u0105cégò na pùstini 1,3 (Sikora, Go\u0142\u0105bek)\/ G\u0142os wo\u0142aj\u0105cego na pustyni BT, por. Gody\u0144 69, te\u017c Mt 3,3; \u0141k 3,4; Jan 1,23; NKP I 635: na puszczy<\/i> : G\u0142os ne, co wò\u0142ô na pùsce<\/u> (Grucza);<\/p>\n nie jem Mù wôrtny sã zegn\u0105c i rozrzeszëc rzemiszk ù Jegò zandal\u00f3w 1,7 (Sikora)\/ nie jestem godzien, aby si\u0119 schyli\u0107 i rozwi\u0105za\u0107 rzemyk u Jego sanda\u0142\u00f3w BT, por. Gody\u0144 135 i od 1557 NKP III 619 : jô<\/u> nie jem wôrt<\/u>, \u017cebë sã zegn\u0105c i rozdrzeszëc rzemiszk kol<\/u> Jego zandal\u00f3w (Go\u0142\u0105bek) : nje jem Mù wôrtni sã zd\u017cic<\/u> i rozrzeszëc rzemjiszczi<\/u> ù Jegò wjãzad\u0142\u00f3w<\/u> (Grucza);<\/p>\n Chto mô ùszë do s\u0142ëchaniô, niech s\u0142ëchô! 4,9 (Sikora, Go\u0142\u0105bek)\/ Kto ma uszy do s\u0142uchania, niechaj s\u0142ucha! BT, por. Gody\u0144 159 przys\u0142owie, te\u017c Mt 11,15 i od 1621 NKP III 568 : Chto mô ùszë do s\u0142ëchanjô, niech\u017cec czëje<\/u> (Grucza);<\/p>\n Czë spi, czë warô, we dnie i nocë, zôrno wëpùszczô k\u0142a i rosce, a nen razã nie wié jak 4,27 (Sikora)\/ Czy \u015bpi, czy czuwa, we dnie i w nocy, nasienie kie\u0142kuje i ro\u015bnie, on sam nie wie jak BT, por. od 1954 NKP III 71 : I czë [on] spi, czë pilëje<\/u>, w dzé\u0144<\/u> i w nocë, zôrno wëpùszczô k\u0142a i rosce, on<\/u> s\u00f3m nie wié jak. (Go\u0142\u0105bek) : I czë spi, czë warô, we dnje i nocë, semjã zawjãzëje<\/u> i rosce, a nen razã nje wjé czej<\/u> (Gru-cza);<\/p>\n Nen lud Mie tczi leno lëpama 7,6 (Sikora) : … tczi lëpama (Go\u0142\u0105bek) \/ Ten lud czci Mnie wargami BT : Nen lud dôwô Mje tczã<\/u> leno lëpama (Grucza); por. kasz. le lëpama rëszac<\/i> ‘modli\u0107 si\u0119 tylko wargami’; u Go\u0142\u0105bka brak cz\u0142onu leno<\/i> ‘tylko’, a wi\u0119c jak w polskim;<\/p>\n Tej co B\u00f3g z\u0142\u0105czi\u0142, niech cz\u0142owiek nie rozdzélô. 10,9 (Sikora)\/ Co wi\u0119c B\u00f3g z\u0142\u0105czy\u0142, tego cz\u0142owiek niech nie rozdziela! BT ( por. te\u017c Mt 19,6; od 1568 r. NKP I 155) = … nego<\/u> niech cz\u0142owiek nie dzeli<\/u>. (Go\u0142\u0105bek) : Tak co B\u00f3g zespòlë\u0142<\/u>, njech cz\u0142owjek nje rozpôrcô<\/u>. (Grucza);<\/p>\n Le wiele pierszich mdze slédnyma, a slédnëch pierszima. 10,31 (Sikora)\/ Lecz wielu pierwszych b\u0119dzie ostatnimi, a ostatnich pierwszymi. BT, por. te\u017c Mt 19,30 i od 1595 NKP II 883 = Ale<\/u> … (Go\u0142\u0105bek) : Le wjele przédnëch<\/u> mdze slédnima, a slédnëch przédnima<\/u>. (Grucza);<\/p>\n Bôczta, ùwa\u017côjta, bò nie wiéta, czej nen czas przi\u0144dze. 13,33 (Sikora)\/ Uwa\u017cajcie, czuwajcie, bo nie wiecie, kiedy czas ten nadejdzie. BT : Uwa\u017côjta, bôczta<\/u>, bo nie wiéta, czej … (Go\u0142\u0105bek) : Tak warôjta<\/u>, ji\u017ce<\/u> nje je wjedzec<\/u>, czej … (Grucza);<\/p>\n wez òd Mie nen czelich! 14,36 (Sikora, Go\u0142\u0105bek)\/ zabierz ten kielich ode Mnie! BT, por. Gody\u0144 72, te\u017c \u0141k 22,42 i kielich goryczy<\/i> 1820 NKP II 57 : òdjimnjë<\/u> òd Mje nen czelëch (Grucza); kasz. òdjimnjë<\/i> = pol. odejmij, oddal, zabierz itp.<\/p>\n dëch je òchòtny, le ca\u0142o s\u0142abé. 14,38 (Sikora) = duch … (Go\u0142\u0105bek)\/ duch wprawdzie ochoczy, ale cia\u0142o s\u0142abe. BT, por. po\u0142. XVII w. Gody\u0144 63, te\u017c Mt 26,41, NKP I 498 : … md\u0142e<\/i> : dëch je rëszni<\/u>, le celszcze mg\u0142é<\/u>. (Grucza);<\/p>\n òddô\u0142 dëcha 15,37 (Sikora, Go\u0142\u0105bek)\/ odda\u0142 ducha BT, por. Gody\u0144 63 obok odda\u0107\/ wyzion\u0105\u0107…<\/i> J 19,30; Mt 27,50, \u0141k 23,46 : Jezës skù\u0144czë\u0142<\/u> (Grucza).<\/p>\n Prawid\u0142owo\u015bci takie widoczne s\u0105 tak\u017ce w frazeologizmach niebiblijnych<\/b> (5):<\/p>\n ùpad\u0142o na òbrodzajn\u0105 zemiã 4,8 (Sikora)\/ pad\u0142y na ziemi\u0119 \u017cyzn\u0105 BT = pad\u0142ë … (Go\u0142\u0105-bek) : ùpad\u0142o na arastn\u0105 rolã<\/u> (Grucza); por. trafi\u0107 na dobr\u0105 gleb\u0119<\/i> Skor I 238;<\/p>\n przë zdr\u00f3w<\/u> rozëmie 5,15 (Sikora, Go\u0142\u0105bek)\/ przy zdrowych zmys\u0142ach BT, por. Skor I 859 : przë rozëmje (Grucza); por. kasz. bëc przë (zdr\u00f3w) rozë-mie<\/i>;<\/p>\n miô\u0142 strach 6,20 (Sikora, Go\u0142\u0105bek)\/ czu\u0142 l\u0119k BT (por. pot. mie\u0107 stracha<\/i> Skor II 222) : bòjô\u0142 sã (Grucza);<\/p>\n do òka 12,40 (Sikora, Go\u0142\u0105bek)\/ dla pozoru BT : dlô<\/u> òka (Grucza); por. pol. dla oka<\/i> ‘dla pozoru’ Skor I 588;<\/p>\n A biada [bia\u0142k\u00f3m] co s\u0105 niesame 13,17 (Sikora, Go\u0142\u0105bek)\/ Biada za\u015b brzemiennym BT : … w jinszim stanje (Grucza); por. by\u0107 w odmiennym stanie<\/i>, gw. w takim stanie<\/i> Skor II 204 i kasz. nie bëc sama<\/i> ‘o ci\u0105\u017cy’ Sy V 12;<\/p>\n dô\u0142 jima znak 14,44 (Sikora)\/ da\u0142 im taki znak BT, Skor II 868 = … taczi znak (Go\u0142\u0105-bek): dô\u0142 jim merk<\/u> (Grucza); por. pol. i kasz. dac komus znak<\/i> Sy VI 244; co innego znaczy kasz. merk<\/i> ‘znak w\u0142asno\u015bciowy na sprz\u0119cie rybackim…’ Sy III 73.<\/p>\n III. frazeologizmy biblijne bli\u017csze u Sikory i Gruczy, r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 u Go\u0142\u0105bka, kt\u00f3ry ma postaci bli\u017csze polskim<\/b> (7):<\/p>\n Jak\u0105 miar\u0105 wa mierzita, tak\u0105 mdze wama wëmierzoné i jesz dodadz\u0105. 4,24 (Sikora) = Jak\u0105 mjôrk\u0105<\/u> wa mjerzita, tak\u0105 … (Grucza) : Tak\u0105 sam\u0105<\/u> miar\u0105, jak\u0105 wa mierzita, odmierz\u0105 wama ë jesz do\u0142o\u017c\u0105. (Go\u0142\u0105bek)\/ … jak\u0105 wy mierzycie, odmierz\u0105 wam i jeszcze wam do\u0142o\u017c\u0105. BT, por. te\u017c \u0141k 6,38 Gody\u0144 99 przys\u0142owie, od 1527 NKP II 462;<\/p>\n pòstawic na swiécznikù 4,21 (Sikora) : stojô\u0142<\/u> na swjécznjikù (Grucza) : pò-stawic na lëchtôrzu<\/u> (Go\u0142\u0105bek)\/ … \u015bwieczniku BT, por. te\u017c \u0141k 8,16 Gody\u0144 155 oraz by\u0107, sta\u0107 na \u015bwieczniku<\/i> od 1650 NKP III 483;<\/p>\n L\u017ci je kamélë przé\u0144c przez jid\u017celné ùchò, nigle mò\u017cnémù wé\u0144c do kr\u00f3lestwa Bò\u017cégò. 10,25 (Sikora, Grucza) : L\u017ci je wielb\u0142\u0105dowi<\/u> prze\u0144c przez jig\u0142owé<\/u> ucho, jak bogatému<\/u> we\u0144c w Bo\u017cé<\/u> kr\u00f3lestwo. (Go\u0142\u0105bek)\/ \u0141atwiej jest wielb\u0142\u0105dowi przej\u015b\u0107 przez ucho igielne, ni\u017c bogatemu wej\u015b\u0107 do kr\u00f3lestwa Bo\u017cego. BT, por. \u0141atwiej przej\u015b\u0107 przez ucho igielne<\/i> Gody\u0144 159 sentencja (parafraza wsch. przys\u0142owia), te\u017c Mt 19,24 i od 1551 NKP I 124;<\/p>\n wãg\u0142owim kamã 12,10 (Sikora, Grucza) : n\u00f3rtowim<\/u> kam\u0119 (Go\u0142\u0105bek)\/ g\u0142owic\u0105 w\u0119g\u0142a BT, por. te\u017c kamie\u0144 w\u0119gielny Iz 28,16 itd. Gody\u0144 83, od 1557 NKP II 16;<\/p>\n Kam na kamie tu nie òst\u00f3nie 13,2 (Sikora) = A kam na kamjenju tuwò<\/u> nje òstanje (Grucza) : Tu nie ost\u00f3nie<\/u> kam na kamie (Go\u0142\u0105bek)\/ Nie zostanie tu kamie\u0144 na kamieniu. BT, por. te\u017c \u0141k 21,5, 19,44 Gody\u0144 83, te\u017c Mt 24,2 i od 1557 NKP II 15; u Go\u0142\u0105bka inny szyk cz\u0142on\u00f3w;<\/p>\n trzasnã pasterza a rozbiegn\u0105 sã òwce 14,27 (Sikora, Grucza) : Uderz\u0119 pastu-rza<\/u>, a rozp\u0142osz\u0105 s\u0119<\/u> owce (Go\u0142\u0105bek)\/ Uderz\u0119 pasterza, a rozprosz\u0105 si\u0119 owce BT, por. Zach 13,7 i NKP II 826;<\/p>\n Czuwôjta i sã mòdlëta, \u017cebë wa nie wesz\u0142a w pòkùszenié… 14,38 (Sikora) = Warôjta<\/u> i sã mòdlëta, \u017cebë jesta nie wpad\u0142a<\/u> w pòkùszenjé… (Grucza) : Bôczta<\/u> i modlëta s\u0119, cobë jesta nie uleg\u0142a pokusé<\/u>… (Go\u0142\u0105bek)\/ Czuwajcie i m\u00f3dlcie si\u0119, aby\u015bcie nie ulegli pokusie… BT, por. wodzi\u0107 na pokuszenie<\/i> Mt 6,13 i od 1834 NKP II 997.<\/p>\n Podobne prawid\u0142owo\u015bci wykazuj\u0105 nadto frazeologizmy niebiblijne<\/b> (5):<\/p>\n Òn je òd se 3,21 (Sikora, Grucza) : Stracy\u0142 rozëm<\/u> (Go\u0142\u0105bek)\/ Odszed\u0142 od zmys\u0142\u00f3w BT; por. kasz. bëc od se<\/i> ‘by\u0107 nieprzytomnym’ Sy V 24 oraz pol. pot. i kasz. stracëc rozëm<\/i> ‘zwariowa\u0107’ Sy IV 346, Skor II 224 i pol. odchodzi\u0107 od zmys\u0142\u00f3w<\/i> ‘traci\u0107 przytomno\u015b\u0107’ Skor II 860;<\/p>\n òd mòjich knôpiczich lat 10,20 (Sikora, Grucza) : od swoji ma\u0142oscë (Go\u0142\u0105bek)\/ od mo-jej m\u0142odo\u015bci BT; kasz. knôpiczé lata<\/i> ‘lata ch\u0142opi\u0119ce’ Sy II 178;<\/p>\n ò spiéwie kùra 13,35 (Sikora, Grucza) : o pianim kur\u00f3n\u00f3w<\/u> (Go\u0142\u0105bek)\/ o pianiu kogut\u00f3w [tj. o \u015bwicie?] BT; u t\u0142umaczy kaszubskich raczej polonizmy;<\/p>\n jesta ji krziw 14,6 (Sikora, Grucza) : wa ji robita przikrosc<\/u> (Go\u0142\u0105bek)\/ spra-wiacie jej przykro\u015b\u0107 BT; kasz. bëc komus krziw<\/i> ‘\u017ale kogo\u015b traktowa\u0107’;<\/p>\n przez cëskanié kawl\u00f3w 15,24 (Sikora, Grucza) : cëskelë o nie [ruchna] kawle (Go\u0142\u0105-bek)\/ rzucaj\u0105c o nie losy BT; z kontaminacji kasz. cygn\u0105c kawle<\/i> ‘losowa\u0107’ Sy II 151 i pol. ci\u0105gn\u0105\u0107\/ rzuca\u0107 losy<\/i> Skor I 394.<\/p>\n IV. frazeologizmy biblijne w translacji Sikory osobliwsze na tle pozosta-\u0142ych translacji<\/b> (5):<\/p>\n Zdr\u00f3w nie brëkùj\u0105 lékôrza, le ti, co sã lëchò czëj\u0105. 2,17 (Sikora) : Zdr\u00f3w nje je pò-trzéb dokt\u00f3r<\/u>, le tim, co sã zle czëj\u0105 (Grucza) : Nie brëkùj\u0105 doktora ny, co s\u0105 zdr\u00f3w, le ny, co s\u0119 lëchò miéwaj\u0105. (Go\u0142\u0105bek)\/ Nie potrzebuj\u0105 lekarza zdrowi, lecz ci, kt\u00f3rzy si\u0119 \u017ale maj\u0105. BT, por. od 1557 NKP III 854;<\/p>\n Prorok je ùwô\u017c\u00f3ny, ale nié w swòji tatczëznie, westrz\u00f3d swòjich krewnëch, w swòjim doma. 6,4 (Sikora) : Le w swòji tatczëznje, westrz\u00f3d swòjigò krewjé\u0144stwa, w swòjim dod\u00f3m mò\u017ce prorok bëc tak bez ùwô\u017canjigò. (Grucza) : … strz\u00f3d swojëch krewnëch i u se doma pro-rok mo\u017ce miec tak ma\u0142o uwô\u017caniégo. (Go\u0142\u0105bek)\/ Tylko w swojej ojczy\u017anie, w\u015br\u00f3d swoich krewnych i w swoim domu mo\u017ce by\u0107 prorok tak lekcewa\u017cony. BT, por. te\u017c Mt 13,57 i od 1577 NKP II 1085, a tak\u017ce Nikt nie jest prorokiem we w\u0142asnym kraju<\/i> Gody\u0144 128;<\/p>\n wz\u0105c sw\u00f3j krzi\u017c i jidz za Mn\u0105 8,34 (Sikora): njech pòdjimje<\/u> sw\u00f3j krzi\u017c i chôdô<\/u> za mn\u0105 (Grucza) : niech weznie sw\u00f3j krzi\u017c ë niech jidze Mojim szlach\u0119<\/u> (Go\u0142\u0105bek)\/ niech we\u017amie krzy\u017c sw\u00f3j i niech Mnie na\u015bladuje! BT, por. nosi\u0107\/ d\u017awiga\u0107 sw\u00f3j krzy\u017c<\/i> Gody\u0144 90;<\/p>\n jic w Gehennã, w òd\u017cin nieùgas\u0142i 9,44 (Sikora) : bëc szmërgnjãtim do pjek\u0142a<\/u> (Grucza): jic do piek\u0142a (Go\u0142\u0105bek)\/ p\u00f3j\u015b\u0107 do piek\u0142a BT; tylko w t\u0142umaczeniu Sikory pojawia si\u0119 leksem Gehenna<\/i> ‘nazwa przekl\u0119tej doliny pod Jerozolim\u0105’;<\/p>\n Co nôle\u017ci cesarzowi, òddôjta cesarzowi, a co nôle\u017ci Bògù, dôjta Bògù. 12,17 (Sikora) : Co je cesarszczigò<\/u>, tej dôjta Cezarowji<\/u>, a co Bò\u017cigò<\/u>, dôjta Bògù. (Grucza) : Oddôjta tej césarzowi to, co nôle\u017ci césarzowi, a Bogu to, co nôle\u017ci Bògù. (Go\u0142\u0105bek)\/ Oddajcie wi\u0119c Cezarowi to, co nale\u017cy do Cezara, a Bogu to, co nale\u017cy do Boga. BT, Gody\u0144 48 przys\u0142. (por. te\u017c Mt 22, 21; od 1568 NKP I 156).<\/p>\n Interesuj\u0105ce s\u0105 te\u017c tego rodzaju relacje mi\u0119dzy frazeologizmami niebiblijnymi<\/b> (3):<\/p>\n szed\u0142 precz z niegò 1,26 (Sikora) : ùszed<\/u> z nje (Grucza) : wëszed\u0142<\/u> z niego (Go\u0142\u0105bek)\/ (duch nieczysty) wyszed\u0142 z niego BT; por. te\u017c szed\u0142 precz od niegò 1,42 (Sikora) : ùst\u0105pjë\u0142<\/u> (Grucza): z niego opôd\u0142<\/u> (Go\u0142\u0105bek)\/ (tr\u0105d) go opu\u015bci\u0142 BT; tylko u Sikory kasz. jic precz<\/i>;<\/p>\n jid\u0105 za zwëkã starszëch 7,5 (Sikora) : trzimi\u0105 sã<\/u> zwëkù starszëch (Grucza) : post\u0119puj\u0105 wedle ustawu starszëznë<\/u> (ale por.: s\u0119 trzimi\u0105 ustawu starszëznë 7,3 Go\u0142\u0105bek)\/ post\u0119puj\u0105 wed\u0142ug tradycji starszych BT, wobec: sã trzimôta lëdzczégò zwëkù 7,8 (Sikora, Grucza) : trzimôta s\u0119 lëdzcziégo ustawu<\/u> (Go\u0142\u0105bek)\/ trzymacie si\u0119 ludzkiej tradycji BT; por. kasz. jic za stôrim zwëkã<\/i> Sy VI 253, trzëmac sã òbëczaju<\/i> Derdowski;<\/p>\n Gò pòchwëcëc na s\u0142owie 12,13 (Sikora) : Gò w mòwje pòdchwëcëc<\/u> (Grucza) : Go podchwacëc w mowie (Go\u0142\u0105bek)\/ podchwyci\u0107 Go w mowie BT; wedle pol. podchwyci\u0107 czyje s\u0142owo\/ kogo\u015b za s\u0142owo<\/i> Skor I 699;<\/p>\n bë\u0142ë wësz\u0142é ze sebie 16,8 (Sikora) : je wz\u0105\u0142 strach (Grucza): objimn\u0119\u0142o je zadzëwowanié i l\u0119k (Go\u0142\u0105bek)\/ ogarn\u0119\u0142o je bowiem zdumienie i przestrach BT; por. kasz. wi\u0144c z(e) se(bie)<\/i> i pol. strach kogo bierze <\/i> Skor II 223.<\/p>\n Wybrano z translacji o. A. Sikory i poddano tu obserwacji \u0142\u0105cznie 45 frazeologizm\u00f3w: 30 tzw. biblijnych i 15 niebiblijnych. Uj\u0119to je w grupy zale\u017cnie od ich relacji wzgl\u0119dem translacji Gruczy i Go\u0142\u0105bka, mianowicie: I. wyra\u017cone tak samo u wszystkich t\u0142umaczy (5+1); II. bli\u017csze u Sikory i Go\u0142\u0105bka ni\u017c u Gruczy (13+5); III. bli\u017csze u Sikory i Gruczy ni\u017c u Go\u0142\u0105bka (7+5); IV. osobliwsze u Sikory (5+4). Ukazano nadto ich stosunek wobec odpowiednik\u00f3w polskich w BT. Otwarty pozostaje problem wp\u0142ywu na ich kszta\u0142t greki. Okaza\u0142o si\u0119, i\u017c nieco liczniejsze, a zatem i wi\u0119ksze s\u0105 zbie\u017cno\u015bci mi\u0119dzy translacj\u0105 Sikory i Go\u0142\u0105bka (18+8), a tym samym mniejsze mi\u0119dzy Sikor\u0105 i Grucz\u0105 (12+6). W zakresie frazeologii t\u0142umaczenie Sikory zbli\u017ca si\u0119 zatem do polszczyzny, oddalaj\u0105c si\u0119 r\u00f3wnocze\u015bnie od t\u0142umaczenia Gruczy. W takim razie uzna\u0107 mo\u017cna, \u017ce translacja o. Sikory wpisuje si\u0119 w dotychczasowe pr\u00f3by for-mowania literackiej kaszubszczyzny jako po\u015brednio idiosynkratyczna.<\/p>\n Na tym do\u015b\u0107 sk\u0105pym, ale reprezentatywnym materiale ujawniaj\u0105 si\u0119 analogie przek\u0142adu Sikory do Gruczy b\u0105d\u017a do Go\u0142\u0105bka, w drugim przypadku cz\u0119sto zarazem do ekwiwalent\u00f3w polskich, gdy z kolei zbie\u017cno\u015bci Sikory z Grucz\u0105 oznaczaj\u0105 jednocze\u015bnie wi\u0119ksze r\u00f3\u017cnice wobec odpowiednik\u00f3w polskich. Spodziewa\u0107 si\u0119 nale\u017ca\u0142o wi\u0119cej przyk\u0142ad\u00f3w w grupie IV osobliwszych lub jeszcze wi\u0119cej zbie\u017cno\u015bci z Go\u0142\u0105bkiem, a zatem dalszego zbli\u017cenia do polszczyzny. Kaszubszczyzna literacka daleka jest bowiem jeszcze od ustabilizowana, a zatem daleko w niej te\u017c do ustabilizowania frazeologii, zw\u0142aszcza biblijnej, z kt\u00f3r\u0105 Kaszuba obcowa\u0142 dot\u0105d raczej tylko w wersji j\u0119zykowej polskiej. Doda\u0107 warto, i\u017c powy\u017csz\u0105 konkluzj\u0119 potwierdza r\u00f3wnie\u017c analiza warstwy fonetycznej, morfologicznej i sk\u0142adniowej, szczeg\u00f3lnie leksykalnej, chocia\u017c idiosynkratyzm translacji o. A. Sikory w zakresie frazeologii, zw\u0142aszcza tej biblijnej jest mniejszy – w por\u00f3wnaniu z Grucz\u0105 i polszczyzn\u0105 – ni\u017c w pozosta\u0142ych podsystemach j\u0119zykowych, na co wska\u017cmy tutaj z zakresu leksyki zanalizowanych tutaj przyk\u0142ad\u00f3w frazeologizm\u00f3w cz\u0119stsze r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy Grucz\u0105 i Go\u0142\u0105bkiem (Sikor\u0105), np. kaméla<\/i> : wielb\u0142\u0105d<\/i>, merk<\/i> : znak<\/i>, mò\u017cni<\/i> : bògati<\/i>, przédni<\/i> : pierszi<\/i>, pùsta<\/i> : pùstinia<\/i>, rëszni<\/i> : òchòtny<\/i>, rozpôrcô<\/i> : dzeli\/ rozdzélô<\/i>, warac – pilowac\/ ùwa\u017cac\/ baczëc<\/i>, wjãzad\u0142a<\/i> : zandale<\/i>, zespòlë\u0142<\/i> : z\u0142\u0105czi\u0142<\/i>, rzadsze natomiast mi\u0119dzy Go\u0142\u0105bkiem i Sikor\u0105 (Grucz\u0105), np. jig\u0142owé<\/i> : jid\u017celné ùchò<\/i>, kur\u00f3n<\/i> : kùr<\/i>, lëchtôrz<\/i> : swiécznik<\/i>, n\u00f3rtow<\/i> : wãg\u0142owi kam<\/i>, ustôw<\/i> : zwëk<\/i> czy jic kogos szlach\u0119 <\/i> jako opisow\u0105 kalk\u0119 pol. na\u015bladowa\u0107 z na \u015bladach<\/i> (i\u015b\u0107). I z tego wida\u0107, \u017ce Sikora zbli\u017ca si\u0119 do Go\u0142\u0105bka i zarazem do tekstu polskiego. Wyj\u0105tkowo i raczej nie\u015bwiadomie Gru-cza zbli\u017cy\u0142 si\u0119 do polskiej wersji j\u0119zykowej, np. dlô òka<\/i> ‘dla pozoru’ czy je wz\u0105\u0142 strach<\/i> (por. strach kogo bierze<\/i> Skor II 223); notabene, u wszystkich translator\u00f3w wyst\u0119puje spolonizowane cëskac kawle<\/i>, mianowicie za kaszubskie cygn\u0105c kawle<\/i> ‘losowa\u0107’ Sy II 151 w wyniku kontaminacji z polskim ci\u0105gn\u0105\u0107<\/i>, rzuca\u0107 losy<\/i> Skor I 394. Uzale\u017cnienia tego przek\u0142adu od wcze\u015bniejszych, a tak\u017ce od tekstu pol-skiego, zw\u0142aszcza u Go\u0142\u0105bka, s\u0105 wyra\u017ane; wida\u0107 je r\u00f3wnie\u017c w wyodr\u0119bnionej tu grupie IV.<\/p>\n Zauwa\u017cmy na koniec, i\u017c niekiedy w tek\u015bcie polskim brak frazeologizmu, np. w\u015br\u00f3d tzw. niebiblijnych czu\u0142 l\u0119k<\/i> (kasz. miô\u0142 strach<\/i>) czy brzemienna<\/i> (kasz. nie je sama<\/i>). Analogicznie nieraz w t\u0142umaczeniu kaszubskim go nie ma, np. w\u015br\u00f3d tzw. biblijnych u Gruczy jest czasownik bòjô\u0142 sã<\/i> zamiast zwrotu miô\u0142 strach<\/i> (Sikora, Go\u0142\u0105bek) czy potoczne lu\u017ane po\u0142\u0105czenie Jezës skù\u0144czë\u0142<\/i> (por. kasz. kù\u0144czëc<\/i> ‘kona\u0107’ Sy II 200) zamiast (Jezës) òddô\u0142 dëcha<\/i> (Sikora, Go\u0142\u0105bek); nawiasem m\u00f3wi\u0105c, potoczne jest Go\u0142\u0105bka stracëc rozëm<\/i> ‘zwariowa\u0107’ wobec bardziej neutralnego kasz. bëc od se<\/i> ‘by\u0107 nieprzytomnym’ (Grucza, Sikora) i pol. odej\u015b\u0107 od zmys\u0142\u00f3w<\/i>.<\/p>\n Odwo\u0142ywanie si\u0119 tutaj do frazeologii polskiej, zarejestrowanej m.in. w S\u0142owniku Skorupki i NKP, by\u0142o w zasadzie nieuniknione: po pierwsze ze wzgl\u0119du na wielorakie uzale\u017cnienia kaszubszczyzny od polszczyzny, po drugie za\u015b z powodu nierejestrowania w kaszubskich s\u0142ownikach (np. Sychty) frazeologii biblijnej dla prze\u015bwiadczenia, i\u017c nie jest ona w\u0142a\u015bciwa mowie ludowej, co tylko cz\u0119\u015bciowo prawd\u0105, kt\u00f3r\u0105 zweryfikowa\u0142oby w jakim\u015b stopniu dopiero rozpisanie pod tym katem kaszubskiego pi\u015bmiennictwa 9<\/a><\/small><\/sup><\/p>\n Literatura:<\/b><\/p>\n Breza, E. (1995): J\u0119zyk przek\u0142adu Ewangelii na kaszubski ks. Franciszka Gruczy<\/i>, Studia z Filologii Polskiej i S\u0142owia\u0144skiej, t. 32, s. 301-324.<\/p>\n –– (1994): Przek\u0142ad Ewangelii na kaszubskie ks. Franciszka Gruczy a tradycja polskich przek\u0142ad\u00f3w Pisma \u015aw.<\/i>, [w:] Jan Jakub Wujek, t\u0142umacz Biblii na j\u0119zyk polski…<\/i>, \u0141\u00f3d\u017a, s. 171-186.<\/p>\n Gody\u0144, J. (1995): Od Adama i Ewy zaczyna\u0107. Ma\u0142y s\u0142ownik biblizm\u00f3w j\u0119zyka polskiego<\/i>, Krak\u00f3w-Warszawa.<\/p>\n Go\u0142\u0105bek, E. (1993): Swi\u0119té Pismiona Nowégo Testame\u0144tu<\/i>. Na podstawie Biblii Tysi\u0105clecia (wyd. III popr. 1982) skaszëbi\u0142 E. Go\u0142\u0105bk, Gdu\u0144sk–Pelplin.<\/p>\n Grucza, F. (1992): Kaszëbskô Biblëjô. Nowi Testament. IV Ewanjelje<\/i>. Z \u0142acëznë prze\u0142o\u017cë\u0142 na kaszëbsczi jãzëk ks. Franciszek Grucza, Hlondianum, Pozna\u0144.<\/p>\n Kluge, F. (1994): Eine Bibel für die Kaschuben. Zur Vorgeschichte der ersten kaschubischen Bibelübersetzung <\/i>, [w:] Kirche im Osten<\/i>, Bd. 37, hrsg. G. Schulz, Göttingen, s. 35-61.<\/p>\n Sikora, A. (2001): Ewangelëjô swiãtégò Marka<\/i>, Gda\u0144sk–Na\u0142\u0119cz\u00f3w–Pozna\u0144.<\/p>\n Sroka, K.A. (1995): \u015aladami kaszubskich t\u0142umacze\u0144 Biblii<\/i>, [w:] Nazwy i dialekty Pomorza dawniej i dzi\u015b<\/i>, red. J. Treder, Gda\u0144sk, s. 101-127.<\/p>\n –– (1999): Problems in Bible translation<\/i>, [w:] Przek\u0142adaj\u0105c nieprzek\u0142adalne<\/i>. Materia\u0142y z I Mi\u0119dzynarodowej Konferencji Translatorycznej, Gda\u0144sk–Elbl\u0105g 1999, red. W. Kubi\u0144ski i T.Z. Wola\u0144ski, Gda\u0144sk, s. 249-282.<\/p>\n –– (1996): The renaissance of Kashubian and Bible translation<\/i>, [w:] Kognitive Aspekte der Sprache<\/i>, hrsg. K.A. Sroka, Tübingen, s. 233-242.<\/p>\n Treder, J. (1996): T\u0142umaczenia Biblii na j\u0119zyk kaszubski<\/i>, [w:] Biblia w kulturze<\/i>, red. S. Rzepczy\u0144ski, S\u0142upsk, s. 273-292. Rozwi\u0105zanie skr\u00f3t\u00f3w:<\/b><\/p>\n NKP – Nowa ksi\u0119ga przys\u0142\u00f3w i wyra\u017ce\u0144 przys\u0142owiowych polskich<\/i>, red. J. Krzy\u017canowski, t. I-IV, Warszawa 1969-1978.<\/p>\n Skor – S. Skorupka, S\u0142ownik frazeologiczny j\u0119zyka polskiego<\/i>, t. I-II, Warszawa 1967-1968. BT – Biblia Tysi\u0105clecia (por. przypis 6.) 2<\/a><\/small><\/sup> T\u0142umaczy\u0107 zacz\u0105\u0142 jednak wcze\u015bniej, a wyimki drukowa\u0142 ju\u017c w 1982 r.<\/p>\n 3<\/a><\/small><\/sup> Charakterystyk\u0119 t\u0119 nale\u017ca\u0142oby uzupe\u0142ni\u0107 o istotne tutaj informacje. Ks. pra\u0142at F. Grucza (1911-1993) wyni\u00f3s\u0142 z domu kaszubszczyzn\u0119 o wyrazistych lokalnych cechach, stale jej u\u017cywa\u0142, nierzadko w pracy duszpasterskiej, a tak\u017ce jako pisarz, rozwijaj\u0105c jej okre\u015blon\u0105 odmian\u0119 literack\u0105 wedle za\u0142o\u017ce\u0144 tzw. zrzesze\u0144c\u00f3w, radykalnej grupy tw\u00f3rczej. E. Go\u0142\u0105bek (ur. 1949), technik-elektryk i muzyk samouk, w dzieci\u0144stwie os\u0142ucha\u0142 si\u0119 z kaszubszczyzn\u0105 m\u00f3wion\u0105 w mniej wyrazistej odmianie lokalnej, ale kaszubskiego nauczy\u0142 si\u0119 w wieku dojrza-\u0142ym przez czytanie kaszubskiej literatury (m.in. zrzesze\u0144c\u00f3w) czy S\u0142ownika j\u0119zyka pomorskiego, czyli kaszubskiego<\/i> S. Ramu\u0142ta (1893). Studiowa\u0142 prace kaszubologiczne i potem sam takowe pisa\u0142, zw\u0142aszcza z zakresu pisowni i s\u0142ownictwa. O. dr A. Sikora (ur. 1955) jest biblist\u0105, od 1997 r. prowincja\u0142em Prowincji \u015aw. Franciszka z Asy\u017cu w Poznaniu, urodzonym w Wejherowie, gdzie ko\u0144czy\u0142 og\u00f3lniak, potem studiowa\u0142 filozofi\u0119 i teologi\u0119 w Katowicach Panewnikach i w Rzymie; doktoryzowa\u0142 si\u0119 z teologii biblijnej na KUL-u (zob. s.j., Z greckiego na kaszubski<\/i>, „Pomerania” 9, 2001, s. 40). Kaszubszczyzn\u0119 pami\u0119ta z domu.<\/p>\n 4<\/a><\/small><\/sup> Sporo frazeologizm\u00f3w tej najstarszej Ewangelii powtarza si\u0119 w innych miejscach Biblii.<\/p>\n 5<\/a><\/small><\/sup> Por. przypis 3.<\/p>\n 6<\/a><\/small><\/sup> Wg tzw. Biblii Tysi\u0105clecia (BT): Pismo \u015awi\u0119te Starego i Nowego Testamentu<\/i> w przek\u0142adzie z j\u0119zyk\u00f3w oryginalnych, wyd. 3, Pozna\u0144 – Warszawa 1982.<\/p>\n 7<\/a><\/small><\/sup> Przyk\u0142ady przytacza si\u0119 tu w postaci tekstowej, tj. wyst\u0119puj\u0105cej w konkretnym przek\u0142adzie, co pozwala nieraz zasygnalizowa\u0107 i inne r\u00f3\u017cnice; podawane ekwiwalenty polskie s\u0142u\u017cy\u0107 maj\u0105 poza tym obja\u015bnianiu kaszubskich.<\/p>\n 8<\/a><\/small><\/sup> Taki spos\u00f3b dokumentacji – i samego zapisu – wskazuje na identyczno\u015b\u0107 frazeologizmu, oczywi\u015bcie poza sfer\u0105 ortografii, kt\u00f3ra w ka\u017cdym przek\u0142adzie kaszubskim jest wyra\u017anie inna, ale tutaj to ca\u0142kowicie nieistotne.<\/p>\n 9<\/a><\/small><\/sup> Pisarze kaszubscy cz\u0119sto nawi\u0105zywali do Biblii, zw\u0142aszcza H. Derdowski i A. Majkowski, ale rozpocz\u0105\u0142 to ju\u017c w po\u0142owie XIX w. F. Ceynowa w Rozm\u00f3vie P\u00f3locha s Kaszeb\u0105<\/i> (1850). Mo\u017cna u nich znale\u017a\u0107 m.in. wizj\u0119 Kaszub jako biblijnej Palestyny; notabene, pod Mirachowem jest osada o nazwie Palestyna, a na Kaszubach do\u015b\u0107 liczne s\u0105 nazwy typu Betlejem, Emaus, Jeruzalem, o czym zob. J. Treder, Nazw importowane w toponimii Kaszub<\/i>, „Onomastica” XXVI, 1981, s. 61-81.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Druk w: De lingua et litteris. Studia In honorem Casimiri Andreae Sroka<\/i>, ed. D. Stanulewicz, R. Kalisz, W. Kürschner and C. Klaus, Gda\u0144sk 2005, s. 483-488; Wyd. UG. \u041d\u0430\u0441\u0442\u0430\u0432\u0438\u0442\u0435 \u0441\u0430 \u0447\u0438\u0442\u0430\u045a\u0435\u043c
\nAnaliza materia\u0142u frazeologicznego og\u00f3lnie potwierdza m.in. wnioski K. Sroki co do stopnia tzw. idiosynkratyzmu translacji Gruczy i Go\u0142\u0105bka, dowodz\u0105c wszak\u017ce zarazem, \u017ce translacja o. A. Sikory w tym zakresie znajduje si\u0119 niejako w po\u0142owie drogi mi\u0119dzy nimi, nieco bli\u017csza jest jednak Go\u0142\u0105bkowi, nawet je\u015bli pomin\u0105\u0107 z Gruczy sztuczne zdr\u00f3w nje je pòtrzéb doktor…<\/i>; g\u0142os ne, co wò\u0142ô na pùsce<\/i> czy analityczne dawac komus tczã<\/i> ‘czci\u0107’ zamiast tczëc<\/i> oraz strãpcëta pjich z wajich nog\u00f3w<\/i> z czasownikiem strãptac<\/i> ‘przytupn\u0105\u0107’ (m.in. dla oczyszczenia but\u00f3w, np. z py\u0142u), a zatem ze zb\u0119dnym – przy tym czasowniku – cz\u0142onem wajich nog\u00f3w<\/i>.<\/p>\n
\n –– (1999): Kaszubska translacja „Sonet\u00f3w krymskich” Mickiewicza<\/i>, [w:] Mickiewicz interdyscyplinarny<\/i>. Materia\u0142y konferencji zorganizowanej przez IFP WSP w S\u0142upsku, pod red. K. Cysewskiego, S\u0142upsk, s. 79-90.<\/p>\n
\nSy – B. Sychta, S\u0142ownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej<\/i>, t. I-VII, Wroc\u0142aw 1967-1976.<\/p>\n
\nEst – Ksi\u0119ga Estery
\nJ – Ewangelia \u015bw. Jana
\nJr – Ksiega Jeremiasza
\nkasz. – kaszubskie
\n\u0141k – Ewangelia \u015bw. \u0141ukasza
\nMk – Ewangelia \u015bw. Marka
\nMt – Ewangelia \u015bw. Mateusza
\npol. – polskie
\nRdz – Ksi\u0119ga Rodzaju
\nZach – Ksi\u0119ga Zachariasza
\n= to\u017csame jednostki
\n: wariantowe kaszubskie
\n\/ polskie obocznie, wariantowo<\/p>\n
\n1<\/a><\/sup><\/small> T\u0142umaczy\u0142 z niemieckiego Pjnc g\u0142ovnech w\u00f3ddza\u0142ov Ewangjelickjeho Katechizmu z Njemjeckjeho na Ka\u015bebsko-S\u0142ovjenskj j\u0119zek…<\/i> (1861), a z rosyjskiego m.in. bajk\u0119 A. Puszkina i wiersz F. Tiutczewa, jak te\u017c z r\u0119kopisu prac\u0119 j\u0119zykoznawcz\u0105 I. Sriezniewskiego, o kt\u00f3rej zob. F. Ceynowa, M\u00f3je sp\u00f3strze\u017cenjo prze przezeranju wuvog Ismaela Sreznjevskjeho nad m\u00f3va kaszebsk\u0105<\/i>, [w:] S\u0142ownik kaszubski Floriana Ceynowy<\/i>, Wejherowo 2001, s. 61-104; nadto z \u0142aciny, np. w\u0142asn\u0105 prac\u0119 medyczn\u0105.<\/p>\n