Na podstawie ksi\u0105\u017cki
\nNazwy miast Pomorza Gda\u0144skiego<\/i><\/p>\n
praca zbiorowa pod redakcj\u0105
\nHuberta G\u00f3rnowicza<\/b> i
\nZygmunta Brockiego<\/b><\/p>\n
wydanie drugie poprawione i poszerzone pod redakcj\u0105
\nEdwarda Brezy<\/b> i
\nJerzego Tredera<\/b><\/p>\n
Wydawnictwo Uniwersytetu Gda\u0144skiego
\nGda\u0144sk 1999<\/p>\n
Stary s\u0142owia\u0144ski gr\u00f3d i podgrodzie. Prawa che\u0142mi\u0144skie w r. 1346. Siedziba prokuratora krzy\u017cackiego, kt\u00f3ry rezydowa\u0142 na zamku. Od r. 1455 wraz z okolic\u0105 (ziemia bytowska), tak samo jak ziemia l\u0119borska, w lennie ksi\u0105\u017c\u0105t zachodniopomorskich, a\u017c do bezpotomnej \u015bmierci ostatniego z nich, Bogus\u0142awa XIV, w r. 1637. W r. 1657 staje si\u0119 lennem brandenburskim, stan ten usta\u0142 wraz z I rozbiorem Polski. Miasto by\u0142o o\u015brodkiem tkactwa. Podczas II wojny \u015bwiatowej uleg\u0142o znacznym zniszczeniom. Liczba mieszka\u0144c\u00f3w: 1782 r. – 1 tys., 1875 r. – 4,8 tys., 1900 r. – 6,5 tys., 1939 r. – 10 tys., 1950 r. – 5,6 tys., 1960 r. 8,6 tys., 1975 r. – 12 tys., 1996 r. – 17,6 tys. Do czerwca 1975 r. Byt\u00f3w by\u0142 miastem powiatowym w woj. koszali\u0144skim, a od 1 stycznia 1999 r. siedzib\u0105 pow. w woj. pomorskim.<\/i><\/p>\n
Nazwa miasta Byt\u00f3w<\/i> jest dzier\u017cawcza, tzn. wskazuje na pierwotnego w\u0142a\u015bciciela lub za\u0142o\u017cyciela osady, kt\u00f3rym by\u0142 Byt<\/i>. Utworzona zosta\u0142a za pomoc\u0105 formantu -\u00f3w<\/i> od tego imienia. Imi\u0119 Byt<\/i> pochodzi od czas. by\u0107<\/i>; jest to imies\u0142\u00f3w bierny tego czasownika. Byt<\/i> mog\u0142o by\u0107 tak\u017ce II cz\u0142onem imion z\u0142o\u017conych, jak np. W\u0142o\u015bcibyt<\/i> (S\u0142ownik staropolskich nazw osobowych<\/i>, red. W. Taszycki, Wroc\u0142aw 1965-1977 [SSNO], I 295). Notowane jest te\u017c imi\u0119 imies\u0142owowe Przybyt<\/i> (ib.) od czas. przyby\u0107<\/i>. W staropolszczy\u017anie by\u0142a te\u017c forma zdrobnia\u0142a imienia Byt<\/i>: Bytek<\/i>, jak potwierdzaj\u0105 to nazwy miejscowo\u015bci Bytkowo<\/i> w Pozna\u0144skim i Bytk\u00f3w<\/i> na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku (S\u0142ownik geograficzny Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich<\/i>, Warszawa 1880-1902, I 521) oraz pochodne od nich nazwisko Bytkowski<\/i> (SSNO I 295). Nazwa osobowa Byt<\/i> i pochodne jej postaci by\u0142y cz\u0119sto podstaw\u0105 nazw miejscowo\u015bci. Do wspomnianych wsi Bytkowo<\/i> i Byt\u00f3w<\/i> doda\u0107 mo\u017cna te\u017c nazw\u0119 miasta Bytom<\/i> od imienia Bytom<\/i>, jak imie\u017c Witoma<\/i> i Wit<\/i>.<\/p>\n
Najstarsze zapisy pozwalaj\u0105 odczyta\u0107 nazw\u0119 jako Byt\u00f3w<\/i>. S\u0105 to: bona terre Butow<\/i> 1321 (Pommersches Urkundenbuch<\/i>, Stettin 1868-1936 [PU], VI 74, R. Cramer, Geschichte der Lande Lauenburg und Bütow<\/i> [Cramer], Königsberg 1858, II 11), Butow<\/i> 1329 (PU VII 323), Bytow<\/i> 1335 (PU VIII 455, 457), plebanus de Bythow<\/i> (Preussisches Urkundenbuch<\/i>, Königsberg-Marburg-Aalen 1882-1969 [PUB], III 607). Nast\u0119pne zapisy zawieraj\u0105 w pierwszej sylabie albo y<\/i>, oddaj\u0105ce etymologiczn\u0105 s\u0142owia\u0144sk\u0105 g\u0142osk\u0119 y<\/i>, albo substytucyjne u<\/i>, w kt\u00f3rym – jak to z regu\u0142y bywa\u0142o w kancelarii krzy\u017cackiej – nie zaznaczono „umlautu” (ü<\/i>). Polskie y<\/i> naj\u0142atwiej by\u0142o Niemcom odda\u0107 przez ü<\/i>. Oto dalsze wybrane zapisy nazwy: Studenitz in nostra terra Butow<\/i> 1335 (Cramer II 172), petro Pley de Butow<\/i> 1345 (ib. 173, 182, PU III 612), commendator in Butow<\/i> 1346 (Cramer II 177). Przywilej lokacyjny z r. 1346 zawiera przekaz: unsir stad czu Butaw<\/i>, Inwoner der Stadt Butaw<\/i> (PUB IV 40-41, Cramer II 158-162), w kt\u00f3rym -aw<\/i> oddaje zniemczony polski formant dzier\u017cawczy -ow<\/i>. Podobnie wygl\u0105daj\u0105 zapisy nazwy miasta z XV w., np. Butow<\/i>, Buwtow<\/i>, Butaw<\/i> (Cramer II 185, 200, Das grosse Zinsbuch des Deutschen Ritterprdens (1414-1438)<\/i>. Hrsg. P. G. Thielen, Marburg 1958, 14, 132) i XVI w.: Buthow<\/i> 1519 (Cramer II 164-166), Bythow<\/i> 1526, z Bithowem<\/i> 1565 (Lustracja wojew\u00f3dztwa pomorskiego 1565<\/i>. Wyd. S. Hoszowski, Gda\u0144sk 1961, 96); w XVII w.: Butow<\/i> 1686 (Cramer II 168-170, 207), Bytow<\/i> („Fontes” Towarzystwa Naukowego w Toruniu [F], XLVI 120, 174). Zlatynizowane zapisy to Butovia<\/i> 1749 (F XVI-XIX 271), Butavia<\/i>, Bythovia<\/i> (S. Kotarski, S\u0142ownik zlatynizowanych nazw miescowych…<\/i>, Warszawa 1955, s. 81).<\/p>\n
Od XIX w. na mapach wojskowych i w spisach nazw w formie kaszubskiej (u Fryderyka Lorentza i Floriana Ceynowy) figuruje nazwa miasta w rodzaju nijakim Bytowo<\/i>, tak te\u017c m\u00f3wi\u0105 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie okoliczni Kaszubi. Obecna urz\u0119dowa posta\u0107 Byt\u00f3w<\/i> (S. Rospond, S\u0142ownik nazw geograficznych Polski zachodniej i p\u00f3\u0142nocnej wed\u0142ug uchwa\u0142 Komisji Ustalania Nazw Miejscowych pod przewodnictwem S. Srokowskiego<\/i> Wroc\u0142aw-Warszawa 1951. Zawiera nazwy og\u0142oszone w „Monitorze Polskim”, 31) w rodzaju m\u0119skim lepiej oddaje nazw\u0119 miasta, -owo<\/i> bowiem znamienne jest dla wsi, por. Borkowo<\/i>, Ludwikowo<\/i>, Prokowo<\/i>, Sm\u0119towo<\/i> – wsie, ale Cz\u0142uch\u00f3w<\/i>, Gniew<\/i>, Tczew<\/i> – miasta (cho\u0107 jest te\u017c miasto Wejherowo<\/i>).<\/p>\n
Nazwa rzeki, kt\u00f3ra przep\u0142ywa przez miasto (jest to lewy dop\u0142yw S\u0142upi), Byt\u00f3wka<\/i>, jest p\u00f3\u017aniejsza od nazwy miejscowo\u015bci, utworzona jest od jej nazwy, z formantem -ka<\/i>. Urz\u0119dow\u0105 nazw\u0105 jest jednak Bytowa<\/i>.<\/p>\n
[W r. 1998 wysz\u0142a Historia Bytowa<\/i>, pod red. Z. Szultki, Byt\u00f3w].<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Na podstawie ksi\u0105\u017cki Nazwy miast Pomorza Gda\u0144skiego praca zbiorowa pod redakcj\u0105 Huberta G\u00f3rnowicza i Zygmunta Brockiego wydanie drugie poprawione i poszerzone pod redakcj\u0105 Edwarda Brezy i Jerzego Tredera Wydawnictwo Uniwersytetu Gda\u0144skiego Gda\u0144sk 1999 Edward Breza Byt\u00f3w Stary s\u0142owia\u0144ski gr\u00f3d i … \u041d\u0430\u0441\u0442\u0430\u0432\u0438\u0442\u0435 \u0441\u0430 \u0447\u0438\u0442\u0430\u045a\u0435\u043c