1. Spis tre\u015bci<\/b><\/p>\n
2. Listy<\/b><\/p>\n
W marcowym numerze „Pomeranii” ze zdumieniem przeczytali\u015bmy list Eugeniusza Pryczkowskiego zatytu\u0142owany „Kaszubskie o\u017cywienie z Gdyni?”. Autor roztacza w nim wizj\u0119 rozkwitu kaszubszczyzny w naszym mie\u015bcie, kt\u00f3rej g\u0142\u00f3wnym motorem ma by\u0107 rozbicie gdy\u0144skiego oddzia\u0142u. Co na ten temat s\u0105dzimy, napiszemy w dalszej cz\u0119\u015bci, chcemy bowiem po kolei odnie\u015b\u0107 si\u0119 do wszystkich poruszonych przez niego w\u0105tk\u00f3w.
\nNajpierw przedstawiony zosta\u0142 stan liczebny Kaszub\u00f3w w Gdyni, w oparciu o badania przeprowadzone w 2005 r. przez doktora Jana Mordawskiego. Dok\u0142adnie zamieszkuje tutaj 72 900 Kaszub\u00f3w i os\u00f3b z cz\u0119\u015bciowym rodowodem kaszubskim, co stanowi 28,23 proc. wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w miasta. Dotychczas podawano, \u017ce odsetek ten wynosi w granicach 15-16 proc. \u00d3w wzrost ma r\u00f3\u017cne przyczyny, jak chocia\u017cby sta\u0142y nap\u0142yw ludzi z o\u015bciennych kaszubskich miejscowo\u015bci. Jedn\u0105 z nich jest na pewno dzia\u0142alno\u015b\u0107 tutejszego oddzia\u0142u Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, kt\u00f3ry systematycznie pracuje nad budzeniem poczucia rodowej przynale\u017cno\u015bci w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w Gdyni oraz nad wszechstronn\u0105 popularyzacj\u0105 w niej kaszubszczyzny. (wi\u0119cej w „Pomeranii”)<\/p>\n
4. El\u017cbieta Ball-Szymroszczyk<\/i>, Zwyczaje wielkopostne i wielkanocne na Kaszubach<\/b><\/p>\n
\u015awi\u0119ta Wielkanocne, Wielkanoc, Wielka Niedziela, Jastrë – te najwa\u017cniejsze \u015bwi\u0119ta chrze\u015bcijan stanowi\u0105 te\u017c wa\u017cny etap w ludowym roku obrz\u0119dowym. Przypadaj\u0105ce na czas zimowo-wiosennego przesilenia, obfituj\u0105, obok praktyk religijnych, w obrz\u0119dy i zwyczaje o charakterze symbolicznym i magicznym. Ten d\u0142ugi cykl \u015bwi\u0105teczny trwa od Wielkiej Nocy do Zielonych \u015awi\u0105tek. Poprzedza go okres Wielkiego Postu, zaczynaj\u0105cy si\u0119 w \u015arod\u0119 Popielcow\u0105, kt\u00f3ra ko\u0144czy czas zapustnych zabaw, ta\u0144c\u00f3w, muzyki. (wi\u0119cej w „Pomeranii”)<\/p>\n
7. Grozek<\/i>, Grozkowe wspomnienia wielkanocne (tekst w gwarze mazurskiej)<\/b><\/p>\n
9. Bogumi\u0142a Cirocka<\/i>, Przez krzi\u017c do Bòga. IV Kaszëbskô Droga Krzi\u017cewô<\/b><\/p>\n
Kaszëbskô Kr\u00f3lewô! Bò\u017ci snô\u017ci kwiat!
\nPanëjesz ju nama hewò òd stalat.
\nDo Ce më sã \u017côlimë, wiedno mòdlimë,
\nÒ bòkadosc wiarë co dzé\u0144 prosymë.<\/p>\n
Swi\u00f3nowskô nasza Matinkò,
\nNa stra\u017cë stojimë kòl Ce,
\nWez prowadzë kaszëbsczi lud,
\nDze skrzi sã nieba wieczny wid!<\/p>\n
\u015apiewaj\u0105c t\u0119 pie\u015b\u0144, z ko\u015bcio\u0142a Narodzenia Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny w Sianowie powoli wychodzi t\u0142um wiernych. Na czele proboszcz parafii (i kustosz Sanktuarium NMP Kr\u00f3lowej Kaszub) ks. Waldemar Piepi\u00f3rka, obok niego ks. Zenon Pipka, wikariusz z parafii pw. \u015awi\u0119tego Leona Wielkiego w Wejherowie. Do \u015bpiewu i do procesji przy\u0142\u0105czaj\u0105 si\u0119 ludzie zgromadzeni na placu przed Domem Pielgrzymkowym. Z krzy\u017cem, pochodniami i p\u0142on\u0105cymi zniczami w d\u0142oniach, idziemy do pierwszej stacji Drogi Krzy\u017cowej: P\u00f3n Jezës na smierc przez Pi\u0142ata skôz\u00f3ny. (wi\u0119cej w „Pomeranii”)<\/p>\n
9. Edmund Zieli\u0144ski<\/i>, Jak powsta\u0142a Droga Krzy\u017cowa w Sianowie<\/b><\/p>\n
We wtorkowy wiecz\u00f3r, 6 marca 2001 roku, zatelefonowa\u0142 do mnie kolega Marek Byczkowski – dyrektor Kaszubskiego Uniwersytetu Ludowego w Wie\u017cycy z wiadomo\u015bci\u0105, \u017ce jest propozycja wykonania przez artyst\u00f3w ludowych Drogi Krzy\u017cowej dla sanktuarium Matki Bo\u017cej w Sianowie. By\u0142em kompletnie zaskoczony. Serce si\u0119 radowa\u0142o, \u017ce to w\u0142a\u015bnie nas zaproszono do wykonania tego dzie\u0142a. A przecie\u017c tak niedawno pracowali\u015bmy – wed\u0142ug scenariusza Mariana Ko\u0142odzieja – nad rze\u017abami do o\u0142tarza papieskiego w Sopocie. To wielkie dzie\u0142o zmobilizowa\u0142o 49 tw\u00f3rc\u00f3w z ca\u0142ego Pomorza. O\u0142tarz by\u0142 pi\u0119kny. Zachwyca\u0142a r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 prac, jakby na spotkanie z Ojcem \u015awi\u0119tym przyw\u0119drowa\u0142y przydro\u017cne krzy\u017ce i kapliczki z Kaszub, Kociewia, Powi\u015bla, Bor\u00f3w Tucholskich i Krajny. Wszystkie one wr\u00f3ci\u0142y potem na rozstaje dr\u00f3g, do ko\u015bcio\u0142\u00f3w i do sanktuarium w Matemblewie. (wi\u0119cej w „Pomeranii”)<\/p>\n
12. Jerzy Nacel<\/i>, Wielka cisza w Wielkiej Kartuzji<\/b><\/p>\n
Po obejrzeniu dokumentu filmowego „Wielka cisza” o \u017cyciu w klasztorze kartuz\u00f3w w Grande Chartreuse zda\u0142em sobie spraw\u0119, \u017ce dotkn\u0105\u0142em czego\u015b naprawd\u0119 wyj\u0105tkowego. Pokazuje on ludzi, z twarzy kt\u00f3rych emanuje pewno\u015b\u0107 i wewn\u0119trzny spok\u00f3j. Kto\u015b powiedzia\u0142, \u017ce przyjemno\u015b\u0107 ogl\u0105dania tego filmu mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 do tej, jak\u0105 daje obserwowanie delikatnie szemrz\u0105cego strumyka.
\nDomem macierzystym Kartuzji Kaszubskiej (zwanej czasem gda\u0144sk\u0105) by\u0142 za\u0142o\u017cony w 1087 r. przez \u015bw. Brunona z Kolonii, a usytuowany w g\u0142\u0119bi dzikiego masywu Chartreuse (okolice Grenoble – Francja), klasztor Kartuz\u00f3w. Ta Wielka Kartuzja, w kt\u00f3rej pocz\u0105tkowo by\u0142o siedmiu pustelnik\u00f3w, co znalaz\u0142o sw\u00f3j wyraz w zakonnym emblemacie (siedmiu gwiazdach nad globem z krzy\u017cem), ulokowana zosta\u0142a w miejscu, gdzie panuje surowy klimat z obfitymi opadami \u015bniegu, samotno\u015b\u0107, cisza, ub\u00f3stwo…(wi\u0119cej w „Pomeranii”)<\/p>\n
15. Andrzej Grzyb<\/i>, Smutna godzina (felieton)<\/b><\/p>\n
16. Marek Adamkowicz<\/i>, Agnieszka, co we wspomnieniach mieszka<\/b><\/p>\n
18. Anna Flisikowska<\/i>, Nieliteracki w\u0105tek w biografii gda\u0144skiego literata<\/b><\/p>\n
21. Stanis\u0142aw Pestka<\/i>, Kaszubszczyzna w zakl\u0119tym kr\u0119gu?<\/b><\/p>\n
Jubileusz Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego niekoniecznie musi by\u0107 dla niego momentem prze\u0142omowym, znamienne jednak jest to, \u017ce prowadzona podczas niego (2 grudnia 2006 r.) wymiana zda\u0144 i argument\u00f3w bardziej wyrazi\u015bcie zarysowa\u0142a linie sporu. Wynikaj\u0105ce z r\u00f3\u017cnych analiz i rozwa\u017ca\u0144 diagnozy nie zawsze mo\u017cna sprowadzi\u0107 do wsp\u00f3lnego mianownika. Z konieczno\u015bci trzeba ograniczy\u0107 si\u0119 wi\u0119c do wypunktowania zrzeszeniowych spraw i trosk uznanych za szczeg\u00f3lnie wa\u017cne:
\n– J\u0119zyk kaszubski jako tw\u00f3rcza si\u0142a zdolna do kreowania rzeczywisto\u015bci nie tylko artystycznej;
\n– Czy nadal aktualny jest zesz\u0142owieczny postulat dotycz\u0105cy unowocze\u015bnienia mentalno\u015bci Kaszub\u00f3w i Pomorzan?
\n– Zrzeszenie wobec \u015bwiata wsp\u00f3\u0142czesnego, kt\u00f3ry zmusza spo\u0142ecze\u0144stwa g\u0142\u0119boko zakorzenione w tradycji do stawiania nowych pyta\u0144;
\n– Czy problematyka pomorska b\u0119dzie w wi\u0119kszym stopniu absorbowa\u0107 uwag\u0119 m\u0142odego pokolenia spo\u0142ecznik\u00f3w?
\n– Czy nie zniewala nas zbytnio „my\u015blenie przesz\u0142o\u015bci\u0105”?
\n– Tworzywem to\u017csamo\u015bci Kaszub\u00f3w jest tradycja etniczna, kultura, religia, obyczajowo\u015b\u0107 i j\u0119zyk, a w jakim stopniu polityka?
\nNim zanurz\u0119 si\u0119 g\u0142\u0119biej w niekt\u00f3re kontrowersje, wypada\u0142oby zatrzyma\u0107 si\u0119 nad trwaniem czasowym Jubilatki, kt\u00f3ra osi\u0105gn\u0119\u0142a pi\u0119kny wiek 50 lat<\/b> i ci\u0105gle tryska m\u0142odo\u015bci\u0105. (wi\u0119cej w „Pomeranii”)<\/p>\n
26. Tomasz \u017buroch-Piechowski<\/i>, Pies Tomasza Kantzowa (felieton)<\/b><\/p>\n
27. Jacek Kriegseisen<\/i>, Rzemios\u0142o z\u0142otnicze w Gda\u0144sku w XVIII wieku<\/b><\/p>\n
32. Eligiusz J\u00f3zef Sitek<\/i>, Kult B\u0142ogos\u0142awionej Alicji Kotowskiej (1899-1939)<\/b><\/p>\n
35. Jerzy D\u0105browa<\/i>, Ksi\u0105dz genera\u0142 (felieton)<\/b><\/p>\n
36. Grzegorz Gola<\/i>, Narodziny wsi \u017cu\u0142awskiej<\/b><\/p>\n
37. Wac\u0142aw Dobosz Tempski<\/i>, Na gruzowisku (2)<\/b><\/p>\n
44. Maria Roszak, <\/i>Mor\u00f3wka Wiesia (tekst w gwarze kociewskiej)<\/b><\/p>\n
Wiéta, dzie je take bajoro za zag\u00f3nami, jak sia kopel zaczyna? Jo? Tamoj je taka pacia zéz kalmusam i eszcze dalji je taka wyglandna eltka. I pode tom eltkom je psiankne, barzo walne morowisko.
\nWéw tym morowisku to wiad\u00f3m: robota non stop, mor\u00f3wki ciangam sia kitraj\u00f3, ketki tych mor\u00f3wk\u00f3w daruj\u00f3 i daruj\u00f3, drapam od biszonga \u017cgaj\u00f3m \u00f3ni zéz je\u015bciem na puklach. A to je\u015bcie to wiéta: rob\u00f3ny, pendr\u00f3ny, nasi\u00f3nka, listki, nypki ch\u0142ond\u00f3w, okruszki jake\u015b, nawét pyrcek radyski jedna mor\u00f3wka targa. Tego wachuj\u00f3 stra\u017cnicy, przydupasy kr\u00f3lowy. \u00d3ni manuj\u00f3 te insze mor\u00f3wki co by przyscipniej szli. Jak kto maneguja, to ich nalatuj\u00f3 namolnie i zara bolechuj\u00f3:
\n– Na n\u00f3! Co to je za ta\u0142atajstwo? Tachaj do kr\u00f3lowy, bo sia zjadowja!
\nZawdy to pomaga. I tak robota daruja, nawét zgnilce i zdechl\u00f3ny zgrodz\u00f3m to co trza. Ale… (wi\u0119cej w „Pomeranii”)<\/p>\n
45. Kazimierz Ostrowski<\/i>, Kamyk do naszego ogr\u00f3dka (felieton)<\/b><\/p>\n
\u017bycie spo\u0142eczne nie zawsze przystaje do naszych wyobra\u017ce\u0144, nie daje si\u0119 wt\u0142oczy\u0107 w ramy, w jakich pragniemy je widzie\u0107. Podczas gdy u ambitnych dzia\u0142aczy bywa to powodem zniech\u0119cenia i rozczarowania, inni nie poddaj\u0105 si\u0119 i nadal \u017cywi\u0105 niezm\u0105cony optymizm.
\nWydaje si\u0119, \u017ce optymizmem ponad miar\u0119 tchnie wypowied\u017a Eugeniusza Pryczkowskiego na temat kaszubskiej perspektywy Gdyni („Pomerania”, nr 3\/2007). To prawda, \u017ce Gdynia „wyros\u0142a na ca\u0142kowicie kaszubskim pod\u0142o\u017cu” i zapewne prawda, \u017ce blisko trzecia cz\u0119\u015b\u0107 jej mieszka\u0144c\u00f3w „mo\u017ce si\u0119 wykaza\u0107 kaszubskimi korzeniami”. Mo\u017ce, ale czy tego chce? Czy ci gdynianie, kt\u00f3rych pradziadkowie przed 80, 70 laty przyw\u0119drowali z kaszubskich wsi, aby furmani\u0107 na budowach i roz\u0142adowywa\u0107 statki w porcie, s\u0105 przynajmniej w\u0105t\u0142\u0105 emocjonaln\u0105 nici\u0105 zwi\u0105zani z miejscami, z kt\u00f3rych przybyli ich przodkowie? Czy zastanawiaj\u0105 si\u0119, cho\u0107by przelotnie, nad swym etnicznym rodowodem, a mo\u017ce ju\u017c w og\u00f3le zoboj\u0119tnieli na te sprawy? (wi\u0119cej w „Pomeranii”)<\/p>\n
46. Jan Zbrzyca<\/i>, Pa\u0144stwo silne samorz\u0105dno\u015bci\u0105 i spo\u0142ecze\u0144stwem obywatelskim<\/b><\/p>\n
O Lechu B\u0105dkowskim us\u0142ysza\u0142em od Tadeusza Bolduana w sierpniu 1958 roku w redakcji dwutygodnika „Kaszëbë”, kt\u00f3rego Tadeusz by\u0142 redaktorem naczelnym. M\u00f3wi\u0142 o nim z uznaniem jako o Pomorzaninie, kt\u00f3ry walczy\u0142 na Zachodzie w Polskich Si\u0142ach Zbrojnych, charakteryzuj\u0105c go jednocze\u015bnie jako znakomitego publicyst\u0119 i dobrze zapowiadaj\u0105cego si\u0119 pisarza, \u017cywo zainteresowanego sprawami Kaszub i Pomorza, zar\u00f3wno w przekroju historycznym, jak i wsp\u00f3\u0142czesnym.
\nPierwszespotkanie z B\u0105dkowskim nast\u0105pi\u0142o tak\u017ce w redakcji „Kaszëb”, kt\u00f3rej wsp\u00f3\u0142pracownikiem by\u0142em od po\u0142owy 1958 roku. Naczelny przedstawi\u0142 mnie zaznaczaj\u0105c, \u017ce jestem w pi\u015bmie now\u0105 postaci\u0105 z kaszubskiego partykularza, kt\u00f3ra swoim pi\u00f3rem chyba udowodni, \u017ce potrafi obiektywnie opisywa\u0107 regionaln\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. Na takie dictum Lech zareagowa\u0142 tak, jakby poczuwa\u0142 si\u0119 do odpowiedzialno\u015bci za misj\u0119 i to\u017csamo\u015b\u0107 „Kaszëb”.
\n– W takiej redakcji jak ta potrzeba i \u017caru, i ducha przebojowo\u015bci – us\u0142ysza\u0142em. (wi\u0119cej w „Pomeranii”)<\/p>\n
48. Edmund Zieli\u0144ski<\/i>, Koraliki pani J\u00f3zefy<\/b><\/p>\n
50. Janusz Kowalski<\/i>, \u015aladami Remusa<\/b><\/p>\n
Otwarcie XXII Kaszubskiego Sp\u0142ywu Kajakowego \u015aladami Remusa odb\u0119dzie si\u0119 nad zachodni\u0105 (bytowsk\u0105) cz\u0119\u015bci\u0105 jeziora Dywan, sk\u0105d kr\u00f3tki wypad pieszo nad wschodni\u0105 (ko\u015bciersk\u0105) jego to\u0144, a trasa sp\u0142ywu g\u0142\u00f3wnie poprowadzi przez dwa parki krajobrazowe: Zaborski (chojnickie) i Tucholski.
\nMiejscowo\u015bci, obiekty i krajobrazy b\u0119d\u0105 przypomina\u0107 dwa, w swoich rodzajach najwybitniejsze, dzie\u0142a literatury kaszubskiej: powie\u015b\u0107 Aleksandra Majkowskiego „\u017bëcé i przigòdë Remusa” oraz wspomnienia Anny \u0141ajming „Dzieci\u0144stwo”. B\u0119dziemy mianowicie w Remusowej Zvadzie, czyli w Dywanie (m\u0142yn) i Pe\u0142ku (pi\u0142a). Tam mia\u0142 miejsce pjekjelni litkup po tym, jak kaszubski pan, ale zaprzaniec, ojcowizn\u0119 sw\u0105, Zvad\u0119, sprzeda\u0142 Niemcowi. B\u0119dziemy przep\u0142ywa\u0107 blisko Przymuszewa, gdzie urodzi\u0142a si\u0119 A. \u0141ajming, z domu \u017bmuda-Trzebiatowska, i przez Parzyn, gdzie Trzebiatowscy mieszkali po pierwszej wojnie \u015bwiatowej. (wi\u0119cej w „Pomeranii”)<\/p>\n
53. Lektury<\/b><\/p>\n
58. Klëka<\/b><\/p>\n
59. Z \u017cycia Zrzeszenia<\/b><\/p>\n
62. Kow.<\/i>, Informator regionalny<\/b><\/p>\n
64. R\u00f3mk Dzre\u017cd\u017c\u00f3nk<\/i>, Szpéglowanié (felieton)<\/b><\/p>\n
Minã\u0142o ju tëli lat òd pamiãtnégò 1989 rokù. Terôzka przeszed\u0142 czas na spòwiédz.
\nJo, jo, jem jô dzeckã czerzwionégò PRL. Ska\u017cony jem òstô\u0142 n\u0105 czerzwion\u0105 chòrosc\u0105 ju kòl sp\u0142odzeniô. Gwësnégò, kòmùdnégò, zëmòwégò dnia drëch Édward, gôdaj\u0105cë „Pòmò\u017ceta?!” wid wëwrëkn\u0105\u0142… ë jem sã stô\u0142. Ti co kòl mòjégò narodzeniô przëtomny bëlë, gôdaj\u0105, \u017ce jem ca\u0142i czerzwiony na swiat przëszed\u0142 – pierszé òbjawë zara\u017ceniô.
\nCeszã sã baro, \u017ce jem sã na ti zemi pòjawi\u0142 w nëch pësznëch latach sétmedzes\u0105tëch. Chòc tëch jimperialisticznëch banan\u00f3w ë pòmara\u0144cz\u00f3w jem d\u0142ugò nie znô\u0142 a na òczë ni miô\u0142 widz\u00f3né, ale z\u00f3 to b\u00f3mk\u00f3w ë szokòlôd\u00f3w miô\u0142 jem bòkadosc. Nie mùszã dodawac, \u017ce ne miodnoscë òwij\u00f3né bë\u0142ë w czerzwioné papi\u00f3rczi. (wi\u0119cej w „Pomeranii”)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Pomerania IV 2007 1. Spis tre\u015bci 2. Listy W marcowym numerze „Pomeranii” ze zdumieniem przeczytali\u015bmy list Eugeniusza Pryczkowskiego zatytu\u0142owany „Kaszubskie o\u017cywienie z Gdyni?”. Autor roztacza w nim wizj\u0119 rozkwitu kaszubszczyzny w naszym mie\u015bcie, kt\u00f3rej g\u0142\u00f3wnym motorem ma by\u0107 rozbicie gdy\u0144skiego … \u041d\u0430\u0441\u0442\u0430\u0432\u0438\u0442\u0435 \u0441\u0430 \u0447\u0438\u0442\u0430\u045a\u0435\u043c