Pi\u0119t\u00f3w T\u00f3na<\/h2>\n
1. Porenë jidze ne sztërech, w pô\u0142nie na dw\u00f3ch a o wiecz\u00f3r na trzech nogach. Co to je?
\nCz\u0142owiek.<\/i><\/p>\n
2. S\u0105 dwa s\u0142upë, na tëch s\u0142upach beczka, na tyj beczce kam, na tym kamieniu las, a w tym lese s\u0105 stworzenia.
\nCz\u0142owiek.<\/i><\/p>\n
3. Co bë s\u0119 rôd chca\u0142o, kiéj s\u0119 je m\u0142ody, a czego bë s\u0119 znowu rôd chca\u0142o, kiéj s\u0119 je starszy?
\nKiéj s\u0119 je m\u0142ody, chca\u0142o bë s\u0119 bëc starszy. Kiéj s\u0119 je starszy, to chca\u0142o bë s\u0119 bëc m\u0142odszy.<\/i><\/p>\n
4. Jakima oczama zdrzysz na napadaj\u0105cégo na c\u0119 psa?
\nTyma samyma, co na cz\u0142owieka.<\/i><\/p>\n
5. Kiedë cz\u0142owiek ni mo\u017ce z \u0142\u00f3\u017cka wstac?
\nKiéj w nim nie le\u017cy.<\/i><\/p>\n
6. Jaku\u017c gbur draszëje nôlepij?
\nKiéj trzymô cepiszcze w r\u0119kach.<\/i><\/p>\n
7. Cë\u017c gburowi zakôz\u00f3né sprzedawac?
\nTo, co mu nie s\u0142ëchô \/To, co nie posiada\/.<\/i><\/p>\n
8.
\nW gnôcanyj klôtce stuk, stuk, stuk,
\nbije m\u0142oteczk puk, puk, puk,
\na kiéj bic przestanie
\nnast\u0105pi konanie.
\nSerce.<\/i><\/p>\n
9. Chto wszëtko czëje a nick nie gôdô?
\nUszë.<\/i><\/p>\n
10. Wszëtko sama zjôdô a swojim s\u0105sad\u00f3m nick nie ostôwiô.
\nG\u0119ba.<\/i><\/p>\n
11. Co je przë jedzeniu nôpotrzebniészé?
\nG\u0119ba.<\/i><\/p>\n
12. Co stworzy\u0142 P\u00f3n B\u00f3g w obliczu wszëtkich lëdzy?
\nNos.<\/i><\/p>\n
12a. Jakié nosë maj\u0105 szlachcëce?
\nLëdzkié nosë.<\/i><\/p>\n
13. Wë\u017cymô oczë – a woda lecy.
\n\u0141za.<\/i><\/p>\n
13a.
\nCho\u0107 rado\u015bci i wesela bliska,
\nCh\u0119\u015bciej j\u0105 jednak bole\u015b\u0107 lub smutek wyciska.
\nNajpi\u0119kniejsza, gdy najmniej okaza\u0107 si\u0119 rada,
\n\u0179r\u00f3d\u0142o swoje ma w sercu i do serca wpada.
\n\u0141za.<\/i><\/p>\n
14. Chto cë trzymô g\u0142ow\u0119?
\nKark.<\/i><\/p>\n
14a.
\nMocn\u0105 mam budow\u0119,
\nBo\u0107 ja nosz\u0119 g\u0142ow\u0119,
\nLecz gdy wspak przeczytasz,
\nTo ksi\u0119cia powitasz,
\nCo w Polsce panowa\u0142
\nI miasto zbudowa\u0142.
\nKark.<\/i><\/p>\n
15.
\nWisy wisora, kl\u0119czy kl\u0119czora,
\nKl\u0119czora bë rôd, co bë wisora spôd\u0142,
\nCo bë kl\u0119czora wisor\u0119 zjôd\u0142.
\nDzecko i wisznia.<\/i><\/p>\n
16.
\nWisy wisarek, kr\u0105cy kr\u0105carek,
\nJakbë wisarek spôd\u0142, kr\u0105cerak bë go zjôd\u0142.
\nKie\u0142basa i kot.<\/i><\/p>\n
16a.
\nWisy, wisy wisarek, kl\u0119czy, kl\u0119czy kl\u0119czarek,
\nWisarek spôd\u0142, kl\u0119czarek zjôd\u0142.
\nKie\u0142basa i kot.<\/i><\/p>\n
17.
\nWezdrze na mie, wlezë na mie,
\nMie mdze l\u017cyj, a tobie lepij.
\nDrzewo owocowe i cz\u0142owiek<\/i><\/p>\n
18.
\nJô sedz\u0119 i jém; cos od mie le\u017cy i té\u017c jé;
\nnadë mn\u0105 té\u017c cos jé a pode mn\u0105 té\u017c cos jé.
\nBia\u0142ka sedzy na drzewie i je wisznie, jij dzecko cëcô \/ssie\/, nad ni\u0105 sedzy ptôch i té\u017c jé, pod ni\u0105 le\u017cy swinia.<\/i><\/p>\n
19. Jakô je r\u00f3\u017cnica miedze swini\u0105 a cz\u0142owiekem?
\nSwinia rodzy s\u0119 swini\u0105 i zdychô swini\u0105, a cz\u0142owiek rodzy s\u0119 cz\u0142owiekiem a mo\u017ce zdechn\u0105c ja swinia.<\/i><\/p>\n
20.
\nNôprz\u00f3d pierz, p\u00f3znij czesz,
\nA jesz p\u00f3znij dop\u0142ec komu,
\nCo bë wz\u0105\u0142 smierdzela z domu.
\nNierobné dzéwcz\u0119.<\/i><\/p>\n
21. Co wojewoda widzy rzôdko, starosta cz\u0119szczij a gbur co dzé\u0144?
\nKoleg\u0105.<\/i><\/p>\n
22. Kiedë kr\u00f3l stoji na jednij nodze?
\nKiéj na konia sôdô.<\/i><\/p>\n
23. Jedna starëszka rzek\u0142a do swojij c\u00f3rki: „Moja c\u00f3rko, powiédz swojij c\u00f3rce, \u017cebëjij c\u00f3rka nie przebudza\u0142a swojij c\u00f3rki. Czym bë\u0142a ta starëszka dlô spi\u0105céj?
\nPraprababk\u0105.<\/i><\/p>\n
24. Jakié je podobie\u0144stwo miedze stark\u0105 a wr\u00f3blem?
\nStarka robi na dr\u00f3tach a wr\u00f3bel té\u017c.<\/i><\/p>\n
25. Dw\u00f3ch ojc\u00f3w i dw\u00f3ch sën\u00f3w zabi\u0142o na jachce trzë zajce, a jednak ka\u017cdy z nich przëni\u00f3s\u0142 dod\u00f3m jednégo. Jak to s\u0119 mog\u0142o stac?
\nOjc, syn i wnuk.<\/i><\/p>\n
26. Szed\u0142 brat ze sostr\u0105 i ch\u0142op z bia\u0142k\u0105 i nalezlë sztërë jab\u0142ka pod jab\u0142onk\u0105. Ka\u017cdé wz\u0119\u0142o po jednym jab\u0142ku, a jednak jedno jesz osta\u0142o. Jak to s\u0119 sta\u0142o?
\nJich bë\u0142o troje: sostra bë\u0142a bia\u0142k\u0105 ch\u0142opa.<\/i><\/p>\n
27.
\nZ\u0142apô\u0142 ch\u0142op swini\u0119 za uszë,
\npuscy\u0142 j\u0119 w zemi\u0119 i rëje.
\nPo \u0142ësënie przëg\u0142ôskuje kijem,
\nA tak wrzasnie, z pëtsza trzasnie
\nË zaspiéwô: Oj dana.
\nA tak chodzy, swink\u0119 wodzy
\nDo wieczora od rena.
\nA kiéj dod\u00f3m – uszë spuscy\u0142, ogon uc\u0105\u0142,
\nË swinka nie rzek\u0142a ani pikla.
\nP\u0142ug i orôcz.<\/i><\/p>\n
28.
\nZ prz\u00f3dku \u017cëwé mi\u0119so,
\nz të\u0142u \u017cëwé mi\u0119so,
\na westrz\u00f3d \u017celazo
\në drewno s\u0119 trz\u0119s\u0105.
\nKonie, p\u0142ug i orôcz.<\/i><\/p>\n
29. Kiedë Kura je na po\u0142owie?
\nKiéj s\u0119 bez okno wëchyli.<\/i><\/p>\n
29a. Kiedë m\u0142ënôrz je na po\u0142owie?
\nKiedë sedzy na grz\u0119dze.<\/i><\/p>\n
30. Bez czego piekôrz nie upiecze chleba?
\nBez sk\u00f3rki.<\/i><\/p>\n
31. Czemu niejeden piekôrz wikszé bulë piecze?
\nBo do nij wicyj m\u0105ki bierze.<\/i><\/p>\n
32.
\nBiô\u0142y bez czerwiony do zapychô,
\nczôrny – modrawému drog\u0119 przpychô
\nzebë czerwiony modrawym dobrze oddychô\u0142.
\nJak czerwiony lëcho nagrzeje,
\nto bruny bez blënë nie je.
\nBiô\u0142y – piekôrz; Czôrny – kominôrz, Modry – dym; Czerwiony – ogi\u0144; Bruny – chléb; Glëna – zakalc.<\/i><\/p>\n
33. Jedze nié wozem, smagô nié pëtszem, kr\u0105cy bez dyszla.
\nRëbôk w cz\u00f3\u0142nie.<\/i><\/p>\n
34. Przëjachô\u0142 p\u00f3n i furmon ale w jednij osobie a przë tym rëchô\u0142 pi\u00f3rem jad\u0105c, choc nie bé\u0142 pisôrz.
\nRëbok w wodze rëchô\u0142 wios\u0142em, chtërno mô pi\u00f3ro.<\/i><\/p>\n
35. Jedze nié wozem, machô nié batogiem, \u0142apie nié zwierz\u0119, rzucô nié gnôtë, jé nié mi\u0119so.
\nRëbok biegnie \/jedze\/ cz\u00f3\u0142nem, rëchô wios\u0142em, \u0142owi i jé rëbë a odrzucô szcze\u017cle \/o\u015bci\/.<\/i><\/p>\n
36. Wiele ryb wé\u0144dze na trzëmétrowy kôn?
\n\u017b\u00f3dna rëba sama nie wé\u0144dze w \u0142\u00f3dz, \/bo nimô n\u00f3g\/ a trzeba j\u0119 z\u0142owic.<\/i><\/p>\n
37. Jakié g\u0142ëpstwo robi rëbôk westrz\u00f3d nôwikszij wodë, kiéj rëbë \u0142owi?
\nPlwie \/spluwa\/ sobie w r\u0119ce.<\/i><\/p>\n
38. Na co s\u0105 bocani gniôzda na masztach?
\nA sk\u0105d bë s\u0119 wz\u0119lë rëbôce na swiece?<\/i><\/p>\n
39. Choc skrzyd\u0142a mô p\u0142\u00f3tniané, jednak przë jich pomocë oblecëc mo\u017ce.
\n\u0141\u00f3dka z \u017caglem.<\/i><\/p>\n
39a. Biegô z wiatrem, choc skrzyd\u0142a mô z p\u0142\u00f3tna.
\n[autor nie roztrzygn\u0105\u0142 zagadk\u0119: \u0141\u00f3dka z \u017cag\u0142em.<\/i>]<\/p>\n
40. Chto mô wielgi maj\u0105tk, kiéj mô pôr\u0119 bôt\u00f3w?
\nRëbôk, co mô dwa bôtë \/cz\u00f3\u0142na\/ je bogaty.<\/i><\/p>\n
41.
\nKiéj rëbôcë jid\u0105 w morze, téj one „chodz\u0105”,
\nkiéj rëbôcë sedz\u0105 w chëczë, téj one „stoj\u0105”.
\nW\u0119dzarnie.<\/i><\/p>\n
42. Czemu s\u0105 w jadrach dzurë?
\nKiéj bë nie bë\u0142o dzur, nie bë\u0142o bë té\u017c jader \/sieci\/.<\/i><\/p>\n
43.
\nWisy na sztrz\u0105dze,
\nStoji na gr\u0105dze,
\nJe slepô, choc mô niejedno oko
\nChoc r\u0119ki nimô
\n\/Rëbë przëjimô,
\nob dzé\u0144 i ob noc\/
\ns\u0142u\u017cy rëbôk\u00f3m.
\nJadra.<\/i><\/p>\n
44.
\nDzurawé, kiéj nowé,
\nDzurawé, kiéj stôré,
\nDzurawé, kiéj ca\u0142é,
\nDzurawé, kiéj podzarté.
\nJadra.<\/i><\/p>\n
44a. Dzura kole dzurë – a trzymô.
\nJadra abo té\u017c rzeszoto.<\/i><\/p>\n
45.
\nBierze branka, cignie panka,
\nTéj pank cignie, brank\u0119 dwignie i do
\nkosza smignie.
\nRëba bierze n\u0119t\u0119 i cignie rëbôka, ten dwigô rëb\u0119 i rzucô j\u0119 do w\u0119borka.<\/i><\/p>\n
46. Kiéj stôl nie tonie?
\nKiéj s\u0119 z nij okr\u0119t zbudëje<\/i><\/p>\n
47. W czase biegu helskim kutrem na Hel gôdaj\u0105 ze sob\u0105 dweji ch\u0142opi: Hel\u00f3n i Gdu\u0144cz\u00f3n. W gôdce wëchodzy, \u017ce z tym rejsem jeden z nich przemiérzô Wik \/Mô\u0142ë Morze\/ 39 razy, a drëgi 38 razy. Po czym poznajesz, chtëren z nich je rodem z Hélë?
\nZ Hélë je ten, co 38 razy, bo z tym sku\u0144czonym rejsem b\u0119dze miô\u0142 pôrzëst\u0105 liczb\u0119 rejs\u00f3w.<\/i><\/p>\n
48. Rëbôk miô\u0142 jednégo wilka, jedn\u0119 koz\u0119 i open kip\u0119 kapustë do przewiezieniô przez rzék\u0119. Jego cz\u00f3\u0142no jednak bë\u0142o tak mô\u0142é, \u017ce on za ka\u017cd\u0105 raz\u0105 le jedno m\u00f3g\u0142 ladowac. Oprocem tego tak s\u0119 muszô\u0142 zarëchtowac, \u017ce bë e jego nie obecnoscë jedno drëgié nie ze\u017car\u0142o. Jaku\u017c on t\u0119 przew\u00f3zk\u0119 wëkonô\u0142?
\nPierwszy rôz przewiôz\u0142 koz\u0119, drëgi rôz on przewiôz\u0142 wilka w wz\u0105\u0142 koz\u0119 nazôd ze sob\u0105. Téj przewiôz\u0142 kapust\u0119. Na ostatku przewiôz\u0142 jesz rôz koz\u0119.<\/i><\/p>\n
49. Dwun\u00f3g sedzô\u0142 na tr\u00f3jnogu i trzymô\u0142 jedn\u0119 nog\u0119. Téj przëszed\u0142 czworon\u00f3g i chcô\u0142 go grëzc. Tedë dwun\u00f3g chwôcy\u0142 tr\u00f3jnog i cësn\u0105\u0142 ze czwioronogem, \u017ce on zemk\u0142.
\nSzewc sedzô\u0142 na szëmlu \/na teborecie\/ i uprôwiô\u0142 b\u00f3t. Przëszed\u0142 pies, szewc wz\u0105\u0142 tr\u00f3jn\u00f3g i rzucy\u0142 za psem.<\/i><\/p>\n
50. Dze szewc b\u00f3të uprôwiô?
\nDze on je podzarty.<\/i><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
na podstawie wydania:
\nGda\u0144sk 1956
\nWojw\u00f3dzki Dom Tw\u00f3rczo\u015bci Ludowej<\/p>\n