2. Listy<\/i><\/b><\/p>\n
Problem S\u0142owi\u0144c\u00f3w trwa?<\/b><\/p>\n
Nawet Kaszubom trudno dzi\u015b uwierzy\u0107, \u017ce jeszcze w XIV i XV w. j\u0119zyk kaszubski funkcjonowa\u0142 na ca\u0142ym Pomorzu, tak\u017ce Przednim, po zachodniej stronie Odry. W czasie gdy nie ma tam ju\u017c autochton\u00f3w, za\u015b wsp\u00f3\u0142cze\u015bni Kaszubi wyzbywaj\u0105 si\u0119 najwi\u0119kszego skarbu, jaki w dziejach posiadali, brzmi to niemal jak legenda. Jest oczywiste, \u017ce je\u015bli u nas zabraknie rodzimej mowy, to wkr\u00f3tce kaszubska \u015bwiadomo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w b\u0119dzie taka jak na Pomorzu Zachodnim.<\/p>\n
No w\u0142a\u015bnie! Jaka ona jest? Czy da si\u0119 znale\u017a\u0107 chocia\u017c \u015blad dumy z wielkich Gryfit\u00f3w, pan\u00f3w Pomorza Zachodniego, kt\u00f3rzy w swej tytulaturze nosili r\u00f3wnie\u017c zaszczytne miano „ksi\u0105\u017c\u0105t Kaszub\u00f3w”? Wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce na odpowiedni tor naj\u0142atwiej b\u0119dzie trafi\u0107 w Muzeum Pomorza \u015arodkowego w S\u0142upsku, kt\u00f3re sprawuje opiek\u0119 r\u00f3wnie\u017c nad zgromadzonymi w Muzeum Wsi S\u0142owi\u0144skiej w Klukach per\u0142ami regionalnej przesz\u0142o\u015bci. By\u0142em tam na obchodach 35-lecia skansenu w 1998 r. Wtedy, podczas o\u017cywionej dyskusji, m\u00f3wi\u0142em o kaszubskiej to\u017csamo\u015bci S\u0142owi\u0144c\u00f3w, co spotka\u0142o si\u0119 z zupe\u0142nie nieoczekiwan\u0105 polemik\u0105 m\u0142odej pani etnograf, Viotetty Tkacz. Twierdzi\u0142a ona, \u017ce wcale nie jest powiedziane, i\u017c S\u0142owi\u0144cy byli Kaszubami, wr\u0119cz odwrotnie wskazuj\u0105 s\u0105dy wielu uczonych. Kt\u00f3rych? Nie dowiedzia\u0142em si\u0119. Natomiast pr\u00f3by mojej perswazji, podpieranej cytatami kaszubskoj\u0119zycznych wypowiedzi S\u0142owi\u0144c\u00f3w, nie dawa\u0142y rezultatu. Jako \u017ce czasu w\u00f3wczas by\u0142o niewiele, gdy\u017c zaj\u0119ty by\u0142em realizacj\u0105 reporta\u017cu telewizyjnego, za\u015b pani etnograf musia\u0142a pe\u0142ni\u0107 rol\u0119 gospodarza uroczysto\u015bci, rzecz pozosta\u0142a otwarta. Eugeniusz Pryczkowski<\/i> (wi\u0119cej w „Pomeranii”)<\/p>\n
4. Iwona Jo\u0107, Gryf zmienia Pomorze<\/i><\/b><\/p>\n
Czy na tradycji mo\u017cna zarobi\u0107? Wbrew powszechnemu mniemaniu, jakoby to, co dawne, nadawa\u0142o si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do zamkni\u0119cia w muzeum, okazuje si\u0119, \u017ce tak! Dowodzi tego realizowany w Pomorskiem Wojew\u00f3dzki Program Wspieraj\u0105cy Rozw\u00f3j Gospodarczy i Tworzenie Miejsc Pracy w Oparciu o Wykorzystanie Tradycji i Zasob\u00f3w Przyrodniczych Regionu „Gryf”. Od 2003 roku wciela go w \u017cycie za pomoc\u0105 \u015brodk\u00f3w z Funduszu Pracy i przy wsparciu swoich jednostek powiatowych Wojew\u00f3dzki Urz\u0105d Pracy w Gda\u0144sku. <\/p>\n
– Ten program tak dzia\u0142a, \u017ceby bezrobotnym, zw\u0142aszcza na obszarach wiejskich i w ma\u0142ych miasteczkach, da\u0107 prac\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z tradycj\u0105 regionaln\u0105 – m\u00f3wi Iwona Szu\u0142drzy\u0144ska, koordynator przedsi\u0119wzi\u0119cia z gda\u0144skiego WUP. – Szczeg\u00f3lnie dotyczy to os\u00f3b do 25 roku \u017cycia, absolwent\u00f3w szk\u00f3\u0142 wy\u017cszych do 27 lat oraz ludzi powy\u017cej 45 lat. Zach\u0119camy ich do tworzenia miejsc pracy w oparciu o kulturowe, przyrodnicze i geograficzne zasoby regionu, a przez to wspieramy ide\u0119 regionalizmu. Dzieje si\u0119 to w oparciu o trzy obszary: tradycj\u0119 regionaln\u0105 – umo\u017cliwiaj\u0105c\u0105 powstawanie us\u0142ug zwi\u0105zanych ze specyfik\u0105 terenu, turystyk\u0119, w ramach kt\u00f3rej rozwijane s\u0105 przedsi\u0119wzi\u0119cia w zakresie obs\u0142ugi jej form instytucjonalnych, hotelarstwa i turystyki wiejskiej oraz (od 2006 r.) ochron\u0119 \u015brodowiska, tj. dzia\u0142ania umo\u017cliwiaj\u0105ce zachowanie przyrodniczych zasob\u00f3w regionu. (wi\u0119cej w „Pomeranii”) <\/p>\n
7. Tomasz \u017buroch-Piechowski, Hymn pa\u0144stwa, kt\u00f3re nie istnieje<\/i> (felieton)<\/b><\/p>\n
Pisz\u0119 ten tekst przed wyborami, ale Pa\u0144stwo przeczytaj\u0105 go, gdy znaczone asy wypadn\u0105 ju\u017c z r\u0119kawa, sztandary bojowe spoczn\u0105 w lamusie, a na sto\u0142y polityk\u00f3w pow\u0119druje gorzka \u017co\u0142\u0105dkowa lub balsam pomorski. Jedni pi\u0107 b\u0119d\u0105 z rado\u015bci, inni z rozpaczy, jeszcze inni dlatego, \u017ce pi\u0107 musz\u0105. Ja nie pij\u0119, bo jestem antyrz\u0105dowy. W stanie tym trwam nieodmiennie co najmniej od czas\u00f3w Leszka Millera i pewnie tak mi zostanie do momentu, a\u017c jaki\u015b Kaszuba zostanie prezydentem lub premierem (nie mia\u0142bym nic przeciwko temu, aby i wszyscy ministrowie byli Kaszubami). <\/p>\n
Na szcz\u0119\u015bcie patriot\u00f3w nie brakuje! (wi\u0119cej w „Pomeranii”) <\/p>\n
8. Jakub Pietruszewski, Tr\u00f3jmiejski Obszar Metropolitalny – szanse i zagro\u017cenia<\/i><\/b><\/p>\n
13. Jerzy D\u0105browa-Januszewski, Podziemni<\/i> (felieton)<\/b><\/p>\n
14. Iwona Jo\u0107, Wywo\u0142a\u0107 apetyt na region<\/i> (rozmowa ze S\u0142awomirem Pahlke, przewodnicz\u0105cym Pomorskiego Klubu Dobrej Marki, pe\u0142nomocnikiem ds. marketingu w Browarze „Amber” w Bielk\u00f3wku) <\/b><\/p>\n
16. (ma), Kaszuby w Warszawie<\/i><\/b><\/p>\n
Promowanie Kaszub wymaga aktywno\u015bci. I to nie tylko na miejscu, ale tak\u017ce w g\u0142\u0119bi Polski. St\u0105d w\u0142a\u015bnie wzi\u0105\u0142 si\u0119 pomys\u0142 na zaprezentowanie tego regionu w Warszawie. <\/p>\n
Kaszuby pokazano w dw\u00f3ch ods\u0142onach. Pierwsza, 14 wrze\u015bnia, zorganizowana zosta\u0142a pod has\u0142em „Piwnica kaszubska”. Odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do artystycznego klimatu s\u0142ynnej krakowskiej Piwnicy pod Baranami, we wn\u0119trzach Pa\u0142acyku Szustera przedstawiono nie tylko elementy tradycji regionu, lecz tak\u017ce to, co w ostatnim czasie z Kaszub trafi\u0142o do kultury og\u00f3lnopolskiej. Wk\u0142adem do niej jest m.in. p\u0142yta „Kaszëbë” Ola Walickiego, kt\u00f3ry z zespo\u0142em wykona\u0142 znajduj\u0105ce si\u0119 na niej utwory. O ile jednak wspomniane nagranie cieszy si\u0119 uznaniem przede wszystkim w gronie mi\u0142o\u015bnik\u00f3w jazzu, o tyle Danuta Stenka nie wymaga szerszych rekomendacji. Ta wybitna, a pochodz\u0105ca z Gowidlina, aktorka podczas wieczoru odczyta\u0142a fragmenty przet\u0142umaczonej na j\u0119zyk kaszubski Ewangelii \u015bw. Jana. Dope\u0142nieniem piwnicznego spotkania by\u0142 wyst\u0119p ko\u015bcierskiego zespo\u0142u The Rozmish, pokaz filmu „Kaszubi” oraz degustacja specja\u0142\u00f3w kuchni kaszubskiej. (wi\u0119cej w „Pomeranii”) <\/p>\n
17. Marta Sosnowska, To dla ciebie gra twoje radio…<\/i><\/b><\/p>\n
18. Marek Adamkowicz, Geburtstag papy Grassa<\/i><\/b><\/p>\n
W Gda\u0144sku, swoim rodzinnym mie\u015bcie, 80. urodziny \u015bwi\u0119towa\u0142 Günter Grass – laureat literackiej Nagrody Nobla, honorowy obywatel nadmot\u0142awskiego grodu, doktor honoris causa Uniwersytetu Gda\u0144skiego. Przyby\u0142 na zaproszenie w\u0142adz samorz\u0105dowych, kt\u00f3re na t\u0119 okoliczno\u015b\u0107 – wesp\u00f3\u0142 z licznymi partnerami – przygotowa\u0142y specjalny program Znalaz\u0142y si\u0119 w nim m.in. mi\u0119dzynarodowa konferencja po\u015bwi\u0119cona literackiej i plastycznej tw\u00f3rczo\u015bci Grassa, koncert Miko\u0142aj Trzaska Mottlau River Band, kilka wystaw, pokaz filmu dokumentalnego, premiera adaptacji scenicznej „Blaszanego b\u0119benka”. <\/p>\n
Przyjazd artysty zbieg\u0142 si\u0119 z wydaniem po polsku jego najnowszej powie\u015bci – „Przy obieraniu cebuli”. Ten rozrachunek ze sob\u0105 i bohaterami ksi\u0105\u017cki rok temu wywo\u0142a\u0142 kontrowersje po obu stronach Odry. Pisarz przyzna\u0142 si\u0119 w niej do zauroczenia ideologi\u0105 nazizmu i do s\u0142u\u017cby w Waffen-SS. Towarzysz\u0105ce tej wypowiedzi emocje opad\u0142y nieco po wymianie list\u00f3w z Lechem Wa\u0142\u0119s\u0105 i prezydentem Gda\u0144ska, Paw\u0142em Adamowiczem. Ze zrozumieniem podeszli do sprawy r\u00f3wnie\u017c sami gda\u0144szczanie. Badania sonda\u017cowe wykaza\u0142y, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich jest w stanie wybaczy\u0107 pisarzowi b\u0142\u0119dy m\u0142odo\u015bci. (wi\u0119cej w „Pomeranii”) <\/p>\n
19. Kazimierz Ostrowski, Bratajmy si\u0119!<\/i> (felieton)<\/b><\/p>\n
„Na Pomorzu my mieszkamy \/ Wolno\u015bci\u0105 oddychamy. \/ My Pomorza nie damy \/ Bo siln\u0105 d\u0142o\u0144 mamy. \/ Kto z nami \u0142\u0105czy, \u0142\u0105czy si\u0119 \/ Druhem si\u0119 zwie!” <\/p>\n
Nie wiem, czy dzisiejsi harcerze \u015bpiewaj\u0105 jeszcze t\u0119 przedwojenn\u0105, napisan\u0105 przez Stefana Bieszka pie\u015b\u0144. Brzmi ona nieco anachronicznie, wi\u0119c mog\u0142a wypa\u015b\u0107 z repertuaru. Pami\u0119tam jednak, \u017ce kiedy wykonywali\u015bmy j\u0105 od najm\u0142odszych lat, ka\u017cdy zuch i harcerz p\u0119ka\u0142 z dumy, \u017ce mieszka na Pomorzu, „ergo” – jest Pomorzaninem i obro\u0144c\u0105 swojej ziemi. W innej piosence \u015bpiewali\u015bmy: „Nasza kraina \/ Ziemia Mestwina…” i od razu by\u0142o wiadomo, sk\u0105d nasz r\u00f3d. <\/p>\n
Na pytanie: „Sk\u0105d jeste\u015b?” ka\u017cdy mieszkaniec naszego regionu bez wahania mo\u017ce odpowiedzie\u0107: z Pomorza. Du\u017co trudniejsze jest natomiast pytanie o to\u017csamo\u015b\u0107. Zapewne wielu, obok oczywistej identyfikacji narodowej, za wa\u017cniejsz\u0105 uzna\u0142oby t\u0119 etniczn\u0105 – jestem Kaszub\u0105, Kociewiakiem, Krajniakiem – ani\u017celi poczucie wi\u0119zi z Pomorzem. Ogromna jednak cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w nie pos\u0142uguje si\u0119 takimi kategoriami, nie zalicza si\u0119 do \u017cadnej z tych grup, w gruncie rzeczy pozostaje oboj\u0119tna wobec kwestii to\u017csamo\u015bci regionalnej. Czy tak by\u0107 musi? (wi\u0119cej w „Pomeranii”) <\/p>\n
20. Zbigniew Gach, Ch\u0142opiec okr\u0119towy<\/i> (wywiad z Leonem Skelnikiem, gdynianinem, jednym z pionier\u00f3w polskiego rybo\u0142\u00f3wstwa dalekomorskiego; cz. 3)<\/b><\/p>\n
24. Marek Adamkowicz, Literatura z duchem czy literatura duch\u00f3w?<\/i><\/b><\/p>\n
Zrobiono wiele, ale pracy na przysz\u0142o\u015b\u0107 nie brakuje – tak mo\u017cna spuentowa\u0107 nie tylko referat prof. Jerzego Sampa, inauguruj\u0105cy odbywaj\u0105c\u0105 si\u0119 na pocz\u0105tku wrze\u015bnia w Kaszubskim Uniwersytecie Ludowym w Starbieninie konferencj\u0119 „Literatura kaszubska w nauce, edukacji i \u017cyciu publicznym”. W trzydniowym spotkaniu udzia\u0142 wzi\u0119li naukowcy reprezentuj\u0105cy rozmaite dyscypliny (literaturoznastwo, historia, socjologia), za\u015b publiczno\u015b\u0107 stanowi\u0142o niewielkie grono os\u00f3b interesuj\u0105cych si\u0119 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 w „rodnej mòwie” z zami\u0142owania, a tak\u017ce ze wzgl\u0119d\u00f3w zawodowych (m.in. nauczyciele i dziennikarze). Pojawili si\u0119 r\u00f3wnie\u017c autorzy kaszubscy z Janem Zbrzyc\u0105 na czele, jednak ich reprezentacja by\u0142a i\u015bcie symboliczna.
\nZasadnicz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 konferencji stanowi\u0142a, rzecz jasna, prezentacja przygotowanych na t\u0119 okoliczno\u015b\u0107 referat\u00f3w. Zgodnie z zapowiedzi\u0105 Instytutu Kaszubskiego, wsp\u00f3\u0142organizatora sesji, uka\u017c\u0105 si\u0119 one w formie ksi\u0105\u017ckowej, dlatego warto nieco uwagi po\u015bwi\u0119ci\u0107 nie tyle poszczeg\u00f3lnym wyst\u0105pieniom, co zawartym w nich postulatom. Sta\u0142y si\u0119 one bowiem punktem wyj\u015bcia do debaty nad kondycj\u0105 literatury kaszubskiej. Debaty, przyzna\u0107 trzeba, poruszaj\u0105cej. (wi\u0119cej w „Pomeranii”) <\/p>\n
I-VIII – „Najô Ùczba”, dodatek do nauki j\u0119zyka kaszubskiego<\/b><\/u><\/p>\n
27. Daniel Kalinowski, Perspektywy dramaturgii kaszubskiej<\/i><\/b><\/p>\n
Przyst\u0119puj\u0105c do om\u00f3wienia problematyki dramaturgii kaszubskiej nale\u017ca\u0142oby zacz\u0105\u0107 od kilku samookre\u015ble\u0144. Po pierwsze za przedmiot opisu bior\u0119 propozycje dramaturgiczne obecne w obiegu teatralnym w dw\u00f3ch ostatnich dekadach, przy czym mam na my\u015bli dramaty aktualnie wychodz\u0105ce drukiem b\u0105d\u017a utwory kaszubskiej klasyki dramatu wydawane ponownie czy wreszcie tekstach, kt\u00f3re – cho\u0107 nie by\u0142y wznawiane – wci\u0105\u017c s\u0105 przywo\u0142ywane na kaszubsk\u0105 scen\u0119. Po drugie – interesuj\u0105 mnie bardziej zagadnienia dotycz\u0105ce dramaturgii ni\u017c problemy zwi\u0105zane z realizacjami scenicznymi czy z \u017cyciem teatralnym. Po trzecie – za dramaturgi\u0119 kaszubsk\u0105 uwa\u017cam utwory napisane przede wszystkim w j\u0119zyku kaszubskim, w mniejszym za\u015b stopniu dramaty inspirowane tradycj\u0105 kaszubsk\u0105 tworzone w j\u0119zyku polskim, cho\u0107 tak\u017ce i one \u015bwiadcz\u0105 o \u017cywotno\u015bci tego aspektu kultury pomorskiej. (wi\u0119cej w „Pomeranii”) <\/p>\n
30. Ida Czaja, Òtroczëzna<\/i><\/b><\/p>\n
– Babkò, a wiele m\u00f3j tata miô\u0142 lôtk\u00f3w, czej wa mùszelë jic précz ze swòji chëczë? <\/p>\n
– J\u00f3zef ùrodzy\u0142 sã ju kòl Mëszk\u00f3w… <\/p>\n
– Tej wë z brzëchã ju bëlë, jak waju wënëkelë tamst\u0105dka? <\/p>\n
– A tej më zamiészkalë tuwò, na kòmòrnym. Jô chòdza do Pô\u0142asza òbrabiac za tuto miészkanié… <\/p>\n
Baro dok\u0142adno òbzér\u00f3m dwie biédnëchné jizdebczi, dze sã wëchòwô\u0142 m\u00f3j òjc. Òbzér\u00f3m òdjimk, na jaczim je knôp z g\u0142ow\u0105 do gò\u0142i sk\u00f3rë òbgòlony, w bùks\u00f3wkach do kòl\u00f3n. Tata mie p\u00f3zdni gôdô\u0142, \u017ce do szestnôsce lat miô\u0142 tak\u0105 \u0142ës\u0105 baniã a tej sã zbùntowô\u0142 i rzek\u0142: kù\u0144c! Terô chce miec klatë na \u0142epie! I ùros\u0142ë mù czôrné kruz w\u0142osë. Dlô tëch prawie w\u0142os\u00f3w mòja mëmka òsta jegò bia\u0142k\u0105: bò chca miec dzecë z czôrnyma kruzowatima w\u0142osama. Në, wej ni jedno z naji pi\u0105tczi ni mia\u0142o taczich snô\u017cëch kruz\u00f3w. <\/p>\n
Z tima bùksama té\u017c bé\u0142 richtich wërszaft. Tatk bé\u0142 ju dobrze kawalérã i mëkcë\u0142ë mù sã d\u0142ud\u017cé bùksë. Në, wej, dostô\u0142 rôz czedës z Hamericzi. Ceszi\u0142 sã, \u017ce mô m\u00f3dné, d\u0142ud\u017cé bùksë, a babka tak a tak je ùrznã\u0142a, \u017cebë tatowi sã w \u0142epie nie przewr\u00f3cë\u0142o. (wi\u0119cej w „Pomeranii”) <\/p>\n
33. Andrzej Grzyb, … ale si\u0119 dowiem<\/i> (felieton)<\/b><\/p>\n
W ostatnich dniach wrze\u015bnia by\u0142em na premierowym pokazie telewizyjnego filmu „S\u0142owa jak \u015bciany” o Ma\u0142gorzacie Hillar. Odbywa\u0142 si\u0119 on w pi\u0119knym bez wzgl\u0119du na por\u0119 roku arboretum w Wirtach opodal Borzechowa w gminie Zblewo. Po „Utworach zebranych” w opracowaniu Tadeusza Linknera, wydanych przez Instytut Kociewski w Starogardzie Gd., film \u00f3w to kolejna ods\u0142ona w przywracaniu pami\u0119ci fenomenu poetki cia\u0142em i dusz\u0105 rodem z Kociewia. <\/p>\n
Z czas\u00f3w licealnych pami\u0119tam dobrze uwielbienie, nie tylko dziewcz\u0105t, poezji M. Hillar. Kult jej utwor\u00f3w troch\u0119 ju\u017c przygasa\u0142, ale wci\u0105\u017c by\u0142 \u017cywy. Czytano nie wiersz „My z drugiej po\u0142owy XX wieku”, cho\u0107 te\u017c si\u0119 zdarza\u0142o, bo\u0107 rodzi\u0142a si\u0119 „Nowa Fala”, czyli nowe, odcinaj\u0105ce si\u0119, zbuntowane, inne pokolenie poet\u00f3w (ju\u017c na pocz\u0105tku lat 70), czytano przepi\u0119kne, niedo\u015bcignione, niewinne erotyki z „Glinianego dzbanka” i „Pro\u015bby do macierzanki”. (wi\u0119cej w „Pomeranii”) <\/p>\n
34. Maria Roszak, Wy\u017cera u szklarz\u00f3w<\/i><\/b><\/p>\n
U nas wéw ogr\u00f3dku mamy zrobione take ma\u0142e oczko wodne. Tamoj ju\u017c sia ta ca\u0142a pacejowata gadzina zadomowji\u0142a – \u017cabory, nawet mutki, jakes ptaszki (nawet kaczki dwa kedy\u015b byli, ale zwiali, bo sia pujka bojali) i robactwo. Raz \u017cam tamoj laz\u0142a po téj ganstwie ciepn\u00f3n\u0107 na kompostnik psi\u00f3nki, zgnit\u00f3m gomu\u0142e i resztki szarpaka. \u017bam ciepné\u0142a i podukradkam lukam bez \u015bwi\u0119toj\u00f3nki na to p\u0142o ogrodowe, a tu… ma\u0142o \u017cam sia wéw ta breja bez grable nié wykopyrtné\u0142a zéz zdziwienia, bo mniandzy wierzbkami by\u0142o prawdziwe wesele! Kucné\u0142a \u017cam \u017ceby to wjidzie\u0107 lepij. (wi\u0119cej w „Pomeranii”) <\/p>\n
35. Janusz Kowalski, Kontakty punktowe z cenzur\u0105 w tle<\/i><\/b><\/p>\n
Lech B\u0105dkowski by\u0142 starszy ode mnie o 5 lat. Niby niewiele, jednak w rzeczywisto\u015bci by\u0142a to r\u00f3\u017cnica ogromna. Latem 1939 roku B\u0105dkowski by\u0142 ju\u017c po podchor\u0105\u017c\u00f3wce, wkr\u00f3tce po kampanii wrze\u015bniowej, p\u00f3\u017aniej za\u015b po bohaterskich walkach na Zachodzie. Ja w ‘39 mia\u0142em 14 lat. Gdy 17 wrze\u015bnia radio poda\u0142o, \u017ce bolszewicy wkroczyli do Polski jako sprzymierze\u0144cy Niemc\u00f3w, m\u00f3j ojciec powiedzia\u0142: <\/p>\n
– Ta wojna b\u0119dzie d\u0142u\u017csza ni\u017c poprzednia. Nie wiadomo, co nas jeszcze czeka, ale ju\u017c teraz musimy zmieni\u0107 nasze \u017cycie, post\u0119powanie, odrzuci\u0107 wszystkie przyzwyczajenia. Musimy by\u0107 silni, a uleganie na\u0142ogom os\u0142abia. Od dzi\u015b odstawiam papierosy i wszelki alkohol. <\/p>\n
– No, mo\u017ce poza octem – wtr\u0105ci\u0142a moja matka, zawsze pogodna. <\/p>\n
– Kontakty z lud\u017ami utrzymujmy takie jak dotychczas. Gdy komu\u015b b\u0119dzie \u017ale, to mu pomo\u017cemy. Gdy nam b\u0119dzie \u017ale, to inni mo\u017ce nam pomog\u0105. Ale liczmy tylko na siebie i nie b\u0105d\u017amy pod czyimkolwiek wp\u0142ywem. <\/p>\n
S\u0142owa te, jak si\u0119 okaza\u0142o, mia\u0142y po latach wp\u0142yw tak\u017ce na moje kontakty z Lechem B\u0105dkowskim. (wi\u0119cej w „Pomeranii”) <\/p>\n
37. Lech B\u0105dkowski, Sumienie i oczy otwarte<\/i><\/b><\/p>\n
Jednym ze zjawisk wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci jest rozbudzenie ludzkich sumie\u0144. Brzmi to mo\u017ce paradoksalnie, skoro w r\u00f3\u017cnych dziedzinach \u017cycia zbiorowego i osobistego obserwujemy wiele fakt\u00f3w, szczeg\u00f3lnie z zakresu obyczajowo\u015bci, kt\u00f3re dowodz\u0105 czego\u015b przeciwnego: dowodz\u0105 wzrostu cynizmu, a nawet zdzicze¬nia. Ale jedno drugiego nie wyklucza. R\u00f3wnoczesno\u015b\u0107 tych ob¬jaw\u00f3w jest charakterystyczna i \u015bwiadczy o napi\u0119ciu proces\u00f3w moralnych. <\/p>\n
W stosunkach mi\u0119dzypa\u0144stwowych akty przemocy s\u0105 wci\u0105\u017c mo\u017cliwe i rzeczywi\u015bcie si\u0119 zdarzaj\u0105. Jednak\u017ce towarzyszy im atmosfera sprzeciwu. Fina\u0142 konfliktu sueskiego sprzed roku by\u0142by nie do pomy\u015blenia jeszcze 20 lat temu. Przyjmuj\u0105c, \u017ce wsp\u00f3\u0142¬dzia\u0142a\u0142o tu wiele r\u00f3\u017cnych czynnik\u00f3w, rola czynnika moralnego by\u0142a pot\u0119\u017cna. Wiadomo, \u017ce wycofanie wojsk interwencyjnych powa\u017cnie os\u0142abi\u0142o pozycj\u0119 strategiczn\u0105 i presti\u017c polityczny Za¬chodu na wa\u017cnym i zaognionym obszarze Bliskiego Wschodu – i to w chwili ostrego kryzysu mi\u0119dzynarodowego. Zach\u00f3d jednak zdecydowa\u0142 si\u0119 na to ryzyko, aby unikn\u0105\u0107 widocznie wi\u0119kszego ryzyka – pot\u0119pienia moralnego opinii \u015bwiatowej, kt\u00f3re w wy¬padku og\u00f3lnego konfliktu mog\u0142oby spowodowa\u0107 straty wi\u0119ksze od zysk\u00f3w zdobytych dora\u017anym sukcesem militarnym. (wi\u0119cej w „Pomeranii”) <\/p>\n
38. Andrzej Busler, O Wojciechu Kiedrowskim w 70. rocznic\u0119 jego urodzin<\/i><\/b><\/p>\n
Zbli\u017caj\u0105 si\u0119 70. urodziny Wojciecha Kiedrowskiego, przypadaj\u0105ce 22 listopada. Redakcja „Pomeranii” poprosi\u0142a mnie o kilka s\u0142\u00f3w o Nim. Chocia\u017c zgodzi\u0142em si\u0119 od razu, to pierwsza moja my\u015bl by\u0142a taka: c\u00f3\u017c pomy\u015bli sobie pan Wojciech jak zobaczy t\u0119 moj\u0105 pisanin\u0119? Z pewno\u015bci\u0105 spojrzy na tekst z zak\u0142opotaniem. A wynika\u0107 ono b\u0119dzie z jego skromno\u015bci. <\/p>\n
Nie jestem zwolennikiem wystawiania laurek, jednak w przypadku Szanownego Jubilata nie da si\u0119 pisa\u0107 inaczej. Ma\u0142o jest dzi\u015b w naszym kaszubsko-pomorskim \u015bwiecie os\u00f3b tak zas\u0142u\u017conych, o takim jak Wojciech Kiedrowski dorobku. Lista jego dokona\u0144 jest ogromna. Aby j\u0105 dok\u0142adnie przedstawi\u0107, nale\u017ca\u0142oby wyda\u0107 specjalny numer „Pomeranii”. Postaram si\u0119 napisa\u0107, za co osobi\u015bcie ceni\u0119 naszego Jubilata. (wi\u0119cej w „Pomeranii”) <\/p>\n
38. Lektury<\/i><\/b><\/p>\n
43. Klëka<\/i><\/b><\/p>\n
50. Informator regionalny<\/i><\/b><\/p>\n
52. R\u00f3mk Drze\u017cd\u017c\u00f3nk, Pòkùsa<\/i> (felieton)<\/b><\/p>\n
Mies\u0105c przed welacëj\u0105 przësz\u0142a d\u00f3 miã Pòkùsa. Zaklepa na dwiérze a nie \u017cdaj\u0105cë na mòje „proszã wlezc” wcësnã\u0142a sã w jizbã. Bë\u0142a niewësok wëros\u0142ô, k\u0105sk grëbawô, na bòczi rozlaz\u0142ô, z pëska nie za snô\u017cô, ale z\u00f3 to fëst wëgôd\u00f3nô jak trzë klaperbabë na rénkù w miesce do grëpë zesz\u0142é. <\/p>\n
– Jô jem Pòkùsa – rzek\u0142a swòje miono. <\/p>\n
– Wit\u00f3m – nôprz\u00f3d jô sã z ni\u0105 przëwitô\u0142 (kùltura mùszi bëc, chòc nierôczonëch gòscy nie lëd\u00f3m), a tej jem rzek\u0142: – To jô widzã, \u017ce wë jesce Pòkùsa, bò môce fùl bidel dëtkama napch\u00f3ny. Kùli\u017c tã je? 150 tës\u0105cy czë wicy? <\/p>\n
– Nié, to nie s\u0105 dëtczi, to ùlotczi…<\/p>\n
– Ùlotczi? – bé\u0142 jem czësto baf. – Jô mëslô\u0142, \u017ce wë mie chca dëtkã na pòkùszenié wòdzëc.
\nÒd s\u0142owa do s\u0142owa zrozmiô\u0142 jem ò co ji sz\u0142o. Pòkùsa bë\u0142a przësz\u0142ô z taczégò jednégò wëbòrczégò kòmitetu, a bédowa\u0142a bëm na pòsélca kandidowô\u0142. (wi\u0119cej w „Pomeranii”)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Pomerania XI 2007 2. Listy Problem S\u0142owi\u0144c\u00f3w trwa? Nawet Kaszubom trudno dzi\u015b uwierzy\u0107, \u017ce jeszcze w XIV i XV w. j\u0119zyk kaszubski funkcjonowa\u0142 na ca\u0142ym Pomorzu, tak\u017ce Przednim, po zachodniej stronie Odry. W czasie gdy nie ma tam ju\u017c autochton\u00f3w, … \u041d\u0430\u0441\u0442\u0430\u0432\u0438\u0442\u0435 \u0441\u0430 \u0447\u0438\u0442\u0430\u045a\u0435\u043c