Na podstawie ksi\u0105\u017cki
Nazwy miast Pomorza Gda\u0144skiego<\/I>
praca
\nzbiorowa pod redakcj\u0105
Huberta G\u00f3rnowicza<\/B> i
Zygmunta
\nBrockiego<\/B>
wydanie drugie poszerzone i poprawione pod
\nredakcj\u0105
Edwarda Brezy<\/B> i
Jerzego Tredera<\/B>
Wydawnictwo
\nUniwersytetu Gda\u0144skiego
Gda\u0144sk 1999
<\/p>\n
Od stycznia 1993 r. Miasto w woj. Gda\u0144skim, dawniej wie\u015b
\nw gm. Kaliska i par. \u0141\u0105g, powsta\u0142a przy szosie Chojnice-Tczew i magistrali
\nkolejowej \u015al\u0105sk-Porty (z 1930 r.), na lewym brzegu Wdy. S\u0142ynie z najstarszej w
\nPolsce Fabryki P\u0142yt Pil\u015bniowych, zbudowanej w latach 1947-1952, a w latach
\n1957-1961 wybudowano fabryk\u0119 kalafonii, terpentyny i olej\u00f3w flotacyjnych. W r.
\n1982 powsta\u0142a samodzielna parafia z ko\u015bcio\u0142em pod wezwaniem Matki Bo\u017cej
\nCz\u0119stochowskiej, zbudowanym w latach 1984-1988. Liczba mieszka\u0144c\u00f3w: 1970 r. –
\n2,1, tys., 1996 r. – 3,3 tys. Do czerwca 1975 r. i ponownie od stycznia 1999 r.
\nw pow. Starogardzkim woj. Pomorskiego.<\/I>
Wed\u0142ug S\u0142ownika<\/I> Arnolda
\n(S\u0142ownik geograficzny Pa\u0144stwa Polskiego<\/I>, red. S. Arnold, Warszawa
\n1936-1939, 1069) wie\u015b mia\u0142a powsta\u0107 w r. 1789. Jest to jednak nieprawda, gdy\u017c
\nmapa Schr\u00f6ttera (L. von Schr\u00f6tter, Karte von Ostpreussen nebst Preussisch
\nLitauen und Westpreussen nebst dem Netzdistrict<\/I>, Berlin 1803-1810) z ko\u0144ca
\nXVIII w.pokazuje na miescu dziesiejszego miasta tylko lasy (H. G\u00f3rnowicz,
\nToponimia powiatu starogardzkiego<\/I>, Wroc\u0142aw 1985, 27). Czas powstania
\nprzesun\u0105\u0107 zatem trzeba na drug\u0105 po\u0142ow\u0119 XIX w., notowana dopiero w r. 1869 w
\npostaci niemieckiej Schwarzwasser<\/I>, jest to jednak kalka (t\u0142umaczenie)
\nnazwy polskiej Czarna Woda<\/I>, podanej np. w r. 1880 (S\u0142ownik
\ngeograficzny Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich<\/i>, Warszawa
\n1880-1902, I 740) i odt\u0105d po stronie polskiej zawsze pisanej Czarna Woda<\/I>,
\npo stronie niemieckiej Schwarzwasser<\/I>. Na mieszka\u0144ca Czarnej Wody m\u00f3wi si\u0119
\npo kociewsku czarnowodziak<\/I>, na mieszkank\u0119 czarnowodzianka<\/I>, na
\n(wszystkich) mieska\u0144c\u00f3w czarnowodziaki<\/I>.
Jest to nazwa
\ntopograficzna, ponowiona z nazwy rzeki Czarna Woda<\/I> (obocznie Wda<\/I>),
\npo niemiecku Schwarzwasser<\/I> od przym. schwarz<\/I> ‘czarny’ i rzeczow.
\nWasser<\/I> ‘woda’, nad kt\u00f3r\u0105 le\u017cy. Takie przeniesienia z nazw obiekt\u00f3w
\nwodnych na miejscowo\u015bci to cz\u0119ste zjawisko w toponimii, por. np. w niniejszej
\nksi\u0105\u017cce nazwy \u0141eba<\/I> i Reda<\/I> i po\u017aniejsze miejscowo\u015bci, dzi\u015b miasta
\n\u0141eba<\/I> i Reda<\/I>, jez Wdzydze<\/I> i wsie Wdzydze<\/I> Kiszewskie w
\npow. Ko\u015bcierskim i Wdzydze<\/I> Tucholskie w pow. Chojnickim nad tym jeziorem
\npo\u0142o\u017cone, jezioro Rekowo<\/I> i Studzienice<\/I> oraz p\u00f3\u017aniejsze
\nRekowo<\/I> i Studzienice<\/I> w pow. Bytowskim. Na \u015bwiat wychodz\u0105c,
\nprzywo\u0142a\u0107 mo\u017cna rzeki Moskwa<\/I> i Ottawa<\/I> oraz stolice pa\u0144stw
\nMoskwa<\/I> (Rosji) i Ottawa<\/I> (Kanady) nad tymi rzekami
\nle\u017c\u0105ce.
Wcze\u015bniejsz\u0105 osad\u0105 karczemn\u0105, dzi\u015b z Czarn\u0105 Wod\u0105 po\u0142\u0105czon\u0105
\nurbanistycznie, by\u0142o Z\u0142e Mi\u0119so<\/I>, po niemiecku B\u00f6senfleisch<\/I>,
\nnotowane jako Boszfleyth<\/I> 1480 (Matriculum Regni Poloniae summaria<\/I>,
\ned. T. Wierzbowski, J. Sawicki, Warszawa 1905-1961, IV 88), zum B\u00f6sem
\nfleisch<\/I> 1495 (Scriptores Rerum Prussicarum<\/I>, hrsg. Th. Hirsch, M.
\nT\u00f6ppen, E. Strehlke, Leipzig 1861-1874, 799), Boszenfleisch<\/I> (Akta
\nstan\u00f3w Prus Kr\u00f3lewskich<\/i>, wyd. M. Biskup, K. G\u00f3rski, T. II, Toru\u0144 1960, IV 1 s.
\n203), taberna ‘karczma’ Liemieszo<\/I> 1585 („Fontes“ Towarzystwa Naukowego w
\nToruniu, I-III 237 – dalej F), Z\u0142e Mi\u0119so<\/I> 1664 (F, XXXII 262) i odt\u0105d po
\nstronie polskiej zawsze Z\u0142e Mi\u0119so<\/I> lub Z\u0142emi\u0119so<\/I> i
\nB\u00f6senfleisch<\/I> po stronie niemieckiej.
Jest to nazwa dzier\u017cawcza od
\nnazwiska w\u0142a\u015bciciela karczmy B\u00f6senfleisch<\/I>, prze\u0142o\u017cona na polskie Z\u0142e
\nMi\u0119so<\/I>, por. niem. b\u00f6se<\/I> ‘z\u0142y’ i Fleisch<\/I> ‘mi\u0119so’. Polska nazwa
\nosobowa Z\u0142e Mi\u0119so<\/I> notowana by\u0142a od r. 1397 (S\u0142ownik staropolskich nazw
\nosobowych<\/I>, red. W. Taszycki, Wroc\u0142aw 1965-1976, VI 322). W „gminnej“
\nopowie\u015bci i przewodnikach turystycznych nazwa t\u0142umaczona jest od okoliczno\u015bci
\npodania zg\u0142odnia\u0142ym flisakom zepsutego, nie\u015bwie\u017cego mi\u0119sa, kt\u00f3re spowodowa\u0142o
\nchoroby u konsument\u00f3w. Podobne t\u0142umaczenie nazwiska w\u0142a\u015bciciela spotykamy w
\nnzwie Twarda G\u00f3ra<\/I> w pow. \u015awieckim od nazwiska Hartberg<\/I> od niem.
\nhart<\/I> ‘twardy’ i Berg<\/I> ‘g\u00f3ra’. Karczmy, m\u0142yny, wybudowania i huty
\n(te ostatnie na \u015al\u0105sku) bardzo cz\u0119sto bra\u0142y nazwy od nazwisk w\u0142a\u015bcicieli, np.
\nLegb\u0105d<\/I> i Windorp<\/I> w pow. Chojnickim (Z\u0142e Mi\u0119so lezy ju\u017c w gm.
\nCzersk w pow. Chojnickim), Kruzyn<\/I>, dzi\u015b Krzeszna<\/I> i Firoga<\/I> w
\npow. Kartuskim, Dunajek<\/I>, dzi\u015b Dunajki<\/I> w pow. Ko\u015bcierskim i
\nstarogadzkim, Ozimek<\/I> pod Opolem. Zob. E. Breza w „Dzienniku Ba\u0142tyckim“
\n1996, nr 273, s.7. <\/I><\/I><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Na podstawie ksi\u0105\u017ckiNazwy miast Pomorza Gda\u0144skiegopraca zbiorowa pod redakcj\u0105Huberta G\u00f3rnowicza iZygmunta Brockiegowydanie drugie poszerzone i poprawione pod redakcj\u0105Edwarda Brezy iJerzego TrederaWydawnictwo Uniwersytetu Gda\u0144skiegoGda\u0144sk 1999 Edward Breza Czarna Woda Od stycznia 1993 r. Miasto w woj. Gda\u0144skim, dawniej wie\u015b w gm. … \u041d\u0430\u0441\u0442\u0430\u0432\u0438\u0442\u0435 \u0441\u0430 \u0447\u0438\u0442\u0430\u045a\u0435\u043c