z r\u0119kopisu odczyta\u0142 i do druku przygotowa\u0142
\nJerzy Treder<\/b><\/p>\n
Wydawnictwo Uniwersytetu Gda\u0144skiego
\nWydawnictwo „Imprimatur”
\nGda\u0144sk – Gdynia
\n1999<\/p>\n
Amplissimis, Clarissimis, Prudentissim<\/i>is viris
\nDomi<\/i>nis, Domi<\/i>nis Proconsulibus, Consulibus, Questoribus<\/i>,
\nSyndicis, Scabinis Inclitæ Regiæ Civita<\/i>tis Gedanens<\/i>is<\/b><\/p>\n
Jllustres Proceres, quos publica cura fatigat,
\nQui Solis Cælique<\/i> vicem, qui summa Tonantis
\nMunia commissis in Civibus exercetis,
\nVos Patriæ Patres, legum tutela, bonisque<\/i>
\nAncora et auxilium, quo non præsentius ullum.
\nVos iusti rectique<\/i>, decens veneratur amussis,
\nJustitiæ verum quoniam libramen habetis
\nAtque ita libellam fertis, ne claudicat hilum.
\nLazarus hine ad vos recta decurrit et ultro
\nSub patrocinii se claudit tegmine vestri.
\nExpicite, o Proceres, venientem in paupere Christum.
\nUlceribus scatet ille quidem, pannosus et ide<\/i>m
\nComparet: pietas vestra est audisse petentem,
\nEt vestra est bonitas non exclusisse petentem.
\nHuic homini tutore aliquo est opus atque<\/i> chorago,
\nNam cum sir momis et mimis abuius ipsis,
\nVester honos fuerit sacro hunc umbone tueri.
\nLazarus ad vestrum, Proceres, accurrit asylum.
\nHoc modo si pateat: cæter<\/i>a tutus erit.<\/p>\nNajszlachetniejszym, Przes\u0142awnym, Gorliwym,<\/h2>\n
Ja\u015bnie O\u015bwieconym, Najs\u0142ynniejszym,
\nNajroztropniejszym Panom,
\nPanom Radnym, Burmistrzom, Skarbnikom,
\nObro\u0144com S\u0105dowym, \u0141awnikom
\nPrzes\u0142awnego Kr\u00f3lewskiego miasta Gda\u0144ska.<\/b><\/p>\n
O, Wy Dostojni Znakomici,
\nkt\u00f3rych zajmuje troska o sprawy publiczne,
\nKt\u00f3rzy pe\u0142nicie rol\u0119 s\u0142o\u0144ca i nieba i wykonujecie najwy\u017csze zadania Jowisza
\nw\u015br\u00f3d powierzonych sobie obywateli.
\nWy, Ojcowie Ojczyzny, stra\u017cnicy prawa,
\nkotwico dla dobrych i pomocy,
\nod kt\u00f3rej \u017cadna inna nie jest bardziej skuteczna.
\nWy, uczciwi i prawi, odpowiednia
\nmiara cieszy si\u0119 szacunkiem,
\nponiwa\u017c prawdziwie odwa\u017cacie sprawiedliwo\u015b\u0107
\ni tak wag\u0119 jej niesiecie, by si\u0119 nie chwia\u0142a.
\nDlatego s\u0142usznie do Was przychodzi
\n\u0141azarz i z w\u0142asnej woli kryje si\u0119
\npod os\u0142on\u0119 Waszej opieki.
\nPrzyjmijcie, o Wielcy, przychodz\u0105cego do Was w \u017cebraku Chrystusa.
\ndo Waszej pobo\u017cno\u015bci nale\u017cy wys\u0142ucha\u0107 prosz\u0105cego,
\na do Waszej dobroci nie oddala\u0107 \u017cebrz\u0105cego.
\nTemu cz\u0142owiekowi potrzeba jakiego\u015b opiekuna i przewodnika,
\nalbowiem gdy stoi naprzeciw szyderc\u00f3w i b\u0142azn\u00f3w,
\nWaszym zaszczytem b\u0119dzie broni\u0107 do \u015bwi\u0119t\u0105 tarcz\u0105.
\nO Dostojni, \u0141azarz przybywa pod Wasz schron.
\nJe\u015bli tylko jest otwarty pod ka\u017cdym innym wzgl\u0119dem, b\u0119dzie bezpieczny!<\/p>\n
Historia
\nCandidus (Candyd, Kandyd, Bogacz, Epulo)
\nLazarus (\u0141azarz)
\nAbraham
\nAngelus
\nLiberius (Liberyjusz)
\nMundanus (Mund\u0105n, \u015awiat)
\nCzart
\nCia\u0142o
\nMors (\u015amier\u0107)
\nCnoty (3 Panny): Czysto\u015b\u0107, Mi\u0142osierdzie, Sprawiedliwo\u015b\u0107
\nKupido
\nNeptunus
\nDoctor
\nPose\u0142
\nOciec
\nSyn
\nJandras
\nKaszuba (Sobieraj)
\nCh\u0142opiec
\nKuchmistrz
\nMy\u015bliwiec
\nNierz\u0105dnica
\nChorus
\nNarrator (Epilogus)<\/p>\n
albo prolog ca\u0142y Tragedii<\/i><\/b><\/p>\n
Od pocz\u0105tku stworzenia nieba wysokiego<\/p>\n
I niezmierzonych granic okr\u0105<\/i>gu zi\u0119mskiego
\nJak morze niezbrodzone stan\u0119<\/i>\u0142o w swym brzegu,
\nJa pisz\u0119 history\u0119<\/i> \u015bwiata tego biegu.<\/p>\n
By\u0142am przy tym, gdy S\u0142o\u0144ce Bog postawie\u0142 wdzi\u0119czne,
\nNiebo gwiazdmi hawtowa\u0142 i ko\u0142o miesi\u0119cznie<\/p>\n
Stan\u0119<\/i>\u0142o, gdy rozkaza\u0142. I duchy niebieskie,
\nS\u0142owem jego stworzone wszelkie rzeczy ziemskie.<\/p>\n
I nat\u0119czasem by\u0142a, gdy pierwszego cz\u0142eka
\nW raju B\u00f3g z gliny lepie\u0142 na pocz\u0105tku wieka.<\/p>\n
I wyj\u0105\u0142 z boku, gdy spa\u0142, towarzysza jemu,
\nKtora matk\u0105 zosta\u0142a pl\u0119mi\u0119niu wszystki\u0119mu.<\/p>\n
Pozwole\u0142 im rozkoszy wszystkich, ktore w raju,
\nZ drzew owocow po\u017cywa\u0107 wszelkiego rodzaju,<\/p>\n
Byle tilko w poj\u015b<\/i>rodku zachowane by\u0142o,
\nKtore \u017cywot i z siercia pospo\u0142u nosi\u0142o.<\/p>\n
Lecza Ewa, wzi\u0105wszy rad\u0119 od w\u0119\u017ca chytrego,
\nUrwa\u0142a jab\u0142ko z drzewa jej zakazanego.<\/p>\n
W tym z wyroku Boskiego z raju s\u0105 wygnani
\nI na te n\u0119dze ziemskie p\u0142aczliwe skazani.<\/p>\n
Mam w swoi historii Kaina z\u0142o\u015b<\/i>nego,
\nKt\u00f3ry niewinnie zabie\u0142 Abla, brata swego.<\/p>\n
Mam i onych bezecznych brzydkich swowolnikow,
\nObrzymow oboi p\u0142ci, srogich wszetecznikow?<\/p>\n
Kt\u00f3rzy swoj\u0105 brzydko\u015bci\u0105 t\u0119n \u015bwiat zara\u017cali,
\nA\u017ce ju\u017c na ostatek i Boga ruszali.<\/p>\n
Jako be\u0142 zat\u0119m \u017cal\u0119m zj\u0119ty, powiada\u0142 Noemu,
\nI\u017ce cz\u0142owieka stworze\u0142, lecz s\u0142udze swoj\u0119mu<\/p>\n
Korab budowa\u0107 kaza\u0142, by powierzchu wody
\nUchroni\u0142 si\u0119 i z dzie\u0107mi czasu z\u0142y pogody.<\/p>\n
A swowolniki kara\u0142 potop\u0119m straszliwym,
\nKt\u00f3rzy go obra\u017cali grzech\u0119m niewstydliwym.<\/p>\n
A No<\/i>e z \u0142aski Pa\u0144ski, co be\u0142 pozosta\u0142y,
\nZdrowo z korabiu wysiad\u0142, by \u015bwiat spustosza\u0142y.<\/p>\n
Znowu, jak przedtym by\u0142o, za\u015b lud\u017ami nape\u0142nie\u0142,
\nBo\u0107 mu to Bog obieca\u0142, co te\u017c wrychle spe\u0142nie\u0142.<\/p>\n
Pami\u0119tam Ab<\/i>rahama, narodu ludzkiego
\nOjca, i Izaaka, tak\u017ce syna jego,<\/p>\n
Nie zapomni\u0119 Jakoba, kt\u00f3rym Bog obieca\u0142,
\nI\u017ce z ich pokol\u0119nia Izrael wyni\u015b\u0107 mia\u0142.<\/p>\n
A gdy si\u0119 ju\u017c narody rozmna\u017ca\u0107 pocz\u0119\u0142y,
\nRozdzielone na cz\u0119\u015bci krole sobie wzi\u0119\u0142y.<\/p>\n
Egyptowi panowa\u0142, pharao nazwany,
\nKrol, ktor\u0119mu od braci Jozew zaprzedany.<\/p>\n
T\u0119n be\u0142 w wi\u0119zi\u0119nie wtr\u0105con dla paniej wszeteczny,
\nLecz go znowu wybawie\u0142 t\u0119n, kt\u00f3ry jest wieczny,<\/p>\n
I pan\u0119m go uczyni\u0142 Agyptu wszystkiego.
\nTak ci mu Bog nagradza\u0142 znacznie cnot\u0119 jego.<\/p>\n
W my spisani krolowie wszyscy historyi,
\nKtorzykolwiek z Abrama id\u0105 familii.<\/p>\n
Byli dobrzy niektorzy cnotliwi krolowie,
\nMi\u0119dzy ktor\u0119mi tak\u017ce byli niecnotowie,<\/p>\n
Kt\u00f3rych imion nie wspomni\u0119, lecz s\u0142ug\u0119 pa\u0144skiego
\nNie zapomni\u0119<\/i> wyrazi\u0107, krola cnotliwego<\/p>\n
Dawida, z kt\u00f3rego te\u017c Jezus nasz zbawiciel
\nNarodzie\u0142 si\u0119, potomkow \u015bwiata odkupiciel.<\/p>\n
Natenczas by\u0142 on bogacz, kt\u00f3ry w drogie szaty
\nPrzybiera\u0142 si\u0119, w bisiory, w koszstowne szar\u0142aty.<\/p>\n
Na ka\u017cdy dzi\u0119\u0144 w dostatku wszelakim op\u0142ywa\u0142,
\nZanurzony w rozkoszach o Boga nic nie dba\u0142.<\/p>\n
Lecz i \u0141azarz ubo<\/i>gi w gnoju po\u0142o\u017cony
\nPragn\u0105\u0142 tego, aby be\u0142 z s<\/i>to\u0142u nasycony<\/p>\n
Bogacza, odrobinek na ka\u017cdy dzie\u0144 \u017c\u0105da\u0142,
\nLecz nieszcz\u0119sny i g\u0142upi nigdy mu nie poda\u0142.<\/p>\n
Mi\u0142osierniejsi wt\u0119nczas ni\u017c bogacz psi byli,
\nKtorzy w paszcz\u0119kach swoich ko\u015bci mu nosili<\/p>\n
I wrzody z cia\u0142a jego leczeli \u0142askawie,
\nCzego mu nie uczynie\u0142 \u017cad\u0119n z ludzi prawie.<\/p>\n
Ale Bog mi\u0142osierny wieczne \u0141azarzowi
\nWkrotce niebo darowa\u0142, aza\u017c bogaczowi<\/p>\n
Wszelkie rozkoszy odj\u0105\u0142 i do piek\u0142a pos\u0142a\u0142,
\nGdzie si\u0119 w nieszcz\u0119\u015bciu bacz\u0105c, na \u0141azarza wo\u0142a\u0142,<\/p>\n
Ktory na Abramowym odpoczywa\u0142 \u0142onie:
\n\u0141azarzu, spu\u015b\u0107 kropelk\u0119, gdy\u017c ogniste tonie,<\/p>\n
Zimny wody na j\u0119zyk, a bo\u0107 mie te poty
\nNa minut\u0119 omin\u0105m, piekielne k\u0142opoty.<\/p>\n
Nie tak, synu, Abraham odpowie n\u0119dznemu,
\nPomnisz, i\u017ce\u015b nie poda\u0142 skrawkow bratu tw\u0119mu?<\/p>\n
Ju\u017c mi\u0119dzy nim i tob\u0105 daleka r\u00f3\u017cnica,
\nJ\u0119mu niebo, tobie za\u015b otch\u0142a\u0144 jest \u0142o\u017cnica.<\/p>\n
Pami\u0119tasz, \u017ce\u015b na \u015bwiecie w dostatkach op\u0142ywa\u0142,
\nA \u0141azarz za\u015b ubogi w gnoju odpoczywa\u0142,<\/p>\n
Skarbi\u0107<\/i> sobie, niebo\u017ce, jak i \u0141azarz by\u0142o,
\nTe by ci\u0119 wieczne piek\u0142o pewnie omin\u0119\u0142o.<\/p>\n
Kt\u00f3rego tu bogacza teraz wystawi\u0119my.
\nI o nim Tragedyj\u0105<\/i> krotko wyprawiemy.<\/p>\n
Ciebie tylko, przezacny s\u0142uchaczu, prisiemy<\/i>
\nChcej \u0142askawe<\/i> ucho da\u0107, co\u0107 tu prze\u0142o\u017c\u0119my.<\/p>\nIntermedium<\/h2>\n
O ojcu i synie [!] szewcu<\/i><\/b><\/p>\n
Hej, mia\u0142\u017c\u0119m dzi\u015b dobry targ w mie\u015bcie na me boty!
\nJedn\u0119m po kopie sprzeda\u0142, a drugie za z\u0142oty.
\nZarwa\u0142\u0119m przeci\u0119 grosza w kalet\u0119 \u015bwie\u017cego
\nI jeszcz\u0119m z\u0105\u0144 nakupie\u0142 w dom wiele dobrego.
\nJeszcze mi sam zosta\u0142a pareczka albo dwie,
\nAbo\u0107 si\u0119 tu ktory z was po ni\u0119 z kop\u0105 porwie.
\nMam jesz<\/i>cze pi\u0119kn\u0105 park\u0119 prawie na p\u0105ni\u0119cia
\nI ta parka nie\u017cadna, cho\u0107 dla pachol\u0119cia.
\nPrzypatrzcie si\u0119 jeno im! Albo to z\u0142e boty?
\nToby jesz<\/i>cze ta parka niewarta swej kopy?
\nNa moc ci to robione, podeszwa funtowa,
\nCholewa dosy\u0107 d\u0142uga, podcz[!] juchtowa,
\nK t\u0119mu jeszcze almodskie, stroju francuskiego.
\nNie masz ci to przy Gd\u0105\u0144sku almody lepszego,
\nTi<\/i>lko\u0107 to m\u00f3j synaczek wymy\u015bla almody.
\nJaki m\u0105dro\u015bci nabe\u0142, chocia\u017c cz\u0142owiek m\u0142ody!?
\nCo\u017c, rozmicie, gdy stary jaki i ja b\u0119dzie,
\nJakiej to on za czasem godno\u015bci nab\u0119dzie!<\/p>\n
Potoczy si\u0119.<\/i><\/p>\n
Jak si mi si\u0119 mazija we \u0142bie zaroi\u0142a,
\nAle mi te\u017c z kalety grosze wywabi\u0142a.
\nBa, nu, j\u0119no zrachuje, com dzi\u015b utargowa\u0142.
\nU diach\u0142a\u0107, moje grosze! Tom je przemarnowa\u0142!
\nMi\u0105\u0142\u0119m ci targ na boty, alec lepszy mia\u0142a
\nKaczmarka, co maziji mnie dobry dawa\u0142a.
\nTo\u0107 mi ju\u017c syn za\u015bpiewa weso\u0142e leluja,
\nOt\u00f3\u017c tobie, faderku, twoja ma\u0142mazyja.
\nPorad\u017acie mi, jakobym mog\u0142 syna oszuka\u0107,
\nGdy mi\u0119 b\u0119dzie za boty o pieni\u0105dze pyta\u0107.
\nZajd\u0119 ja na\u0144 wnet sztuk\u0105<\/i>: wprzod kij\u0119m uderz\u0119,
\nPotym si\u0119 s\u0105m jak zdech\u0142y na zi\u0119mi po\u0142o\u017c\u0119.
\nTo on b\u0119dzie rozumia\u0142, \u017ce to zbojcy byli,
\nKtorzy mi\u0119 dla pieni\u0119dzy i botow rozbili.
\nA je\u017celi obacz\u0119, \u017ce si\u0119 zafrasuje,
\nTedy za\u015b z martwych wstan\u0119 i znowu o\u017cyj\u0119.
\nI tak k\u0142opotu ujd\u0119, od syna swojego,
\nCom si\u0119 napie\u0142, to w zysku, za pini\u0105<\/i> jego.<\/p>\n
B\u0119dzie wo\u0142a\u0142 „rata”, kijem uderzywszy:
\nRata, synu, rata!<\/i><\/p>\n
SYN<\/p>\n
O ju\u017cci, u diach\u0142a, m\u00f3j najmilszy tata!
\nI daj ci go w\u017cdy frani, tego tatk\u0119 mego!
\nKedy\u017c si\u0119 on naucze\u0142 figlarstw<\/i>a takiego?
\nTo mi pewnie za boty ju\u017c pini\u0105dze przepie\u0142.
\nAle co, a za co\u017c by tak sobie podchmiele\u0142?!
\nJ\u0105m rozumia\u0142, \u017ce z niego kto dusz\u0119 wystrasze\u0142,
\nDlatego<\/i>m na ratunek pr\u0119dko si\u0119 po\u015b<\/i>piesze\u0142.
\nA\u017ce i to z nim mazija za pasy chodzie\u0142a,
\nKt\u00f3rego, jak baczycie, ziemi\u0119 rzucie\u0142a.
\nJu\u017c mi nieraz t\u0119n psikus, cho\u0107 ociec, wyrz\u0105dzie\u0142
\nPini\u0105dze mi ukradszy, to je w karczmie przepie\u0142.
\nA to i teraz le\u017cy by mi\u0142e prosi\u0105tko
\nI co dzi\u0119\u0144 si\u0119 upije jakoby bydl\u0105tko.
\nAle nic to, faderku, odd\u0105my to sobie
\nAboli\u0107 to pija\u0144stwo, sna\u0107 obrzydz\u0119 tobie.
\nUczyni\u0119 go umar\u0142ym, a r\u0119ce mu zwi\u0105\u017ce
\nNogi mu tak\u017ce mocno do deszczki przywi\u0105\u017c\u0119
\nPrzykryj\u0119 go ca\u0142unem i \u015bwiece postawi\u0119,
\nWnet\u017ce was tu z mym fadr\u0119m uciechy nabawi\u0119.
\nJandrasa te\u017c zawo\u0142am, \u017ceby psa\u0142terz \u015bpiewa\u0142,
\nA s\u0105m b\u0119d\u0119 nad cia\u0142em z p\u0142acz\u0119m lam\u0119ntowa\u0142.<\/p>\n
Wynidzie po klech\u0119.<\/i><\/p>\n
M\u00f3j drogi panie Jandras, uczy\u0144cie\u017c tak dobrze,
\nZa\u015bpiewajcie\u017c mu psa\u0142terz, zap\u0142ace w\u0105m sz<\/i>czpodrze.<\/p>\n
JANDRAS<\/p>\n
O to\u0107 mniejsza, byle\u015bcie dobrze zap\u0142acieli,
\nA piwa do \u015bpiewania dobrego kupieli.
\nOd czego\u017c umar\u0142 (Ociec<\/i>)? Zbojci go zabieli.
\nJeszcze mi\u0142o\u015bniczkowi pini\u0105dze odj\u0119li.<\/p>\n
JANDRAS<\/p>\n
Ju\u017c\u017ce si\u0119 nie frasujcie, aza\u0107 to nowina,
\n\u017be cz\u0142ek umrze, wszak mori stara to \u0142acina.
\nRequiescat in pace, ju\u017c si\u0119 nie frasujcie,
\nAni sobie dar\u0119mnie p\u0142acz\u0119m g\u0142owy psujcie.<\/p>\n
SYN<\/p>\n
Oto ju\u017c jest i piwo, tylko wy \u015bpiewajcie,
\nA za jego duszyc\u0119 niebiosa b\u0142agajcie.<\/p>\n
JANDRAS
\nPsa\u0142terz<\/i><\/p>\n
Titi<\/i>re tu patula<\/i>e recuban<\/i>s sub tegmine fag<\/i>
\nSili<\/i>str\u0119m tenuis<\/i> musam meditaris av<\/i>\u0119na.<\/p>\n
SYN
\nLam\u0119nt synowski<\/i><\/p>\n
Cz\u0119mu \u017ce\u015b mi\u0119, m\u00f3j drogi tatusiu, opu\u015bcie\u0142
\nI takiego\u017c lam\u0119ntu serce me nabawie\u0142.<\/p>\n
JANDRAS<\/p>\n
O mein liber, komu\u017c relinquisti szwarc bier, o her!<\/p>\n
SYN<\/p>\n
Bodaj\u017c\u0119m si\u0119 be\u0142 przedzy obacze\u0142 w swym grobie,
\nAni\u017celi \u017c\u0119m \u015bmierci doczeka\u0142 po tobie.<\/p>\n
JANDRAS<\/p>\n
Ju\u017c teraz in targum z boty nie pujdziesz,
\nNec mazijam wi\u0119cej pi\u0107 b\u0119dziesz.<\/p>\n
SYN<\/p>\n
Kto\u017c na targ z boty pujdzie, kiedy\u015b ty ju\u017c umar\u0142?
\nBodaj\u017cem ja be\u0142 pierwy ni\u017c ty oczy zawar\u0142!<\/p>\n
JANDRAS<\/p>\n
Ta<\/i>edet gie\u0142dam przez ciebie,
\nI dubelt bier desiderat sobie.<\/p>\n
SYN<\/p>\n
Gdzie\u017c si\u0119 teraz obracasz, moj tatusiu drogi,
\nKtoreli twa duszyca nawiedzie\u0142a progi?<\/p>\n
JANDRAS<\/p>\n
Non pudebas najwi\u0119<\/i>kszego dzbanka,
\nNec te zawstydzie\u0142a w\u0105<\/i>growia \u015b<\/i>kl\u0105nka.<\/p>\n
SYN<\/p>\n
Co wiedzie\u0107, czy do nieba drogi nie chybie\u0142a,
\nBo\u0107 sobie mi\u0142o\u015bniczka rzesko podchmiele\u0142a.<\/p>\n
JANDRAS<\/p>\n
Jam, kaczmarki zynt traurychien,
\nI\u017ce pozby\u0142y zein libch\u0119n.<\/p>\n
SYN<\/p>\n
Je\u017cliby si\u0119, nieboga, jako po\u015blizn\u0119\u0142a,
\nPewnie na wieki wiekow w kuflu uton\u0119\u0142a.<\/p>\n
JANDRAS<\/p>\n
Propterea za twoj\u0119 duszyc\u0119
\nKlingili fat<\/i>unt w \u015b<\/i>kl\u0119nic\u0119.<\/p>\n
SYN<\/p>\n
I musz\u0119 u kaczmarek w beczkach jej poszuka\u0107,
\nAbo bym ci niebog\u0119 jesz<\/i>cze mog\u0142 ratowa\u0107.<\/p>\n
JANDRAS<\/p>\n
Jam i kuflos habent ferv<\/i>or\u0119n,
\nGdy\u017c ein gut m\u0119ns ist ferlor\u0119n.<\/p>\n
SYN<\/p>\n
B\u0119d\u0105\u0107 same kaczmarki za ci\u0119 kuflow prosi\u0107,
\nNie trzeba mnie ja\u0142mu\u017cny ubogim roznosi\u0107.<\/p>\n
JANDRAS<\/p>\n
Ego quoque<\/i> za twoj\u0119 duszyc\u0119,
\nEbibam gut szwar<\/i>c bier \u015b<\/i>kl\u0119nic\u0119.<\/p>\n
OCIEC
\nSyn mni\u0119maj\u0105c, \u017ce to mara, wybije go kij\u0119m.<\/i><\/p>\n
Synu, synu m\u00f3j najmilszy,
\nPrzebog, synu, nie zabijaj, j\u0105m ociec prawdziwy!
\nOdwi\u0105\u017c mi\u0119 rych\u0142o, prosz\u0119, powiem wielkie dziwy.<\/p>\n
SYN<\/p>\n
A wszak was, panie ojcze, by\u0142o zatr\u0105cono?<\/p>\n
OCIEC<\/p>\n
(Prawda,) lecz mi si\u0119 znowu wroci\u0107 do cia\u0142a kaz\u0105no.
\nTwoje \u015bwi\u0119te modlitwy mnie pomocne by\u0142y
\nI z wi\u0119zi\u0119nia ci\u0119\u017ckiego dusz\u0119 wyzwole\u0142y.<\/p>\n
SYN<\/p>\n
Abo\u015b ju\u017c, m\u00f3j tatusiu, cierpia\u0142 jakie m\u0119ki?<\/p>\n
OCIEC<\/p>\n
Cierpia\u0142\u0119m i cierpia\u0142bym, by\u015b nie poda\u0142 r\u0119ki.
\nJu\u017c mi\u0119 byli \u017ali czarci w betce utopili
\nI ju\u017c mi\u0119 niecnotowie \u017ale nie zamorzy<\/i>li,
\nW ktory siarka i z smo\u0142\u0105 pospo\u0142u gorza\u0142a,
\nA moje stare gnaty ci\u0119\u017cko przypala\u0142a.
\nA za\u015b z osobna w kuflach smo\u0142\u0119 przynoszono,
\nI za swe zdrowie duszki\u0119m spe\u0142nia\u0107 mi kaz\u0105no.
\nA je\u017celim nie chcia\u0142 pi\u0107, to mi w g\u0119b\u0119 leli,
\nPrawie mi\u0119 niecnotowie na po\u0142y zamorzeli.
\nWymawiali mi wszystko niezbedne pija\u0144stwo,
\nSrodze w\u0119 mnie karali wszelkie wszetecz\u0119\u0144stwo.
\nAle\u0107 twoja modlitwa wys\u0142uchana be\u0142a.
\nNieprzyjacio\u0142 zgromiwszy, mnie z r\u0105k ich odj\u0119\u0142a,
\nPrzeto odwi\u0105\u017c mi\u0119 rych\u0142o, niechaj \u015blub uczyni\u0119,
\n\u017be pija\u0144stwem, pokim \u017cyw, wi\u0119tsz<\/i>y nie przewini\u0119.<\/p>\n
SYN<\/p>\n
Wszakiem ja zgad\u0142, \u017ce\u015b ty mia\u0142 w beczk\u0119 by\u0107 w\u0142o\u017cony
\nI wedle zas\u0142ug twoich s\u0142usz<\/i>nie os\u0105dzony.
\nJu\u017c\u0119m ci chcia\u0142 z niewod\u0119m do kaczmarek chodzi\u0107,
\nAbo bym ci tw\u0105 dusz\u0119 mog\u0142 w betce u\u0142owi\u0107,
\nBo wiem, \u017ce za \u017cywota w nich si\u0119 zakocha\u0142a,
\nPrzetom mniema\u0142, \u017ce teraz przy kuflu zosta\u0142a.
\nAle po\u0107 teraz, czy\u0144 \u015b<\/i>lub Jowiszowi wiernie:<\/p>\n
Odwi\u0105\u017ce go.<\/i><\/p>\n
Piwa nie pi\u0107, lecz wod\u0119, i to jesz<\/i>cze miernie.
\nUkl\u0119kni, a z\u0142o\u017c r\u0119ce: modlcie si\u0119 z\u0105\u0144 dzieci,
\nAbo\u0107 n\u0105\u0144 \u0142aska pa\u0144ska jako go\u0142\u0105b wleci.<\/p>\n
OCIEC
\n\u015alub czyni.<\/i><\/p>\n
Mo\u015bci Panie Jowiszu! Do \u015bmierci\u0107 \u015blubuj\u0119.
\nI\u017ce si\u0119 ju\u017c, pokim \u017cyw, wie<\/i>cej nie upij\u0119.
\nPrzez twoje \u015bliczne w\u0142osy z\u0142ot\u0119m przeplatane,
\nPrzez s\u0142odkie usta twoje miod\u0119m namazane,
\nPrzez trzewiczki W\u0119nery, \u0142uczek Kupidyna
\nPrzysi\u0119gam wi\u0119cej nie pi\u0107 piwa ani wina.
\nTylko wodk\u0105 w pragni\u0119niu m\u0105m si\u0119 contentowa\u0107,
\nA za me ci\u0105\u017cki<\/i>e grzechy przy tym pokutowa\u0107.
\nProsz\u0119 ci\u0119 przez boginie wszystkie, kt\u00f3re w niebie
\nBrodk\u0119 tw\u0105 rozczesuj\u0105, siedz\u0105c podle ciebie,
\nMoj mo\u015bciwy Jowiszu w papuciach z\u0142ocistych,
\nJu\u017c\u017ce wi\u0119cej nie przycho\u0107 w piorunach ognistych,
\nAle mi b\u0105d\u017a na potym mi\u0142o\u015bciwym pan\u0119m,
\nA ja te\u017c s\u0142ug\u0105 twoim na wiem wiekow, am\u0119n.<\/p>\n
SYN<\/p>\n
Widzie\u0107, \u017cem go ja to a pr\u0119<\/i>dko nawrocie\u0142
\nI pija\u0144stwo sw\u0105 sztuk\u0105 na wieki ukrocie\u0142.<\/p>\nPrologus primi actus<\/h2>\n
Pierwszy act o bogaczu teraz zaczynamy,
\nNa ktory, cny s\u0142uchaczu, ciebie zapraszamy.
\nWystawi\u0119my\u0107 w kw<\/i>itn\u0105cy bogacza m\u0142odo\u015bci,
\nKtory ni\u017cli zakusie\u0142 \u015bwiata tego z\u0142o\u015bci.
\nNie dba nic o bogactwa, nie my\u015bli o \u015bwiecie,
\nLecz jakby przystojnie \u017ce\u0142 w swej m\u0142odo\u015bci kwiecie.
\n\u017ba\u0142osny po rodzicach, na \u015bmier\u0107 utyskuje,
\n\u017be go pr\u0119dko rozwiod\u0142a, rzewno lam\u0119ntuje.
\nAle z\u0142e towarzystwo pragnie go zepsowa\u0107,
\nLecz si\u0119 on na pierwoci jak mo\u017ce opiera,
\nTym barzi[!] Liberyusz n\u0105\u0144 s\u0142owy naciera.
\nA tak go namawiaj\u0105c \u0142agodnie powoli,
\n\u017be te\u017c n\u0119dznik na g\u0142upi\u0105 rad\u0119 ich zezwoli.
\nA w tym Czart, \u015awiat i Cia\u0142o n\u0105\u0144 si\u0119 sprzysi\u0119gaj\u0105,
\n\u017beby go dosta\u0107 mogli, pilnie si\u0119 staraj\u0105.
\nCiebie tylko, przezacny, o to uprasz\u0105my,
\nS\u0142uchaczu, by\u015b nie tesknie\u0142, nic nie zabawi\u0119my.<\/p>\nACTUS PRIMUS<\/h2>\n
Scena prima<\/h2>\n
Candidus in in<\/i>ven<\/i>[tute<\/i>]<\/p>\n
Opuszczony od rodzic\u00f3w, b\u0119d\u0105c w my m\u0142odo\u015bci,
\nKt\u00f3rych przed czas\u0119m wzi\u0119\u0142a w swej zapalczywo\u015bci
\n\u015amier\u0107 niepohamowana, a mnie zostawi\u0142a,
\nMi\u0142e rodzice wzi\u0105wszy, \u017calu nabawi\u0142a.
\nLecz komu\u017c ta przepu\u015bci, kogo jadowity
\nSroga ominie kosa \u015bmierci nieu\u017cyty?
\nOd tej wdzi\u0119czny Absolon, jadu zara\u017cony,
\nNa swej pieszczony kosie zosta\u0142 zawieszony.
\nTa Salomona niegdy m\u0105drego zabi\u0142a
\nI m\u0119\u017cnego Samsona pod moc sw\u0105 podbi\u0142a.
\nJe\u017cli\u017c jej podlegli tak biegli m\u0119drcowie,
\nOd jej kosy polegli m\u0119\u017cni bohatyrowie,
\nCo\u017c ja jed\u0119n kwiateczek w polu postawiony
\nPr\u0119dko mog\u0119 od \u015bmierci sierpa byd\u017a zw\u0105tlony.
\nNa czym by ci\u0119 kwitn\u0105cy m\u0142odo\u015bci my kwiecie,
\nNa czym z\u0142oty czas trawi\u0107, w moim m\u0142odym lecie?
\nTeraz czas do dobrego, poki cz\u0142owiek m\u0142ody,
\nNi\u017cli jesz<\/i>cze zakusi niesz<\/i>cz\u0119sny swobody
\n\u015awiata \u2013 ach! \u2013 ob\u0142udnego. Teraz by czas wier\u0119
\nPonie\u015b\u0107 samego siebie Bogu na ofiar\u0119.
\nKa\u017cd\u0119mu z nas \u017cywi\u0105cych dwie drodze pod\u0105no
\nWed\u0142ug upodobania obiera\u0107 kazano,
\nZ kt\u00f3rych jedna kieruje do wiecznych rado\u015bci,
\nA druga za\u015b prowadzi w ogniste ci\u0119mno\u015bci.
\nLepiej by mnie podowno, lepiej, duszo moja,
\nSzuka\u0107 w mym m\u0142odym wieku lepszego pokoja!
\nPojd\u0119 z wielk\u0105 ufno\u015bci\u0105 do Boga mojego,
\nPojd\u0119 i upadn\u0119 przed mag<\/i>iestat jego.<\/p>\n
Kl\u0119knie<\/i><\/p>\n
Bo\u017ce, Ojcze niebieski, przed ktorego moje
\nMagiestat\u0119m wylew\u0105m obfite \u0142ez zdroje,
\nChcej, Ojcze, dobrorzeczy\u0107 kwit<\/i>n\u0105cy m\u0142odo\u015bci.
\nPrzymi, o dobrotliwy, z swej \u015bwi\u0119ty mi\u0142o\u015bci
\nMn<\/i>ie w poczet swych wybranych, daj, by<\/i> serce moje
\nNa wieki wychwala\u0142o \u015bwi\u0119te imi\u0119 twoje.<\/p>\nScena secunda<\/h2>\n
Societas prava<\/i>.<\/p>\n
LIBERIUS<\/p>\n
Co\u017c tu za lam\u0119nt s\u0142ysze\u0107, czyje pod niebiosy
\nWynikaj\u0105 p\u0142aczliwe, z narzekani\u0119m g\u0142osy?
\nCzy podowno bogowie pioruny straszliwe
\nWypu\u015bcili lubo te\u017c jad\u0119m zapalczywe
\nFuryje komu gro\u017c\u0105 lub niewstrz\u0119mi\u0119\u017aliwa
\nJesz<\/i>cze niedoj\u017a<\/i>ra\u0142y kwiat \u015bmier\u0107 kos\u0105 okrywa?<\/p>\n
MUNDANUS<\/p>\n
Czy ni\u0119 nasz \u017ce Candynus rodzicow \u017ca\u0142uje,
\nBom go ju\u017c nieraz bacze\u0142, gdy na \u015bmier\u0107 styskuje?!<\/p>\n
CANDIDUS<\/p>\n
Ja, o bracia namilsi, \u017ca\u0142o\u015bci\u0105 zmorzony
\nPo swych mi\u0142ych rodzicach jest\u0119m utrapiony,
\nKtorym nieszcz\u0119sna go\u0142a nie chcia\u0142a folgowa\u0107
\nAni im doj\u017ara\u0142ego wieku pobo<\/i>rgowa\u0107.
\nA ja, sierot\u0105 b\u0119d\u0105c, prawie w mej m\u0142odo\u015bci
\nTrzeba mi upatrowa\u0107 wiek przysz\u0142y staro\u015bci.
\nJakobym go i na cze<\/i>m przystojnie mog\u0142 strawi\u0107,
\nPomni\u0105c na to, \u017ce mi si\u0119 kiedykolwiek stawi\u0107
\nPrzydzie przed s\u0105d straszliwy najsprawiedliwszego
\nWt\u0119nczas, gdy przydzie s\u0105dzi\u0107 z\u0142ego i dobrego.<\/p>\n
LIBERIUS<\/p>\n
Niepotrzebne skrupu\u0142y tw\u0105 g\u0142ow\u0119 turbuj\u0105
\nI daremne, jak bacz\u0119, \u0142zy oczy twe psuj\u0105.
\nCzyli nie tego pragniesz, by dzie\u0144 wczorajszy
\nWstecz si\u0119 powroci\u0107 mog<\/i>\u0142, a sta\u0142 si\u0119 dziesiejszy?
\nLubo wi\u0119c Echa szukasz po dziki pustyni,
\nGdy g\u0142os wo\u0142aj\u0105cego w mow\u0119 sobie mi\u0119ni?
\nTrudno\u017c tego do\u015bcign\u0105\u0107, co raz omin\u0119\u0142o,
\nBy te\u017c dobrze \u2013 jak mowi\u0105 \u2013 sto koni gonie\u0142o.
\nRodzicow zmar\u0142ych p\u0142aczesz, ktorzy si\u0119 nie wroc\u0105,
\nA tobie si\u0119 \u2013 i owszem \u2013 z \u017calu lata kroc\u0105.
\nAza nie wiesz, \u017ce \u017cad\u0119n z Tezeuszowego
\nLabiryntu nie wy\u0144dzie, ani straszliwego
\nWyroku uchroni si\u0119, gdy\u017c ka\u017cdy stworzony
\nOd kosy jadowity b\u0119dzie po\u0142o\u017cony?
\nA co si\u0119 za\u015b frasujesz o swe m\u0142ode lata?
\nO tym potym, poki\u015b m\u0142od, teraz za\u017ce<\/i>j \u015bwiata,
\nBo nat\u0119nczas, gdy g\u0142owa \u015b<\/i>ron\u0119m pobieleje
\nI twarz twoja pospo\u0142u z cia\u0142\u0119m pople\u015bnieje,
\nCo\u017c nat\u0119nczas czyni\u0107 masz? Tylko my\u015blisz o tym,
\nCoby si\u0119 z dusz\u0105 twoj\u0105 mia\u0142o dzia\u0107 na potym.
\nTeraz masz my\u015bli\u0107 o tym<\/i>, \u017ce\u015b jest urodzony
\nW domu zacnym, a przy tym wdzi\u0119czna ozdobiony
\nUroda. Chcej jej za\u017cy\u0107 w niniejszym swym wieku,
\nBo kto \u015bwiata nie zazna, co\u017c po tym cz\u0142owieku?
\nJednako\u017c by mu mi\u0119szka\u0107 mi\u0119dzy sathyrami,
\nAlbo wi\u0119c w dzikich puszczach wie\u015b\u0107 wiek z bestyjami!
\nAle tobie nad insze s\u0105 dane w\u0142asno\u015bci:
\nS\u0142awa, dom i uroda, wielkie maj\u0119tno\u015bci.
\nA kto wie, co\u0107 na potym fortuna przyniesie
\nAlbo na jaki sto\u0142ek godno\u015bci wyniesie.
\nZaniechaj, moja rada, zamys\u0142u pro\u017cnego,
\nA z nami w kompanii za\u017cej dnia dobrego.<\/p>\n
MUNDANUS<\/p>\n
Moje zdanie nie insze, o kwiecie ro\u017cany,
\nTylko by\u015b \u015bwiata za\u017ce\u0142, Candyde kochany.
\nWidz\u0105c ci\u0119 w \u015blicznym wieku, serce mi si\u0119 kraje,
\nZe\u015b tak pr\u0119<\/i>dko porzucie\u0142 \u015bwieckie obyczaje.
\nProsz\u0119, nie tra\u0107 na lada wa\u015bniach swej urody,
\nRaczy rozkoszy za\u017cej z \u015awiat\u0119m, poki\u015b m\u0142ody.
\nNa co\u017c twojej rodzici<\/i> te skarby zbierali,
\nNa co tak maj\u0119tno\u015bci wiele skupowali?
\nNie dla kogo inszego gumna zgromadzone
\nI brogi pe\u0142ne zbo\u017ca stoj\u0105 na\u0142o\u017cone.
\nDla kogo\u015b te piwnice winmi zastawione,
\nI szpi\u017ciarnie rozkosznym s<\/i>er\u0119m nawiezione?
\nNie dla kogo inszego, tobie jedyn\u0119mu
\nMili rodzice dali, synowi mi\u0142\u0119mu.<\/p>\n
CANDIDUS<\/p>\n
Dzi\u0119kuj\u0119, bracia mili, \u017ce mi rozwa\u017cacie
\nI na oczy przodkow mych godno\u015b\u0107 przek\u0142adacie.
\nPrawda, \u017ce mi\u0142a jest rzecz w rozkoszach op\u0142ywa\u0107,
\nAle te\u017c przysz\u0142e rzeczy m\u0105my upatrywa\u0107
\nPewna to jest nowina, jako zasiej\u0119my,
\nTak te\u017c czasu s\u0142usznego i zbiera\u0107 b\u0119dziemy.
\nLeniwy to gospodarz, ktory lecie le\u017cy,
\nA potym musi \u0142akn\u0105\u0107, gdy zima nadbie\u017cy.
\nCzasu jest jeszcze dosy\u0107 rozkoszy za\u017cywa\u0107,
\nA teraz si\u0119 cnot\u0119 w m\u0142odo\u015bci zdobywa\u0107,
\nBo czym garnyszek nowy za \u015bwie\u017ca zawarzy,
\nJu\u017cysz z niego na staro\u015b\u0107 z<\/i> nie wyparzy.<\/p>\n
LIBERIUS<\/p>\n
To\u0107 si\u0119 nazbyt bo\u017ckujesz, czyli chcesz byd\u017a<\/i> \u015bwi\u0119tym,
\nCzyli do nieba \u017cywo i z nogami wzi\u0119tym.
\nBy\u015b lepi sobie g\u0142owy daremnie nie psowa\u0142
\nI my\u015bli precz odrzucie\u0142, ktore\u015b to uknowa\u0142
\nW swym rozumie. Bo to wiec, je\u015bli\u015b przeznaczony
\nDo nieba, to od piek\u0142a, b\u0119dziesz uwolniony.
\nlocus aulicoru[m]<\/i>
\nA kto wie, czy piek\u0142o jest, tak to ludzie baj\u0105,
\nPod k\u0105dziel\u0105 te\u017c baby o tym rozmawiaj\u0105.
\nA dajmy to \u2013 jak mowi\u0105 \u2013 \u017ceby piek\u0142o by\u0142o,
\nJu\u017cci si\u0119 te\u017c insz\u0119mi lud\u017ami nape\u0142ni\u0142o.
\nNie dopiero \u015awiat stoi, a ludzie jak gin\u0105,
\nPrzecie\u0107 nie wszyscy w niebo, drudzy w piek\u0142o p\u0142yn\u0105.
\nNi\u0119 my\u015bl ty o tych fraszkach, s\u0142uchaj mojej rady,
\nA dzisiaj z towarzystw\u0119m za\u017cyj\u0119m biesiady.
\nKa\u017c\u0119m zagra\u0107 weso\u0142o, bankiet uczyni\u0119my
\nAbo\u0107 t\u0119 fantazyj\u0105 z g\u0142owy wybij\u0119my.
\n\u017beby\u015b wiedzia\u0142, i\u017ce ci\u0119 uprzejmie mi\u0142uj\u0119.<\/p>\n
Pioro mu da.<\/i><\/p>\n
T\u0119n ci upomineczek ma\u0142y ofiaruj\u0119.<\/p>\n
MUNDANUS<\/p>\n
I moim nie racz gardzi\u0107, w ktorym pokazuj\u0119
\nAffect sz<\/i>czery mi\u0142o\u015bci, to\u0107 pioro daruj\u0119,
\nA przy tym s\u0105m si\u0119 daj\u0119 na us\u0142ug\u0119 tobie.
\nTylko rozka\u017c, Candyde, zawsze s\u0142u\u017cy\u0107 sobie.<\/p>\n
LIBERIUS<\/p>\n
Nie tylko my, s\u0142udzy twoi, s\u0105 i insze zgraje,
\nByle\u015b tylko opu\u015bcie\u0142 \u017cackie obyczaje.
\nBo, wier\u0119, nie przystoi taki\u0119mu p\u0105ni\u0119ciu
\nObrazkow polizowa\u0107 jakoby \u017cacz\u0119ciu.
\nLepiej ci si\u0119 obrazom \u017cywym przypatrowa\u0107,
\nAni\u017celi kry\u015blane na karcie ca\u0142owa\u0107.<\/p>\n
MUNDANUS<\/p>\n
I lepi, towarzyszu, nie mi\u0119szkaj\u0105c wiele,
\nUczy\u0144my Candydowi czym pr\u0119dzy wesele.
\nZapro\u015bmy fr\u0105cymeru, niech muzyka graje,
\nWnet\u017ce smutny Candydus zmi\u0119ni obyczaje.<\/p>\n
Wynid\u0105 z nim precz.<\/i><\/p>\n
CHORUS PRIMUS<\/p>\n
Jak \u017cmije srogi i w\u0119\u017ca zjad\u0142ego,
\nTak si\u0119 strzesz, m\u0142ody, towarzystw<\/i>a z\u0142ego,
\nChc<\/i>eszli nie ulgn\u0105\u0107 w grzechu a\u017c po uszy
\nNa zgub\u0119 duszy.<\/p>\n
Lepi si\u0119 \u0142\u0105czy\u0107 ze lwy okrutn\u0119mi
\nAlbo wi\u0119c mi\u0119szka\u0107 z smoki straszliw\u0119mi,
\nNi\u017c kompani\u0105 mie\u0107 z tym, co do z\u0142ego
\nWiedzie m\u0142odego.<\/p>\n
Lepiej by wie\u015b\u0107 wiek z tygrysy zjad\u0142\u0119mi
\nAlbo si\u0119 \u0142\u0105czy\u0107 z nied\u017awied\u017a<\/i>mi dziki\u0119mi,
\nNi\u017celi z takim, ktory ci\u0119, m\u0142odego,
\nWiedzie do z\u0142ego.<\/p>\n
Nie tak jaszczurcz<\/i>y zawadzi\u0107 jad mo\u017ce,
\nJak z\u0142ego rada, kiedy si\u0119, niebo\u017c\u0119,
\nW niecnot\u0119 wiedzie, rozkoszy\u0107 cukruje,
\nWe z\u0142e kieruje.<\/p>\n
Nie tak trucizna paj\u0119cza zawadzi,
\nJak z\u0142ego mowa, kiedy ci\u0119 nawodzi
\nW przekl\u0119t\u0105 drog\u0119, a czart si\u0119 raduje,
\nPiek\u0142o gotuje.<\/p>\n
Czym si\u0119 za m\u0142odu skorupka nawarzy,
\nJu\u017c z ni na staro\u015b\u0107 tego nie wyparzy.
\nTak\u017ce i m\u0142ody we z\u0142e zaprawiony,
\nJu\u017c jest zginiony.<\/p>\n
S\u0142odkie\u0107 si\u0119 zdadz\u0105 s\u0142owa niezbo<\/i>\u017cnego,
\nAle za czasem przybolejesz tego,
\nKiedy na wieki za krople s\u0142odko\u015bci
\nB\u0119dziesz w gorz<\/i>ko\u015bci.<\/p>\n
Jako na pon\u0119t pada ptak zwabiony,
\nA potym sieci\u0105 chytrze ogarniony,
\nTak czart przez z\u0142ego w rozkoszy ci\u0119 wn\u0105ca,
\nDo piek\u0142a wtr\u0105ca.<\/p>\n
Ktory jest cz\u0142owiek w grzechach zanurzony,
\nNie dba nic, chocia\u017c widzi, \u017ce zginiony,
\nJu\u017c brnie z grzechu w grzech, ani si\u0119 obaczy,
\nJak w piek\u0142o wskoczy.<\/p>\n
Z takimi, m\u0142ody, radz\u0119 nie przestawaj,
\nAni wezwany w kompanij\u0105 stawaj,
\nChceszli przed Bogi\u0119m mie\u0107 czyste sumnienie,
\nPotym zbawi\u0119nie.<\/p>\n
I czar<\/i>t przekl\u0119ty nie tak ci zawadzi,
\nJak z\u0142y towarzysz, ktory ci\u0119 nawodzi
\nNa z\u0142e, jak i s\u0105m wie, i\u017c jest zginiony,
\nWiecznie stracony.<\/p>\n
Pomni na dusze swy nieprzyjaciele,
\nKtorzy iako lwi le\u017c\u0105 przy twym ciele:
\nCzart, \u015awiat i Cia\u0142o, ci\u0107 s\u0105 przytomn\u0119mi
\nI zdradliw\u0119mi.<\/p>\n
I ty, co ci\u0119 to s\u0142odko namawiai\u0105,
\nWiec o tym, i\u017ce\u0107 sid\u0142a zastawiaj\u0105
\nna twoj\u0119 dusz\u0119, a ty, jak usi\u0119dziesz,
\nWnet\u017ce jej zb\u0119dziesz.<\/p>\n
Pami\u0119taj, m\u0142ody, na me napomnienie,
\nChceszli pozyska\u0107 swej duszy zbawi\u0119nie,
\nBy\u015b si\u0119 nie \u0142\u0105cze\u0142 nigdy z niezbo\u017cn\u0119mi
\nI z wszeteczn\u0119mi.<\/p>\n
Jako najdali mijaj niezbo<\/i>\u017cnego,
\nAni na\u015bladuj nigdy \u015bcie\u017cek jego,
\nBo\u0107 one wiod\u0105 w piekielne zginienie,
\nW wieczne strac\u0119nie.<\/p>\n
Nie dawaj w marno\u015b\u0107 swej m\u0142odo\u015bci kwiatu,
\nAni na po\u015bmiech podawaj jej \u015awiatu.
\nteraz, gdy masz czas, bierz si\u0119 do dobrego,
\nA stro\u0144 od z\u0142ego.<\/p>\n
KUPIDO<\/p>\n
Cantabit.
\nZ ob\u0142oku serca \u0142owi\u0107 b\u0119dzie w\u0119d\u0105 w morzu.<\/i><\/p>\n
Neptunie, ktor\u0119mu nieprzebrane wody
\nMorskie s\u0105 poddane, niezbrodzone brody,
\nChcey przyj\u0105\u0107 w granice swe Kupidyna,
\nW\u0119nery syna.<\/p>\n
Abym w bystrym morzu po\u0142owu sz<\/i>cz\u0119snego
\nZa twym dozwol\u0119nim za\u017ce\u0142 uciesznego.
\nPozwol, aby serce mnie po\u017c\u0105dne
\nBy\u0142o dostane.<\/p>\n
Najwyszszy Jowiszu, ktory piorunami
\nRz\u0105dzisz, wysokimi w\u0142adniesz niebiosami,
\nPoskrom ob\u0142oki, by przeciwne wody,
\nJasny pogody<\/p>\n
Przeszkadza\u0107 nie \u015bmia\u0142y, lecz Ph\u00e6bus ognisty,
\nWypu\u015bcie\u0142 \u0142askawie swoj promi\u0119\u0144 z\u0142ocisty
\nNa Serca, ktore ja tu \u0142owi\u0107 b\u0119d\u0119
\nNa z\u0142ot\u0105 w\u0119d\u0119.<\/p>\n
Za twoj\u0105 przyja\u017ani\u0105, \u00c6ole powolny,
\nNiechaj m\u0105m spokojny po\u0142ow od swowolny
\nCzeladzi twej, aby morskie wa\u0142y
\nNie wylewa\u0142y.<\/p>\n
Szcz\u0119\u015bliwa fortuno, chcey swe nakierowa\u0107
\nKu mnie ko\u0142a z\u0142ote i dzi\u015b to darowa\u0107,
\nBym po\u0142ow odprawie\u0142 mnie polecony
\nz W\u0119nery strony.<\/p>\n
NEPTUNUS<\/p>\n
Na Delphinie po morzu wyjedzie.<\/i><\/p>\n
Zarzucaj \u015bmiele,
\nA nie my\u015bl wiele,
\nKupido pieszczony.<\/p>\n
Dla Twoi matki
\nW\u0119nery g\u0142adki,
\n\u0141owci pozwolony.<\/p>\n
I na co godzisz,
\nPewnie u\u0142owisz,
\nKupido pieszczony.<\/p>\n
Na twoi w\u0119dzie
\nWnet\u017ce usi\u0119dzie
\nCandydus kochany.<\/p>\n
KUPIDO<\/p>\n
Zarzuca w\u0119d\u0119 w morze.<\/i><\/p>\n
I\u0107[!] teraz z ufnoci\u0105 w morze, w\u0119do moja,
\nA szukaj z pilno\u015bci\u0105 w nim \u017cywego zdroja,
\nW ktorym by pieszczone serca p\u0142ywa\u0142y
\nI po\u0142ow mia\u0142y.<\/p>\n
Bogowie niebiescy, co sz<\/i>cz\u0119\u015bcim w\u0142adniecie,
\nNa zi\u0119mi i w morzu wsz\u0119dy panujecie,
\nW\u0105m w\u0119d\u0119 polec\u0105m, w morze wrzucon\u0105
\nI zatopion\u0105.<\/p>\n
Sama muzyka repetowa\u0107 b\u0119dzie.
\nU\u0142owi trzy serca.
\nZ u\u0142owionych serc tryumphuje.<\/i><\/p>\n
Jo, tryumphe! Jo, tryumphe!
\nBo na com godzie\u0142, ju\u017c\u0119m u\u0142owie\u0142.<\/p>\n
Jo, tryumphe!
\nJo, tryumphe!<\/p>\n
Candydus m\u0142ody, do swy urody
\nPrzyjan[!] wiek z\u0142oty, przesta\u0142 prostoty.<\/p>\n
Jo, tryumphe!
\nJo, tryumphe!<\/p>\n
\u015awiat, Czart i Cia\u0142o zmawiaj\u0105 si\u0119 na Candyda.<\/i><\/p>\n
\u015aWIAT<\/p>\n
O lata chwa\u0142y godne, o czasy sz<\/i>cz\u0119\u015bliwe,
\nLata \u015awiatu s\u0142u\u017c\u0105c<\/i>e, \u015awiatu i \u017cyczliwe,
\nKtore do us\u0142ug dzi\u0119\u0144 w dzi\u0119\u0144 wi\u0119cy przyczyniacie
\nDrzewek wonnych, ktor\u0119mi sad moj nape\u0142niacie.
\nKwitn\u0105 cedrowe drzewa st\u0105nu wysokiego,
\nCesarze i krolowie okr\u0105gu zi\u0119mskiego,
\nO\u015bwiecone ks<\/i>i\u0105\u017c\u0119ta, ja\u015bni monarchowie
\nI sto\u0142ki s\u0119natorskie, wielmo\u017cni panowie,
\npurpury i szar\u0142aty, i czapki rogate,
\nHonory, di<\/i>gnitarstwa i domy bogate –
\nW mym sz<\/i>czepione labiryncie jak ro\u017ce kwitn\u0105ce
\nI wonny zapach z siebie wielki wydaj\u0105ce.
\nPraw wolno\u015bci my z\u0142oty pilnie przestrzegaj\u0105,
\nMoj\u017ceszowych zwietrza\u0142ych precz zapominaj\u0105.
\nKtoby je przypomina\u0142, ni\u0119 masz, ju\u017cy\u015b ci zgin\u0119li,
\nKtorzy winnicy moi przeciwn\u0119mi byli.
\nJu\u017c Enoch z Heliaszem do raju zabrani,
\nDwana\u015bcie uczniow z Mistrz\u0119m dla mych praw skarani.
\nI inszych prawo\u0142omcow pot\u0142umi\u0142\u0119m wiele,
\nKtorzy w mym labiryncie deptali me ziele.
\nAnim jednego k\u0105pa\u0142 w Marsowy k\u0105pieli,
\nKtorzy jaki znak w sobie przeciwi\u0119\u0144stwa mieli.
\nNasyconym do woli krwi\u0105 mych przeciwnikow
\nPatryjarchow, Prorokow i cnych m\u0119cz\u0119nnikow,
\nJu\u017c o \u017cadnym nie s\u0142ycha\u0107, a ci co nastaj\u0105,
\nS<\/i>przeciwia\u0107 si\u0119 wolno\u015bciom mych praw obawiaj\u0105.
\nI nie dziw, gdy\u017c im przodkow \u015bmia\u0142o\u015b\u0107 odejmuje
\nSroga \u015amier\u0107 i w mowi\u0119niu usta zawi\u0119zuje.
\nJe\u017celi chce co komu wyrzuci\u0107 na oczy,
\nTo kszta\u0142tn\u0105 polityk\u0105 \u0142agodnie otoczy.
\nPolityka\u0107 teraz grunt, (cnot\u0105?) c<\/i>hyba malowana,
\nA z prawdy dno wypad\u0142o, mi\u0142o\u015b\u0107 nadziewana
\nNa offertach nie schodzi, jednak wiedzie\u0107 komu,
\nKtor\u0119mu sz<\/i>cz\u0119\u015bcie p\u0142u\u017cy i dostatek w domu.
\nM\u0105m ci ja swoich dosy\u0107, ktorzy mi ho\u0142duj\u0105
\nI z\u0142ote prawa moje wiernie zachowuj\u0105.
\nTi<\/i>lko mi t\u0119mu dziwno jedno pachol\u0105tko
\nOpiera si\u0119 jakoby wilkowi ko\u017al\u0105<\/i>tko,
\nA nie wie o tym chudziak, \u017ce jest zawi\u0119\u017aniony,
\nBo ktory jest w bogactwie, ju\u017cy\u015b u\u0142owiony.
\nPodobni garbat\u0119mu prze\u015b\u0107 wielib\u0142\u0105dowi
\nCho\u0107 przez ucho igielne, ni\u017cli bogaczowi
\nCiasn\u0105 fort\u0105 wni\u015b\u0107 w niebo; bogat\u0119mu trudna
\nPrzebija\u0107 si\u0119 przez sid\u0142a, prawie niepodobna,
\nCo tu wnet Candydowi rzetelnie poka\u017c\u0119
\nI na wiatrze budowne zamys\u0142y przeka\u017c\u0119.
\nCho\u0107 ci si\u0119<\/i> to Candydus jak kot polizowa\u0142,
\nPrzecie\u0107 dla mnie komork\u0119 w sercu swym zachowa\u0142.
\nNie wszystko\u0107, co si\u0119 \u015bwieci, z\u0142otem nazywamy,
\nAle tylko po probie dobro\u0107 poznawamy.
\nTymczasem str\u0105bi\u0107 ka\u017c\u0119 sw\u0105 braci\u0105 w porad\u0119,
\nWnet\u017ce tu na Candyda podniesiemy zdrad\u0119.<\/p>\n
Zatr\u0105bi\u0107 ka\u017ce, gdzie przyd\u0105 Czart i Cia\u0142o.<\/i><\/p>\n
Zatr\u0105b na braci\u0105.
\nWitajcie, bracia moi, co\u015bcie porabiali?<\/p>\n
CZART<\/p>\n
Kandyda\u015bmy naszego w smutku pocieszali.<\/p>\n
\u015aWIAT<\/p>\n
I mojego wezwania nie insza przyczyna,
\nTilko by\u015bmy nawiedli\u0107 tak zacnego syna.<\/p>\n
CZART<\/p>\n
Nie frasuj si\u0119, bracie moj, pujd\u0119 ja do niego,
\nWnet\u017ce dyjam\u0119ntowe zmi\u0119kcz\u0119 serce jego.
\nJezd\u0119m w ty mierze bieg\u0142y i dobrze \u0107wiczony,
\nCzym mo\u017ce byd\u017a, a pr\u0119dko, m\u0142ody przywabiony.
\nNiejednegom ja ju\u017c zwiod\u0142 zgrzybia\u0142ego starca,
\npustelnika, zakonnika, niejednego m\u0119<\/i>drca,
\nKtorzy ju\u017c jedn\u0105 nog\u0105 prawie w niebie stali,
\nPrzeci\u0119 za mym powod\u0119m do nas si\u0119 dostali.
\nCo\u017cby ta jedna n\u0105dz<\/i>ka mia\u0142a si\u0119 obroni\u0107
\nI moich chytrych side\u0142 mog\u0142a si\u0119 uch<\/i>roni\u0107.
\nWiele ja tych s\u0142ojkow m\u0105m, je\u017cli nie z jednego
\nPodoba\u0107 mu si\u0119 b\u0119dzie, d\u0105m mu i z drugiego.
\nWierzcie\u017c mi, i\u017ce go ja pr\u0119ciuchno odmi\u0119ni\u0119
\nI t\u0119 jego rpostot\u0119 sw\u0105 n\u0105mow\u0105 zmi\u0119ni\u0119.<\/p>\n
CIA\u0141O<\/p>\n
A ja mu za\u015b rozkoszy b\u0119<\/i>d\u0119 smakowa\u0142o
\nI w pieszczoty zaprawi\u0119 Candydowe cia\u0142o.
\nB\u0119d\u0119 go wprawowa\u0142o naprzod w lubie\u017cno\u015bci.
\nZezwoli\u0107 wszystko musi, kiedy od mi\u0142o\u015bci
\nZniewolonym zostanie, a tak gdy zakusi,
\nRad nie rad obyczaje swoje zmi\u0119ni\u0107 musi.
\nB\u0119d\u0119 mu smakowa\u0142o melodyj<\/i>ne granie,
\nA przy tym uszom wdzi\u0119czne przyd\u0105m mu \u015bpiewanie.
\nI ucieszne rozmowy b\u0119d\u0119 mu cukrowa\u0107,
\nA oczom za\u015b obrazki b\u0119d\u0119 prez\u0119ntowa\u0107.
\nA potym, co si\u0119 przyda przy ro\u017c<\/i>ny rozmowie,
\nPolec\u0119 to \u015bwiatowy m\u0105dry bia\u0142yg\u0142owie.
\nJam ci go jest najblisz<\/i>sze, o tym nie w\u0105<\/i>tpicie,
\nCokolwiek tylko chcecie, to przez mi\u0119 sprawicie.<\/p>\n
\u015aWIAT<\/p>\n
O, s\u0142owa chwa\u0142y godne, porado weso\u0142a,
\nKtora sama celujesz wiele innych zgo\u0142a.
\nO, jako nieteskliwe z wami rozmawianie
\nMi\u0142e\u0107 mi posiedz\u0119nie, mi\u0142e i s\u0142uchanie,
\nAle idcie czym pr\u0119dzy, n\u0105 mni[!] nie mi\u0119szkajcie,
\nW nawroc\u0119niu Candyda swych prac przyk\u0142adajcie;
\nByle\u015bmy n\u0105\u0144 ogniwo jedno za\u0142o\u017celi,
\nJu\u017cy\u015b by\u015bmy Candyda w sw\u0105 sie\u0107 u\u0142owieli.
\nJedno drugie poci\u0105gnie, a\u017c do ostatniego,
\nUs\u0142yszym piosnke insz\u0105, wnet\u017ce graj\u0105cego.
\nJa mu za\u015b serce zmi\u0119kcz\u0119 s\u0142owy \u0142agodn\u0119mi,
\nA przy tym z upominki oczom przyj\u0119mn\u0119mi
\nZabie\u017c\u0119 j\u0119mu drog\u0119, a tak obaczymy,
\n\u017be go t\u0119mi fraszkami pr\u0119dko odmi\u0119niemy.
\nTymczasem si\u0119 rozid\u017amy[!]. Co\u015bmy uradzili,
\n\u017beby\u015bmy to skutecznie wszystko wype\u0142nili.<\/p>\n
Kuchmistrz, Kaszuba<\/i><\/p>\n
KUCHMISTRZ<\/p>\n
A be\u0142\u017ce targ, czy nie be\u0142, czym po\u017ano przyjacha\u0142?
\nDosydzi\u0119m ci rano wsta\u0142 i pr\u0119dkom te\u017c jacha\u0142.
\nOszuka\u0142bym si\u0119 wier\u0119, p\u0105n bankiet sprawuje,
\nI na nim przyjeciele swe mi\u0142<\/i>e cz\u0119<\/i>stuje.
\nA tu za\u015b jako b\u0119dzie? Go\u0142e targowisko!
\nBy w\u017cdy chcia\u0142 z\u0142y duch przynie\u015b\u0107 z ciel\u0119ci\u0119m ch\u0142opisko,
\nZap\u0142acie\u0142bym go dobrze. Biegaj, ch\u0142opcze, wy\u017a<\/i>ry,
\nA bo\u0107 tu k n\u0105m Kaszuba z jakim zwierz\u0119m tyrzy.
\nNa\u0107 jeszcze i obucha, by kto nie chamowa\u0142.
\nPowiesz, \u017ce to ju\u017c moj p\u0105n dawno zatargowa\u0142.<\/p>\n
CH\u0141OPIEC<\/p>\n
Jest tu ch\u0142op niedaleko, ma co\u015b na rami\u0119niu.
\nCh\u0142opiec dwa miechy niesie po prawym strz\u0119mieniu.<\/p>\n
KUCHMISTRZ<\/p>\n
To\u015b ch\u0142op, jezde<\/i>m ucieszon z responsu twojego.
\nAbo\u0107 n\u0105m co przyniesie Kaszuba dobrego?
\nA, nasz ci to Sobieraj! Jako\u017c si\u0119 miewacie?<\/p>\n
KASZUBA<\/p>\n
Dzi\u0119kuj\u0119 waszoc, pyszno, lecz kako\u017c mi<\/i>\u0119 znacie?<\/p>\n
KUCHMISTRZ<\/p>\n
A ju\u017ce\u015b mi\u0119 zapomnia\u0142, panie Sobieraju!
\nZa nie pomnisz, kiedym ci drwa przedawa\u0142 w gaju?<\/p>\n
KASZUBA<\/p>\n
Dopierom sobie wzbale\u0142! Wy\u017ce\u015bcie to wier\u0119,
\nCo\u015bcie mi ono byli przedali drew for\u0119.<\/p>\n
KUCHMISTRZ<\/p>\n
J\u0105m ci, moj Sobieraju! A co\u017c masz dobrego?<\/p>\n
KASZUBA<\/p>\n
Mam dwu zaj\u0105cow w miechu i sarnu t\u0142ustego,
\nCom go d\u0119bowym sid\u0142\u0119m niedawno u\u0142owie\u0142,
\nJeszcz\u0119m go \u017cywo zasta\u0142, \u017ce si\u0119 nie ud\u0142awie\u0142.
\nJe\u017celi wasz<\/i>mo\u015b\u0107<\/i> kupisz, m\u0105m te\u017c \u015bwie\u017ce szpaki,
\nPrawie na pa\u0144ski bankiet zejd\u0105 sie te ptaki.
\nM\u0105m schaby i kie\u0142basy od knarza t<\/i>\u0142ustego.
\nNabawi\u0119 was, paniczu, towaru niez\u0142ego. <\/p>\n
KUCHMISTRZ<\/p>\n
A wiele\u017c masz tych szpakow, panie atamanie?<\/p>\n
KASZUBA<\/p>\n
Mam ich w koszu sze\u015bcioro, moj \u0142askawy Panie!<\/p>\n
KUCHMISTRZ<\/p>\n
A drogie\u017c b\u0119d\u0105 szpaki?<\/p>\n
KASZUBA<\/p>\n
Dam je wam po kopie.<\/p>\n
KUCHMISTRZ<\/p>\n
A ju\u017c te\u017c ty s\u0119 mnie drwisz, jako widz\u0119, ch\u0142opie?!
\nDam za nie po dziesi\u0105ciu, d\u0105m po pu\u0142z\u0142otego.<\/p>\n
KASZUBA<\/p>\n
Nie dam, moje p\u0105ni\u0105tko, chyba od z\u0142otego.<\/p>\n
KUCHMISTRZ<\/p>\n
O, to\u0107 wszystko zap\u0142ace, je\u017cli chcesz, ogu\u0142\u0119m.
\nTylko si\u0119 nie chcej dro\u017cy\u0107, a powiec mi s\u0142ow\u0119m.<\/p>\n
KASZUBA<\/p>\n
Zarwani\u017ce\u015bcie Bogu! Je\u017cli kupi\u0107 chcecie,
\nZa szpakow i za sarnu sze\u015b\u0107 talarow dacie,
\nA schaby i zaj\u0105ce, tak\u017ce i j\u0105trznice
\nJu\u017c to jedno przy drugim wasz<\/i>mo\u015b\u0107<\/i> zap\u0142acicie.<\/p>\n
KUCHMISTRZ<\/p>\n
A, to\u0107 dam pi\u0119\u0107 talarow ogo\u0142\u0119m za wszystko.<\/p>\n
KASZUBA<\/p>\n
Za\u0107 to komu insz\u0119mu, moje p\u0105ni\u0105teczko!<\/p>\n
B\u0119dzie mu p\u0142acie\u0142.<\/i><\/p>\n
Dzi\u0119kuj\u0119 w\u0105m, moj panie, \u017ce\u015bcie zap\u0142acieli.
\nBodaje\u015bcie na potym i wi\u0119cej kupieli!
\nWtym was Bogu polecam. Pujd\u0119 tam ku mie\u015bcie,
\nKupi\u0119<\/i> cokolwiek \u015bniada\u0107 do domu niewie\u015bcie.<\/p>\n
KUCHMISTRZ<\/p>\n
Id\u017a z Bogiem, Sobieraju! A ty sarni\u0105tko
\nWzi\u0105wszy, do dom czym pr\u0119dzy, moje pachol\u0105tko.
\nNie\u017alem si przecie kupie\u0142 za te pi\u0119\u0107 talarow,
\nA dosta\u0142\u0119m zwierzyny ca\u0142e kielka worow.
\nOka\u017c jeno te szpaki. Prawie do piecz\u0119nia?
\nNie \u017cal do nich szafranu, ba, i do sma\u017cenia.
\nOdwi\u0105\u017c<\/i>\u017ce tego sarnu (CH\u0141OPIEC:) Za\u015b go wypu\u015bci\u0119my.
\nJe\u015bliby n\u0105m uciec chcia\u0142, to go zabij\u0119my.<\/p>\n
Wypu\u015bci psa z miecha miasto sarnu.<\/i><\/p>\n
Ptwuj, z\u0142y duchu, i z sarn\u0119m! Trzymaj, kto cnotliwy!
\nCzasie pa\u0144ski, jakie si\u0119 w Gda\u0144sku dziej\u0105 dziwy!
\nI jam, ba\u0142am\u0105t g\u0142upi, \u017c\u0119m si\u0119 da\u0142 oszuka\u0107,
\nKto s\u0142ycha\u0142 sarnu w miechu u ch\u0142opa kupowa\u0107.
\nOdwi\u0105<\/i>\u017c jeno drugi miech, abo\u0107 co lepszego
\nObaczymy tu przeci\u0119 co for\u0119mniejszego.<\/p>\n
Kotow dwa wypu\u015bci.<\/i><\/p>\n
Patrzcie\u017c z\u0142odzieja ch\u0142opa, adze ch\u0142opaturo!
\nNagrodz\u0119\u0107 to za czas\u0119m, psia ty kompaturo!
\nA szpaki, panie ch\u0142opcze, kedy si\u0119 podzia\u0142y?<\/p>\n
CH\u0141OPIEC<\/p>\n
Dopiero\u0107 tu w kalecie wasz<\/i>mo\u015b<\/i>ci \u017c<\/i>oba\u0142y!
\nGdy\u015bmy koty gonieli, one tu gmera\u0142y
\nI pewnie dla wrzeszcz\u0119nia ucieka\u0107 musia\u0142y.<\/p>\n
KUCHMISTRZ<\/p>\n
To mi pewnie pi\u0119ni\u0105dze wybrali szpakowie?<\/p>\n
Popatrzy w kalecie.<\/i><\/p>\n
Nie cz\u0119mu\u0107 radzi byli zobi\u0105c, niecnotowie!
\nDajcie\u017c pokoj, szpaczkowie, z waszym Sobierajem.
\nZastawi\u0119\u0107 jesz<\/i>cze sid\u0142a na waju pod gaj\u0119m!
\nU\u0142owi\u0119 ci\u0119, lecz wierz mi, popu\u015bcisz groszami,
\nPrzyp\u0142acisz tego dobrze swoimi piorami.
\nPod\u017amy teraz czym pr\u0119dzy, sid\u0142a zastawi\u0119my,
\nPotym tu za\u015b po chwili znowu nady\u0144dzi\u0119my.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
[w zamieszczonym tutaj fragmencie pojawia si\u0119 posta\u0107 Kaszuby po raz pierwszy w literaturze]<\/p>\n