{"id":53,"date":"2004-07-28T10:53:01","date_gmt":"2004-07-28T10:53:01","guid":{"rendered":"https:\/\/www.rastko.net\/rastko-ka\/?p=53"},"modified":"2004-12-05T20:52:46","modified_gmt":"2004-12-05T20:52:46","slug":"jmordawski-geografiaks","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaszebi.rastko.net\/?p=53","title":{"rendered":"Jan M\u00f2rdawsczi: Ge\u00f2grafia dzys\u00e9sz\u00ebch Kasz\u00ebb\u00f3w (wersja poprawiona)"},"content":{"rendered":"<\/p>\n<\/p>\n

 <\/p>\n

To\u0142macz\u00ebnk Jerzi Tr\u00e9der<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Spis\u00ebnk zamk\u0142osc\u00eb<\/p>\n

 <\/p>\n

Wst\u00e3p<\/a><\/p>\n

Ge\u00f2grafia dzys\u00e9sz\u00ebch Kasz\u00ebb\u00f3w<\/p>\n

 <\/p>\n

A.Ge\u00f2grafn\u00e9 \u00f2kr\u00e3\u017c\u00e9<\/a><\/p>\n

1.Ge\u00f2grafn\u00e9 p\u00f2\u0142o\u017ceni\u00e9 i
\n\u00f2b\u00e9\u0144da<\/a><\/p>\n

2.Ge\u00f2logiczn\u00f4 b\u00f9downi\u00f4.
\nF\u00f2rm\u00eb wi\u00e9chrz\u00ebzn\u00eb zemi<\/a><\/p>\n

3.\u00d9szt\u00f4\u0142ceni\u00e9
\nwi\u00e9chrz\u00ebzn\u00eb. N\u00f4t\u00ebrn\u00e9 kr\u00f4jn\u00eb<\/a><\/p>\n

4.Charakteristika
\nfizycznoge\u00f2grafn\u00ebch midz\u00ebkr\u00f4jn\u00f3w<\/a><\/p>\n

4.1.Kasz\u00ebbscz\u00e9 P\u00f2brze\u017c\u00e9<\/a><\/p>\n

4.2.P\u00f2lanowsk\u00f4 W\u00eb\u017cawa<\/a><\/p>\n

4.3., 4.4.Kasz\u00ebbscz\u00e9
\nP\u00f2jezerz\u00e9 i B\u00ebtowscz\u00e9 P\u00f2jezerz\u00e9<\/a><\/p>\n

4.5., 4.6.
\nCharz\u00ebk\u00f2wsk\u00f4 R\u00f3wizna i T\u00ebch\u00f2lscz\u00e9 B\u00f2r\u00eb<\/a><\/p>\n

5.Mineraln\u00e9 b\u00f2gactwa<\/a><\/p>\n

6.Zemie<\/a><\/p>\n

7.Klimat<\/a><\/p>\n

8.Wi\u00e9chrz\u00ebznow\u00e9 w\u00f2d\u00eb<\/a><\/p>\n

9.Rosc\u00ebnizna<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

B.Administracjowy<\/p>\n

p\u00f2dz\u00e9l. L\u00ebdztw\u00f2 i g\u00f2sp\u00f2darka<\/a><\/p>\n

1.Administracjowy
\np\u00f2dz\u00e9l<\/a><\/p>\n

2.Mieszke\u0144c\u00eb<\/a><\/p>\n

2.1.Kasz\u00ebbi<\/a><\/p>\n

3.G\u00f2sp\u00f2darka<\/a><\/p>\n

3.1.Industria i b\u00f9dowizna<\/a><\/p>\n

3.2.Rolnictw\u00f2<\/a><\/p>\n

3.3.Transp\u00f2rt<\/a><\/p>\n

3.4.Turistika<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

C.St\u00f3n i \u00f2chr\u00f3ni\u00f4 \u00f2kr\u00e3\u017c\u00e9g\u00f2<\/a><\/p>\n

 <\/b><\/p>\n

Wst\u00e3p<\/a><\/h3>\n

W n\u00f4bl\u00eb\u017cszich latach m\u00f3m\u00eb b\u00ebc f\u00f9lprawn\u00ebma n\u00f4le\u017cnikama E\u00f9ropejsczi \u00d9nii. Droga do struktur zrzeszony E\u00f9rop\u00eb i przi\u0144dn\u00e9 naj\u00e9 b\u00ebc\u00e9 w E\u00d9 ju dzys \u00f2znacziwaj\u0105 m\u00f9sz zjinaczeni\u00f3w w wiele \u00f2br\u00ebmiach \u017c\u00ebc\u00f4 w Rep\u00f9blice P\u00f2lsczi. Jedn\u0105 z nich, m\u00f3\u017ce w n\u00f4wikszim st\u00e3pniu
\nrozs\u0105dzeniow\u0105 \u00f2 przi\u0144dnoce, je
\nedukacja. Naja jawernota w nym \u00f2br\u00ebmienim je dosc dalek \u00f2d miar\u00eb \u00f2b\u00f2wi\u0105zk\u00f2wy w pa\u0144stwach E\u00d9. Dl\u00f4teg\u00f2 tak w\u00f4\u017cn\u0105 rzecz\u0105 je \u00f9nowieni\u00e9 p\u00f2\u00f9cz\u00ebn\u00eb w RP, dok\u0142adno spar\u0142\u00e3czony
\nz \u00f9nowienim teritorialn\u00e9g\u00f2 \u00f9staw\u00f9 pa\u0144stwa.<\/p>\n

W krajach E\u00f9ropejsczi \u00d9nii piersz\u0105
\nrol\u0105 w wiele r\u00ebmiach p\u00f9bliczn\u00e9g\u00f2 \u017c\u00ebc\u00f4 pa\u0144stwa \u00f2dgriwaj\u0105 sam\u00f2rz\u0105dn\u00e9 kr\u00f4jn\u00e9, cht\u00ebrn\u00ebch zast\u00e3pin\u0105 s\u0105 naje now\u00e9 w\u00f2jew\u00f3dztwa. W kr\u00e3g\u00f9 kr\u00f4jnowy p\u00f2liticzi, jak\u0105 robi\u0105 w\u00f2jew\u00f3dztwa, wi\u00f4ld\u017ci znacz\u00ebnk m\u00f4 edukacja i k\u00f9ltura. W
\npa\u0144stwach E\u00d9 prz\u00ebwi\u00e3zyw\u00f4 s\u00e3 stolemn\u0105 w\u00f4g\u00e3 do kr\u00f4jnow\u00e9g\u00f2 szt\u00f4\u0142ceni\u00f4 i ch\u00f2wani\u00f4, do f\u00f9lni\u00e9sz\u00e9g\u00f2 p\u00f2znani\u00f4 historii i sp\u00f4dk\u00f2wizn\u00eb k\u00f9ltur\u00eb n\u00f4bl\u00eb\u017cszich str\u00f3n. Jidze przece \u00f2 zak\u00f2rzeniani\u00e9 m\u0142od\u00e9g\u00f2 p\u00f2k\u00f2leni\u00f4 w tradicji dom\u00f4c\u00e9g\u00f2 kraju, \u00f2sobl\u00ebw\u00f2 w m\u00f4\u0142i tatcz\u00ebzn\u00eb, \u00f2 \u00f9swi\u0105dnieni\u00e9 n\u00f4rodny i e\u00f9ropejsczi b\u00f2kadnosc\u00eb w rozmajitosc\u00eb, \u00f2 szt\u00f4\u0142ceni\u00e9 sztatur\u00eb m\u0142od\u00ebch l\u00ebdzy jakno \u00f2b\u00ebwatel\u00f3w swi\u0105dn\u00ebch sw\u00f2jich m\u00f2\u017cnot i \u00f2b\u00f2wi\u0105zk\u00f3w wedle tatcz\u00ebzn\u00eb, ale \u00f2temk\u0142\u00ebch na l\u00ebdzy i sp\u00f2l\u00ebzn\u00eb jin\u00ebch k\u00f9ltur.<\/p>\n

Nawl\u00e9kaj\u0105c\u00eb do t\u00ebch zgr\u00f4w\u00f3w, Ministerztw\u00f2 N\u00f4rodn\u00e9 Edukacji w rujanie 1995 r. \u2013 t\u00e9\u017c w nawleczenim do \u00d9staw\u00f9 \u00f2 systemie p\u00f2\u00f9cz\u00ebn\u00eb z 7 s\u00e9wnika 1991 r., w cht\u00ebrnym
\nzeswi\u00f4dcziw\u00f4 s\u00e3, \u017ce \u201ep\u00f2\u00f9cz\u00ebna s\u0142u\u017ci rozwijowi w
\nm\u0142odz\u00ebznie p\u00f2cz\u00ebc\u00f4 \u00f2dp\u00f2wiedzalnot\u00eb, mi\u0142ot\u00eb i \u00f9w\u00f4\u017cani\u00f4 dl\u00f4 p\u00f2lsczi k\u00f9lturowy sp\u00f4dk\u00f2wizn\u00eb z r\u00f3wnoczasnym otemkni\u00e3cym s\u00e3 na w\u00f4rtnot\u00e3 k\u00f9ltur E\u00f9rop\u00eb i swiata\u201d \u2013 sczerowa\u0142o do szk\u00f3ln\u00ebch program\u00f2w\u00e9 za\u0142o\u017ceni\u00f4 p\u00f2zyw\u00f3n\u00e9 \u201eK\u00f9lturow\u00f4 sp\u00f4dk\u00f2wizna w kr\u00f4jnie\u201d.<\/p>\n

We wst\u00e3pie do program\u00f9 jeg\u00f2 \u00f9s\u00f4dzc\u00eb zeswi\u00f4dcziwaj\u0105, \u017ce \u201eprzek\u00f4zani\u00e9 k\u00f9lturowy sp\u00f4dk\u00f2wizn\u00eb kraju n\u00f4sk\u00f9tk\u00f2wni m\u00f3\u017ce s\u00e3 \u00f2db\u00ebwac przez p\u00f2znani\u00e9 n\u00f4bl\u00eb\u017csz\u00e9g\u00f2 \u00f2kr\u00e3\u017c\u00e9g\u00f2, gw\u00f4sny kr\u00f4jn\u00eb i ji w\u00f4rtnot\u00eb w spar\u0142\u00e3czenim n\u00f4rodn\u00ebch i \u00f2glow\u00f2l\u00ebdzczich w\u00f4rtnot\u201d. I dali:
\n\u201eP\u00f2znani\u00e9 przez dzec\u00eb i m\u0142odz\u00ebzn\u00e3 gw\u00f4sny kr\u00f4jn\u00eb mia\u0142ob\u00eb s\u00e3 odb\u00ebwac \u00f2d wczasn\u00e9g\u00f2 dzectwa na k\u00f2\u017cdim etapie
\nedukacji, wedle m\u00f2del\u00f3w i metod
\ndopasow\u00f3n\u00ebch do psych\u00f2fizyczn\u00e9g\u00f2 i intelektualn\u00e9g\u00f2 rozwiju, w wesp\u00f3\u0142rob\u00f2ce z
\n\u00f2kr\u00e3\u017cim, na lekcjach \u2013 ze zw\u00ebskanim
\nprogram\u00f2w\u00ebch f\u00f9\u0144dame\u0144t\u00f3w \u00f2s\u00f3bn\u00ebch przibior\u00f3w, a t\u00e9\u017c w
\ndzejanim p\u00f2zalekcjowym i p\u00f2zaszk\u00f2\u0142owym\u201d.<\/p>\n

Tak zesadzon\u00e9 deje regi\u00f3nal\u00ebzn\u00eb, t\u00e9\u017c w sp\u00f2l\u00ebznowym i k\u00f9lturowym \u017c\u00ebcym P\u00f2l\u00f4ch\u00f3w i P\u00f2lsczi, nie s\u0105 now\u00e9. Jich z\u00f4cz\u0105tczi sygaj\u0105 n\u00f4mni p\u00f2\u0142ow\u00eb XIX wiek\u00f9. Jesz na z\u00f4cz\u0105tk\u00f9 XX wiek\u00f9 regi\u00f3nal\u00ebzna tika\u0142a prz\u00e9dno \u00f2br\u00f3n\u00eb gw\u00f4sny k\u00f9lturowy i n\u00f4rodny apartnot\u00eb. Jin\u0105 rol\u0105 mia\u0142a \u00f2na w \u00f2drodzony Rep\u00f9blice w midz\u00ebw\u00f2jnowym dwadzescelatim. Ji p\u00f2zytiwn\u00e9 w\u00f4rtnot\u00eb ju wnenczas b\u00eb\u0142\u00eb prz\u00ebjimni\u00e3t\u00e9 w systemie edukacji, w
\nzamk\u0142oscach \u00f9czb\u00eb i ch\u00f2wani\u00f4, t\u00e9\u017c p\u00f2zaszk\u00f2\u0142ow\u00e9g\u00f2. P\u00f2 1945 r., nim\u00f2 jid\u0105cy z
\ng\u00f3r\u00eb kr\u00f4jnowy p\u00f2liticzi nier\u00f4d ab\u00f2 nawetka nieprz\u00ebjacelsczi
\npiastowaniu juwernot\u00eb i w\u00f4rtnot\u00eb kr\u00f4jnowy k\u00f9ltur\u00eb, deje regi\u00f3nal\u00ebzn\u00eb \u00f2bstoja\u0142\u00eb czas\u00eb PRL. Wiele pedag\u00f3g\u00f3w, szk\u00f3ln\u00ebch i dzej\u00f4rzi k\u00f9ltur\u00eb, \u00f2sobl\u00ebw\u00f2 \u00f2d s\u00e9tm\u00ebdzes\u0105t\u00ebch lat, w\u0142\u0105cz\u00eb\u0142o s\u00e3 w dzejania szk\u00f2\u0142\u00eb i kr\u00f3jn\u00ebch zrzesz\u00ebn, maj\u0105c\u00ebch baro m\u00f2cn\u0105 star\u00e3 \u00f2 \u00f9ch\u00f2wani\u00e9 rozmajito\u00f4rtn\u00e9g\u00f2 b\u00f2gactwa p\u00f2lsczi k\u00f9ltur\u00eb, \u00f2 piastowani\u00e9 m\u00f4low\u00ebch tradicji, \u00f2 p\u00f2znani\u00e9 i rozwij sp\u00f4dk\u00f2wizn\u00eb k\u00f9ltur\u00eb najich m\u00f4\u0142\u00ebch tatcz\u00ebzn. Na miar\u00e3 Rep\u00f9bliczi Kasz\u00ebb\u00eb i Nadwiseln\u00e9 P\u00f2m\u00f2rz\u00e9 w tim kr\u00e3g\u00f9 prz\u00ebn\u00f4l\u00e9ga\u0142\u00eb do kr\u00f4jn\u00f3w \u00f2 \u00f2sobl\u00ebwy r\u00ebsznoce, b\u00f9dz\u0105c\u00eb \u00f9w\u00f4\u017cani\u00e9 westrz\u00f3d \u00f9str\u00f3now\u00ebch wz\u00e9r\u00f4cz\u00f3w dl\u00f4 m\u00f2c\u00eb trwani\u00f4 prz\u00eb gw\u00f4sny tradicji i kasz\u00ebbsczim
\nj\u00e3z\u00ebk\u00f9, dl\u00f4 sp\u00f2l\u00ebznowy r\u00ebsznot\u00eb i b\u00ebc\u00f4 przedst\u00f4wc\u00f3w Kasz\u00ebb\u00f3w na rozmajit\u00ebch niwach \u00f2b\u00ebwatelscz\u00e9g\u00f2 dzejani\u00f4 w P\u00f2lsce, cht\u00ebrn\u00e9g\u00f2 \u00f9k\u00f2runowanim b\u00eb\u0142o przi\u0144dzeni\u00e9 P\u00f2lsczi naz\u00f4d do karna sam\u00f2st\u00f3jn\u00ebch dem\u00f2kratn\u00ebch pa\u0144stw\u00f3w E\u00f9rop\u00eb.<\/p>\n

Rzecznik\u00e3 spraw\u00f3w kasz\u00ebbsczi sp\u00f2l\u00ebzn\u00eb \u2013 i szerzi p\u00f2m\u00f2rzczi, tak w nied\u00f4wny przesz\u0142oc\u00eb, jak i dzys \u2013 je Zrzeszeni\u00e9 Kasz\u00ebbsk\u00f2-P\u00f2m\u00f2rzcz\u00e9, p\u00f2wsta\u0142\u00e9 w 1956 r. W\u00ebk\u00f2nyw\u00f4 \u00f2no i rozsz\u00e9rzwi\u00f4 dz\u00e3ka p\u00f2k\u00f2leni\u00f3m sw\u00f2jich \u00f9s\u00f4dzc\u00f3w i dzej\u00f4rzi deje sam\u00f2rz\u0105dnot\u00eb, widzeni\u00e9 dinamiczn\u00e9g\u00f2 rozwiju sam\u00f2rz\u0105dn\u00e9g\u00f2 P\u00f2m\u00f2rz\u00f4 w demokratny Rep\u00f9blice, m\u00f2cny sp\u00f2l\u00ebznow\u0105 r\u00ebsznot\u0105 \u00f2b\u00ebwatel\u00f3w, znaj\u0105c\u00ebch apartnosc i w\u00f4rtnot\u00eb sw\u00f2ji kr\u00f4jn\u00eb i P\u00f2lsczi w ca\u0142i E\u00f9ropie.<\/p>\n

Prz\u00ebb\u00f4cziwaj\u0105c\u00eb sobie n\u00f4nowsz\u00e9 dzeje E\u00f9rop\u00eb i P\u00f2lsczi nad B\u00f4\u0142t\u00e3, \u0142\u00f4twie \u00f2b\u00f4czim\u00eb, \u017ce w rozs\u0105dzeniowym
\n\u00f2 teroczasnoce XIX i XX wiek\u00f9 \u00f2 b\u00ebcym P\u00f2m\u00f2rz\u00f4 w Rep\u00f9blice rozs\u0105dz\u00eb\u0142a sztatura Kasz\u00ebb\u00f3w, jich
\nw\u00f2l\u00f4 piastowani\u00f4 gw\u00f4sny k\u00f9ltur\u00eb jakno dz\u00e9lu p\u00f2lsczi k\u00f9ltur\u00eb, w\u00ebpis\u00f3n\u00f4 m.jin. w g\u00f2dle M\u0142odokasz\u00ebb\u00f3w \u201eco kasz\u00ebbscz\u00e9, to p\u00f2lscz\u00e9\u201d. R\u00f3wnoczasno pami\u00e3tac trzeba, \u017ce ca\u0142\u00e9 P\u00f2m\u00f2rz\u00e9, b\u00e3d\u0105c\u00e9 historiczn\u0105 i teroczasn\u0105 m\u00f4\u0142\u0105 tatcz\u00ebzn\u0105 Kasz\u00ebb\u00f3w, \u00f2d wiek\u00f3w m\u00f4 przirod\u00e3 kraju wiele k\u00f9ltur; je m\u00f4l\u00e3 \u00f2sobl\u00ebw\u00e9g\u00f2 zetkani\u00f4, a cz\u00e3sto mi\u00f3ncz\u00ebzn i bi\u00f4tk l\u00ebdzy apartn\u00ebch k\u00f9ltur, n\u00f4wicy p\u00f2lsczi i miemiecczi. Przi\u0144dzeni\u00e9 P\u00f2lsczi naz\u00f4d nad B\u00f4\u0142t w 1920 r. i nad \u00d2dr\u00e3 w 1945 r. \u00f2zn\u00f4cziwa\u0142o rozwij kasz\u00e9bsk\u00f2sc\u00eb, z\u00f4sny rozk\u00f2sc\u00e9rzani\u00e9 s\u00e3 Kasz\u00ebb\u00f3w w czer\u00ebnk\u00f9 z\u00f4ch\u00f3dnym. R\u00f3wnoczasno na Nadwiselnym P\u00f2m\u00f2rzim kasz\u00ebbsk\u00f4 sp\u00f2l\u00ebzna dzej\u00f4 i par\u0142\u00e3czi wesp\u00f3\u0142st\u00f3jnosc
\nza sw\u00f2j\u00e3 m\u00f4\u0142\u0105 tatcz\u00ebzn\u00e3 z s\u0105sad\u00ebj\u0105c\u00ebma kr\u00f4jnow\u00ebma gromadama, t\u00e9\u017c P\u00f2m\u00f2rz\u00f3nama. S\u0105 to pierszim
\ndz\u00e9l\u00e3 K\u00f2cewi\u00f4c\u00eb, B\u00f2rowi\u00f4c\u00eb i Krajni\u00f4c\u00eb, jak t\u00e9\u017c mieszke\u0144c\u00eb Zemi
\nChe\u0142mi\u0144sczi, dl\u00f4 cht\u00ebrn\u00ebch P\u00f2m\u00f2rz\u00e9 je t\u00e9\u017c, jak dl\u00f4 Kasz\u00ebb\u00f3w, jich m\u00f4\u0142\u0105 tatcz\u00ebzn\u0105. <\/p>\n

Wsz\u00ebtczi dzys\u00e9szi P\u00f2m\u00f2rz\u00f3nie maj\u0105 swi\u0105d\u00e3, \u017ce z
\nwestrz\u00f3d mieszke\u0144c\u00f3w p\u00f2m\u00f2rzczich zemi\u00f3w prawie Kasz\u00ebbi s\u0105 n\u00f4starszim i n\u00f4bar\u017ci dom\u00f4cym l\u00ebdztw\u00e3 ti kr\u00f4jn\u00eb nad B\u00f4\u0142t\u00e3. To \u00f2 nich w XIX wiek\u00f9 rusczi \u00f9cza\u0142i Aleksander Hilferding napis\u00f4\u0142 ks\u0105\u017ck\u00e3 \u201eN\u00ebd\u017ci S\u0142owian\u00f3w na p\u00f4\u0142niowym brzeg\u00f9 B\u00f4\u0142tu\u201d. Te n\u00ebd\u017ci ni\u00e9 l\u00eb nie zad\u017cin\u00e3\u0142\u00eb, ale w war\u00ebnkach \u00f2drodzony Rep\u00f9bliczi \u00f9m\u00f2cni\u0142\u00eb sw\u00f2j\u0105 juwernot\u00e3, doprowadz\u00eb\u0142\u00eb do rozwiju k\u00f9ltur\u00eb i kasz\u00ebbscz\u00e9g\u00f2 j\u00e3z\u00ebka, dop\u00f2m\u00f2g\u0142\u00eb do kr\u00f4jnow\u00e9g\u00f2 rozwiju w P\u00f2lsce. Tem\u00f9 Kasz\u00ebb\u00f3m i P\u00f2m\u00f2rzu jakno jich m\u00f4\u0142i tatcz\u00ebznie p\u00f2swi\u00e3con\u00f4 je nini\u00e9sz\u00f4 ks\u0105\u017cka, czerow\u00f3n\u00f4 prz\u00e9dno do szk\u00f3ln\u00ebch, wesp\u00f3\u0142\u00f9s\u00f4dzaj\u0105c\u00ebch i w\u00ebk\u00f2nywaj\u0105c\u00ebch nowy program kr\u00f4jnowy edukacji na Kasz\u00ebbach,
\nna P\u00f2m\u00f2rzim i w P\u00f2lsce, a t\u00e9\u017c do \u00f9czni\u00f3w gimnazj\u00f3w i lice\u00f3w. \u00d9s\u00f4dzc\u00eb zd\u00f4waj\u0105 sobie spraw\u00e3 z teg\u00f2, \u017ce wiele Kasz\u00ebb\u00f3w i jich s\u0105sad\u00f3w, t\u00e9\u017c
\nszk\u00f3ln\u00ebch i \u00f9czni\u00f3w, niewiele wi\u00e9 \u00f2 historii i k\u00f9lturze sw\u00f2ji m\u00f4\u0142i tatcz\u00ebzn\u00eb, \u00f2 ji ge\u00f2grafii, \u00f2 kasz\u00ebbsczim j\u00e3z\u00ebk\u00f9, \u00f2 przesz\u0142oce i teroczasnoc\u00eb P\u00f2m\u00f2rz\u00f4. Dl\u00f4teg\u00f2 rech\u00f9jem\u00eb, \u017ce naja kn\u00ebga, \u00f9lepsziw\u00f3n\u00f4 w r\u00e9\u017cn\u00ebch w\u00ebd\u00f4wkach, d\u00f3\u0144dze ni\u00e9 l\u00eb do Kasz\u00ebb\u00f3w, ale dz\u00e3ka szk\u00f2le i m\u0142odz\u00ebzn\u00eb do wsz\u00ebtczich mieszke\u0144c\u00f3w przi\u0144dn\u00e9g\u00f2 p\u00f2morzcz\u00e9g\u00f2 w\u00f2jew\u00f3dztwa, cht\u00ebrn\u00e9g\u00f2 stol\u00ebc\u0105 \u00f2st\u00f3nie Gdu\u0144sk, \u00f2d wiek\u00f3w stol\u00ebczny gard Kasz\u00ebb\u00f3w, P\u00f2m\u00f2rz\u00f3n\u00f3w nad Wis\u0142\u0105.<\/p>\n

Westrz\u00f3d Cz\u00ebti\u0144c\u00f3w p\u00f2lemik\u00e3 m\u00f3\u017ce rodz\u00ebc sprawa teroczasn\u00e9g\u00f2 teritorialn\u00e9g\u00f2 \u00f2bjim\u00f9 Kasz\u00ebb\u00f3w. Podjimaj\u0105c\u00eb s\u00e3 gr\u00e3d\u00e9g\u00f2 zadani\u00f4 \u00f9prawieni\u00f4 gre\u0144c\u00f3w kasz\u00ebbsczi kr\u00f4jn\u00eb, \u00f2sta\u0142o prz\u00ebj\u00e3t\u00e9, \u017ce:<\/p>\n

\u2013 dr\u00eb\u017c\u00e9\u0144 Kasz\u00ebb\u00f3w robi na \u00f2b\u00e9\u0144da P\u00f2m\u00f2rz\u00f4, na cht\u00ebrny na co dz\u00e9\u0144, w mi\u00e9szim ab\u00f2 wikszim st\u00e3pniu, p\u00f2trzeb\u00f2w\u00f3ny je kasz\u00ebbsczi j\u00e3z\u00ebk; \u00f2bjim ti \u00f2b\u00e9\u0144d\u00eb p\u00f2k\u00f4zywaj\u0105 map\u00eb w\u00ebdr\u00ebk\u00f2w\u00f3n\u00e9 w trzecym dz\u00e9lu \u00f9s\u00f4dzk\u00f9;<\/p>\n

\u2013 za teroczasn\u00e9 Kasz\u00ebb\u00eb je prz\u00ebj\u00e3t\u00f4 \u00f2b\u00e9\u0144da, na jaczi l\u00ebdze rech\u00f9j\u0105c\u00e9 s\u00e3 do ti sp\u00f2l\u00ebzn\u00eb robi\u0105 prz\u00ebn\u00f4mni trzecy dz\u00e9l m\u00f4low\u00e9g\u00f2 l\u00ebdztwa i ten, dze nim\u00f2
\nniewi\u00f4ld\u017c\u00e9g\u00f2 procenta w \u00f2br\u00ebmienim d\u00f3n\u00e9g\u00f2 zal\u00ebdzeni\u00f4 wielota Kasz\u00ebb\u00f3w je wi\u00f4lg\u00f4 (np. we Gdu\u0144sku i Sop\u00f2ce); \u00f2bjim neg\u00f2 teritorium p\u00f2k\u00f4zywaj\u0105 map\u00eb w ge\u00f2grafnym dz\u00e9lu \u00f9s\u00f4dzk\u00f9;<\/p>\n

No sl\u00e9dn\u00e9 kriterium p\u00f2zw\u00f2li, m\u00f2\u017cebno, przes\u00ebn\u0105c gre\u0144ce teroczasn\u00ebch Kasz\u00ebb\u00f3w na z\u00f4ch\u00f3d, jak\u00f2 \u017ce s\u0105 znaczi, \u017ce w strz\u00e9dn\u00ebch gminach jistniej\u0105c\u00e9g\u00f2 jesz w chwil\u00eb pisani\u00f4 nini\u00e9szi kn\u00ebd\u017ci s\u0142\u00ebpscz\u00e9g\u00f2 w\u00f2jew\u00f3dztwa procent Kasz\u00ebb\u00f3w
\ni swi\u0105da kasz\u00ebbsk\u00f2sc\u00eb n\u00ebch teren\u00f3w je znacz\u0105c\u00f4. Nie je to r\u00f3wnak m\u00f2\u017cebn\u00e9 ter\u00f4 bez zrobieni\u00f4 badani\u00f3w, a do\u00adt\u0105dka taczich nie b\u00eb\u0142o. <\/p>\n

\u017beb\u00eb zaczekawion\u00ebch Cz\u00ebti\u0144c\u00f3w w jak n\u00f4wikszim st\u00e3pniu zbl\u00eb\u017c\u00ebc do problem\u00f3w naji m\u00f4\u0142i
\ntatcz\u00ebzn\u00eb, w\u00ebd\u00f4w\u00f3m\u00eb ks\u0105\u017ck\u00e3 w p\u00f2dw\u00f2jnym j\u00e3z\u00ebcznym \u00f9jimni\u00e3cym: p\u00f2lsczim i kasz\u00ebbsczim.<\/p>\n

Rech\u00f9jem\u00eb na \u017c\u00ebcznot\u00e3 szk\u00f3ln\u00ebch i jin\u00ebch cz\u00ebti\u0144c\u00f3w, na b\u00f4cz\u00ebnczi i propozycje p\u00f2zw\u00f4laj\u0105c\u00e9 \u00f9lepsz\u00ebc p\u00f2st\u00e3pny w\u00ebd\u00f4wk. M\u00f3m\u00eb n\u00f4dzej\u00e3, \u017ce naj\u00f4 kn\u00ebga zletczi prowadzeni\u00e9 kr\u00f4jnowy edukacji na Kasz\u00ebbach
\ni P\u00f2m\u00f2rzim, prz\u00ebn\u00f4mni w kr\u00e3g\u00f9 ge\u00f2grafii, historii i j\u00e3z\u00ebka.<\/p>\n

 <\/b><\/p>\n

J\u00f3zef
\nB\u00f2rz\u00ebszk\u00f2wsczi, Jan M\u00f2rdawsczi, Jerzi Tr\u00e9der<\/i><\/b><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

A. GE\u00d2GRAFN\u00c9 \u00d2KR\u00c3\u017b\u00c9<\/a><\/h2>\n

 <\/h3>\n

1. GE\u00d2GRAFN\u00c9 P\u00d2\u0141O\u017bENI\u00c9 I \u00d2B\u00c9\u0143DA<\/a><\/h3>\n

Dze le\u017c\u0105 Kasz\u00ebb\u00eb? Jak\u0105 \u00f2b\u00e9\u0144d\u00e3 P\u00f2lsczi m\u00f2\u017ce prz\u00ebj\u0105c za dzys\u00e9sz\u00e9 etniczn\u00e9 kasz\u00ebbscz\u00e9 teritorium?<\/p>\n

W \u00f9s\u00f4dzk\u00f9 tim \u00f2sta\u0142o prz\u00ebj\u00e3t\u00e9, \u017ce kriterium d\u00f4waj\u0105cym
\npraw\u00f2 do zarech\u00f2wani\u00f4 w\u00ebznaczon\u00ebch teritorialn\u00ebch \u00f2kr\u00e3g\u00f3w do Kasz\u00ebb\u00f3w b\u0105dze ab\u00f2 wi\u00f4ld\u017ci procent Kasz\u00ebb\u00f3w w gminie (co n\u00f4mni 1\/3
\nzal\u00ebdzeni\u00f4), ab\u00f2 t\u00e9\u017c wi\u00f4lg\u00f4 l\u00ebczba Kasz\u00ebb\u00f3w w gw\u00ebsnym
\nteritorialnym \u00f2kr\u00e3g\u00f9.<\/p>\n

Wedle t\u00ebch kriteri\u00f3w etniczn\u00e9 kasz\u00ebbscz\u00e9 teritorium \u00f2bejmyw\u00f4 43 gmin\u00eb (w nym 11 miastow\u00ebch, 4
\nmiastow\u00f2-wsow\u00ebch i 28 wsow\u00ebch) w \u00f2br\u00ebmienim w\u00f2jew\u00f3dztw: gdu\u0144scz\u00e9g\u00f2 (33 gmin\u00eb), s\u0142\u00ebpscz\u00e9g\u00f2 (9 gmin\u00f3w) i b\u00ebdg\u00f2scz\u00e9g\u00f2 (1 gmina)[1]<\/a>. Wnet we wsz\u00ebsczich
\ngminach procent Kasz\u00ebb\u00f3w przech\u00f4d\u00f4 50%. W\u00ebjimk robi\u0105 gmin\u00eb Przechlew\u00f2 i Now\u00f4 Karczma (33-43%
\nKasz\u00ebb\u00f3w) \u00eb miasta Gdini\u00f4 (k\u00f2l 12% Kasz\u00ebb\u00f3w), Gdu\u0144sk i Sop\u00f2t (k\u00f2l 5% Kasz\u00ebb\u00f3w). W p\u00f2nazw\u00f3n\u00ebch miastach l\u00ebczba Kasz\u00ebb\u00f3w je r\u00f3wnak
\ndosc wi\u00f4lg\u00f4: w Gdini robi k\u00f2l 30 000,
\nwe Gdu\u0144sk\u00f9 blisk\u00f2 20 000, w Sop\u00f2ce k\u00f2l 2 000.<\/p>\n

Gre\u0144czn\u00ebma administracjow\u00ebma \u00f2kr\u00e3gama, cht\u00ebrn\u00e9 \u00f2sta\u0142e zarech\u00f2w\u00f3n\u00e9 do kasz\u00ebbscz\u00e9g\u00f2 etniczn\u00e9g\u00f2 teritorium, s\u0105 gmin\u00eb: Krok\u00f2wa, Gniewino, \u0141\u00e3cz\u00ebce, Cewice, Cz\u00f4rn\u00f4 D\u0105br\u00f3wka, B\u00ebtow\u00f2, T\u00ebch\u00f2mie, L\u00ebpnica, Przechlew\u00f2, K\u00f2narz\u00ebn\u00eb, Brus\u00eb, K\u00f4rs\u00ebn, K\u00f2sc\u00e9rz\u00ebna, Now\u00f4 Karczma, Som\u00f2nino, \u017buk\u00f2w\u00f2 i Gdu\u0144sk. \u00d2sta\u0142o prz\u00ebj\u00e3t\u00e9, \u017ce do Kasz\u00ebb\u00f3w nie prz\u00ebn\u00f4l\u00e9g\u00f4 wsch\u00f3dny dz\u00e9l Gdu\u0144ska, cht\u00ebren do XIII
\nwiek\u00f9 nie b\u00e9\u0142 prakticzno zamieszk\u00f3ny.<\/p>\n

W tak \u00f9prawion\u00ebch gre\u0144cach Kasz\u00ebb\u00eb \u00f2bejmywaj\u0105 \u00f2b\u00e9\u0144d\u00e3 k\u00f2l 6 200 km2<\/sup>, w nym 3 968 km2<\/sup>
\nw \u00f2br\u00ebmienim gdu\u0144scz\u00e9g\u00f2 w\u00f2jew\u00f3dztwa, 1 785 km2<\/sup> w \u00f2br\u00ebmienim s\u0142\u00ebpscz\u00e9g\u00f2 w\u00f2jew\u00f3dztwa i 447 km2<\/sup> w \u00f2br\u00ebmienim b\u00ebdg\u00f2scz\u00e9g\u00f2 w\u00f2jew\u00f3dztwa. <\/p>\n

 <\/p>\n

2. Ge\u00f2logiczn\u00f4 b\u00f9downi\u00f4. F\u00f2rm\u00eb wi\u00e9chrz\u00ebzn\u00eb zemi<\/a><\/h3>\n

Kristaliczny sp\u00f3dk, zb\u00f9dow\u00f3ny z granit\u00f3w i gnejs\u00f3w, le\u017ci na terenie Kasz\u00ebb\u00f3w na g\u0142\u00e3b\u00f2k\u00f2sc\u00eb 2 000 do 4 000 m, \u00f9s\u00f4dzaj\u0105c\u00eb w rej\u00f3nie Gdu\u0144sczi H\u00f4wind\u017ci \u00f9d\u017cib w zemsczi sk\u00f2rpie, p\u00f2nazw\u00f3ny przez ge\u00f2log\u00f3w prz\u00ebb\u00f4\u0142tow\u0105 depresj\u0105. Na kristalicznym sp\u00f3dku le\u017c\u0105 \u00f9stoja\u0142\u00e9 \u00f2ks\u00ebp\u00eb rozmajiti starosc\u00eb: kambru, \u00f2rdowik\u00f9, s\u00ebluru, perm\u00f9, triasu, jur\u00eb, kr\u00e9d\u00eb, trzecorz\u00e3du i czwi\u00f4rtorz\u00e3du.<\/p>\n

W cz\u00e3dze \u00f2statn\u00e9g\u00f2 1,5 m\u00ebli\u00f3na lat czile
\nraz\u00f3w nasuw\u00f4\u0142 s\u00e3 i w\u00ebcopyw\u00f4\u0142 st\u0105dka
\nskandinawsczi lodof\u00f4\u0142t. \u00d2statn\u00e9 zlodzeni\u00e9 – b\u00f4\u0142tow\u00e9 – sk\u00f9\u0144cz\u00eb\u0142o s\u00e3 na ti \u00f2b\u00e9\u0144dze k\u00f2l 11 800 lat tem\u00f9.
\nZacz\u00e3\u0142a s\u00e3 dzys\u00e9sz\u00f4 ge\u00f2logiczn\u00f4 ep\u00f2ka – h\u00f2locen.<\/p>\n

Sk\u00f9tk\u00e3 dzejani\u00f4 lodof\u00f4\u0142tu, p\u0142\u00ebn\u0105c\u00ebch z nieg\u00f2 w\u00f2d\u00f3w, dzejani\u00f4 m\u00f2rzcz\u00ebch wa\u0142\u00f3w, prz\u00ebbrz\u00e9g\u00f2w\u00ebch \u017coch\u00f3w, rz\u00e9k\u00f3w, wiatru itp. w\u00ebrobi\u0142\u00eb s\u00e3 na nas zajimaj\u0105cy \u00f2b\u00e9\u0144dze rozmajit\u00e9 f\u00f2rm\u00eb terenu. N\u00f4bar\u017ci \u00f2glow\u00f2 m\u00f3\u017ce je p\u00f2dzel\u00ebc na f\u00f2rm\u00eb \u00f9szt\u00f4\u0142con\u00e9 na sk\u00f9tk przew\u00f4\u017c\u00ebnk\u00f9 ak\u00f9m\u00f9lacji (tj. sk\u0142\u00f4dani\u00f4 s\u00e3 \u00f2ks\u00ebp\u00f2w\u00ebch materia\u0142\u00f3w) i f\u00f2rm\u00eb \u00f9szt\u00f4\u0142con\u00e9 na sk\u00f9tk erozji (tj. r\u00f3wk\u00f2wani\u00f4, rozmywani\u00f4, niszczeni\u00f4 wi\u00e9chrz\u00ebzn\u00eb zemi przez w\u00f2d\u00eb p\u0142\u00ebn\u0105c\u00e9, lodof\u00f4\u0142t\u00eb, wiater, chemiczn\u00e9 dzejani\u00f4) i denudacji
\n(tj. proces niszczeni\u00f4
\nwszelejaczich grz\u00ebp\u00f3w na wi\u00e9chrz\u00ebznie zemi przez rozmajit\u00e9
\nprz\u00ebcz\u00ebn\u00eb: wietrzeni\u00e9, w\u00ebwi\u00e9wani\u00e9, sc\u00e9rani\u00e9 i r\u00ebsznota \u00f2ks\u00ebp\u00f2w\u00ebch mas\u00f3w p\u00f2 \u00f9ch\u00eb\u0142oscach).<\/p>\n

Westrz\u00f3d f\u00f2rm\u00f3w ak\u00f9m\u00f9lacji na \u00f2pisyw\u00f3nym terenie n\u00f4bar\u017ci
\nrozszerzon\u00e9 s\u0105 te, cht\u00ebrne \u00f9szt\u00f4\u0142cy\u0142 lodof\u00f4\u0142t i rz\u00e9czno-lodof\u00f4\u0142tow\u00e9 w\u00f2d\u00eb. Do nich prz\u00ebn\u00f4l\u00e9gaj\u0105: w\u00eb\u017caw\u00eb dnowy m\u00f2ren\u00eb – wa\u0142owat\u00e9 ab\u00f2 plaskat\u00e9, wa\u0142\u00eb \u0142\u00ebs\u00ebnow\u00ebch m\u00f2ren\u00f3w, sandrow\u00e9 r\u00f3wizn\u00eb, w\u00ebtopizn\u00eb, kem\u00eb. Wa\u0142\u00eb i prz\u00ebbrz\u00e9g\u00f2w\u00e9 \u017coch\u00eb w\u00ebrobi\u0142\u00eb za to sztreml\u00ebzn\u00eb – pi\u00f4szcz\u00ebst\u00e9 dard\u017ci, co s\u00e3 cygn\u0105 zd\u0142u\u017c\u0105 p\u00f2brz\u00e9g\u00f3w i zamykaj\u0105 cz\u00ebsto ab\u00f2 dz\u00e9l\u00e3 h\u00f4wind\u017ci. Wiater \u00f9s\u00ebp\u00f4\u0142 na nich dun\u00eb. Rz\u00e9czi przen\u00f4szaj\u0105c\u00e9 \u00f2ks\u00ebp\u00f2wy materia\u0142 \u00f9szt\u00f4\u0142c\u00eb\u0142\u00eb nanios\u0142\u00e9 st\u00f3\u017cczi i nanios\u0142\u00e9 r\u00f3wizn\u00eb.<\/p>\n

Sk\u00f9tk\u00e3 przew\u00f4\u017c\u00ebnk\u00f9 erozji rz\u00e9czno-lodof\u00f4\u0142tow\u00ebch ab\u00f2 rz\u00e9czn\u00ebch w\u00f2d\u00f3w \u00f9szt\u00f4\u0142c\u00eb\u0142\u00eb s\u00e3: jez\u00f3rn\u00e9 r\u00ebn\u00eb, pradol\u00ebzn\u00eb, rz\u00e9czn\u00e9 dol\u00ebzn\u00eb, p\u00f2dc\u00e3c\u00f4 dol\u00ebznow\u00ebch ka\u0144t\u00f3w. M\u00f2rsk\u00f4 abrazja (niszczeni\u00e9 brzeg\u00f3w) doprowadz\u00eb\u0142a do
\nw\u00ebrobieni\u00f4 s\u00e3 klif\u00f3w.<\/p>\n

 <\/p>\n

3. \u00d9szt\u00f4\u0142ceni\u00e9 wi\u00e9chrz\u00ebzn\u00eb. N\u00f4t\u00ebrn\u00e9 kr\u00f4jn\u00eb<\/a><\/h3>\n

Kasz\u00ebb\u00eb n\u00f4bar\u017ci s\u00e3 w\u00ebapartniaj\u0105 zjinaczenim \u00f9szt\u00f4\u0142ceni\u00f4 wi\u00e9chrz\u00ebzn\u00eb zemi na \u00f2b\u00e9\u0144dze P\u00f2lsczi, \u00f9sad\u0142i na nord\u00e3 \u00f2d Swi\u00e3tokrz\u00eb\u017cn\u00ebch G\u00f3r\u00f3w. N\u00f4w\u00eb\u017csz\u00f4 grz\u00ebpa kr\u00f4jn\u00eb i ca\u0142\u00e9g\u00f2 pasa p\u00f2jezerz\u00f3w – Wie\u017c\u00ebca – doch\u00f4d\u00f4 do 329 m n.r.m. (nad
\nr\u00f3wni\u0105 m\u00f2rz\u00f4). Ma\u0142o mi\u00e9sz\u00e9 wi\u017ce sp\u00f2tik\u00f3m\u00eb na p\u00f4\u0142niowy wsch\u00f3d \u00f2d Sr\u00f4k\u00f2jc – 271 m n.r.m. (tzw.
\nSemierz\u00ebck\u00f4 G\u00f3ra).<\/p>\n

N\u00f4wiksz\u00e9 deniwelacje (tj. nier\u00f3wnot\u00eb wi\u00e9chrz\u00ebzn\u00eb zemi) w\u00ebst\u00e3pywaj\u0105 w strz\u00f3dk\u00f2wym dz\u00e9lu Kasz\u00ebbszcz\u00e9g\u00f2 i B\u00ebtowscz\u00e9g\u00f2 P\u00f2jezerz\u00f4, dze m\u00f4lama (np. stron\u0105 \u00d2strz\u00ebc) robi\u0105 100-150 m. \u00d2d ti \u00f2b\u00e9\u0144d\u00eb, \u00f9sad\u0142i na wi\u017ce kol
\n150-250 m, teren \u00f2p\u00f4d\u00f4 post\u00e3pno w p\u00f4\u0142niowym czer\u00ebnk\u00f9, przech\u00f4daj\u0105c\u00eb w plaskat\u00e9 r\u00f3wizn\u00eb \u00f2 wi\u017ce 10-150 m n.r.m. W nordowym czer\u00ebnk\u00f9 – w stron\u00e3 Pradol\u00ebzn\u00eb Red\u00eb-\u0141eb\u00eb – i nordow\u00f2-wsch\u00f3dnym – w
\nstron\u00e3 Kasz\u00ebbsczi Pradol\u00ebzn\u00eb – przitk\u00f2sc je wiele wiksz\u00f4. Ze szlach\u00f9 elektriczn\u00e9g\u00f2 banu, na kawa\u0142k\u00f9 Gdu\u0144sk –
\nGdini\u00f4 \u2013 Wejrow\u00f2 – Strzebiel\u00ebno je widzec w\u00ebrazno nac\u00e9ch\u00f2w\u00f3n\u0105 terenow\u0105 ka\u0144t\u00e3, znak\u00f9j\u0105c\u0105 gre\u0144c\u00e3 Kasz\u00ebbscz\u00e9g\u00f2 P\u00f2jezerz\u00f4.<\/p>\n

\u00d2b\u00e9\u0144da Kasz\u00ebbscz\u00e9g\u00f2 P\u00f2jezerz\u00f4 je \u00f9sad\u0142\u00f4 wiele ni\u017ci – le bl\u00f3s tamsamn\u00e9 grz\u00ebp\u00eb \u0142\u00ebs\u00ebnow\u00ebch m\u00f2ren przech\u00f4daj\u0105 wi\u017c\u0105 150 m
\nn.r.m. W\u00eb\u017caw\u00eb dnowy m\u00f2ren\u00eb \u00f2 wi\u017ce 50-100 m n.r.m. s\u0105 tu p\u00f2rozcyn\u00f3n\u00e9 pradol\u00ebznama \u00f2 plaskatim dnie, sygaj\u0105cym na \u00f2gle wi\u017c\u0105 0-40 m n.r.m.<\/p>\n

W \u00f2br\u00ebmienim Kasz\u00ebb\u00f3w s\u0105 dz\u00e9le dw\u00f9ch ge\u00f2grafn\u00ebch makroregi\u00f3n\u00f3w P\u00f2lsczi:
\nB\u00f4\u0142tow\u00e9g\u00f2 P\u00f2brze\u017c\u00f4 i P\u00f2lsczich P\u00f2jezerz\u00f3w. Dz\u00e9lama piersz\u00e9g\u00f2 z nich s\u0105 midz\u00eb\u00abkr\u00f4jn\u00eb: Kasz\u00ebbscz\u00e9 P\u00f2brze\u017c\u00e9 i Wis\u0142ow\u00e9 Z\u00eb\u0142aw\u00eb (m\u00f4\u0142i dz\u00e9l w \u00f2br\u00ebmienim Gdu\u0144ska); dz\u00e9lama dr\u00ebd\u017c\u00e9g\u00f2: Kasz\u00ebbscz\u00e9 P\u00f2jezerz\u00e9 i T\u00ebch\u00f2lscz\u00e9 B\u00f2r\u00eb. Mi\u00addz\u00ebkr\u00f4jn\u00eb dzel\u0105 s\u00e3 p\u00f2sobic\u0105 na mi\u00e9sz\u00e9 kr\u00f4jn\u00eb, np. w \u00f2br\u00ebmienim Kasz\u00ebbscz\u00e9g\u00f2 P\u00f2brze\u017c\u00f4 w\u00ebapartniw\u00f3m\u00eb m. jin. \u00d2ks\u00ebwsk\u0105 K\u00e3p\u00e3, P\u00f9ck\u0105 W\u00eb\u017caw\u00e3, Pradol\u00ebzn\u00e3 Red\u00eb-\u0141eb\u00eb itd.<\/p>\n

 <\/p>\n

4. Charakteristika fizyczno-ge\u00f2grafn\u00ebch midz\u00ebkr\u00f4jn\u00f3w<\/a><\/h3>\n

4.1. Kasz<\/a>\u00ebbscz\u00e9 P\u00f2brze\u017c\u00e9<\/h4>\n

 <\/h3>\n

Kasz\u00ebbscz\u00e9 P\u00f2brze\u017c\u00e9 \u00f2granicziw\u00f4 \u00f2d nord\u00eb i wsch\u00f2du B\u00f4\u0142t, \u00f2d p\u00f4\u0142nia – Kasz\u00ebbscz\u00e9 P\u00f2jezerz\u00e9, \u00f2d z\u00f4ch\u00f2du – Damnick\u00f4 W\u00eb\u017cawa.<\/p>\n

N\u00f4bar\u017ci apartn\u0105 znank\u0105 \u00f9szt\u00f4\u0142ceni\u00f4 wi\u00e9chrz\u00ebzn\u00eb \u00f2pisyw\u00f3ny \u00f2b\u00e9\u0144d\u00eb je w\u00ebst\u00e3pywani\u00e9 m\u0142od\u00ebch p\u00f2lodof\u00f4\u0142tow\u00ebch f\u00f2rm\u00f3w, a \u00f2sobl\u00ebw\u00f2 rozwlok\u0142\u00ebch w\u00eb\u017caw\u00f3w dnowy m\u00f2ren\u00eb, porozcyn\u00f3n\u00ebch pradol\u00ebznama. R\u00f3\u017cnica midz\u00eb tima
\ndw\u00f9ma apartnyma f\u00f2rmama terenu syg\u00f4 cziledzes\u0105t m\u00e9tr\u00f3w. W
\npradol\u00ebznach s\u0105 \u00f9sad\u0142i m.jin. tacz\u00e9 m\u00f4le, jak: Gdini\u00f4, R\u00ebmi\u00f4, Wejrow\u00f2, Strzebiel\u00ebno; na w\u00eb\u017cawach – w\u00eb\u017ci \u00f9sad\u0142\u00e9 dz\u00e9le miasta Gdini, \u017bel\u00ebstrzew\u00f2, Gniewino itp.<\/p>\n

Jin\u00e9 p\u00f2lodof\u00f4\u0142tow\u00e9 f\u00f2rm\u00eb terenu zajimaj\u0105 prz\u00ebmi\u00e9rzno m\u00f4\u0142\u0105 \u00f2b\u00e9\u0144d\u00e3. Kr\u00f3tk\u00f2 Ch\u00f2czewa, Strzebiel\u00ebna, Wi\u00f4ld\u017c\u00e9g\u00f2 B\u00f2\u017c\u00e9g\u00f2 P\u00f2la, \u00d2darg\u00f2wa i T\u00eb\u0142owa w\u00ebst\u00e3pywaj\u0105 dard\u017ci \u0142\u00ebs\u00ebnow\u00ebch m\u00f2ren, doch\u00f4daj\u0105c\u00eb sw\u00f2ji k\u00f9lminacji (179 m
\nn.r.m.) na W\u00ebsoczi G\u00f3rze (k\u00f2l \u0141\u00e3czinka). Na p\u00f4\u0142ni\u00e9 \u00f2d r\u00ebn\u00eb \u017barnowscz\u00e9g\u00f2 Jezora w\u00ebst\u00e3pyw\u00f4 sandr Pi\u00f4sznic\u00eb.<\/p>\n

Apartn\u00e9 f\u00f2rm\u00eb rzezb\u00eb w\u00ebst\u00e3pywaj\u0105 na p\u00f2brz\u00e9g\u00f9 B\u00f4\u0142tu. W m\u00f4lach, dze doch\u00f4daj\u0105 do nieg\u00f2 w\u00eb\u017caw\u00eb dnowy m\u00f2ren\u00eb, \u00f9s\u00f4dzaj\u0105 s\u00e3 – p\u00f2d c\u00ebsk\u00e3 niszcz\u0105c\u00e9g\u00f2 dzejani\u00f4 m\u00f2rzczich wa\u0142\u00f3w – klif\u00eb: w Rozewiu, Rzucewie, Gdini-\u00d2ks\u00ebwim, Gdini-Red\u0142owie
\nitd.<\/p>\n

Na za\u0142\u00f3maniach brzeg\u00f2wy linii p\u00f2wst\u00f4waj\u0105 sztreml\u00ebzn\u00eb zb\u00f9dow\u00f3n\u00e9 z \u00f2ks\u00ebp\u00f2w\u00e9g\u00f2 materia\u0142u przenosz\u00f3n\u00e9g\u00f2 przez wa\u0142owani\u00e9, prz\u00ebbrz\u00e9g\u00f2w\u00e9 \u017coch\u00eb i wiater, np. H\u00e9lsk\u00f4 Sztreml\u00ebzna i Szp\u00ebrk w Rewie.<\/p>\n

 <\/p>\n

4.2. P<\/a>\u00f2lanowsk\u00f4 W\u00eb\u017cawa<\/h4>\n

Nen midz\u00ebkr\u00f4j w \u00f2br\u00ebmienim Kasz\u00ebb\u00f3w \u00f2bejmyw\u00f4 gmin\u00e3 Cz\u00f4rn\u00f4 D\u0105br\u00f3wka i nordow\u00e9 dz\u00e9le gmin\u00f3w Parch\u00f2w\u00f2 i B\u00ebtow\u00f2. Tip\u00f2w\u0105 przech\u00f3dn\u0105 kr\u00f4jn\u00e3 midz\u00eb na \u00f2gle r\u00f3wiznow\u00ebma \u00f2b\u00e9\u0144dama p\u00f2brze\u017c\u00f4 a grz\u00ebpama B\u00ebtowscz\u00e9g\u00f2 P\u00f2jezerz\u00f4 przedst\u00f4wiaj\u0105 w\u00eb\u017caw\u00eb dnowy m\u00f2ren\u00eb wa\u0142owati, m\u00f4lama g\u00f3rk\u00f2wati i tamsamn\u00e9 \u0142\u00ebs\u00ebnow\u00e9 m\u00f2ren\u00eb. Teren doch\u00f4d\u00f4 do wi\u017ce 120-150 m
\nn.r.m. Pierszima rz\u00e9kama s\u0105 S\u0142\u00ebpi\u00f4 i \u0141\u00ebpawa, a n\u00f4wikszim jezor\u00e3 le\u017c\u0105c\u00e9 w p\u00f4\u0142nik\u00f2wy r\u00ebnie Jas\u00e9\u0144.<\/p>\n

 <\/p>\n

4.3., 4.4. Kasz<\/a>\u00ebbscz\u00e9 P\u00f2jezerz\u00e9 i B\u00ebtowszcz\u00e9 P\u00f2jezerz\u00e9<\/h4>\n

Westrz\u00e9dny pas Kasz\u00ebb\u00f3w zajim\u00f4 Kasz\u00ebbscz\u00e9 P\u00f2jezerz\u00e9 i B\u00ebtowscz\u00e9 P\u00f2jezerz\u00e9. \u00d9szt\u00f4\u0142ceni\u00e9 wi\u00e9chrz\u00ebzn\u00eb p\u00f2k\u00f4zyw\u00f4 tu czile \u00f2sobl\u00ebw\u00ebch znank\u00f3w.<\/p>\n

Piersz\u0105 z nich je wi\u00f4lg\u00f4, jak na ni\u017cawn\u00e9 \u00f2b\u00e9\u0144d\u00eb, wi\u017c\u00f4 kr\u00f4jn\u00f3w n.r.m. i \u00f9rozmajicon\u00f4 rzezba terenu, przede wsz\u00ebtczim w conie p\u00f2jez\u00e9rn\u00e9g\u00f2 p\u00f9kla. \u00d2d n\u00f4w\u00eb\u017cszich Szimbarzczich G\u00f3r\u00f3w (329 m n.r.m.) i \u00f2k\u00f2l\u00e9g\u00f2 Semierz\u00ebcczi G\u00f3r\u00eb (256 m n.r.m.)
\nteren p\u00f2st\u00e3pno \u00f2p\u00f4d\u00f4 w stron\u00e3 nord\u00eb, p\u00f4\u0142nia i wsch\u00f2du.<\/p>\n

P\u00f2sobn\u0105 apartn\u0105 znank\u0105 je w\u00ebst\u00e3pywani\u00e9 prawie wsz\u00ebtczich f\u00f2rm\u00f3w rzezb\u00eb m\u0142odoglacjowy, tak sam\u00f2
\nak\u00f9m\u00f9lacjow\u00ebch (dnow\u00e9 i \u0142\u00ebs\u00ebnow\u00e9 m\u00f2ren\u00eb, sandr\u00eb, w\u00ebtopizn\u00eb, kem\u00eb) jak i erozjow\u00ebch (jez\u00f3rn\u00e9 r\u00ebn\u00eb). Fel\u00ebje le pradol\u00ebzn\u00f3w, cht\u00ebrne \u00f2granicziwaj\u0105 Kasz\u00ebbscz\u00e9 P\u00f2jezerz\u00e9 \u00f2d wsch\u00f2du i nord\u00eb.<\/p>\n

F\u00f2rmama terenu, cht\u00ebrne n\u00f4bar\u017ci doprow\u00f4dzaj\u0105 do \u00f2\u017c\u00ebwieni\u00f4 rzezb\u00eb \u00f2pisyw\u00f3n\u00ebch kr\u00f4jn\u00f3w, s\u0105 \u0142\u00ebs\u00ebnow\u00e9 m\u00f2ren\u00eb, jez\u00f3rn\u00e9 r\u00ebn\u00eb i w\u00ebtopizn\u00eb po miartwym lodze.<\/p>\n

\u0141\u00ebs\u00ebnow\u00e9 m\u00f2ren\u00eb, jacz\u00e9 s\u00e3 p\u00f2k\u00f4zywaj\u0105 p\u00f2d szt\u00f4\u0142tama p\u00f2macht\u00f3no p\u00f2rozdrz\u00ebcon\u00ebch h\u00f2lm\u00f3w i g\u00f3rk\u00f3w, maj\u0105 na \u00f2gle
\nrozwic\u00e9 r\u00f3wnole\u017cnik\u00f2wy, zan\u00f4le\u017cny \u00f2d cz\u00e3du p\u00f2stojen\u00f4 lodof\u00f4\u0142tu. Prostopad\u0142o do nich (n\u00f4bar\u017ci czer\u00ebnk NNE i NE) \u00f9k\u0142\u00f4daj\u0105 s\u00e3 gromist\u00e9 karna jez\u00f3rn\u00ebch r\u00ebn\u00f3w. Baro wi\u00f4ld\u017ci dz\u00e9l w szt\u00f4\u0142cenim wi\u00e9chrz\u00ebzn\u00eb maj\u0105 w\u00ebtopiznow\u00e9 f\u00f2rm\u00eb – wl\u00ebg\u0142osc\u00eb terenu \u00f9robion\u00e9 z w\u00ebt\u00f4piani\u00f4 s\u00e3 f\u00f4\u0142t\u00f3w miartw\u00e9g\u00f2 lodu (prz\u00ebn\u00f4l\u00e9gaj\u0105 do nich t\u00e9\u017c r\u00ebn\u00eb), zagrzeb\u00f3n\u00e9g\u00f2 w \u00f9stoja\u0142oscach lodof\u00f4\u0142towy i
\nw\u00f2dno-lodof\u00f4\u0142towy ak\u00f9m\u00f9lacji. Wiele w\u00ebtopizn\u00f3w ni m\u00f4 sta\u0142i \u0142\u0105czb\u00eb z \u00f2glow\u0105 hidrografn\u0105 sec\u0105. Robi\u0105 ted\u00eb \u00f2ne wi\u00e9chrz\u00ebznow\u00f2 bez\u00f2dp\u0142iwn\u00e9 \u00f2b\u00e9\u0144d\u00eb. R\u00f3wnak z n\u00ebch teren\u00f3w dosc cz\u00e3sto mo\u017c\u00adl\u00ebwy je \u00f2dp\u0142iw p\u00f2dzemny przez przep\u00f9szczaln\u00eb \u00f2ks\u00ebp\u00eb, np. pi\u00f4sczi i czis\u00eb.<\/p>\n

Dzywno mnod\u017c\u00e9 s\u0105 jezora, westrz\u00f3d cht\u00ebrn\u00ebch wi\u00f4lg\u00f2sc\u0105 w\u00ebapartniaj\u0105 s\u00e3: Redu\u0144scz\u00e9 Jezora (D\u00f3ln\u00e9 i G\u00f3rn\u00e9), Szczitno, G\u00f2widli\u0144scz\u00e9 i Ma\u00f9sz.<\/p>\n

 <\/p>\n

4.5., 4.6. Charz<\/a>\u00ebk\u00f2wsk\u00f4 R\u00f3wizna i T\u00ebch\u00f2lscz\u00e9 B\u00f2r\u00eb<\/h4>\n

Na p\u00f4\u0142nie \u00f2d B\u00ebtowscz\u00e9g\u00f2 P\u00f2jezerz\u00f4 i Kasz\u00ebbscz\u00e9g\u00f2 P\u00f2jezerz\u00f4 teren w\u00ebrazno \u00f2p\u00f4d\u00f4, przech\u00f4daj\u0105c\u00eb w midz\u00ebkr\u00f4jn\u00eb nosz\u0105c\u00e9 miona Charz\u00ebk\u00f2wsczi R\u00f3wizn\u00eb i T\u00ebch\u00f2lsczich B\u00f2r\u00f3w. \u00d2bejmywaj\u0105 \u00f2ne na \u00f2gle plaskat\u00e9 i szerocz\u00e9 pi\u00f4szcz\u00ebst\u00e9 \u00f2b\u00e9\u0144d\u00eb w szt\u00f4\u0142ce sandrow\u00ebch r\u00f3wizn\u00f3w,
\nle\u017c\u0105c\u00ebch na wi\u017ce 100-150 m n.r.m.
\nPi\u00f4szcz\u00ebsti materia\u0142 b\u00e9\u0142 nanoszony
\nprzez w\u00f2d\u00eb w\u00ebp\u0142iwaj\u0105c\u00e9 z topi\u0105c\u00e9g\u00f2 s\u00e3 lodof\u00f4\u0142tu. Na bi\u00e9dn\u00ebch zemiach rosce wiele las\u00f3w, n\u00f4bar\u017ci sosnow\u00e9 b\u00f2r\u00eb.<\/p>\n

Wi\u00e9chrz\u00ebzna midz\u00ebkr\u00f4jn\u00f3w, pierw\u00f2szno m\u00f2notonow\u00f4 i plaskat\u00f4, \u00f2sta\u0142a przejinaczon\u00f4 p\u00f2 oceplenim s\u00e3 klimatu. P\u00f2 w\u00ebtopienim s\u00e3 prz\u00ebs\u00ebp\u00f3n\u00ebch pi\u00f4sk\u00e3 f\u00f4\u0142t\u00f3w miartw\u00e9g\u00f2 lodu \u00f9k\u00f4za\u0142\u00eb s\u00e3 mnod\u017c\u00e9 p\u00f2lodof\u00f4\u0142tow\u00e9 r\u00ebn\u00eb i bez\u00f2dp\u0142iwn\u00e9 wg\u0142\u00e3bieni\u00f4. Wiele n\u00ebch wg\u0142\u00e3bieni\u00f3w, p\u00f2zw\u00f3n\u00ebch w\u00ebtopiznama, zaj\u0119t\u00ebch je przez jezora, jin\u00e9 –
\ndosc cz\u00e3sto – w\u00ebp\u00f4\u0142niwaj\u0105 torf\u00f2wiszcza.<\/p>\n

 <\/p>\n

5. Mineraln\u00e9 b\u00f2gactwa<\/a><\/h3>\n

Z ge\u00f2logiczn\u0105 b\u00f9downi\u0105 sp\u00f3dk\u00f9 par\u0142\u00e3cz\u0105 s\u00e3 mineraln\u00e9 b\u00f2gactwa. Na \u00f2b\u00e9\u0144dze Kasz\u00ebb\u00f3w i blisczi con\u00eb ek\u00f2nomiczn\u00e9 B\u00f4\u0142tu s\u0105 \u00f2ne b\u00ebln\u00e9, ale dot\u0105dka w\u00ebzw\u00ebsk\u00f3n\u00e9 w m\u00f4\u0142im gradze. Pierszima k\u00f2pal\u00ebnama \u00f2pisyw\u00f3ny \u00f2b\u00e9\u0144d\u00eb s\u0105: kamian\u00f4 s\u00f3l, kaliow\u00e9 sole i \u00f2ks\u00ebp\u00f2w\u00e9 s\u00ebrowin\u00eb, w mi\u00e9szim z\u00f4s gradze – naftow\u00f4 ropa i zemny gaz.<\/p>\n

Kamian\u00f4 s\u00f3l w\u00ebst\u00e3pyw\u00f4 na wi\u00f4ld\u017ci \u00f2b\u00e9\u0144dze nordow\u00e9g\u00f2 dz\u00e9lu Kasz\u00ebb\u00f3w, w sz\u00ebchce \u00f2 d\u00ebchtownosc\u00eb do 225 m (strz\u00e9dn\u00f4 d\u00ebchtownosc robi k\u00f2l 120 m) i \u00f9dok\u00f4z\u00f3ny b\u00f2kadnosc\u00eb 21,2 mld ton. Z p\u00f2zdrzatk\u00f9 na m\u00f4\u0142\u0105 wiel\u00ebn\u00e3 zrobion\u00ebch wierceni\u00f3w nie
\nd\u00f4 s\u00e3 dok\u0142adno w\u00ebznacz\u00ebc jeg\u00f2 \u00f2bjim\u00f9. Je bl\u00f3s wiedzec, \u017ce sz\u00ebchta rozcyg\u00f4 s\u00e3 dali w stron\u00e3 l\u0105du i przed\u0142u\u017c\u00f4 p\u00f2d dn\u00e3 B\u00f4\u0142tu – w czer\u00ebnk\u00f9 nord\u00eb, wsch\u00f2dowi i p\u00f4\u0142niow\u00e9m\u00f9 wsch\u00f2dowi. P\u00f2sowa sole zal\u00e9g\u00f4 w Wejrowie na g\u0142\u00e3bi k\u00f2l 969 m, w Sw\u00f4rzewie k\u00f2l 700 m, w Bi\u00f4\u0142og\u00f3rze –
\n600 m.<\/p>\n

W sz\u00ebchce kamiany sole, w szterzech wi\u00f4ld\u017cich soczewkach (Ch\u0142ap\u00f2w\u00f2, Mier\u00ebsz\u00ebno, Sw\u00f4rzew\u00f2 i Zdrada) na g\u0142\u00e3bi k\u00f2l 700 m w\u00ebst\u00e3pywaj\u0105 kaliow\u00f2-magn\u00e9zow\u00e9 sole \u00f2 d\u00ebchtownosc\u00eb \u00f2d 0 (na ka\u0144tach) do 100 m (w strz\u00e9dn\u00ebch dz\u00e9lach soczewk\u00f3w).
\nJich b\u00f2kadnosc \u00f2ceniw\u00f3n\u00f4 je na 600 mln ton.<\/p>\n

Prz\u00ebmi\u00e9rzno blisk\u00f2 sz\u00ebcht\u00eb sole w \u00f2k\u00f2lim \u017barn\u00f3wca i Bi\u00f4\u0142og\u00f3r\u00eb \u00f2sta\u0142a znalaz\u0142\u00f4 m\u00f4\u0142\u00f4 \u017c\u00eb\u0142a naftowy rop\u00eb. Jedna z odwierc\u00ebn\u00f3w je eksploatow\u00f3n\u00f4 \u00f2d czilen\u00f4sce lat. \u00d9dok\u00f4z\u00f3n\u00e9 zle\u017c\u00ebn\u00eb zemn\u00e9g\u00f2 gazu w \u00f2k\u00f2lim Bi\u00f4\u0142og\u00f3r\u00eb m\u00f2g\u0105 zasp\u00f2k\u00f2jec p\u00f2trzeb\u00eb Tr\u00f3jmiasta przez
\nprawie 25 lat.<\/p>\n

Na za\u00f2sta\u0142i \u00f2b\u00e9\u0144dze Kasz\u00ebb\u00f3w w\u00ebst\u00e3pywaj\u0105 przede wsz\u00ebtczim \u00f2ks\u00ebp\u00f2w\u00e9 s\u00ebrowin\u00eb. Westrz\u00f3d \u00f9dok\u00f4z\u00f3n\u00ebch k\u00f2pal\u00ebn\u00f3w do n\u00f4w\u00f4\u017cni\u00e9szich przen\u00f4l\u00e9gaj\u0105:<\/p>\n