(2 rozdzia\u0142 ksi\u0105\u017cki HISTORIA, GEOGRAFIA I PI\u015aMIENNICTWO KASZUB\u00d3W pod
\nredakcj\u0105 Jana Mordawskiego, Gda\u0144sk 1999, Wydawnictwo M. Ro\u017cak przy wsp\u00f3\u0142pracy z Instytutem Kaszubskim)<\/p>\n
<\/p>\n
Spis tre\u015bci<\/p>\n
<\/p>\n
Wst\u0119p<\/a><\/p>\n <\/p>\n Geografia wsp\u00f3\u0142czesnych Kaszub<\/p>\n <\/p>\n A. \u015arodowisko <\/p>\n 1. Po\u0142o\u017cenie geograficzne<\/a><\/p>\n 2. Budowa geologiczna. Formy 3. Ukszta\u0142towanie 4. Charakterystyka 4.1. Pobrze\u017ce Kaszubskie<\/a><\/p>\n 4.2. Wysoczyzna 4.3., 4.4. Pojezierze 4.5., 4.6. R\u00f3wnina 5. Bogactwa mineralne<\/a><\/p>\n 6. Gleby<\/a><\/p>\n 7. Klimat<\/a><\/p>\n 8. Wody powierzchniowe<\/a><\/p>\n 9. Ro\u015blinno\u015b\u0107<\/a><\/p>\n <\/p>\n B. Podzia\u0142 administracyjny. <\/p>\n 1. Podzia\u0142 administracyjny<\/a><\/p>\n 2. Ludno\u015b\u0107<\/a><\/p>\n 2.1. Kaszubi<\/a><\/p>\n 3. Gospodarka<\/a><\/p>\n 3.1. Przemys\u0142 i 3.2. Rolnictwo<\/a><\/p>\n 3.3. Transport<\/a><\/p>\n 3.4. Turystyka<\/a><\/p>\n <\/p>\n C. Stan i ochrona \u015brodowiska<\/a><\/p>\n <\/p>\n Tablice statystyczne<\/a><\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n W najbli\u017cszych latach staniemy si\u0119 W krajach Unii Europejskiej podstawow\u0105 rol\u0119 w Nawi\u0105zuj\u0105c do tych tendencji, Ministerstwo We wst\u0119pie do programu jego tw\u00f3rcy Tak sformu\u0142owane idee regionalizmu, tak\u017ce w Rzecznikiem interes\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci kaszubskiej Przypominaj\u0105c sobie najnowsze dzieje Europy i Wszyscy wsp\u00f3\u0142cze\u015bni Pomorzanie maj\u0105 W\u015br\u00f3d Czytelnik\u00f3w kontrowersje mo\u017ce budzi\u0107 \u2013 rdze\u0144 Kaszub stanowi obszar Pomorza, na kt\u00f3rym na \u2013 za wsp\u00f3\u0142czesne Kaszuby uznano obszar, na kt\u00f3rym To ostatnie kryterium, by\u0107 mo\u017ce, pozwoli Aby zainteresowanych Czytelnik\u00f3w w jak Liczymy na \u017cyczliwo\u015b\u0107 nauczycieli i innych <\/i><\/b><\/p>\n J\u00f3zef Gda\u0144sk, <\/p>\n <\/p>\n I. \u015aRODOWISKO GEOGRAFICZNE<\/a><\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Gdzie le\u017c\u0105 Kaszuby? Jaki obszar Polski mo\u017cna W niniejszym opracowaniu przyj\u0119to, i\u017c Wed\u0142ug tych kryteri\u00f3w etniczne terytorium Granicznymi jednostkami administracyjnymi, W tak ustalonych granicach Kaszuby obejmuj\u0105 <\/p>\n Pod\u0142o\u017ce krystaliczne zbudowane z granit\u00f3w i W okresie ostatniego 1,5 miliona lat, W wyniku dzia\u0142ania l\u0105dolodu, wyp\u0142ywaj\u0105cych z W\u015br\u00f3d form akumulacji na rozpatrywanym terenie W rezultacie przewagi erozji w\u00f3d <\/p>\n Kaszuby wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 najbardziej Najwi\u0119ksze deniwelacje wyst\u0119puj\u0105 w centralnej Obszar Pobrze\u017ca Kaszubskiego jest po\u0142o\u017cony W obr\u0119bie Kaszub znajduj\u0105 si\u0119 fragmenty dw\u00f3ch <\/p>\n Pobrze\u017ce Kaszubskie ogranicza od p\u00f3\u0142nocy i Najbardziej charakterystyczn\u0105 cech\u0105 Inne, polodowcowe formy terenu, zajmuj\u0105 Charakterystyczne formy rze\u017aby wyst\u0119puj\u0105 na Na za\u0142amaniach linii brzegowej powstaj\u0105 mierzeje <\/p>\n Mezoregion ten, w obr\u0119bie Kaszub obejmuje <\/p>\n \u015arodkowy pas Kaszub zajmuje Pojezierze Pierwsz\u0105 z nich jest du\u017ca, jak na obszary Kolejn\u0105, charakterystyczn\u0105 cech\u0105, jest Formami terenu, kt\u00f3re najbardziej przyczyniaj\u0105 Moreny czo\u0142owe, kt\u00f3re wyst\u0119puj\u0105 w postaci Niezwykle liczne s\u0105 jeziora, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych <\/p>\n Na po\u0142udnie od Pojezierza Bytowskiego i Powierzchnia mezoregion\u00f3w, pierwotnie <\/p>\n Z budow\u0105 geologiczn\u0105 pod\u0142o\u017ca s\u0105 zwi\u0105zane S\u00f3l kamienna wyst\u0119puje na du\u017cym obszarze Strop soli zalega w Wejherowie na Stosunkowo blisko pok\u0142adu soli w okolicy Na pozosta\u0142ym obszarze Kaszub wyst\u0119puj\u0105 przede <\/p>\n Gleby Kaszub zosta\u0142y wytworzone w olbrzymiej Najwi\u0119kszy obszar zajmuj\u0105 gleby brunatne W \u015brodkowej cz\u0119\u015bci regionu zr\u00f3\u017cnicowanie typ\u00f3w Obszary po\u0142udniowe, gdzie przewa\u017caj\u0105 sandry, W Pradolinie Redy-\u0141eby i Pradolinie <\/p>\n Podobnie jak w ca\u0142ej Polsce, na Kaszubach Bezpo\u015brednie po\u0142o\u017cenie Kaszub nad Ba\u0142tykiem Wyra\u017any wp\u0142yw na klimat wywiera du\u017ce Ze wzgl\u0119du na zr\u00f3\u017cnicowanie klimatyczne, Przebieg temperatury i opad\u00f3w w wybranych <\/p>\n Do w\u00f3d powierzchniowych Kaszub nale\u017c\u0105 rzeki, G\u0142\u00f3wny topograficzny dzia\u0142 w\u00f3d regionu Rzeki odprowadzaj\u0105ce swe wody bezpo\u015brednio do Wi\u0119kszo\u015b\u0107 rzek, wskutek zr\u00f3\u017cnicowanej rze\u017aby Najbardziej charakterystycznym elementem Do najwi\u0119kszych jezior Kaszub nale\u017c\u0105: W Pradolinie Kaszubskiej, Pradolinie <\/p>\n Naturalna szata ro\u015blinna jest zwi\u0105zana z Najpospolitszym drzewem rozpatrywanego obszaru Wzd\u0142u\u017c potok\u00f3w i nad jeziorami wyst\u0119puj\u0105 \u0142\u0119gi. Typowym zespo\u0142em ro\u015blinnym zwi\u0105zanym z Odr\u0119bny typ ro\u015blinno\u015bci spotykamy na wybrze\u017cu, Swym stopniem lesisto\u015bci (42% powierzchni <\/p>\n Na obszarze Kaszub znajduje si\u0119 11 gmin W\u015br\u00f3d wiejskich jednostek administracyjnych Kaszuby zamieszkuje W czternastu miastach regionu kaszubskiego Istnieje du\u017ca dysproporcja w przyro\u015bcie Najwi\u0119cej ludzi zatrudnia sfera us\u0142ug Powa\u017cnym problemem spo\u0142ecznym jest bezrobocie. Liczebno\u015b\u0107 rodzimej ludno\u015bci regionu \u2013 W obr\u0119bie rozpatrywanego regionu etnicznego Za najbardziej kaszubskie trzeba uzna\u0107 gminy: Pod kierunkiem pisz\u0105cego niniejszy rozdzia\u0142 Wyniki bada\u0144 okaza\u0142y si\u0119 zbie\u017cne z <\/p>\n
\ngeograficzne<\/a><\/p>\n
\npowierzchni ziemi<\/a><\/p>\n
\npowierzchni. Regiony naturalne<\/a><\/p>\n
\nmezoregion\u00f3w geograficznych<\/a><\/p>\n
\nPolanowska<\/a><\/p>\n
\nKaszubskie i Pojezierze Bytowskie<\/a><\/p>\n
\nCharzykowska i Bory Tucholskie<\/a><\/p>\n
\nLudno\u015b\u0107 i gospodarka<\/a><\/p>\n
\nbudownictwo<\/a><\/p>\nWst\u0119p<\/a><\/h3>\n
\npe\u0142noprawnymi cz\u0142onkami Unii Europejskiej. Droga do struktur zjednoczonej
\nEuropy oraz przysz\u0142a nasza obecno\u015b\u0107 w EU ju\u017c dzi\u015b oznaczaj\u0105 konieczno\u015b\u0107 zmian w
\nwielu dziedzinach \u017cycia Rzeczypospolitej. Jedn\u0105 z nich, mo\u017ce w najwi\u0119kszym
\nstopniu decyduj\u0105c\u0105 o przysz\u0142o\u015bci, jest edukacja. Nasza rzeczywisto\u015b\u0107 w tej
\ndziedzinie jest do\u015b\u0107 daleka od norm obowi\u0105zuj\u0105cych w pa\u0144stwach EU. St\u0105d tak
\nwa\u017cn\u0105 spraw\u0105 jest reforma o\u015bwiaty w RP, \u015bci\u015ble zwi\u0105zana z reform\u0105 ustroju
\nterytorialnego pa\u0144stwa.<\/p>\n
\nwielu sferach \u017cycia publicznego pa\u0144stwa odgrywaj\u0105 samorz\u0105dne regiony, kt\u00f3rych
\nnamiastk\u0105 s\u0105 nasze nowe wojew\u00f3dztwa. W zakresie polityki regionalnej,
\nkt\u00f3r\u0105 realizuj\u0105 wojew\u00f3dztwa, du\u017ce znaczenie ma edukacja i kultura. W
\npa\u0144stwach EU przywi\u0105zuje si\u0119 olbrzymi\u0105 wag\u0119 do kszta\u0142cenia i wychowywania
\nregionalnego, do pe\u0142niejszego poznania historii i dziedzictwa kultury
\nnajbli\u017cszych stron. Chodzi o zakorzenienie m\u0142odego pokolenia w tradycji kraju
\nrodzinnego, zw\u0142aszcza ma\u0142ej ojczyzny, o u\u015bwiadomienie narodowego i
\neuropejskiego bogactwa w r\u00f3\u017cnorodno\u015bci, o kszta\u0142towanie postaw m\u0142odych
\nludzi jako obywateli \u015bwiadomych swoich mo\u017cliwo\u015bci i powinno\u015bci wobec
\nojczyzny oraz otwartych na ludzi i spo\u0142eczno\u015bci innych kultur.<\/p>\n
\nEdukacji Narodowej w pa\u017adzierniku 1995 roku, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do Ustawy o systemie
\no\u015bwiaty z 7 wrze\u015bnia 1991 r., stwierdzaj\u0105cej i\u017c \u201eo\u015bwiata s\u0142u\u017cy rozwijaniu u
\nm\u0142odzie\u017cy poczucia odpowiedzialno\u015bci, mi\u0142o\u015bci ojczyzny oraz poszanowania dla
\npolskiego dziedzictwa kulturowego przy jednoznacznym otwarciu si\u0119 na warto\u015b\u0107
\nkultur Europy i \u015bwiata\u201d, skierowa\u0142o do nauczycieli za\u0142o\u017cenia programowe nosz\u0105ce
\nnazw\u0119 \u201eDziedzictwo kulturowe w regionie\u201d.<\/p>\n
\nstwierdzaj\u0105, i\u017c \u201eprzekazanie dziedzictwa kulturowego kraju najskuteczniej mo\u017ce
\nsi\u0119 odbywa\u0107 poprzez poznanie najbli\u017cszego \u015brodowiska, w\u0142asnego regionu oraz
\njego warto\u015bci w kontek\u015bcie warto\u015bci narodowych i og\u00f3lnoludzkich\u201d. I dalej: \u201e
\nPoznanie przez dzieci i m\u0142odzie\u017c w\u0142asnego regionu powinno odbywa\u0107 si\u0119 od
\nwczesnego dzieci\u0144stwa na ka\u017cdym etapie edukacji, poprzez formy i metody pracy
\ndostosowane do rozwoju psychofizycznego i intelektualnego, we wsp\u00f3\u0142pracy ze
\n\u015brodowiskiem, na lekcjach \u2013 z wykorzystaniem podstaw programowych
\nposzczeg\u00f3lnych przedmiot\u00f3w oraz w dzia\u0142aniach pozalekcyjnych i pozaszkolnych\u201d.<\/p>\n
\n\u017cyciu spo\u0142ecznym i kulturowym Polak\u00f3w i Polski, nie s\u0105 nowe. Ich pocz\u0105tki
\nsi\u0119gaj\u0105 co najmniej po\u0142owy XIX wieku. Jeszcze na pocz\u0105tku XX wieku regionalizm
\ndotyczy\u0142 g\u0142\u00f3wnie obrony w\u0142asnej odr\u0119bno\u015bci kulturowej i narodowej. Inn\u0105
\nrol\u0119 pe\u0142ni\u0142 w odrodzonej Rzeczpospolitej w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym.
\nJego pozytywne warto\u015bci uwzgl\u0119dniono ju\u017c w\u00f3wczas w systemie edukacji, w
\ntre\u015bciach nauczania i wychowania, tak\u017ce pozaszkolnego. Po 1945 r., mimo
\nodg\u00f3rnej polityki niech\u0119tnej niekiedy czy wr\u0119cz wrogiej piel\u0119gnowaniu to\u017csamo\u015bci
\ni warto\u015bci kultury regionalnej, idee regionalizmu przetrwa\u0142y czasy PRL. Wielu
\npedagog\u00f3w, nauczycieli i dzia\u0142aczy kultury, zw\u0142aszcza od lat 70-tych,
\nw\u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 w dzia\u0142ania szkolne i organizacji regionalnych, szczeg\u00f3lnie mocno
\nzabiegaj\u0105cych o zachowanie r\u00f3\u017cnorodnego bogactwa kultury polskiej, o
\npiel\u0119gnowanie lokalnych tradycji, o poznanie i rozw\u00f3j dziedzictwa kultury
\nnaszych ma\u0142ych ojczyzn. W skali Rzeczypospolitej Kaszuby i Pomorze
\nNadwi\u015bla\u0144skie w tym zakresie nale\u017ca\u0142y do region\u00f3w o szczeg\u00f3lnej aktywno\u015bci,
\nbudz\u0105c w\u015br\u00f3d postronnych obserwator\u00f3w szacunek dla si\u0142y trwania przy w\u0142asnej
\ntradycji i j\u0119zyku kaszubskim, dla pr\u0119\u017cno\u015bci spo\u0142ecznej i obecno\u015bci
\nprzedstawicieli Kaszub\u00f3w na r\u00f3\u017cnych polach obywatelskiego dzia\u0142ania w Polsce,
\nkt\u00f3rego zwie\u0144czeniem by\u0142 powr\u00f3t Rzeczypospolitej do grona suwerennych
\ndemokratycznych pa\u0144stw Europy.<\/p>\n
\n\u2013 i szerszej pomorskiej \u2013 tak w niedawnej przesz\u0142o\u015bci jak dzi\u015b, jest
\nZrzeszenie Kaszubsko \u2013 Pomorskie, powsta\u0142e w 1956 r. Realizuje ono i popularyzuje
\ndzi\u0119ki pokoleniom swoich tw\u00f3rc\u00f3w i dzia-\u0142aczy idee samorz\u0105dno\u015bci, wizj\u0119
\ndynamicznego rozwoju samorz\u0105dnego Pomorza w demokratycznej
\nRzeczypospolitej, silnej aktywno\u015bci\u0105 spo\u0142eczn\u0105 obywateli, znaj\u0105cych specyfik\u0119 i
\nwarto\u015bci w\u0142asnego regionu i Polski w skali Europy. <\/p>\n
\nPolski nad Ba\u0142tykiem, \u0142atwo zauwa\u017cymy, i\u017c w decyduj\u0105cym o wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci XIX i
\npocz\u0105tkach XX wieku o obecno\u015bci Pomorza w Rzeczypospolitej zadecydowa\u0142a
\npostawa Kaszub\u00f3w, ich wola piel\u0119gnowania w\u0142asnej kultury jako cz\u0105stki kultury
\npolskiej, wyra\u017cona m.in. w ha\u015ble M\u0142odokaszub\u00f3w \u201eco kaszubskie, to
\npolskie\u201d. Jednocze\u015bnie warto pami\u0119ta\u0107, i\u017c ca\u0142e Pomorze, stanowi\u0105ce historyczn\u0105
\ni wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 ma\u0142\u0105 ojczyzn\u0119 Kaszub\u00f3w, od wiek\u00f3w ma charakter kraju wielu kultur;
\njest miejscem szczeg\u00f3lnego spotkania, cz\u0119sto rywalizacji i walki ludzi r\u00f3\u017cnych
\nkultur, szczeg\u00f3lnie polskiej i niemieckiej. Powr\u00f3t Polski nad Ba\u0142tyk w 1920 i
\nnad Odr\u0119 w 1945 r. oznacza\u0142 rozw\u00f3j kaszubsko\u015bci, ponowne rozprzestrzenianie si\u0119
\nKaszub\u00f3w w kierunku zachodnim. Jednocze\u015bnie na Pomorzu Nadwi\u015bla\u0144skim
\nspo\u0142eczno\u015b\u0107 kaszubska dzia\u0142a i dzieli wsp\u00f3\u0142odpowiedzialno\u015b\u0107 za swoj\u0105 ma\u0142\u0105
\nojczyzn\u0119 z s\u0105siednimi grupami regionalnymi, tak\u017ce Pomorzanami. S\u0105 to przede
\nwszystkim Kociewiacy, Borowiacy i Krajniacy, a tak\u017ce mieszka\u0144cy Ziemi
\nChe\u0142mi\u0144skiej, dla kt\u00f3rych Pomorze jest r\u00f3wnie\u017c, jak dla Kaszub\u00f3w, ich ma\u0142\u0105
\nojczyzn\u0105.<\/p>\n
\n\u015bwiadomo\u015b\u0107, i\u017c spo\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w ziem pomorskich w\u0142a\u015bnie Kaszubi stanowi\u0105
\nnajstarsz\u0105 i najbardziej rodzim\u0105 ludno\u015b\u0107 tego regionu nad Ba\u0142tykiem. To o nich
\nw XIX wieku uczony rosyjski \u2013 Aleksander Hilferding napisa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eResztki
\nS\u0142owian na po\u0142udniowym brzegu Ba\u0142tyku\u201d. Te resztki nie tylko nie zgin\u0119\u0142y, ale w
\nwarunkach odrodzonej Rzeczypospolitej umocni\u0142y swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, doprowadzi\u0142y do
\nrozwoju kultury i j\u0119zyka kaszubskiego, przyczyni\u0142y si\u0119 do rozwoju regionalnego
\nw Polsce. St\u0105d Kaszubom i Pomorzu jako ich ma\u0142ej ojczy\u017anie po\u015bwi\u0119cona jest
\nniniejsza ksi\u0105\u017cka, adresowana g\u0142\u00f3wnie do nauczycieli, wsp\u00f3\u0142tworz\u0105cych i realizuj\u0105cych
\nnowy program edukacji regionalnej na Kaszubach, na Pomorzu i w Polsce, a tak\u017ce
\ndo uczni\u00f3w gimnazj\u00f3w i lice\u00f3w. Autorzy zdaj\u0105 sobie spraw\u0119 z faktu, i\u017c wielu
\nKaszub\u00f3w i ich s\u0105siad\u00f3w, tak\u017ce nauczycieli i uczni\u00f3w, niewiele wie o
\nhistorii i kulturze swojej ma\u0142ej ojczyzny, o jej geografii, o j\u0119zyku
\nkaszubskim, o przesz\u0142o\u015bci i wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci Pomorza. St\u0105d przewidujemy, i\u017c nasza
\nksi\u0105\u017cka, doskonalona w kolejnych wydaniach, dotrze nie tylko do Kaszub\u00f3w, ale
\ndzi\u0119ki szkole i m\u0142odzie\u017cy do og\u00f3\u0142u mieszka\u0144c\u00f3w przysz\u0142ego wojew\u00f3dztwa
\npomorskiego, kt\u00f3rego stolic\u0105 pozostanie Gda\u0144sk \u2013 odwiecznie sto\u0142eczny gard
\nKaszub\u00f3w, Pomorzan nad Wis\u0142\u0105.<\/p>\n
\nkwestia wsp\u00f3\u0142czesnego zasi\u0119gu terytorialnego Kaszub. Podejmuj\u0105c si\u0119 trudnego
\nzadania ustalenia granic regionu kaszubskiego, przyj\u0119to, i\u017c:<\/p>\n
\nco dzie\u0144, w mniejszym lub wi\u0119kszym stopniu, u\u017cywany jest j\u0119zyk kaszubski;
\nzasi\u0119g tego obszaru ilustruj\u0105 mapy zamieszczone w trzeciej cz\u0119\u015bci opracowania;<\/p>\n
\nosoby zaliczaj\u0105ce si\u0119 do tej spo\u0142eczno\u015bci stanowi\u0105 co najmniej 1\/3 miejscowej
\nludno\u015bci oraz ten, gdzie mimo niewielkiego odsetka w obr\u0119bie danej populacji,
\nliczebno\u015b\u0107 Kaszub\u00f3w jest du\u017ca (np. w Gda\u0144sku i Sopocie); zasi\u0119g tego terytorium
\nilustruj\u0105 mapy w geograficznej cz\u0119\u015bci opracowania.<\/p>\n
\nprzesun\u0105\u0107 granice wsp\u00f3\u0142czesnych Kaszub na zach\u00f3d, gdy\u017c s\u0105 sygna\u0142y, i\u017c w
\n\u015brodkowych gminach istniej\u0105cego jeszcze w chwili pisania niniejszej ksi\u0105\u017cki
\nwojew\u00f3dztwa s\u0142upskiego odsetek Kaszub\u00f3w i \u015bwia-domo\u015b\u0107 kaszubsko\u015bci tych teren\u00f3w
\njest znaczna. Nie jest to jednak mo\u017cliwe bez przeprowadzenia bada\u0144, a takich,
\njak dot\u0105d, nie zrealizowano.<\/p>\n
\nnajwi\u0119kszym stopniu zbli\u017cy\u0107 do problem\u00f3w naszej ma\u0142ej ojczyzny, wydajemy
\nksi\u0105\u017ck\u0119 w podw\u00f3jnej wersji j\u0119zykowej: polskiej i kaszubskiej.<\/p>\n
\nczytelnik\u00f3w, na uwagi i sugestie, pozwalaj\u0105ce udoskonali\u0107 nast\u0119pne wydanie.
\nMamy nadziej\u0119, \u017ce nasza ksi\u0105\u017cka u\u0142atwi realizacj\u0119 edukacji regionalnej na
\nKaszubach i Pomorzu, przynajmniej w zakresie geografii, historii i j\u0119zyka.\n<\/p>\n
\nBorzyszkowski, Jan Mordawski, Jerzy Treder<\/i><\/b><\/p>\n
\n1999 r.<\/i><\/b><\/p>\n1. Po\u0142o\u017cenie geograficzne i obszar<\/a><\/h3>\n
\nuzna\u0107 za wsp\u00f3\u0142czesne, etniczne terytorium kaszubskie.<\/p>\n
\nkryterium upowa\u017cniaj\u0105cym do zaliczenia okre\u015blonych jednostek Terytorialnych do
\nKaszub b\u0119dzie b\u0105d\u017a to du\u017cy odsetek Kaszub\u00f3w w gminie (co najmniej 1\/3
\npopulacji), b\u0105d\u017a te\u017c du\u017ca liczba Kaszub\u00f3w w danej jednostce terytorialnej.<\/p>\n
\nkaszubskie obejmuje 43 gminy (w tym 11 miejskich, 4 miejsko-wiejskie
\ni 28 wiejskich) w obr\u0119bie wojew\u00f3dztw: gda\u0144skiego (33 gminy), s\u0142upskiego
\n(9 gmin) i bydgoskiego (1 gmina) 1<\/b><\/a>. Prawie we wszystkich gminach odsetek Kaszub\u00f3w przekracza 50%. Wyj\u0105tek
\nstanowi\u0105 gminy Przechlewo i Nowa Karczma (33-43% Kaszub\u00f3w) oraz miasta: Gdynia
\n(oko\u0142o 12% Kaszub\u00f3w), Gda\u0144sk i Sopot (oko\u0142o 5% Kaszub\u00f3w). W wyszczeg\u00f3lnionych
\nmiastach liczba Kaszub\u00f3w jest jednak znaczna: w Gdyni wynosi oko\u0142o 30 000,
\nw Gda\u0144sku \u2013 blisko 20 000, w Sopocie \u2013 oko\u0142o 2 000.<\/p>\n
\nkt\u00f3re zaliczono do kaszubskiego terytorium etnicznego s\u0105 gminy: Krokowa,
\nGniewino, \u0141\u0119czyce, Cewice, Czarna D\u0105br\u00f3wka, Byt\u00f3w, Tuchomie, Lipnica,
\nPrzechlewo, Konarzyny, Brusy, Karsin, Ko\u015bcierzyna, Nowa Karczma, Somonino,
\n\u017bukowo i Gda\u0144sk. Przyj\u0119to, \u017ce do Kaszub nie nale\u017cy wschodnia cz\u0119\u015b\u0107 Gda\u0144ska,
\nkt\u00f3ra do XIII w by\u0142a praktycznie nie zamieszkana.<\/p>\n
\nobszar oko\u0142o 6 200 km2<\/sup>, w tym 3 968 km2<\/sup> w
\nobr\u0119bie wojew\u00f3dztwa gda\u0144skiego, 1 785 km2<\/sup> w obr\u0119bie wojew\u00f3dztwa
\ns\u0142upskiego i 447 km2<\/sup> w obr\u0119bie wojew\u00f3dztwa bydgoskiego.<\/p>\n2. Budowa geologiczna. Formy powierzchni ziemi<\/a><\/h3>\n
\ngnejs\u00f3w zalega na terenie Kaszub na g\u0142\u0119boko\u015bci 2 000 do 4 000 m,
\ntworz\u0105c w rejonie Zatoki Gda\u0144skiej ugi\u0119cie w skorupie ziemskiej, zwane przez
\ngeolog\u00f3w depresj\u0105 peryba\u0142tyck\u0105. Na pod\u0142o\u017cu krystalicznym zalegaj\u0105 ska\u0142y osadowe
\nr\u00f3\u017cnego wieku: kambru, ordowiku, syluru, permu, triasu, jury, kredy,
\ntrzeciorz\u0119du i czwartorz\u0119du.<\/p>\n
\nkilkakrotnie, nasuwa\u0142 si\u0119 i wycofywa\u0142 st\u0105d l\u0105dol\u00f3d skandynawski. Ostatnie
\nzlodowacenie \u2013 ba\u0142tyckie \u2013 zako\u0144czy\u0142o si\u0119 na tym obszarze oko\u0142o 11 800 lat
\ntemu. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesna epoka geologiczna \u2013 holocen.<\/p>\n
\nniego w\u00f3d, dzia\u0142anie fal morskich, pr\u0105d\u00f3w przybrze\u017cnych, rzek, wiatru itp.
\nwytworzy\u0142y si\u0119 na interesuj\u0105cym nas obszarze r\u00f3\u017cne formy terenu. Najog\u00f3lniej
\nmo\u017cna je podzieli\u0107 na formy ukszta\u0142towane w rezultacie przewagi akumulacji
\n(czyli gromadzenia si\u0119 materia\u0142\u00f3w skalnych) oraz formy ukszta\u0142towane w wyniku
\nerozji (\u017c\u0142obienia, rozmywania, niszczenia powierzchni ziemi przez wody p\u0142yn\u0105ce,
\nl\u0105dolody, wiatr, dzia\u0142ania chemiczne) i denudacji (procesu niszczenia wszelkich
\nwynios\u0142o\u015bci powierzchni ziemi przez r\u00f3\u017cnorodne czynniki: wietrzenie,
\nwywiewanie, \u015bcieranie i ruchy mas skalnych po pochy\u0142o\u015bciach.<\/p>\n
\nnajbardziej rozpowszechnione s\u0105 te, kt\u00f3re zosta\u0142y ukszta\u0142towane przez l\u0105dol\u00f3d i
\nwody rzeczno-lodowcowe. Nale\u017c\u0105 do nich: wysoczyzny moreny dennej \u2013 faliste lub
\np\u0142askie, wa\u0142y moren czo\u0142owych, r\u00f3wniny sandrowe, wytopiska, kemy. Fale i pr\u0105dy
\nprzybrze\u017cne wytworzy\u0142y natomiast mierzeje \u2013 piaszczyste wa\u0142y ci\u0105gn\u0105ce si\u0119
\nwzd\u0142u\u017c wybrze\u017cy, zamykaj\u0105ce ca\u0142kowicie lub cz\u0119\u015bciowo zatoki. Wiatr usypa\u0142 na
\nnich wydmy. Rzeki przenosz\u0105ce materia\u0142 skalny uformowa\u0142y sto\u017cki nap\u0142ywowe i
\nr\u00f3wniny nap\u0142ywowe.<\/p>\n
\nrzeczno-lodowcowych lub rzecznych ukszta\u0142towa\u0142y si\u0119: rynny jeziorne, pradoliny,
\ndoliny rzeczne, podci\u0119cia kraw\u0119dzi dolinnych. Abrazja morska przyczyni\u0142a si\u0119 do
\npowstania klif\u00f3w.<\/p>\n3. Ukszta\u0142towanie powierzchni. Regiony
\nnaturalne<\/a><\/h3>\n
\nzr\u00f3\u017cnicowanym ukszta\u0142towaniem powierzchni na obszarze Polski po\u0142o\u017conym na
\np\u00f3\u0142noc od G\u00f3r \u015awi\u0119tokrzyskich. Najwy\u017csze wzniesienie regionu i ca\u0142ego pasa
\npojezierzy \u2013 Wie\u017cyca \u2013 osi\u0105ga 329 m n.p.m. Niewiele mniejsze wysoko\u015bci
\nspotykamy na po\u0142udniowy wsch\u00f3d od Sierakowic \u2013 271 m n.p.m. (Siemierzycka
\nG\u00f3ra).<\/p>\n
\ncz\u0119\u015bci Pojezierza Kaszubskiego i Pojezierza Bytowskiego, gdzie miejscami (np. w
\nokolicy Ostrzyc) wynosz\u0105 100-150 m. Od tego obszaru, po\u0142o\u017conego na
\nwysoko\u015bci oko\u0142o 150-250 m., teren obni\u017ca si\u0119 stopniowo ku po\u0142udniowi
\nprzechodz\u0105c w p\u0142askie r\u00f3wniny o wysoko\u015bci 10-150 m. n.p.m. W kierunku
\np\u00f3\u0142nocnym \u2013 ku Pradolinie Redy \u2013 \u0141eby i p\u00f3\u0142nocno-wschodnim \u2013 ku Pradolinie
\nKaszubskiej \u2013 spadek jest znacznie wi\u0119kszy. Z trasy kolei elektrycznej, na
\nodcinku Gda\u0144sk \u2013 Gdynia \u2013 Wejherowo \u2013 Strzebielino wida\u0107 wyra\u017anie zarysowan\u0105
\nkraw\u0119d\u017a terenow\u0105, stanowi\u0105c\u0105 granic\u0119 Pojezierza Kaszubskiego.<\/p>\n
\nznacznie ni\u017cej \u2013 tylko nieliczne wzniesienia moren czo\u0142owych przekraczaj\u0105
\nwysoko\u015b\u0107 150 m n.p.m. Wysoczyzny moreny dennej, wysoko\u015bci 50-100 m
\nn.p.m. s\u0105 tu porozcinane pradolinami o p\u0142askim dnie, si\u0119gaj\u0105cym na og\u00f3\u0142
\nwysoko\u015bci 0-40 m n.p.m.<\/p>\n
\nmakroregion\u00f3w geograficznych Polski: Pobrze\u017ca Ba\u0142tyckiego i Pojezierzy
\nPolskich. Cz\u0119\u015bciami pierwszego z nich s\u0105 mezoregiony: Pobrze\u017ce Kaszubskie i
\n\u017bu\u0142awy Wi\u015blane (ma\u0142y fragment w obr\u0119bie Gda\u0144ska); cz\u0119\u015bciami drugiego:
\nPojezierze Kaszubskie, i Bory Tucholskie. Mezoregiony dziel\u0105 si\u0119 z kolei na
\nmniejsze jednostki \u2013 regiony. Np. w obr\u0119bie Pobrze\u017ca Kaszubskiego wyr\u00f3\u017cniamy
\nm.in. K\u0119p\u0119 Oksywsk\u0105, Wysoczyzn\u0119 Puck\u0105, Pradolin\u0119 Redy-\u0141eby itd.<\/p>\n4. Charakterystyka mezoregion\u00f3w fizycznogeograficznych<\/a><\/h3>\n
4.1. Pobrze\u017ce Kaszubskie<\/a><\/h4>\n
\nwschodu Mo\u017ce Ba\u0142tyckie, od po\u0142udnia \u2013 Pojezierze Kaszubskie, od zachodu \u2013
\nWysoczyzna Damnicka. <\/p>\n
\nukszta\u0142towania powierzchni rozpatrywanego obszaru jest wyst\u0119powanie m\u0142odych
\nform polodowcowych, a szczeg\u00f3lnie rozleg\u0142ych wysoczyzn moreny dennej,
\nporozcinanych pradolinami. R\u00f3\u017cnica wysoko\u015bci mi\u0119dzy tymi dwoma
\ncharakterystycznymi formami terenu si\u0119ga kilkudziesi\u0119ciu metr\u00f3w. W pradolinach
\ns\u0105 po\u0142o\u017cone mi\u0119dzy innymi takie miejscowo\u015bci jak Gdyni, Rumia, Wejherowo,
\nStrzebielino; na wysoczyznach \u2013 wy\u017cej po\u0142o\u017cone dzielnice Gdyni, \u017belistrzewo,
\nGniewino itp.<\/p>\n
\nstosunkowo niewielki obszar. W pobli\u017cu Choczewa, Strzebielina, Bo\u017cego Pola
\nWielkiego, Odargowa i Ty\u0142owa wyst\u0119puj\u0105 wa\u0142y moren czo\u0142owych, osi\u0105gaj\u0105c sw\u0105
\nkulminacj\u0119 (179 m n.p.m.) w Wysokiej G\u00f3rze (ko\u0142o \u0141\u0119czynka). Na po\u0142udnie od
\nrynny Jeziora \u017barnowieckiego wyst\u0119puje sandr Pia\u015bnicy.<\/p>\n
\nwybrze\u017cu Ba\u0142tyku. W miejscach, gdzie dochodz\u0105 do niego wysoczyzny moreny dennej
\npod wp\u0142ywem niszcz\u0105cego dzia\u0142ania fal morskich tworz\u0105 si\u0119 klify (w Rozewiu,
\nRzucewie, Gdyni-Oksywiu, Gdyni-Red\u0142owie itd).<\/p>\n
\nzbudowane z materia\u0142u skalnego przenoszonego przez falowanie, pr\u0105dy przybrze\u017cne
\ni wiatr (np. Mierzeja Helska i Szpyrk w Rewie).<\/p>\n4.2. Wysoczyzna Polanowska<\/a><\/h4>\n
\ngmin\u0119 Czarna D\u0105br\u00f3wka i p\u00f3\u0142nocne fragmenty gmin Parchowo i Byt\u00f3w. Typow\u0105
\nkrain\u0119 przej\u015bciow\u0105 pomi\u0119dzy r\u00f3wninnymi na og\u00f3\u0142 obszarami pobrze\u017ca a
\nwzniesieniami Pojezierza Bytowskiego reprezentuj\u0105 wysoczyzny moreny dennej
\nfalistej, miejscami pag\u00f3rkowatej oraz nieliczne moreny czo\u0142owe. Teren osi\u0105ga
\nwysoko\u015b\u0107 120-150 m n.p.m. G\u0142\u00f3wnymi rzekami s\u0105 S\u0142upia i \u0141upawa, a
\nnajwi\u0119kszym jeziorem \u2013 po\u0142o\u017cony w po\u0142udnikowej rynnie Jasie\u0144.<\/p>\n4.3., 4.4. Pojezierze Kaszubskie i
\nPojezierze Bytowskie<\/a><\/h4>\n
\nKaszubskie i Pojezierze Bytowskie. Ukszta\u0142towanie powierzchni wykazuje tu kilka
\nspecyficznych cech.<\/p>\n
\nnizinne, wysoko\u015b\u0107 region\u00f3w n.p.m. oraz urozmaicona rze\u017aba terenu, zw\u0142aszcza w
\nstrefie garbu pojeziernego. Od najwy\u017cej wzniesionych Wzg\u00f3rz Szymbarskich
\n(329 m n.p.m.) i rejonu Siemierzyckiej G\u00f3ry (256 m n.p.m.) teren
\nobni\u017ca si\u0119 stopniowo ku p\u00f3\u0142nocy, po\u0142udniowi i wschodowi.<\/p>\n
\nwyst\u0119powanie prawie wszystkich form rze\u017aby m\u0142odoglacjalnej, zar\u00f3wno
\nakumulacyjnych (moreny denne i czo\u0142owe, sandry, wytopiska, kemy) jak i
\nerozyjnych (rynny jeziorne). Brak tylko pradolin, kt\u00f3re ograniczaj\u0105 Pojezierze
\nKaszubskie od wschodu i p\u00f3\u0142nocy.<\/p>\n
\nsi\u0119 do o\u017cywienia rze\u017aby omawianych region\u00f3w s\u0105 moreny czo\u0142owe, rynny jeziorne i
\nwytopiska po martwym lodzie.<\/p>\n
\nchaotycznie porozrzucanych wzg\u00f3rz i pag\u00f3rk\u00f3w, maj\u0105 na og\u00f3\u0142 przebieg
\nr\u00f3wnole\u017cnikowy, zwi\u0105zany z fazami postoju l\u0105dolodu. Prostopadle do nich
\n(g\u0142\u00f3wnie kierunek NNE i NE) uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 pot\u0119\u017cne zespo\u0142y rynien jeziornych.
\nBardzo du\u017cy udzia\u0142 w kszta\u0142towaniu powierzchni maj\u0105 formy wytopiskowe \u2013
\nwkl\u0119s\u0142o\u015bci terenu powsta\u0142e z wytapiania si\u0119 bry\u0142 martwego lodu (nale\u017c\u0105 do nich
\nr\u00f3wnie\u017c rynny), zagrzebanego w osadach akumulacji lodowcowej i
\nwodno-lodowcowej. Wiele wytopisk nie ma sta\u0142ego po\u0142\u0105czenia z og\u00f3ln\u0105 sieci\u0105
\nhydrograficzn\u0105. Stanowi\u0105 wi\u0119c one obszary bezodp\u0142ywowe powierzchniowo. Z tych
\nteren\u00f3w do\u015b\u0107 cz\u0119sto jednak jest mo\u017cliwy odp\u0142yw podziemny przez ska\u0142y
\nprzepuszczalne, np. piaski i \u017cwiry.<\/p>\n
\nwielko\u015bci\u0105 wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119: Jeziora Radu\u0144skie (Dolne i G\u00f3rne), Szczytno,
\nGowidli\u0144skie i Mausz.<\/p>\n4.5., 4.6. R\u00f3wnina Charzykowska i Bory
\nTucholskie<\/a><\/h4>\n
\nPojezierza Kaszubskiego teren wyra\u017anie si\u0119 obni\u017ca, przechodz\u0105c w mezoregiony
\nnosz\u0105ce nazwy R\u00f3wniny Charzykowskiej i Bor\u00f3w Tucholskich. Obejmuj\u0105 one na og\u00f3\u0142
\np\u0142askie i rozleg\u0142e obszary piaszczyste w postaci r\u00f3wnin sandrowych, po\u0142o\u017conych
\nna wysoko\u015bci 100-150 m n.p.m. Materia\u0142 piaszczysty zosta\u0142 naniesiony przez
\nwody wyp\u0142ywaj\u0105ce z topniej\u0105cego l\u0105dolodu. Na ubogich glebach ro\u015bnie du\u017co las\u00f3w,
\ng\u0142\u00f3wnie bory sosnowe.<\/p>\n
\nmonotonna i p\u0142aska zosta\u0142a przekszta\u0142cona po ociepleniu si\u0119 klimatu. Po
\nwytopieniu si\u0119, przysypanych piaskiem, bry\u0142 martwego lodu, ujawni\u0142y si\u0119 liczne
\nrynny polodowcowe i bezodp\u0142ywowe zag\u0142\u0119bienia. Wiele tych zag\u0142\u0119bie\u0144, zwanych
\nwytopiskami, jest zaj\u0119tych przez jeziora, inne \u2013 do\u015b\u0107 cz\u0119sto \u2013 wype\u0142niaj\u0105
\ntorfowiska.<\/p>\n5. Bogactwa mineralne<\/a><\/h3>\n
\nbogactwa mineralne. Na obszarze Kaszub i pobliskiej strefy ekonomicznej Ba\u0142tyku
\ns\u0105 one znaczne, lecz dotychczas wykorzystane w niewielkim stopniu. G\u0142\u00f3wnymi
\nkopalinami rozpatrywanego obszaru s\u0105: s\u00f3l kamienna, sole potasowe i surowce
\nskalne, w mniejszym za\u015b stopniu \u2013 ropa naftowa i gaz ziemny.<\/p>\n
\np\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci Kaszub, w pok\u0142adzie o mi\u0105\u017cszo\u015bci do 225 (\u015brednia mi\u0105\u017cszo\u015b\u0107
\nwynosi oko\u0142o 120 m) i udokumentowanych zasobach 21,2 miliard\u00f3w ton. Ze
\nwzgl\u0119du na zbyt ma\u0142\u0105 liczb\u0119 przeprowadzonych wierce\u0144 nie mo\u017cna dok\u0142adnie
\nokre\u015bli\u0107 jego zasi\u0119gu. Wiadomo tylko, \u017ce pok\u0142ad rozci\u0105ga si\u0119 dalej w stron\u0119
\nl\u0105du oraz przed\u0142u\u017ca pod dnem Ba\u0142tyku \u2013 ku p\u00f3\u0142nocy, wschodowi
\ni po\u0142udniowemu wschodowi.<\/p>\n
\ng\u0142\u0119boko\u015bci oko\u0142o 969 m, w Swarzewie oko\u0142o 700 m, w Bia\u0142og\u00f3rze \u2013
\n600 m. W pok\u0142adzie soli kamiennej, w czterech du\u017cych soczewkach (Ch\u0142apowo,
\nMieroszyno, Swarzewo i Zdrada) na g\u0142\u0119boko\u015bci oko\u0142o 700 m wyst\u0119puj\u0105 sole
\npotasowo-magnezowe o mi\u0105\u017cszo\u015bci od 0 (na kraw\u0119dziach) do 100 m (w
\n\u015brodkowych cz\u0119\u015bciach soczewek). Ich zasoby ocenia si\u0119 na 600 mln t. <\/p>\n
\n\u017barnowca i Bia\u0142og\u00f3ry, odkryto niewielkie z\u0142o\u017ca ropy naftowej. Jeden z odwiert\u00f3w
\njest eksploatowany od kilkunastu lat. Udokumentowane z\u0142o\u017ca gazu ziemnego w
\nrejonie Bia\u0142og\u00f3ry mog\u0105 zaspokoi\u0107 potrzeby Tr\u00f3jmiasta przez oko\u0142o 25 lat.<\/p>\n
\nwszystkim surowce skalne. W\u015br\u00f3d udoku-mentowanych kopalin do najwa\u017cniejszych
\nnale\u017c\u0105:<\/p>\n\n
\nt; najwi\u0119ksze znaczenie maj\u0105 z\u0142o\u017ca w Rybakach i Barkoczynie ko\u0142o Ko\u015bcierzyny
\noraz w okolicy miejscowo\u015bci (Borzyszkowy (Glisno, Ostrowite, Trzebielsk);<\/li>\n
\nbytowskich i kartuskich moren czo\u0142owych i eksploatowane w wielu ods\u0142oni\u0119ciach;<\/li>\n
\nmilion\u00f3w ton; zalegaj\u0105 one g\u0142\u00f3wnie na przymorskich bagnach i w pradolinie Redy-\u0141eby;<\/li>\n6. Gleby<\/a><\/h3>\n
\nwi\u0119kszo\u015bci na obszarach pochodzenia lodowcowego (gliny, gliny piaszczyste,
\npiaski gliniaste) i wodnolodowcowego (piaski i i\u0142y). Mniejsze powierzchnie
\nzajmuj\u0105 gleby wytworzone na osadach rzecznych (piaski i namu\u0142y), bagiennych
\n(torfy) oraz mierzejowych (piaski wydmowe).<\/p>\n
\nwytworzone z glin lub i\u0142\u00f3w. Przewa\u017caj\u0105 one w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci Kaszub, na obszarach
\nwysoczyzn morenowych p\u0142askich i falistych.<\/p>\n
\ngleb jest du\u017ce. Obok siebie wyst\u0119puj\u0105 gleby brunatne, bielicowe i bagienne.<\/p>\n
\nzbudowane s\u0105 g\u0142\u00f3wnie z piask\u00f3w. Porastaj\u0105 je najcz\u0119\u015bciej bory sosnowe, przy
\nkt\u00f3rych wsp\u00f3\u0142udziale wytworzy\u0142y si\u0119 ma\u0142o urodzajne bielice.<\/p>\n
\nKaszubskiej, w dolinach wi\u0119kszych rzek oraz w wielu bezodp\u0142ywowych
\nzag\u0142\u0119bieniach terenu wyst\u0119puj\u0105 gleby bagienne.<\/p>\n7. Klimat<\/a><\/h3>\n
\nwyst\u0119puje klimat umiarkowany \u2013 przej\u015bciowy mi\u0119dzy morskim a l\u0105dowym. Stan
\npogody jest zale\u017cny przede wszystkim od mas powietrza, nap\u0142ywaj\u0105cego z r\u00f3\u017cnych
\nkierunk\u00f3w. Gdy nasuwaj\u0105 si\u0119 one znad Atlantyku z rejonu Islandii, latem
\nnast\u0119puje znaczne zachmurzenie, och\u0142odzenie i wzrost wilgotno\u015bci, natomiast
\nzim\u0105 \u2013 odwil\u017c i cz\u0119ste mg\u0142y. S\u0105 to typowe cechy klimatu morskiego. Nap\u0142yw
\npowietrza znad wschodniej Europy powoduje z kolei pogod\u0119 such\u0105, zim\u0105 \u2013 mro\u017an\u0105,
\nnatomiast latem \u2013 gor\u0105c\u0105, a wi\u0119c charakterystyczn\u0105 dla klimatu l\u0105dowego. Udzia\u0142
\nmas powietrza zwrotnikowego b\u0105d\u017a arktycznego jest zdecydowanie mniejszy.<\/p>\n
\nsprawia, \u017ce klimat rozpatrywanego obszaru jest znacznie bardziej oceaniczny ni\u017c
\nw g\u0142\u0119bi Polski. Lata s\u0105 ch\u0142odniejsze, a zimy cieplejsze, mniejsze s\u0105 zatem
\nroczne amplitudy temperatur powietrza.<\/p>\n
\nzr\u00f3\u017cnicowanie wysoko\u015bci. Wraz z jej wzrostem obni\u017ca si\u0119 wysoko\u015b\u0107 temperatury
\npowietrza, a zwi\u0119ksza suma opad\u00f3w atmosferycznych. Bardzo istotnym elementem
\nklimatu, typowym dla wybrze\u017ca, s\u0105 wiatry. Wiej\u0105 one tu w ci\u0105gu ca\u0142ego roku, z
\nr\u00f3\u017cnym nasileniem \u2013 z mniejsz\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105 latem, wi\u0119ksz\u0105 jesieni\u0105 i zim\u0105. Dni
\nbezwietrznych jest niewiele.<\/p>\n
\nspowodowane odleg\u0142o\u015bci\u0105 poszczeg\u00f3lnych obszar\u00f3w od morza, a tak\u017ce ich
\nwysoko\u015bci\u0105 bezwzgl\u0119dn\u0105, na Kaszubach wyr\u00f3\u017cniamy dwie krainy klimatyczne:<\/p>\n\n
\nstacjach meteorologicznych przedstawiono w tabeli, a ich przestrzenne
\nrozmieszczenie \u2013 na mapach.<\/p>\n8. Wody powierzchniowe<\/a><\/h3>\n
\njeziora, bagna, kana\u0142y, rowy melioracyjne oraz sztuczne zbiorniki wodne.<\/p>\n
\nprzebiega przez najwy\u017csze wzniesienia Pojezierza Kaszubskiego i Pojezierza
\nBytowskiego. Oddziela on wody sp\u0142ywaj\u0105ce w trzech kierunkach; ku p\u00f3\u0142nocy i
\nwschodowi \u2013 bezpo\u015brednio do Morza Ba\u0142tyckiego lub Wis\u0142y i ku po\u0142udniowi \u2013
\nr\u00f3wnie\u017c do Wis\u0142y.<\/p>\n
\nBa\u0142tyku s\u0105 nazwane rzekami Przymorza. Nale\u017c\u0105 do nich m.in.: Oliwski Potok,
\nKaczy Potok, Zag\u00f3rska Struga, P\u0142utnica oraz g\u00f3rna \u0141eba, \u0141upawa, S\u0142upia i
\nWieprza. Do Wis\u0142y uchodz\u0105, maj\u0105ce swe g\u00f3rne odcinki na Kaszubach, Radunia,
\nWierzyca, Wda i Brda.<\/p>\n
\nm\u0142odoglacjalnej ma nier\u00f3wny spadek. Fragmenty dolin rzecznych stanowi\u0105 b\u0105d\u017a to
\nrynny, b\u0105d\u017a wytopiska, b\u0105d\u017a pradoliny. Spotykamy r\u00f3wnie\u017c du\u017co odcink\u00f3w
\nprze\u0142omowych. Typowym przek\u0142adem jest tu Radunia, wykorzystuj\u0105ca w swym biegu
\nrynny i wytopiska, po\u0142\u0105czone odcinkami prze\u0142omowymi (np. znany prze\u0142om w
\nokolicy Babiego Do\u0142u).<\/p>\n
\nhydrograficznym Kaszub s\u0105 bardzo liczne jeziora. Wype\u0142niaj\u0105 one zag\u0142\u0119bienia
\nterenu typowe dla rze\u017aby m\u0142odoglacjalnej. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 jezior powsta\u0142a w miejscu
\nwytopienia si\u0119 bry\u0142 martwego lodu, zagrzebanego w materiale morenowym. L\u00f3d
\nwype\u0142ni\u0142 rynn\u0119 ukszta\u0142towan\u0105 pod du\u017cym ci\u015bnieniem hydrostatycznym, a po jego
\nwytopieniu si\u0119 powsta\u0142o pod\u0142u\u017cne jezioro rynnowe. W miejscu wytopienia si\u0119 bry\u0142
\no nieregularnych kszta\u0142tach tworzy\u0142y si\u0119 jeziora r\u00f3\u017cnej wielko\u015bci \u2013 od du\u017cych
\npo ma\u0142e \u201eoczka\u201d. Do\u015b\u0107 liczne s\u0105 te\u017c p\u0142ytkie jeziora moreny dennej i czo\u0142owej,
\nzajmuj\u0105ce zag\u0142\u0119bienia powsta\u0142e na skutek nier\u00f3wnomiernego osadzania si\u0119
\nmateria\u0142u skalnego przywleczonego przez l\u0105dol\u00f3d.<\/p>\n
\n\u017barnowieckie, Wdzydze, Radu\u0144skie, Jasie\u0144, Gowidli\u0144skie, Szczytno i Mausz. Sztucznym
\njeziorem jest zbiornik ko\u0142o Gniewina. Jego wody, pobierane noc\u0105 z
\nJ. \u017barnowieckiego, w czasie szczytu energetycznego poruszaj\u0105 turbiny
\nle\u017c\u0105cej ponad 100 m ni\u017cej elektrowni szczytowo-pompowej.<\/p>\n
\nRedy-\u0141eby, w dolinach rzecznych i nieckach zaro\u015bni\u0119tych jezior wyst\u0119puj\u0105 bagna
\ni mokrad\u0142a. Powstaj\u0105 one wsz\u0119dzie tam, gdzie nieprzepuszczalne pod\u0142o\u017ce i
\nzalegaj\u0105cy na nim poziom w\u00f3d gruntowych znajduje si\u0119 tu\u017c przy powierzchni
\nterenu. Obszary te s\u0105 cz\u0119sto odwadniane w spos\u00f3b sztuczny \u2013 za pomoc\u0105 pomp.<\/p>\n9. Ro\u015blinno\u015b\u0107<\/a><\/h3>\n
\nwieloma czynnikami, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych do najwa\u017cniejszych nale\u017cy zaliczy\u0107 klimat,
\npod\u0142o\u017ce skalne, ukszta\u0142towanie powierzchni i stosunki wodne. Wsp\u00f3\u0142czesna szata
\nro\u015blinna wykazuje r\u00f3wnocze\u015bnie silny zwi\u0105zek z gospodarcz\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105
\ncz\u0142owieka.<\/p>\n
\njest sosna, wyst\u0119puj\u0105ca b\u0105d\u017a to w drzewostanach jednorodnych (bory sosnowe)
\nb\u0105d\u017a mieszanych \u2013 z bukiem lub \u015bwierkiem. Szczeg\u00f3lnie cz\u0119sto spotykamy j\u0105 na
\npiaszczystych obszarach sandrowych oraz na piaskach buduj\u0105cych mierzeje. Do
\nrzadkich drzew iglastych nale\u017cy cis, kt\u00f3rego okazy mo\u017cemy zaobserwowa\u0107 nad
\njeziorem Mausz. Coraz cz\u0119\u015bciej spotykany modrzew polski jest zwykle sadzony w
\nzespole le\u015bnym z bukiem, d\u0119bem i sosn\u0105. Charakterystycznym elementem
\nflorystycznym, zwi\u0105zanym z klimatem morskim i pod\u0142o\u017cem gliniastym, s\u0105 lasy
\nbukowe i mieszane \u2013 z d\u0119bem i grabem. Porastaj\u0105 one stoki wysoczyzn, zbocza
\nrynien i stoki moren czo\u0142owych. Najbardziej s\u0105 znane lasy bukowe Wzg\u00f3rz
\nSzymbarskich i K\u0119py Red\u0142owskiej.<\/p>\n
\nG\u0142\u00f3wnymi drzewami s\u0105 tu: olsza szara, wierzba i topola.<\/p>\n
\nwilgotnym pod\u0142o\u017cem s\u0105 torfowiska niskie, zasilane wodami gruntowymi. Porastaj\u0105
\nje g\u0142\u00f3wnie trzciny, turzyce i mchy. Gdzieniegdzie wyst\u0119puj\u0105 wrzosowiska
\nporo\u015bni\u0119te krzewinkami, kt\u00f3rych dominuj\u0105cym elementem s\u0105 wrzosy i wrzo\u015bce, jak
\nte\u017c byliny, trawy, mchy i porosty. Miejscami spotykamy tu sosny, brzozy i
\nja\u0142owce.<\/p>\n
\nw strefie nadmorskiej, gdzie piaski s\u0105 przesycone sol\u0105. Panuje tu ro\u015blinno\u015b\u0107
\ns\u0142onolubna, kt\u00f3rej reprezentantami s\u0105 jarnik solankowy, aster solny, miecznik
\nnadmorski. Na wydmach rosn\u0105 r\u00f3wnie\u017c m.in. miko\u0142ajek nadmorski, wydmuchrzyca
\npiaskowa i fio\u0142ek nadmorski.<\/p>\n
\nregionu) Kaszuby znacznie przekraczaj\u0105 \u015bredni\u0105 krajow\u0105 (28%). Szczeg\u00f3lnie du\u017cy
\nodsetek las\u00f3w maj\u0105 sandrowe obszary Pojezierza Kaszubskiego i Pojezierza
\nBytowskiego. W gminach Hel, Lipusz i Studzienice odsetek las\u00f3w przekracza 64%,
\na w gminach Dziemiany, Wejherowo, Reda, Czarna D\u0105br\u00f3wka, Lipnica, Konarzyny,
\nPrzechlewo, Brusy, Sopot i \u0141\u0119czyce 50%. Najmniej las\u00f3w (poni\u017cej 20% og\u00f3lnej
\npowierzchni) maj\u0105 wiejskie gminy: Chmielno, Kosakowo i Przodkowo oraz miasta:
\nKo\u015bcierzyna, Puck, \u017bukowo, Byt\u00f3w i Brusy.<\/p>\nII. PODZIA\u0141 ADMINISTRACYJNY. LUDNO\u015a\u0106 I
\nGOSPODARKA<\/a><\/h2>\n1. Podzia\u0142 administracyjny<\/a><\/h3>\n
\nmiejskich, 4 gminy miejsko-wiejskie oraz 28 gmin wiejskich.<\/p>\n
\nnajwi\u0119kszy obszar zajmuj\u0105 gminy: Czarna D\u0105br\u00f3wka (327 km2<\/sup>),
\nLipnica (310 km2<\/sup>), Ko\u015bcierzyna (310 km2<\/sup>), Puck
\n(246 km2<\/sup>), Przechlewo (244 km2<\/sup>), \u0141\u0119czyce
\n(233 km2<\/sup>) i Krokowa (212 km2<\/sup>); najmniejszy \u2013
\ngminy Kosakowo (50 km2<\/sup>) i Chmielno (79 km2<\/sup>).
\nW\u015br\u00f3d miejsko-wiejskich jednostek wielko\u015bci\u0105 obszaru wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 gminy Brusy
\n(401 km2<\/sup>), Gda\u0144sk (180 km2<\/sup> w obr\u0119bie regionu
\netnicznego) i Gdynia (135 km2<\/sup>); najmniejszymi Brusy (5 km2<\/sup>),
\n\u017bukowo ( 5 km2<\/sup>) i Kartuzy (6 km2<\/sup>).<\/p>\n <\/h3>\n
2. Ludno\u015b\u0107<\/a><\/h3>\n
\n1 147 700 os\u00f3b (1995 r.), w tym 560 500 stanowi\u0105
\nm\u0119\u017cczy\u017ani (48,8%), a 587 200 kobiety (51,2%). G\u0119sto\u015b\u0107 zaludnienia wynosi
\n186 os\u00f3b na 1 km2<\/sup>. Charakterystyczna jest olbrzymia
\ndysproporcja w rozmieszczeniu ludno\u015bci mi\u0119dzy kaszubsk\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Tr\u00f3jmiasta, a
\npozosta\u0142\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 regionu. O ile w tej pierwszej; na obszarze 415 km2<\/sup>
\nmieszka a\u017c 798 600 ludzi (1924 osoby na 1 km2<\/sup>), to w
\ndrugiej, na obszarze 5 739 km2<\/sup>, zaledwie
\n349 100 ludzi (61 os\u00f3b na 1 km2<\/sup>). Wybitnie ma\u0142\u0105
\ng\u0119sto\u015b\u0107 zaludnienia maj\u0105 gminy \u201ele\u015bne\u201d: Lipnica (15 os. na 1 km2<\/sup>),
\nStudzienice (18 os. na 1 k m2<\/sup>), Czarna D\u0105br\u00f3wka,
\nKonarzyny, Brusy, Przechlewo, Parchowo, Byt\u00f3w, Dziemiany (19-31 os\u00f3b na
\n1 km2<\/sup>).<\/p>\n
\nmieszka 900 000 ludzi (co stanowi 78,4% popu-lacji), a na wsi 247 700
\nludzi (21,6% populacji). Poziom urbanizacji jest wi\u0119c wysoki. \u201eKaszubsk\u0105\u201d cz\u0119\u015b\u0107
\nGda\u0144ska zamieszkuje oko\u0142o 400 000 ludzi, Gdyni\u0119 \u2013 252 000, Wejherowo
\n\u2013 47 600.<\/p>\n
\nnaturalnym na 1000 os\u00f3b mi\u0119dzy konurbacj\u0105 Tr\u00f3jmiasta
\na pozosta\u0142\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 regionu. W Tr\u00f3jmie\u015bcie wsp\u00f3\u0142czynnik przyrostu
\nnaturalnego jest ujemny, na pozosta\u0142ym obszarze \u2013 zdecydowanie dodatni. W
\ntrzynastu gminach jest on wy\u017cszy ni\u017c 10\u2030, w pozo-sta\u0142ych \u2013 r\u00f3wnie\u017c znacznie przekracza
\n\u015bredni\u0105 krajow\u0105.<\/p>\n
\nnieprodukcyjnych. W zaliczanych do niej sekcjach gospodarki pracuje 48,6% og\u00f3\u0142u
\nludno\u015bci.*<\/a> Kolejn\u0105 grup\u0119 stanowi\u0105 zatrudnieni
\nw przemy\u015ble i budownictwie (37,6%)*<\/sup>, transporcie (11,3%)*<\/sup>
\noraz w rolnictwie, le\u015bnictwie, rybactwie i rybo\u0142\u00f3wstwie (2,5%)*<\/sup>.<\/p>\n
\nSzczeg\u00f3lnie dotkliwe jest ono w obr\u0119bie wojew\u00f3dztwa s\u0142upskiego,
\nbydgoskiego i wiejskich gmin wojew\u00f3dztwa gda\u0144skiego. Obejmuje ono, w
\nposzczeg\u00f3lnych jednostkach administracyjnych regionu, od kilku do
\nkilkudziesi\u0119ciu procent ludno\u015bci w wieku produkcyjnym.<\/p>\npadding:0cm 2.1. Kaszubi<\/a><\/h4>\n
\nKaszub\u00f3w, trudno precyzyjnie ustali\u0107. Do niedawna okre\u015blano j\u0105 wy\u0142\u0105cznie na
\npodstawie szacunk\u00f3w. W latach 1986-89 Komisja Socjologiczna GTN, pod kierunkiem
\nM. Latoszka (B. Synak, H. Galus, J. Iskierski, O. Sochacki)
\nprzeprowadzi\u0142a szerokie badania ankietowe. Ich wyniki by\u0142y publikowane na
\n\u0142amach \u201ePomeranii\u201d. Na tej podstawie oraz w oparciu o badania przeprowadzone
\nprzez autora niniejszego fragmentu ksi\u0105\u017cki sporz\u0105dzono statystyk\u0119 ludno\u015bci
\nkaszubskiej.<\/p>\n
\nmieszka oko\u0142o 386000 Kaszub\u00f3w i 119 000 p\u00f3\u0142-Kaszub\u00f3w.
\nobszarze poza Tr\u00f3jmiastem Kaszubi stanowi\u0105 69,7%, a p\u00f3\u0142-Kaszubi 14,9% og\u00f3\u0142u
\nludno\u015bci. Kilkana\u015bcie tysi\u0119cy cz\u0142onk\u00f3w tej grupy etnicznej mieszka na terenie
\ns\u0105siaduj\u0105cych gmin. \u0141\u0105czn\u0105 liczebno\u015b\u0107 Kaszub\u00f3w i p\u00f3\u0142-Kaszub\u00f3w mo\u017cna szacowa\u0107 na
\nponad 0,5 miliona.<\/p>\n
\nChmielno, Sul\u0119czyno, Lini\u0119, Luzino, Puck, Szemud, Parchowo (ponad 90% og\u00f3\u0142u
\nludno\u015bci) oraz gminy: Przodkowo, Kartuzy, Dziemiany, Kosakowo, Sierakowice,
\nSomonino, St\u0119\u017cyca i Czarna D\u0105br\u00f3wka (ponad 80% og\u00f3\u0142u ludno\u015bci), a\u017c w 38 gminach
\nodsetek ludno\u015bci kaszubskiej przekracza 50%.<\/p>\n
\nksi\u0105\u017cki, nauczyciele geografii, oraz ich uczniowie przeprowadzili wywiady z
\nwielu mieszka\u0144cami Kaszub. Celem tych poczyna\u0144 by\u0142o ustalenie liczebno\u015bci Kaszub\u00f3w
\noraz okre\u015blenie stanu zachowanej przez nich to\u017csamo\u015bci etnicznej. <\/p>\n
\nprzeprowadzonymi przez Komisj\u0119 Socjologiczn\u0105 GTN. Wybrane kwestie ilustruje
\ntabela.<\/p>\n