Aleksander Majkòwsczi

[Aleksander Majkowski]

(1876–1938)

Ùrodzył sã 17 lëpińca 1876 r. w Kòscérznie. Pò skùńczenim progimnazjum w Kòscérznie ùcził sã w chòjnicczim gimnazjum, dze béł nôleżnikã krëjamny filomacczi òrganizacji Mickiewicz. Pò maturze, złożony w 1895 r., wrócył do rodnégò gardu. W 1897 r. zaczął sztudérowac medicynã w Berlinie, skądka w 1900 r. przeniósł sã do Grifii, dze za propòlsczé dzejanié westrzód pòlsczich robòtników òstôł w gromicznikù 1901 r. ùsëniãti z ùczebni. Sztudia skùńcził dobëtim w Mònachium w séwnikù 1904 r. titlã doktóra medicynë.

Jesz przed nym egzaminã ju robił jakno asystent w szpitalu Nôswiãtszi Mariji Pannë we Gduńskù.

W 1906 r. przeniósł sã do Kòscérznë, dze òtemkł priwatną doktorską praktikã. Pò jiwrach dëtkòwëch (za dłëdżi òstałë mù wzãté ë zlicytowóné méble) M. w 1911 r. wëjachôł z negò gardu. Krótkò bawił w Wejrowie, na Szląskù ë w Bòrzëszkach, a ju pòd kùńc 1911 r. przecygnął do Sopòtu.

Òb czas 1. swiatowi wòjnë służił jakno doktór w prësczim wòjskù. W nym czasu béł m.jin. na frontach w Rumùnii ë Francji.

Zarô pò wòjnie krótkò robił w Komisji Granicznej, jakô zajima sã wëznôczanim greńców Pòlsczi. Pòtemù dali w swòjim warkù doktóra.
W 1921 r. M. przeniósł sã do Kartuz. 6 rujana 1921 r. òżenił sã z Aleksandrą z Kòmòrowsczich hrabiną Starżińską (1891–1982). Z tegò małżeństwa ùrodzëlë sã: Damroka (1922–1979), Mestwin (1924–1944), Barbara (1928–1983) ë Witosława (1929–1955).

Majkòwsczi wnetka do kùńca swòjëch dniów aktiwno dzejôł na kaszëbsczim gónie. Ùmarł, schòrzałi, w szpitalu w Gdini 10 gromicznika 1938 r. Pòchòwóny òstôł w Kartuzach, nimò że jegò żëczbą bëło spòcząc w żukòwsczim kòscele.

Z jinicjatiwë M. pòwstałë m.jin. Towarzystwo Czytelni Polskiej (Czytelnia Polska) (1909) w Kòscérznie; òrganizacjô Towarzystwo Młodokaszubów (1912) – wierã nôbarżi zasłużonô dlô kaszëbsczi rësznotë (wôrt dopòwiedzec, że nôleżnikama ti stowôrë bëlë m.jin. Jan Kôrnowsczi ë ks. Leòn Heyke); Muzeum Kaszubsko-Pomorskie w Sopòce (1913).

M. jakno pòeta zadebiutowôł w 1899 r. wëdóną ksążkòwò pòemą pò kaszëbskù Jak w Koscérznie koscelnygo obrele abo Pięc kawalerów a jedna jedyno brutka. Tegò téż rokù, w Gwiazdce Niedzielnej (dodôwkù do Gazety Gdańskiej), wëdrëkòwôł pòemã napisóną pò pòlskù, zatitlowóną Pielgrzymka wejherowska (jakno apartnô ksążeczka Pielgrzymka… ùkôza sã dopiérze w 1992 r.). Dali wëdôł: zbiérk wiérztów pò kaszëbskù Spiewe i frantówci (1905 r.) – béł to pierszi taczi zbiér w kaszëbsczi lëteraturze; Zdroje Radunii. Przewodnik po tak zw. Szwajcarii Kaszubskiej z mapą i 22 ilustracjami (1913 r.; pò pòlskù); Pierszi dzél pòwiescë Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji (1935 r.; pò kaszëbskù).

Pò smiercë M. ùkôzałë sã: Historia Kaszubów (latem 1938 r.; pò pòlskù); Żëcé i przigodë Remusa – wszëtczé dzéle (pòd kùńc 1938 [1]) ; pòeticczi zbiérk Wiersze i frantówci (1957 r.) – nalazłë sã w nim wiérztë ze Spiewów… z 1905 r., a téż zebróné z cządników ë jinszich dokôzów lëteracczich M.; pòwiésc Pomorzanie (1973; pò pòlskù); 3 aktowi òbrôz na binã Strachë i zrękovjinë (1976, pò kaszëbskù); wëjimk z Żëcégo… zatitlowóny Remus w Zawadzie. Jak Remus spjewoł na pjekjelnym litkupie (1987); òbrobiony bez T. Linknera Pamiętnik z wojny europejskiej roku 1914 (2000, pò pòlskù).

Majkòwsczi dzejôł téż na gónie pùblicysticznym. Òkróm Gryfa (ùkôzywôł sã òn w latach 1908-1912; 1921-22; 1925 – jeden jedurny numer; 1931-1934) – cządnika ò wiôldżim znaczenim dlô kaszëbsczi rësznotë, chtërnégò béł załóżcą, a téż bez wikszosc czasu przédnym redaktorã, prowadzył (krótkò): Gazetę Gdańską (w 1905 r.), Dziennik Gdański (w 1919 r.) ë Pomorzanina (w 1920 r.), pisôł téż do Zrzeszë Kaszëbsczi czë Teki Pomorskiej.

Dokôzë lëteracczé Majkòwsczégò są téż w wiele antologiach, m.jin. F. Neureitera Kaschubische Anthologie (1973), Modrej strunie (dokôzu zbiorowim pòd przédnictwã W. Czedrowsczégò; 1973) czë J.Sampa Poezji rodnej mowy (1985).

M. òstôł ùtczony m. jin. Złotim Krziżã Zasłëdżi (1930) ë Strzébrznym Wawrzinã Pòlsczi Akademii Lëteraturë (1935).

Dokôzë drëkòwôł téż pòd przezwëstkama, m.jin. Jan Starża ë Mestwin.

_____
[1] Żëcé…òstało przedolmaczoné bez L. Bądkòwsczégò na pòlsczi jãzëk ë wëdóné pòd titlã Życie i przygody Remusa (1. wëd. 1964 r.). W 1985 r. ùkôzôł sã 1. dzél Żëcégo… w dolmaczënkù francësczim, zrëchtowónym bez Jaqueline Dera-Fischer, zatitlowóny Le colporteux aux etoiles (Roznosywôcz gwiôzdów). Arcëdokôz Majkòwsczégò wëszedł téż drëkã pò niemieckù, w dolmaczënkù Ewë Brenner, zatitlowóny Das abenteuerliche leben des Remus. Ein kaschubischer Spiegel (1988). Wëjimczi Żëcégò… ùkôzałë sã nagrónë na piãcu magnetofònowëch blewiązkach (czëtanié Z. Jankòwsczi), a na pòspòdlim 1. dzélu ny ksążczi òstôł w 1987 r. zrëchtowóny film-widzawiszcze pt. Remus (reż. K. Gòrdon).