Frãcyszk Sãdzëcczi
[Franciszek Sędzicki]
(1882 – 1957)
Ùrodzył sã 11 strëmiannika 1882 r. na pùstkach bliskò Rotãbarka (kòscérsczi pòwiôt). Do spòdleczny szkòłë chòdzył z piersza do Sarnów, pózni do Rotãbarka ë Kòscérznë. Do Kòscérznë chòdzył téż do gimnazjum, równak jegò nie skùńcził, tak jak ë kòrespòndencyjnégò kùrsu z programã strzédny szkòłë, na jaczi sã pózni zapisôł.
W 1906 r. S. przeniósł sã do Kòscérznë. Tam w propòlsczich òrganizacjach, taczich jak założoné w 1909 r. z jinicjatiwë Aleksandra Majkòwsczégò Towarzystwo Czytelni Polskiej aktiwnô dzejôł procem germanizacji.
W latach 1908-1910 S. béł w redakcji Gryfa, z chtërny òdeszedł pòsztridowóny z A. Majkòwsczim (załóżcą cządnika). Béł téż nôleżnikã pòwstałégò w 1912 r. Towarzystwa Młodokaszubów.
W 1912 r. S. zamieszkôł w Grëdządzu, dze zaczął robòtã w Gazecie Grudziądzkiej.
1. swiatową wòjnã przeżił we Gduńskù, Rotãbarkù, a téż Warszawie, dze béł prësczim cenzorã (1916-1919). Pò wòjnie na krótkò przeniósł sã do Gduńska, pózni wëjachôł do Starogardu, dze òstôł redaktorã Dziennika Starogardzkiego. W 1923 r. wëjachôł do Tornia. Robił tam w redakcji Słowa Pomorskiego ë Gazety Narodowej.
Lata 20. to téż czas nôwikszi pòliticzny akitwnoscë S. Związóny béł wnenczas z prawicowim Związkã Lëdowò – Nôrodnym. Ùkòronowanim tegò dzejaniégò bëło wëbranié gò w 1923 r. na sekretérã wòjewódzczégò partii.
W 1926 r. przecygął do Chòjniców, dze òstôł przédnym redaktorã Dziennika Pomorskiego. W 1927 r. wëjachôł do Sopòtu. Redagòwôł tam Fale. W 1930 r. przeniósł sã do Gduńska.
Òb czas 2. swiatowi wòjnë S. ùkriwôł sã ù swòjégò bracczégò, bliskò Lëpùsza. Wnenczas béł téż łącznikã partizanów z Krëjamny Wòjskòwi Òrganizacji „Grif Pòmòrsczi”.
Pò wòjnie S. robił w Miesczi Bibliotece we Gduńskù, pózni zmieniony w Nôùkòwą Bibliotekã Polsczi Akademii Nôùk we Gduńskù.
Ùmarł we Gduńskù 19 łżëkwiata 1957 rokù. Òstôł pòchòwóny na gduńsczim smãtôrzu Strzébrzëskò.
Sãdzëcczi zadebiutowôł w 1905 r. w Drużbie (dodôwkù do Gazety Gdańskiej) frantówką Fręc – Chłop za innych pięć. W 1911 r. wëdôł Dumki z kaszubskich pól, zbiérk wiérztów w wikszoscë napisónëch pò pòlskù (na przeszło 40 wiérztów leno 6 je pò kaszëbskù). Zbiérk nen prësczi cenzora ùznôł za szkòdlëwi dlô Prësów ë nakłôd (wnet całi) òstôł skònfiskòwóny. Drëdżi zbiérk S., w całoscë pò pòlskù, to Wiatr zawiał od pomorskich stron (1918). W 1922 r. w Pomorzu (dodôwkù do Dziennika Gdańskiego) S. zaczął drëkòwac ùriwczi jednégò z nôlepszich swòjich dokôzów, wiôldżi pòemë Godka o Januszu Skwierku nojsławniejszym grajku kaszubscim. Rok pózni Godka… (skróconô) òsta wëdrëkòwónô ksążkòwò. Wersjô nieskróconô ùkôza sã dopiérze w Jestem Kaszubą (1956). Godka… bëła leno pierszim dzélã (le równo je téż apartną całoscą) pòeticzny trilogii. Dwa pòsobné: Czartowsci skrzëpczi ë Anka Pustkowianka zadżinãłë òb czas 2. swiatowi wòjnë. W 1949 r. ùkôzôł sã zbiérk Z kaszubskiej niwy.
S. je ùtwórcą pisóny wiérztã, a téż wnetka w całoscë pò pòlskù, pòwiescë romanticzno-rycersczi z czasów Swiãtopôłka Wiôldżégò Jaromar (1928).
W latach 30. S. zaczął ùsôdzac szpòrtowną pòemã Jôchim Czwaruch, dziwacznô gôdka dlô ubawieniô płochych a zgôrszeniô statecznëch ludzi, chtërna dopiérze pò wòjnie òsta skùńczonô. Dzél ji ùkôzôł sã w Jestem Kaszubą.
S. pisôł téż prozą. W latach 20. drëkòwôł nowele, m.jin. Cień matki, Szczęście, W walce o wolność Pomorza. Zbiérôł téż bôjczi ë piesnie, chtërne ùkôzywałë sã midzë jinszima w Gryfie. W 1957 r. bôjczi òstałë wëdóné ksążkòwò, pòd titelã Baśnie kaszubskie.
Pò 2. wòjnie S. zrëchtowôł pôrã maszinopisów, jaczé téż sóm zwielił, m.jin. Szumi kaszubski las i huczy polskie morze. Dumki z kaszubskich pól (na chtërnégò òbkłôdce je jinformacjô „manuskrypt – nie do publikacji”) czë Kaszubskô wieczornica – Kaszuba mówcą.
Pisôł téż dramatë. W całoscë drëkã ùkôzôł sã leno dokôz Szumniało nąm Polsći Morzi. Przigriwka kaszubskoo (skecz) w trzech ukazach ze spjewami (1939; wstãp ë didaskalia pò pòlskù, gôdczi pò kaszëbskù).
Z pùblicysticznëch dokôzów wôrt są przëzdrzec na: wëdrëkòwóné w Straży Gdańskiej (nr 14/1937) Karkołomne krętactwa niemieckie w sprawie nazwisk polskich. Nazwa „Matysek” dowodem pochodzenia niemieckiego ludności (jakno ùlotka artikel nen ùkôzôł sã w 1937 r.) ë òpùblikòwóny w Gońcu Pomorskim Głos przestrogi – kilka uwag w sprawie kaszubskiej (wëd. ksążkòwé – 1936 r.), w chtërnym kritikòwôł prokaszëbsczé dzejanié niechtërnëch młodëch dzejôrzów, a téż pisowniã Zrzeszińców.
Dokôzë Sãdzëcczégò wëdrëkòwóné są téż w antologiach, m.jin. L.Roppla Ma jesma od morza (1963), J. Sampa Poezja rodnej mowy (1985) czë J. ë J. Trédrów Domôcé słowo zwãczné (1994).
Sãdzëcczi dostôł czile nôdgrodów m.jin. Strzébrzny Wawrzin Pòlsczi Akademii Lëteraturë (1937) czë lëteracką nôdgrodã gardu Gduńska (za całosc pisarsczégò ùróbkù; 1951).
S. ùżiwôł wiele pseudonimów, m.jin. Wolimir, Wolimir Sędzicki, Jakusz Gôdka, Ewunia, Lubicz, S., S. z R., E-K