Jan Kôrnowsczi
[Jan Karnowski]
(1886 – 1939)
Ùrodzył sã 16 maja 1886 r. w Czôrnowie kòl Brusów (chòjnicczi pòwiôt). W 1898 r. zaczął sã ùczëc w Collegium Marianum w Pelplinie. Òd 1904 r. chòdzył do gimnazjum w Chòjnicach, dze w 1907 r. zdôł maturã. W chòjnicczi szkòle ju òd 1904 r. béł nôleżnikã, a òd kùńca 1905 r. do kùńca 1906 r. przédnikã krëjamnégò kòła filomatów.
Pò maturze zaczął sztudérowac w Dëchòwnim Seminarium w Pelplinie. Tam téż w 1908 r. założił Koło Kaszubologów (terô je to Koło Studentów Kaszubów „Jutrznia”). W 1910 r. wëjachôł do Fribùrga, dze pò pierszim semestrze sztudérowania teòlogii przeniósł sã na prawò (zëma 1910/11). Jesz w 1911 r. wëjachôł do Wrocławia, bë tam dali je sztudérowac.
W latach 1914 -16 nôpierwi jakò prësczi pòdòficéra, a pózni jakò òficéra walcził na wzénicznym fronce 1. swiatowi wòjnë. Béł dwa razy reniony – pòd Kruglankama (1914 r.) ë pòd Baranowiczama (1916 r.). Òd 1916 r., pò wińdzenim ze szpitala, do 1918 r., czedë to wëbùchło wiôlgòpòlsczé pòwstanié, do chtërnégò sã przëłącził – służił w pòznańsczim Generalkommando. Pòlsczé Wòjskò òpùscył w 1920 r. w randze kapitana ë òstôł naczelnikã bezpiekù w wòjewódzczim ùrzãdze w Torniu. Òd 1923 r. robił w sądze ë w adwòkatërze w Torniu, pózni w Czerskù (òd 1924 r.) ë Chòjnicach (òd 1927 r.). W 1937 r. przeszedł na emeriturã ë zamieszkôł ù swòji sostrë w Krostkòwie kòl Wërzëska na Krajnie. Ùmarł 2 rujana 1939 r. w szpitalu w Wërzëskù.
W 1947 r. jegò prochë òstałë przeniosłé ë pòchòwóné na smãtôrzu we Brusach.
Ksążkòwim lëteracczim debiutã K. béł wëdóny w 1910 r. zbiérk kaszëbsczich wiérztów Nôwotnê Spiéwě. Pò 2. swiatowi wòjnie wëszłë (wszëtczé pò kaszëbskù): Nowotné spiéwë i wiersze – zbiér przërëchtowóny bez L. Roppla, dze òkróm wiérztów z Nôwotnêch Spiéwów nalazłë sã téż jinszé, a téż Bôjka o Sodłatym ë widzawiszcze Scynanié kani (1958); Wiersze pierwotne – zbiérk z rãkòpisu òbrobióny bez J. Bòrzëszkòwsczégò (1978), Jô bëm leno chcôł – zbiérk wiérztów wëbrónëch ë przërëchtowónëch do drëkù bez Ji. Trojanowską ë J. Bòrzëszkòwsczégò (1986); reprint Nôwotnêch Spiéwów (1999).
Za żëcégò pòetë w ksążkòwò ùkôzałë téż: Wieselno godka… (1926), Bôjka o Sodłatym (1939).
K. òkróm pòeticczich dokôzów pisôł ë pòwiôstczi a hùmòresczi, z chtërnëch dzél òstôł wëdrëkòwóny w cządnikach. Trzë z nich: Wôrzałowe żëcé, Sowizdrzôł u Krëbanów ë Krëbanë w labece ksążkòwò sã ùkòzałë w 1983 r. pòd mionã Sowizdrzôł u Krëbanów.
K. je téż ùtwórcą dramów: Scynanié kani (1929), Otrôk Swantewita (1932), Zôpis Mestwina (1932), Kaszubë pòd Widnem (1933), Libusza, Wesele kaszubskie. Szterë pierszé K. wëdrëkòwôł w cządnikach (Gryf, Gryf Kaszubski, Zabory), wszëtczé (dwa òstatné – Libusza ë Wesele kaszubskie pierszi rôz) ùkôzałë sã w 1970 r. w nr 4 Biuletynu Zrzeszenia Kaszubsko Pomorskiego (dzysô je to Pomerania).
K. napisôł kòl 200 artiklów ë wikszich ùsôdzów przede wszëtczim historicznëch ë historiczno-lëteracczich związónëch z Kaszëbama ë Pòmòrzim. Dokôzë ne pùblikòwôł w cządnikach, dzél z nich òstôł téż wëdóny ksążkòwò: Ludność kaszubska w ubiegłym stuleciu (1911); dr Florian Ceynowa. Napisał w setną rocznicę urodzin (1917 r.)… (1922) – ksążka ta w przërëchtowanim J. Trédra òsta wznowionô w 1997 r.; Filomaci Pomorscy, cz. 1, 1840-1901 (1926); Historia Czerska i Ekonomii Czerskiej (1935).
K. je téż ùtwórcą pamiãtnika pisónégò pò pòlskù, zatitlowónégò Moja droga kaszubska. W całoscë Moja… wëszła w 1981 r.
J. Kôrnowsczi béł wespółzałóżcą Gryfa, Zaborów (dodôwk do Dziennika Pomorskiego), Mestwina (dodôwk do Słowa Pomorskiego). Dokôzë drëkòwôł téż w jinszich kaszëbsczich cządnikach m.jin. Tece Pomorskiej, Gryfie Kaszubskim, Gazecie Kartuskiej, Zszeszë Kaszëbsczi.
Lëteracczé dokôzë K. są w wiele antologiach, m.jin. W. Pniewsczégò Morze i Pomorze w pieśni (1931), F. Neureitera Kaschubische Anthologie (1973) czë J. ë J. Treder Domôcé słowo zwęczné (1994).
W 1935 r. K. òstôł ùtczony Strzébrznym Wawrzënã Pòlsczi Akademii Lëteraturë, a w 1937 r. Złotim Krziżã Zasłëdżi.
Colemało drëkòwôł pòd przezwëstkã: Wôś Budzysz. Jinszé pseùdonimë to Janowicz, Zet, Cz-ski, J., J.K.;