Projekt Rastko Kaszuby

Z leżnotë pielgrzimczi Kaszëbów do Rzimù (15-24 X 2004 r.) pòkôza sã ksążka przërëchtowónô przez Eugeniusza Prëczkòwsczégò (ë téż T. Hoppe, E. Prëczkòwską i A. Gòlińsczégò). Je to wespół mòdlewnik ë spiéwnik. Na zôczątkù je tekst napisóny przez przédnika ZK-P i biskùpa pelplińsczégò („Kaszubi Ojcu Świętemu”). Je téż informacëjô ò kaszëbsczëch mszach, ZK-P, ò pielgrzimcë ë ks. bp Dominikù (wszëtkò pò pòlskù). W nym dzélu są téż wëjimczi z homilëjów Òjca Swiãtégò (Gdiniô 1987, Sopòtë 1999) w dolmaczenkù na kaszëbsczi. W pòstãpnym dzélu są mòdlëtwë, mszô swiãtô (ùkłôd), litanie ë Swiãti Różańc, Droga Krziżewô, spiéwë kòscelné ë różné (wszëtkò pò kaszëbskù). Mòżna le sã dzëwòwac, że w jednym môlu są Droga Krziżewô ë „Tata i kòza”. Ale wierã taką ùdbã miôł ùsôdzca. Na nen ôrt mómë dokôzk dlô tëch, co są do gòdzynków ë kòzlinków. Zôs lëchò sã stało, że jakno kaszëbsczi himn nazwóny je tekst H. Derdowsczégò („Tam dze Wisła òd Krakòwa…”). Kò tegò jesz nicht nie ùsejmòwôł!

Tematem przewodnim numeru piątego „Pomeranii” jest trwająca obecnie (15-24 X) pielgrzymka – przygotowana przez Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie we wspólpracy z Domem Pojednania i Spotkań im. Św. Maksymiliana M. Kolbego w Gdańsku oraz Franciszkańskim Biurem Pielgrzymkowo-Turystycznym „Patron Travel” – Kaszubów do Rzymu, w intencji szybkiej beatyfikacji Sługi Bożego biskupa Konstantyna Dominika. W pielgrzymce uczestniczy między innymi biskup pelpliński Jan Bernard Szlaga. W numerze podano program pielgrzymki, o jej charakterze i intencji piszą zaś Arkadiusz Goliński („Kaszubska pielgrzymka do Rzymu”) oraz B. Synak i biskup Szlaga („Kaszubi Ojcu Świętemu”). Postaci kaszubskiego biskupa poświęcona jest rozmowa przeprowadzona przez Eugeniusza Pryczkowskiego z Teresą Hoppe, prezesem Gdyńskiego Oddziału ZK-P („Dla Kaszubów już jest święty”). Zestawiono też najważniejsze starania dotyczące szerzenia kultu wspomnianego biskupa („Szerzenie kultu Sługi Bożego biskupa Konstantyna Dominika”).

Ponadto Anna Zakrzewska zamieszcza relację z tegorocznego, XIX-tego już Spływu Kajakowego Śladami Remusa, zaś Janusz Kowalski pisze o medalionach tychże spływów i omawia stronę organizacyjną, Iwona Joć przedstawia rzeźbiarkę Małgorzatę Kręcką-Rezenkranz („Nie czyńcie sobie Ziemi poddaną”) i relacjonuje sejmowe spory wokół projektu ustawy o mniejszościach narodowych, etnicznych i języku regionalnym („Prawa dla Kaszubów”), Stanisław Janke o Józefie Ceynowie („Piewca nadmorskich Kaszubów”), Regina Szczupaczyńska o kiełpińskim teatrzyku „Kiełek”.

„Pomerania” podejmuje również bardzo aktualny temat – niemieckie roszczenia majątkowe (publikacja oświadczenia wydanego przez zarząd Adalbertus-Werk e.V. oraz Zespół Rzeczników Adalbertus-Jugend) oraz felieton Jerzego Dąbrowy („Uciemięga ujednania”).

Ponadto w numerze znajdują się informacje oraz relacje z różnych imprez i uroczystości, między innymi o nadaniu Gimnazjum nr 48 (Gdańsk Jasień) imienia Lecha Bądkowskiego, XXXI Jarmarku Wdzydzkim, IV Jarmarku Cysterskim w Pelplinie, wojewódzkich dożynkach, Dniu Sybiraka w Szymbarku, III Konferencji Kaszuboznawczej w Bytowie, odkryciu kurhanów w podkartuskim Burchardztwie, jubileuszu 55-lecia pracy twórczej Edmunda Kamińskiego, a także stałe pozycje: felietony (Andrzeja Grzyba, Kazimierza Ostrowskiego, Łukasza Jabłońskiego), wiersze (Anny Borowskiej, młodej poetki z Kartuz) i recenzje.

„Günter Grass wyznał kiedyś, że w młodości jego pierwszą zamierzoną, choć nigdy nienapisaną książką, była powieść historyczna o wielkich czynach Kaszubów. Z właściwą sobie ironią gdański noblista oświadczył następnie, że nigdy nie ukończył tej pracy, ponieważ już w pierwszym rozdziale wszyscy Kaszubi polegli śmiercią bohaterską w obronie swej ziemi i języka” – tak zaczyna się artykuł o Kaszubach, w najnowszym numerze „National Geographic”, znanego gdańskiego pisarza. Paweł Huelle przedstawił w nim przede wszystkim walory turystyczne regionu (między innymi Wdzydze i okolice, Kartuzy, Wejherowo, Zatoka Pucka, Odry, Oliwa), ale też odniósł się do wydarzeń historycznych: wspomniał o pojawieniu się po raz pierwszy nazwy „Kaszuby” w roku 1238, o terytorium, które niegdyś zamieszkiwali Kaszubi (od Szczecina po Gdańsk), o paragrafie wendyjskim, na mocy którego osoby posługujące się językiem słowiańskim (kaszubskim) nie mogły uzyskać obywatelstwa miejskiego (Pomorze Zachodnie), o germanizacji i polonizacji Kaszubów. Nie ustrzegł się przy tym drobnych pomyłek, przenosząc na przykład działalność Młodokaszubów w wiek XIX. Autor ukazał również przemiany zachodzące wśród społeczności kaszubskiej, jej ekspansywność (wprowadzenie kaszubszczyzny do Kościoła, nazwy ulic w ojczystym języku). Pod koniec artykułu autor podkreślił znaczenie Gdańska dla Kaszubów (zdając sobie jednak sprawę, że Kaszubi stanowią w nim obecnie mniejszość): „(…) dzisiejsze miasto zwane przez Polaków Gdańskiem, a przez Niemców – Danzig, dużo wcześniej przez Kaszubów nazwane zostało Gduńskiem”.

Najprawdopodbniej od redakcji pochodzą informacje, mające stanowić dodatek do artykułu. Wśród nich jest mapka, która przedstawia obszar współczesnych Kaszub. Niestety, nie jest zgodna z rzeczywistością, ani z zarysowanymi przez autora – dosyć ogólnie – granicami regionu. Ujmuje tylko ziemie, które Kaszubi zamieszkują w sposób najbardziej zwarty. Poza tak zakreślonym obszarem znalazły się choćby Gdańsk, Sopot, Gdynia, Hel!!! Ponadto znajdujemy informację, że 550 tys. ludzi uważa się za Kaszubów (to zawyżona liczba). Szkoda, że redakcja nie wykorzystała wyników ostatniego spisu powszechnego, według którego Kaszubi są jedną z liczniejszych w Polsce mniejszości narodowych i zarazem najliczniejszą w województwie pomorskim (ponad 5 tys. osób zadeklarowało narodowość kaszubską) oraz językowych (ponad 52 tys.). Zastrzeżenia budzi także krótkie omówienie artykułu zamieszczone w spisie treści, w którym wspomniano o Kaszubach jako regionie z „osobliwym dialektem” (autor wspomina jedynie o różnych zdaniach językoznawców co do statusu mowy Kaszubów, ostatecznie stwierdzając, że rozstrzygnięcie tego problemu „powinno wszakże należeć do samych Kaszubów, którzy – tak jak Bretończycy czy Baskowie – weszli w nowoczesność bez własnego państwa, ale z mocno ugruntowaną świadomością własnej etnicznej odrębności”; tak na marginesie można stwierdzić, że – gdy zanikły po roku 1989 przeszkody natury politycznej – powszechną jest opinia językoznawców o odrębności językowej kaszubszczyzny, co zresztą wynika z dążeń samych Kaszubów).

Prawdziwą ozdobą artykułu są zdjęcia autorstwa Marii Zbąskiej (znacznie więcej zdjęć z Kaszub można obejrzeć na stronie internetowej: www.nationalgeographic.pl).