Język kaszubski. Poradnik encyklopedyczny – recenzja

Објављено 30. октобар 2004. од стране Dušan-Vladislav Pažđerski

Małgorzata Klinkosz

Język kaszubski. Poradnik encyklopedyczny – recenzja

Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Oficyna Czec
pod red. Jerzego Tredera
Gdańsk 2002

W ostatnich latach obserwuje się szczególny renesans kultury kaszubskiej i przede wszystkim języka kaszubskiego. Obok utworów beletrystycznych (literatura kaszubska rozwija się już ponad sto lat) powstają dziś w tym etnolekcie teksty naukowe i dydaktyczne, co pokazuje, że mowa Kaszubów poszerza zakres swego użycia, szczególnie po roku 1989, i coraz bardziej nabiera znamion odrębnego języka literackiego. Ukazały się m.in. przekłady ksiąg Pisma Świętego[1], modlitewniki i śpiewniki, upowszechniło się sprawowanie mszy świętej z kaszubską liturgią słowa, raz w tygodniu emitowana jest audycja telewizyjna Rodnô Zemia (25 min.)i magazyn radiowy Na bôtach i w bòrach (50 min.), zmodyfikowano kaszubskie przepisy ortograficzne, wprowadza się kaszubszczyznę do szkół podstawowych, średnich i wyższych, kształci nauczycieli języka kaszubskiego.

W 2002 r. ukazały się dwie pozycje ksi±żkowe nobilitujące język Kaszubów. W serii „Najnowsze Dzieje Języków Słowiańskich” wydano Kaszubszczyznę[2] (zob. rec. „Język Polski” z. 5 r. LXXXII, s. 376, przez E. Rogowską), a pod redakcją Jerzego Tredera Język kaszubski. Poradnik encyklopedyczny. Książka jest częścią zaplanowanej: encyklopedii Kaszub[3]. Poradnik, po który sięgnie nie tylko ciekawy tajemnic mowy językoznawca, ale i każdy żywo zainteresowany problemem mowy Kaszubów, jest zbiorowym dziełem znawców kaszubszczyzny: Edwarda Brezy, Hanny Popowskiej–Taborskiej, Ewy Rzetelskiej–Feleszko, Jerzego Tredera (redaktor i autor większości haseł), Jadwigi Zieniukowej, Marka Cybulskiego i Justyny Pomierskiej.

Jak każde wydawnictwo encyklopedyczne, Język Kaszubski składa się z ok. 500 większych lub mniejszych artykułów hasłowych ułożonych alfabetycznie, nadto z przedmowy, wykazu i rozwi±zania skrótów ogólnych i bibliograficznych oraz znaków.

Ksi±żka jest pomyślana tak, by przybliżyła czytelnikowi wiedzę językoznawczą dotyczącą kaszubszczyzny w możliwie pełny sposób. Obejmuje wiedze artykułów odmianach mówionych kaszubszczyzny (gwary) artykułów kaszubszczyźnie literackiej oraz pełn± historię badań nad kaszubszczyzną. Wśród licznych artykułów znajdziemy językoznawcze, socjolingwistyczne i inne, które mają związek z nauką o języku. Wymienić zatem należy ogólnojęzykoznawcze, typu: akcent, archaizm, błąd językowy, idiom, intonacja, norma językowa. Jednak autorzy, przy znanej już terminologii ogólnego stosowania, nie powielali treści znanych nam z encyklopedii i innych wydawnictw językowych; definicję budują w sposób wysoce kompetentny, obiektywny, polemizując niekiedy ze zwyczajowo utartymi terminami. Przykładem niech będzie krótki wykład na temat słowa idiom, jednak szczegółowy i wyczerpujący, jak na publikację pomocniczą:

„idiom – w w±skim znaczeniu to frazeologizm jakiegoś jęz. nie maj±cy dokładnego odpowiednika w innym jęz., ale jest to pojęcie niejednoznaczne i relatywne, a zatem idiomem może być lub nie, w zależności od podejścia, np. zwrot kasz. piec/piéck sã rozwalił/je na rozwalenim’ o kobiecie rodz±cej, mającej rodzić’, bez odpowiednika w jęz. pol., ale znany daw. na Mazowszu: piec się u kogo rozwalił (…) Rozstrzyga o tym często znajomość fraz. danego obszaru jęz. i definicja”.

Z problematyki ściśle językoznawczej mamy artykuły opisujące wszystkie podsystemy języka, np. fonetykę i fonologię: ogólne: fonetyka kaszubska, fonemy kaszubskie i szczegółowe, np. afrykatyzacja tylnojęzykowych, dyspalatalizacja; słowotwórstwo, np. spieszczenia; fleksję, np. deklinacja, czasownik posiłkowy; składnię, np. orzeczenie, podmiot. Większość terminów gramatycznych ma swoje odpowiedniki kaszubskie, które wprowadzono do artykułów tuż po haśle, stosując często kwalifikator kasz., np. leksyka (kasz. słowizna, leksyka) lub bez kwalifikatora, np. pisownia kaszubska (kaszëbsczi pisënk).

Język kaszubski został potraktowany tu wszechstronnie, a więc jako środek piśmiennictwa, jako etnolekt oraz tradycyjnie jako dialekt. Kwestię statusu kaszubszczyzny przedstawił E. Breza, pokazując rozmaite stanowiska i badania, wskazuj±c na otwartość tego zagadnienia i jego kontrowersyjność czy złożoność, zależną od historii tej mowy, jej struktury, pełnionych przez nią funkcji, świadomości odrębności etnicznej Kaszubów, uwarunkowań politycznych.

Wśród haseł językoznawczych spotkamy takie, które traktują wyłącznie o zjawiskach językowych w kaszubszczyźnie, będzie to np. bylaczenie (bëlaczenié): „oznacza wymawianie przez → Bylaków l zamiast ł , np. bél, bëla, bëlo; nazwa pochodzi od wymowy tego wyrazu” czy kaszubienie, jak również takie hasła, które mówią o wewnętrznym zróżnicowaniu językowym kaszubszczyzny: gwary kaszubskie, gwary kociewskie, gwary słowińskie.
Zaprezentowano w poradniku hasła historycznojęzykowe, które ściśle wiążą się z kaszubszczyzną, np. „iloczas (kasz. jiloczas, dołżëna) dla daw. badaczy i dla F. Lorentza był w kasz. pewnikiem (…) Śladem po nim jest zachowanie długości wokalizmu w rdzeniu praesentis i krótkości w innych formach czasowników III i IV koniugacji”, jery w kaszubszczyźnie, języki lechickie, języki słowiańskie, pochodzenie kaszubszczyzny, przegłos.

Bogato przedstawiono w książce wiedzę onomastyczną, z której znajdziemy zarówno ogólne artykuły hasłowe, np. onomastyka, nazwa własna, antroponimia, toponimia Pomorza, jak i szczegółowe, w których położono akcent na specyficznych mianach Kaszubów, np. imiona („zwraca uwagę tendencja do powiększania zasobów imion o dawne słow. – pom., np. Barnim, Damroka (Dąbrówka?), Dobiegniew, Jaromar, Mściwój, Sambor, Sławina, Świętopełk, Warcisław, Wisława, Witosława), nazwisko, przezwisko, nazwy herbów i zawołań, świąt, tańców itp. i jeszcze bardziej szczegółowe, np. Rekowo, Rekowski, Cekcyn, Gostycyn, a więc konkretne nazwy ze względu na tkwiące w nich cechy. Przykładowo, wspomniane już nazwy miejscowości (i bardzo nielicznie prezentowane) znajdują w krótkim wykładzie swoją etymologię: Rekowo „Na Kaszubach mamy 4 wsie Rekowo oraz wybudowanie pod Chmielnem (…) – wszystkie ostatecznie mają nazwy od przezw. Rak, kasz. Rek, w którym został utrwalony stary pom. proces przejścia nagłosowej sylaby ra- w re- (…)”.

Znaczna grupa artykułów dotyczy źródeł drukowanych i rękopisów traktujących o kaszubszczyźnie, przekładów, np. Biblie po kaszubsku, bibliografii, np. bibliografie kaszubszczyzny, leksykografii, np. AJK, Słownik gwarowy tzw. Słowińców kaszubskich, serii wydawniczych, np. Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej, Pomorskie Monografie Toponomastyczne, zabytków językowych kaszubszczyzny, np. Dutki brzeskie (autorka prostuje nieporozumienie dotyczące tezy o uznaniu ich za najstarszy rękopiśmienny tekst kaszubski ze względu na specyficzną manierę graficzną zastępująca etym. i(y) znakiem Ø zarezerwowanym dla samogłosek nosowych. Maniera tą można było uzasadnić typowo kasz. zmianę *ę w i (np. cic, pol. ciąć), skąd dalsza hipoteza o obecności w Brześciu pisarza Kaszuby. Sama autorka nie jest jej już taka pewna, gdyż podobną manierą graficzną odznaczają się również glosy kanonu z l. 1428-31 pochodzące z rękopisu gnieźnieńskiego), Ojczenasz ze Szczenurza. Spośród nich na szczególną uwagę zasługują hasła syntetyzujące, np. kaszubszczyzna literacka, historia badań kaszubszczyzny, gramatyki kaszubskie, które dają wyczerpujący obraz rozwoju każdej z dziedzin i stan na dzień dzisiejszy.

Odrębnymi artykułami hasłowymi są nieliczne nazwy instytucji związanych z kaszubszczyzną, np. Zakład Historii Języka Polskiego, Dialektologii i Onomastyki, Zakład Słowianoznawstwa PAN, Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej.

Na koniec omawiania zawartości językowej chciałabym wspomnieć o krótszych lub dłuższych hasłach osobowych, które przede wszystkim prezentują badaczy kaszubszczyzny od czasów najdawniejszych, np. Anton Karl Gottlob, Mrongowiusz Krzysztof Celestyn, Ceynowa Florian Stanisław Wenancjusz – do czasów współczesnych (zob. autorzy haseł w omawianej publikacji). Prócz artykułów prezentujących sylwetki językoznawców mamy w poradniku hasła osobowe dotyczące pisarzy i poetów, ze względu na zajmowanie się tematyką mowy kaszubskiej lub świadomej prozy nad kształtem odmiany literackiej, teoretycznie ujmujących zagadnienia lingwistyczne, np. Trepczyk Jan „ (1907-89) ze Stryszej Budy pod Mirachowem, nauczyciel, pisarz, kompozytor i działacz kasz. (…)”, czy grup literackich, jak: Klekowcy, Młodokaszubi. Temat języka i osób z nim związanych został potraktowany historycznie i syntetyzująco.

Prócz wiadomości dotyczących języka w książce są hasła geograficzne lub geograficzno-historyczne, powiązane z językiem, np. ogólne granice kaszubszczyzny (z mapką) i szczegółowe (powiązane z ogólnym), np. Kabatkowie, Krubany, Lesacy, Słowińcy. Pokazują one nie tylko na geografię, położenie danych grup gwarowych, ale także informują o historii, żywotności języka i trwałości mowy Kaszubów.

Osobny zbiór tworzą hasła typu socjolingwistycznego, a dotyczą one, np. polityki językowej, w artykule tym wspomniano o stosunku państwa do Kaszubów, ich kultury, języka od czasów zaborów po dzień dzisiejszy; artykuły socjolingwistyczne, np. dwujęzyczność Kaszubów, status językowy kaszubszczyzny, pokazujące zasięg języka w społeczeństwie: kaszubszczyzna w kościele, kaszubszczyzna w prasie, kaszubszczyzna w radiu i tv, kaszubszczyzna w szkole, przedstawiające rolę i wartość rozmaitych konkursów językowych, recytatorskich, wskazują na historyczne już nazwy grup zawodowych, np. maszoperia „ kasz. maszoperiô, maszoperëjô to zw. rybaków morskich zajmujących się wspólnym połowem i podziałem ryb”.

Dodatkowymi informacjami wskazującymi na specyfikę słownictwa związanego z obrzędami, zwyczajami i charakterystycznymi zajęciami Kaszubów, wzbogacono treści naukowe, np. słownictwo z zakresu magii i astronomii (hasła: astronomia, magia językowa) wprowadza pojęcie tabu językowego oraz liczne określenia i frazeologizmy oznaczające czary i czarowanie: czarownik, zamôwiôczka, śmierć: ta z kosą, ciała niebieskie i gwiazdozbiory czy tajne praktyki medyczne. Wyjątkowo hasłem bywają też konkretne frazeologizmy, przysłowia i porzekadła, np.: Chcemë le so zażëc, Krësztofa kusznąc niżi plecy, Żyd wieczny tułacz; uzupełniają one hasła syntetyzujące i do nich odsyłają. Zatem zakres materiałowy jest szerszy niż zasygnalizowano to w tytule poradnika.

Dzięki przejrzystemu układowi i znacznej liczbie odsyłaczy, dzięki cytatom, wskazywaniu na źródła i bibliografię, poradnik zachęca do wnikliwego czytania, a w konsekwencji do dalszych poszukiwań i badań. To książka o wysokiej wartości, zawierająca wiedzę teoretyczną i praktyczną, aktualną, tj. z najnowszymi osiągnięciami nauki o kaszubszczyźnie. Książka ma ogromne walory dydaktyczne.

[1]Swięté Pismiona Nowégo Testameńtu Eugeniusza Gołąbka, Kaszëbskô Biblëjô ks. Franciszka Gruczy, Ewanjelëjô wedle swiãtégò Marka o. Adama Ryszarda Sikory, Knéga psalmów Eugeniusza Gołąbka.

[2]Kaszubszczyzna-Kaszëbizna, red. nauk. Edward Breza, Opole 2001.

[3]Wydano też część geograficzną: E. Klaman, S. Rzymowski, J. Skupowa, J. Szukalski: Kaszuby. Leksykon geograficzny. Wyd. Oficyna Czec i Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2002.

Коментари су искључени на Język kaszubski. Poradnik encyklopedyczny – recenzja

Prace kaszuboznawcze

Објављено 29. октобар 2004. од стране Dušan-Vladislav Pažđerski

Ewa Rogowska, Marek Cybulski

Prace kaszuboznawcze

Książki, Artykuły językoznawcze, Recenzje, Materiały biograficzne, Sprawozdania, Materiały dydaktyczne, Inne

Książki:

1. M. Cybulski, Rząd czasowników w kaszubszczyźnie, Gdańsk – Rumia 2001, ss. 201.
2. M. Cybulski, R. Wosiak-Śliwa, Ùczimë sã pò kaszëbskù. Książka pomocnicza dla klas starszych, Gdańsk 2001, ss. 103.

3. E. Rogowska, Kaszubskie nazwy roślin uprawnych, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 1998.

4. R. Wosiak-Śliwa, M. Cybulski, Kaszubski język literacki. Podręcznik dla lektoratów, Gdańsk 1992, ss. 84.

Artykuły językoznawcze:

1. M. Cybulski, Genetivus partitivus w kaszubskich tekstach literackich [w:] Zeszyty Naukowe Wydziału Humanistycznego UG. Filologia Polska. Prace Językoznawcze 15, Gdańsk 1989, s. 23–35.

2. M. Cybulski, O kaszubskim tłumaczeniu Biblii [w:] Pomorsky slowiany. Tezy konferencii do 120-riczczia z dnia narodzennia M. W. Breczkewycza. 25–26 zowtnia 1990 r., Ternopil 1990, s. 74–76.

3. M. Cybulski, Rząd czasowników w prozie Alojzego Budzisza, [w:] Język – Teoria – Dydaktyka. Materiały X Konferencji Młodych Językoznawców-Dydaktyków, Kielce 1992, s. 157–165.

4. M. Cybulski, Nazwiska łebian na podstawie „Spisu alfabetycznego właścicieli niemieckich z r. 1946–1948 [w:] Studia kaszubsko-słowińskie. Materiały z II Konferencji Słowińskiej (Łeba 11–13.05.1992), pod red. J. Tredera, Łeba 1992, s. 69–76.

5. M. Cybulski, Narzędnik przyczasownikowy w kaszubszczyźnie, Zeszyty Naukowe Wydziału Humanistycznego UG. Filologia Polska. Prace Językoznawcze 19–20, Gdańsk 1994, s. 139–141.

6. M. Cybulski, Fazowé czasniczi w kaszëbiznie, [w] Jazyki małyje i bolszije. In memoriam Acad. Nikita I. Tolstoi . Slavica Tartuensia IV, Tartu 1998, s. 89–94.

7. M. Cybulski, Kaszubskie słownictwo potoczne związane z usypianiem dzieci, [w:] Polszczyzna regionalna. Materiały z sesji językoznawczej w Ostrołęce, cz. 3, pod red. H. Sędziak, Łomża 1999, s. 98–101.

8. M. Cybulski, Fleksja czasowników w „Żëcym i przigodach Remusa” A. Majkowskiego a powstawanie znormalizowanego języka kaszubskiego, [w:] Życie i przygody Remusa Aleksandra Majkowskiego. Powieść regionalna czy arcydzieło europejskie, pod red. T. Linknera, Słupsk 1999, s. 169–173.

9. M. Cybulski, Przypadek dopełnienia po czasowniku zaprzeczonym w kaszubskich tekstach literackich Majkowskiego, Budzisza i Drzeżdżona, „Gdańskie Studia Językoznawcze” 2000 (faktycznie 2001), VII, s. 25–33.

10. M. Cybulski, Przypadek orzecznika rzeczownikowego w kaszubskim zdaniu, [w:] Polszczyzna Mazowsza i Podlasia, część V: Frazeologia i składnia polszczyzny mówionej, pod red. H. Sędziak, Łomża 2001, s. 55–61.

11. M. Cybulski, Opozycja a : á w deklinacji kaszubskich rzeczowników, [w:] Nazwy i dialekty Pomorza dawniej i dziś, red. R. Wosiak-Śliwa, Gdańsk 2001, s. 109–128.

12. M. Cybulski, [Hasła:] Dopełniacz cząstkowy, Kaszubszczyzna w szkole, Orzecznik w kasz., Rudnicki Mikołaj, [w:] Język kaszubski. Poradnik encyklopedyczny, red. J. Treder, Gdańsk 2002.

13. M. Cybulski, Kaszubskie czasowniki oznaczające jedzenie i picie, [w:] Polszczyzna Mazowsza i Podlasia, cz. VI: Słownictwo i frazeologia polszczyzny mówionej, pod redakcją H. Sędziak, Łomża 2002, s. 51–57 .

14. M. Cybulski, Problemy składniowe na studenckim lektoracie języka kaszubskiego, [w:] Z problematyki kształcenia językowego. T. II. Składnia – teoria a praktyka szkolna i akademicka, pod red. H. Sędziak, Białystok 2002, s. 241–249.

15. M. Cybulski, Kaszubskie nazwy ciernika, [w:] Polszczyzna Mazowsza i Podlasia, cz. VII: Obraz życia i kultury mieszkańców regionu utrwalony w słownictwie gwarowym i regionalnym, pod red. H. Sędziak, Łomża 2003, s. 35–42.

16. M. Cybulski, Kaszëbsczé czasniczi o znaczenim bic, [w:] Slav’anskije jazyki: ot prosthlogo k nastojashchemu. K. XIII Mezhdunarodnomu sjezdu slavistov (L’ubl’ana, 15–21.08.2003) (Slavica Tartuensia VI), Tartu, 2003, s. 194–198.

17. M. Cybulski, E. Rogowska, Nazwy rodzimych ryb morskich w dwu kaszubskich słownikach (Sychty i Trepczyka), „Acta Cassubiana” t. IV, Gdańsk – Wejherowo 2002, s. 261–274.

18. M. Cybulski, R. Wosiak-Śliwa, Składnia kaszubska, [w:] Kaszubszczyzna. Kaszëbizna, red. naukowy E. Breza, Opole 2001, s.185–201.

19. E. Rogowska, Pluralne nazwy roślin w „Słowniku gwar kaszubskich” B. Sychty, Sprawozdania Gdańskiego Towarzystwa Naukowego, t. 19 (1 I 1992–31 XII 1992), Gdańsk 1993, s. 136–137.

20. E. Rogowska, Pluralne nazwy roślin w „Słowniku gwar kaszubskich” B. Sychty, Zeszyty Naukowe UG. Filologia Polska. Prace Językoznawcze nr 19–20, Gdańsk 1994, s. 181–187.

21. E. Rogowska, Nazwy roślin uprawnych w „Słowniku polsko-kaszubskim” Jana Trepczyka, [w:] Tematy. Księga jubileuszowa w 70. rocznicę urodzin Profesora Leszka Moszyńskiego. Slawistyka nr 9, Gdańsk 1998, s. 191–202.

22. E. Rogowska, Z kaszubskiego zielnika: Pierwiosnek, „Pomerania” 1998, nr 3, s. 29–30; Bratki polne, „Pomerania” 1998, nr 4, s. 60–62; Fiołki, „Pomerania” 1998, nr 5, s. 47–49; Glistnik jaskółcze ziele, „Pomerania” 1998, nr 6, s. 53–54; Fiołek polny, „Pomerania” 1998, nr 6, s. 54; Kąkol, „Pomerania” 1998, nr 7/8, s. 76–77; Ostróżeczka polna, „Pomerania” 1998, nr 10, s. 42–44; Krwawnik, „Pomerania” 1999, nr 1, s. 45–46; Płucnica islandzka, „Pomerania” 1999, nr 2, s. 36–37; Chrobotek reniferowy, „Pomerania” 1999, nr 2, s. 37–38; Sasanka, „Pomerania” 1999, nr 4, s. 45–46; Tojad, „Pomerania” 1999, nr 7, s. 46–47; Tasznik, „Pomerania” 2000, nr 1, s. 62–63; Śnieżyczka przebiśnieg, „Pomerania” 2000, nr 3, s. 54–55.

23. E. Rogowska, Nazwy roślin u Majkowskiego, [w:] „Życie i przygody Remusa” Aleksandra Majkowskiego. Powieść regionalna czy arcydzieło europejskie. Referaty z sesji naukowej zorganizowanej przez Katedrę Filologii Polskiej WSP w Słupsku 27–28 V 1998 r., pod red. T. Linknera, Słupsk 1999, s. 137–147.

24. E. Rogowska, Synonimia i polisemia w kaszubskich nazwach przebiśniegu i śnieżycy wiosennej, „Gdańskie Studia Językoznawcze” VII, 2000, s. 123–136.

Recenzje:

1. M. Cybulski, Lecha Bądkowskiego wanoga po wschodniopomorskim średniowieczu [rec. L. Bądkowski, Młody książę, Gdańsk 1980], „Pomerania” 1983 nr 1–2, s. 46–47.

2. M. Cybulski, Wspomnienia belfra [rec. Z. Prószyński, Z belferskiego podwórka, Gdańsk 1985], „Pomerania” 1984 nr 9, s. 28.

3. M. Cybulski, Dawne obrzędy i obyczaje wg Odyńca [rec. W. Odyniec, Kaszubskie obrzędy i obyczaje, Gdańsk 1986], „Pomerania” 1986 nr 7, s. 36.

4. M. Cybulski, Kaszubszczyzna w centrum badań morfologicznych [rec. K. Handke, J. Majowa, J. Zieniukowa, Studia z morfologii języków północno-zachodnio-słowiańskich. Założenia badawcze i źródła, Wrocław 1986], „Pomerania” 1987 nr 12, s. 38 .

5. M. Cybulski, O miejscu kaszubszczyzny w rodzinie słowiańskiej inaczej, „Pomerania” 1988 nr 4, s 47 [rec. A. Furdal, Z zagadnień klasyfikacji kulturowej języków słowiańskich, „Z polskich studiów slawistycznych. Seria 6. Językoznawstwo”, s. 101–109]

6. M. Cybulski, Z dziejów rozwoju literackiej kaszubszczyzny [rec. H. Popowska-Taborska, Szkice z kaszubszczyzny, Wejherowo 1987], „Pomerania” 1988 nr 10, s. 42–43.

7. M. Cybulski, Rec. ks. Władysław Łęga, Blaski i cienie. Wspomnienia Polaka z Prus Wschodnich, oprac. Jan Walkusz, Wejherowo 1997, „Rocznik Gdański” t. LVIII, z. 1, Gdańsk 1998, s. 231–233.

8. M. Cybulski, Dr. Florian Ceynowa Jana Karnowskiego i Jerzego Tredera [rec. J. Karnowski, Florian Ceynowa, oprac. J. Treder, Gdańsk 1997], „Rocznik Gdański” 1998, z. 2, s. 216.

9. M. Cybulski, Kaszubska szkoła na Głodnicy [rec. W. Bobrowski, Kaszubska szkoła w Głodnicy – szansa i nadzieja wyzwolenia, Gdynia – Głodnica 1996], „Norda”, 29 V 1998.

10. M. Cybulski, Rec. ks. J. Walkusz, Piastun słowa. Ks. Bernard Sychta 1909–1982, Gdańsk – Pelplin 1997, s. 296, Język Polski” LXXX (2000), s. 299–301.

11. M. Cybulski, Tajemnice kaszubskich słów [rec. H. Popowska-Taborska, Szkice z kaszubszczyzny. Leksyka. Zabytki. Kontakty językowe, Gdańsk 1998], „Pomerania” 2000 nr 2, s. 78–79.

12. E. Rogowska, Słowianie pomorscy [rec. Pomorśki słowjany. Tarnopolskie Slawistyczne Prace Historyczno-Filologiczne, t. II], „Pomerania” 1991 nr 7–8, s. 56.

13. E. Rogowska, Kaszubszczyzna wśród języków słowiańskich [rec.: Słowiańskie pogranicza językowe. Seria „Język na Pograniczach”], „Pomerania” 1993 nr 3, s. 31–32.

14. E. Rogowska, Materiały z II Konferencji Słowińskiej [rec.: Studia kaszubsko-słowińskie. Red. J. Treder], „Pomerania” 1993 nr 4, s. 50–51.

15. E. Rogowska, Bliżej regionu i ucznia [rec.: Bliżej regionu i ucznia, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 1993], „Pomerania” 1993 nr 11, s. 33.

16. E. Rogowska, Historia pomorskiej polszczyzny [rec.: Polszczyzna regionalna Pomorza (Zbiór studiów), t. 5, pod red. K. Handke, Warszawa 1993], „Pomerania” 1994 nr 1, s. 33.

17. E. Rogowska, (rec.) Gdańskie Studia Językoznawcze, t. VI, Gdańsk 1995, „Pomerania” 1996 nr 4, s. 74–75.

18. E. Rogowska, Leksyka kaszubska na tle słowiańskim [rec. H. Popowska-Taborska, W. Boryś, Leksyka kaszubska na tle słowiańskim, Warszawa 1996, s. 434], „Pomerania” 1996 nr 5 (277), s. 66–67.

19. E. Rogowska, Pomorska polszczyzna, [rec.] Polszczyzna regionalna Pomorza (Zbiór studiów), pod red. K. Handke, t. VII, Warszawa 1966], „Pomerania” 1997 nr 7, s. 73–74.

20. E. Rogowska, Rec. Kaszubszczyzna – Kaszëbizna, red. nauk. Edward Breza, Opole 2001, s. 341, „Język Polski” LXXII (2002), nr 5, s. 376–379.

21. E. Rogowska, Rec. Justyna Pomierska, Przësłowié samò sã rodzy w głowie. Kaszubskie przysłowia z polskimi odpowiednikami, Oficyna Czec, Gdańsk 2002, ss. 161; Ùczba kaszëbsczégò jãzëka w szkòle. Materiałë dlô szkólnëch. Programy, rozkłady, konspekty i scenariusze. Òbróbk: W. Czedrowskô, D. Pioch, J. Tréder, Oficyna CZEC, Gduńsk 2001, ss. 275, „Acta Cassubiana” t. IV, Gdańsk – Wejherowo 2002, s. 319–325.

22. E. Rogowska, Rec. Zenon Lica, Słownik wyrazów kaszubskich w utworach Hieronima Derdowskiego, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2002, ss. 127, „Acta Cassubiana” t. IV, Gdańsk – Wejherowo 2002, s. 315–318.

23. E. Rogowska, Rec. Język kaszubski. Poradnik encyklopedyczny, pod redakcją Jerzego Tredera, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego i Oficyna Czec, Gdańsk 2002, 253 s., „Poradnik Językowy” 2003, nr 1, s. 58–63.

Materiały biograficzne:

1. M. Cybulski, Prof. Dr hab. Hanna Popowska-Taborska, „Acta Cassubiana” Gdańsk 2001, t. II, s. 437–438.

2. M. Cybulski, Ksiądz Walenty Dąbrowski, „Gwiazda Morza” 1986 14, 21 II.

3. M. Cybulski, Mniej znana karta twórczości Mikołaja Rudnickiego, „Pomerania” 1988 nr 12, s. 34–35.

Sprawozdania:

1. M. Cybulski, Polszczyzna regionalna na Pomorzu [sprawozdanie z konferencji „Polszczyzna regionalna na Pomorzu”, Jastrzębia Góra 23–25 IX 1983], „Pomerania” 1983 nr 12, s. 47.

2. M. Cybulski, Polszczyzna regionalna Pomorza [sprawozdanie z konferencji „Polszczyzna regionalna Pomorza”, Jastrzębia Góra 22–24 IX 1993 r.)] [w:] Rocznik Gdański 1994, z. 1, s. 226–227.

3. M. Cybulski, Tydzień Kultury Kaszubsko-Pomorskiej. „Posłaniec Warmiński” 1988 7 II [sprawozdanie z III Dni Kultury Kaszubsko-Pomorskiej w Gdańsku, listopad 1987].

4. M. Cybulski, Nazwy i dialekty Pomorza [sprawozdanie z II Sympozjum Dialektologiczno-Onomastycznego z 12 XI 1988], „Pomerania” 1989 nr 3, s. 43.

5. M. Cybulski, O Kaszubach w Tarnopolu [sprawozdanie z konferencji „Słowianie pomorscy” w Tarnopolu na Ukrainie z 25–26 X 1990 r.], „Pomerania” 1991 nr 3, s. 41–42.

6. M. Cybulski, Polszczyzna regionalna Pomorza [sprawozdanie z V konferencji „Polszczyzna regionalna Pomorza” w Jastrzębiej Górze z 24–26 IX 1991 r.], „Pomerania” 1991 nr 11–12, s. 51–52.

7. M. Cybulski, Konferencja z cyklu „Polszczyzna regionalna Pomorza” [sprawozdanie z VIII konferencji „Polszczyzna regionalna Pomorza” w Jastrzębiej Górze z 23–25 IX 1997 r.], „Rocznik Gdański” t. LVIII, z. 1, Gdańsk 1998, s. 268–269.

8. M. Cybulski, Florian Ceynowa – człowiek i badacz [sprawozdanie z VII Sympozjum Dialektologiczno-Onomastycznego „Nazwy i dialekty Pomorza dawniej i dziś”], „Pomerania” 1999 nr 2, s. 40–41.

9. E. Rogowska, Nazwy i dialekty Pomorza dawniej i dziś [sprawozdanie z III Sympozjum Dialektologiczno Onomastycznego „Nazwy Pomorza dawniej i dziś”], „Pomerania” 1991 nr 3, s. 46.

10. E. Rogowska, O Kaszubach na Kurpiach, „Pomerania” 1996 nr 10, s. 68.

11. E. Rogowska, Sprawozdanie z promocji I tomu Słownika etymologicznego kaszubszczyzny H. Popowskiej-Taborskiej i W. Borysia w Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubskiej w Wejherowie, „Rocznik Gdański”, t. LVI, 1996, z. 2, s. 171–172.

12. E. Rogowska, IX Sympozjum Dialektologiczno-Onomastyczne Nazwy i dialekty Pomorza dawniej i dziś, „Poradnik Językowy” 2003, nr 3, s. 51–54.

Materiały dydaktyczne:

1. M. Cybulski, E. Gołąbek, Godomë po kaszëbsku [cykl siedemnastu lekcji kaszubskiego emitowanych w TVP pr. II od 11 XI 1990 r. do 30 VI 1991 r. co dwa tygodnie, drukowanych w „Gazecie Gdańskiej” od 8 XI 1990 r. do 27 VI 1991 r. co dwa tygodnie i w „Pomeranii” 1990 nr 11–12, 1991 nr 1–2, 1991 nr 4 jako wkładki].

2. M. Cybulski, E. Gołąbek, Godomë po kaszëbsku II [cykl dwudziestu lekcji kaszubskiego emitowanych w TVP pr. II od 6 X 1991 r. do 19 VI 1992 r. co dwa tygodnie, drukowanych w „Gazecie Gdańskiej” od 4 X 1991 r. do 17, 18 VI 1992 r. co dwa tygodnie].

3. M. Cybulski, Podstawowe wiadomości z gramatyki języka kaszubskiego [w:] E. Gołąbek, Rozmówki kaszubskie, Gdynia 1992, s. 276–291.

4. M. Cybulski, E. Gołąbek, Godomë po kaszëbsku III [cykl dwudziestu lekcji kaszubskiego emitowanych w TVP pr. II od 2 X 1992 r. do końca czerwca 1993 r., drukowanych w „Gazecie Gdańskiej” od 1 X 1992 r. i w „Naszym Tygodniku” od 2 X 1992 r. do dwa tygodnie oraz w „Pomeranii” 1992 nr 10 i 1992 nr 11 jako wkładki].

5. M. Cybulski, Piszemy po kaszubsku. ABC kaszubskiej pisowni. Część pierwsza. Samogłoski ustne, Najô ùczba. Dodatek edukacyjny „Pomeranii” 2001, nr 2, s. VIII.

6. M. Cybulski, Piszemy po kaszubsku. ABC kaszubskiej pisowni. Część druga. Samogłoski ustne. Samogłoski nosowe, Najô ùczba. Dodatek edukacyjny „Pomeranii” 2001 nr 3, s. V–VI.

7. M. Cybulski, Piszemy po kaszubsku. ABC kaszubskiej pisowni. Część III. Spółgłoski, Najô ùczba. Dodatek edukacyjny „Pomeranii”2001 nr 4, s. IX.

8. M. Cybulski, Piszemy po kaszubsku. ABC kaszubskiej pisowni. Część IV. Rzeczowniki, Najô ùczba. Dodatek edukacyjny „Pomeranii” 2001 nr 5, s. VIII.

9. M. Cybulski, Piszemy po kaszubsku. ABC kaszubskiej pisowni, Rzeczowniki (2), Najô ùczba. Dodatek edukacyjny „Pomeranii” 2001 nr 6, s. X.

10. M. Cybulski, Piszemy po kaszubsku. ABC kaszubskiej pisowni, Czasownik. Czas teraźniejszy, Najô ùczba. Dodatek edukacyjny „Pomeranii” 2001 nr 9, s. VIII.

11. M. Cybulski, Piszemy po kaszubsku. ABC kaszubskiej pisowni. Czas przyszły prosty. Czas przyszły złożony, Najô ùczba. Dodatek edukacyjny „Pomeranii” 2001 nr 10, s. VIII.

12. M. Cybulski, Piszemy po kaszubsku. ABC kaszubskiej pisowni. Czas przeszły. Tryb przypuszczający. Tryb rozkazujący, Najô ùczba. Dodatek edukacyjny „Pomeranii” 2001 nr 11, s. VIII.

13. M. Cybulski, Cwiczenczi, „Najô uczba”, dodatek do „Pomeranii” 2002, nr 3, s. V.

14. M. Cybulski, Cwiczenczi, „Najô uczba”, dodatek do „Pomeranii” 2002, nr 6, s. V.

15. M. Cybulski, Cwiczenczi, „Najô uczba”, dodatek do „Pomeranii” 2002, nr 9, s. V.

16. M. Cybulski, Cwiczenczi, „Najô uczba”, dodatek do „Pomeranii” 2002, nr 10–11, s. III.

17. M. Cybulski, Zwãczi, jistniczi i czastniczi. Cwiczenczi, „Najô uczba” nr 19, s. III, dodatek do „Pomeranii” 2003, nr 1–2.

18. M. Cybulski, Cwiczenczi, „Najô uczba” nr 23, s. V, dodatek do „Pomeranii” 2003, nr 7–8.

Inne:

1. M. Cybulski, Kaszubskie jasełka, „Pomerania” 1986 nr 3, s. 26 [rec. przedstawienia z Mściszewic].

2. M. Cybulski, Sierakowickie dzwony, „Pomerania” 1986 nr 11, s. 32.

3. M. Cybulski, Regionalizacja nauczania w kaszubskiej szkole na lekcjach języka polskiego, „Pomerania” 1987 nr 6, s. 43–44.

4. M. Cybulski, Cassubia non cantat?, „Życie Muzyczne” 1987 nr 7/8, s. 14–16.

5. M. Cybulski, Jana Trepczyka kaszubska pieśń, „Życie Muzyczne” 1987 nr 7/8, s. 23.

6. M. Cybulski, Czy mówi się po kaszubsku? – głos w dyskusji, „Pomerania” 1988 nr 2, s. 22.

7. M. Cybulski, Lekcja w Stężycy, „Pomerania” 1988 nr 4, s. 32.

8. M. Cybulski, Kaszubszczyzna na Jasnej Górze, „Pomerania” 1990 nr 7–8, s. 46.

9. M. Cybulski, „Sycyna” o Kaszubach, „Pomerania” 1996 nr 19, s. 68.

Објављено под Библиографија / Bibliografia / Biblografijô / Bibliographie / Bibliography | Коментари су искључени на Prace kaszuboznawcze

O pomorskich nazwiskach: Kaszubo, gdzie Twój ród?

Објављено 28. октобар 2004. од стране Dušan-Vladislav Pažđerski

Tradycję i nowoczesność, przeszłość i teraźniejszość nazwisk pomorskich opisał w pięknie wydanej książce antroponomasta Edward Breza. Jest to pewne źródło informacji historycznych popartych rzetelnie materiałami źródłowymi.

Omawiany tom pretenduje do popularno-naukowych. Zaopatrzony jest bowiem w przypisy, teoretyczno – historyczny wstęp, słownik, skróty ekscerpowanych materiałów, indeks nazwisk oraz zawiera omówienie wyzyskanej literatury. Jak wiele prac gdańskiego profesora jest tak pomyślana, by służyła szerokiemu gronu czytelników, dlatego też nie znajdziemy w niej ścisłej lokalizacji źródłowej: skrót źródła, strona. W dotarciu do niej ma pomóc bibliografia zamieszczona na końcu. Nie wszystkie nazwiska pomieściły się w blisko 500 – stronicowej publikacji. Wybrano przede wszystkim nazwiska osób historycznie zasłużonych dla Pomorza (Majkowski, Ceynowa, Derdowski, Karnowski, Wybicki) bądź nazwiska ciekawe pod względem pochodzenia i typowo pomorskie – od lat związane z tą ziemią. W wielu przypadkach książka zawiera treści popularyzowane w środowisku uczniów szkół średnich i nauczycieli podczas spotkań i wykładów w szkołach na terenie Pomorza. Badania antroponimiczne prof. E. Brezy zmierzały od dawna do opracowania słownika nazwisk kaszubskich. Zamysł ten realizowały m.in. monografia o przydomkach szlacheckich (1978, 1986) i liczne artykuły w czasopismach naukowych i na łamach codziennej prasy wybrzeżowej, jak i w tygodnikach regionalnych.
We Wstępie autor definiuje przedmiot swoich zainteresowań – nazwisko, opisuje tradycje nazewnicze i obowiązki urzędowe związane z jego nadaniem lub przejmowaniem. Interesująco i krótko przedstawia historię zmian w tej dziedzinie, przede wszystkim uwzględniając opisywany przez siebie teren. Z dystansem podchodzi do form zgermanizowanych, wskazując, w dużej mierze, na proweniencję dolnoniemiecką w niektórych zgermanizowanych nazwiskach pomorskich, co tłumaczy napływem na nasze ziemie zgermanizowanej już ludności z Pomorza Zachodniego. Wspomina też o procesach angielszczenia i francuszczenia nazwisk pomorskich, w tym względzie o Kaszubach kanadyjskich i amerykańskich, wspominając bliżej prowincję Ontario, w której to niedawno prowadził badania językowe. Nazewnictwo zostało więc ukazane również na tle europejskim i szerszym. E. Breza wielokrotnie tłumaczy pochodzenie antroponimu sięgając do leksykalnych zasobów łacińskich, angielskich czy niemieckich i francuskich. Jako językoznawca przypatruje się nazwom pod względem semantycznym, leksykalnym i słowotwórczym, np. przy tak popularnym na Kaszubach nazwisku Bronk: „Przejście formy Bronek w Bronk (…) tłumaczy się północnopolskim procesem językowym, mianowicie zanikiem tzw. e ruchomego w mianowniku rzeczowników pospolitych i nazw własnych.”

Książka zawiera omówienie etymologii nazwisk historycznie pomorskich. Oprócz wyjaśnienia pochodzenia nazw, autor podaje również zwięzłe wiadomości z historii i geografii danego antroponimu: „Klawikowscy byli historycznie poświadczeni na całych Kaszubach. Najwcześniej w 1747 r. (…). Dziś nazwisko występuje na całych Kaszubach (…) 1542 obywateli w Polsce, z tego 1100 w woj. gdańskim, 77 w bydgoskim, 24 elbląskim, 215 w słupskim” , a w miarę potrzeb również uwagi poprawnościowe, dotyczące odmiany nazw oraz ich budowy i oddziaływania na inne wyrazy. Ciekawe okazały się wiadomości odnoszące się do historycznych siedlisk rodzinnych, które wskazują na geograficzne korzenie rodu, rodziny i wiążą ją z konkretnym terytorium. I tak wskazano na regułę, że nazwiska zakończone przyrostkiem -ski i jego pochodnymi powstawały od nazw wsi. Reprezentowały one pierwotnie szlachtę, która posiadała jakąś wieś lub po kilka wsi, a na Pomorzu drobna szlachta, zwłaszcza kaszubska, tylko kilka włók we wsi. Taką genezę mają nazwiska Borzyszkowskich z Borzyszkowa (dziś Borzyszkowy), Borzestowskich z Borzestowa, czy Piechowskich z Piechowic. Niektóre z gałęzi rodzin wymarły, przynajmniej w linii męskiej i nie znajdują kontynuacji w nazwisku: Kczewscy z Kczewa, Pępowscy z Pępowa: „…nad trumną ich ostatnich przedstawicieli męskich połamano miecze i tarcze herbowe, jak to było w zwyczaju u szlachty”. Tak więc i informacje o szlacheckich obyczajach, kulturze i materiały historyczne i geograficzne znajdzie tu ciekawy swoich korzeni Kaszuba.

Odwołuje się też autor do kultury chrześcijańskiej i religii, wskazując przy tym, najczęściej starotestamentową, lokalizację przywołanego faktu czy symbolu biblijnego (krzaka ognistego, laski Aarona i in.): „…wodzowie rzymscy w wojnach punickich nosili łacińskie przydomki Scipio, Scipionilla”, co pochodzi od rzeczownika scipio, -onis ‘laska’. Stąd tłumaczy autor pochodzenie niemieckiego nazwiska Stock oznaczającego ’kij’ oraz laskę Mojżesza i Aarona (Wj 4,4;7,10). Wspomina też o imionach chrześcijańskich, np. Herrnhut tłumacząc je ‘opieka Pana (Boga)’. Interesująca jest etymologia nazwisk typu Lemke, Lamk. E. Breza wskazuje na to, że „(…) mogły powstać w kręgu kultury religijno – kościelnej, jako że Baranek oznacza w chrześcijaństwie peryfrastycznie Chrystusa, por. komunijne: Oto Baranek Boży […] przejęte z Ewangelii według św. Jana (J1,29), po niemiecku Lamm Gotes, po łacinie Agnus Dei, po angielsku Lamb of God„.

Przede wszystkim jest to materiał oparty na źródłach historycznych rękopiśmiennych i drukowanych, zachowany i przechowywany w archiwach państwowych w Gdańsku i Bydgoszczy oraz w archiwach parafialnych. Autor wykorzystał informacje zawarte w: księgach metrykalnych, spisach mieszkańców, księgach ławniczych, księgach stowarzyszeń i bractw, organizacji kościelnych i Księgę mesznego i szczegółowo kataster frydrycjański (kontrybucyjny z 1773 r.) oraz w drukach: z serii Fontes, lustracjach, słownikach, pracy Heidna i in. Wyzyskał też materiał z prac doktorskich. Nie tylko dokumentacja tak odległa historycznie stanowi podstawę opracowania, ale również Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych p. red. K. Rymuta, dzięki któremu uzyskujemy obraz występowania nazwiska na dzisiejszym terytorium Pomorza, tzn. autor wskazuje, ilu obywateli nosi dane nazwisko w ogóle i w dawnych województwach uznanych za typowo pomorskie: bydgoskim, elbląskim, gdańskim i słupskim (tereny kaszubskie i kociewskie).

Dla czytelnika korzystającego ze słownika pomocny okaże się indeks nazwisk, dzięki któremu szybciej odnajdzie poszukiwaną przez siebie nazwę udokumentowaną historycznie lub analogiczną do niej.

Książka ta jest efektem pasji onomastycznych, zainteresowań przede wszystkim nazewnictwem kaszubskim i kociewskim. Nie ma jednak charakteru monograficznego (ze względu na możliwości wydawnicze?). To pozycja opracowana rzetelnie, niezwykle starannie i kompetentnie, a przy tym przystępnie i zrozumiale. Redakcyjnie i kompozycyjnie zadziwia porządkiem przekazywanych informacji o charakterze językoznawczym, historycznym i geograficznym. To książka zwyczajnie interesująca, zajmująca pod każdym względem, zasługuje na to, by znalazła się w bibliotekach szkolnych. Zainteresowanym szerzej antroponimami pomorskimi przyjdzie poczekać na przygotowywane przez E. Brezę dalsze tomy studiów nad nazwiskami pomorskimi.

Коментари су искључени на O pomorskich nazwiskach: Kaszubo, gdzie Twój ród?

„Tabakiera Abrahama“ Jankego

Објављено 26. октобар 2004. од стране Dušan-Vladislav Pažđerski

Wojciech Kiedrowski

Tabakiera Stanisława Jankego

Laureat tegorocznej „Tabakiery Abrahama” urodził się w 1956 roku w Kościerzynie, ale większe więzy łączą go z Lipuszem, gdzie zaczął poznawać świat i spędził dzieciństwo pod okiem rodziców trudniących się krawiectwem. Dzisiaj Stanisław Janke jest czołowym pisarzem kaszubskim, uprawia wiele gatunków pisarskich, w polskim i kaszubskim, i jest nieprzeciętnym dziennikarzem, uznanym reportażystą. I jest także znawcą spraw kaszubskich, nie tylko ruchu kaszubskiego. Jest piewcą Kaszub, człowiekiem zauroczonym swoją krainą, przy tym bardzo uważnym obserwatorem. Jest orędownikiem współczesnych Kaszub, spogląda i zdrzi na ich miejsce w otaczającym go świecie z uwagą, odwagą i krytycznie. I jest Stanisław Janke właściwie samoukiem; ukończył jedynie bydgoskie Technikum Kolejowe. Drogę twórczą torował sobie sam, dzięki zdolnościom, niewątpliwemu talentowi ale przede wszystkim poprzez pracę. Janke jest człowiekiem pracy.

W 23 roku swego życia związał się z „Pomeranią”, co stało się za przyczyną Lecha Bądkowskiego, który pierwszy wyczuł talent, a utalentowanym i pracowitym zawsze pomagał. W „Pomeranii” poznał swoją przyszłą żonę – Halinę Bargańską, osiadł w Wejherowie (od 1981); ich córka Sławina studiuje germanistykę w Gdańsku. W tymże Wejherowie już dwanaście lat redaguje pismo gminy Wejherowo-Wieś „Nasza Gmina”.

Poeta

Stanisław Janke bywa poetą. Jako poeta zadebiutował w 1977 roku, oczywiście na łamach „Pomeranii”. Sześć lat później ukazał się pierwszy tomik wierszy „Ju nie jem môtelnikiem”. Na jego kartach „w cëchosce czëc bicé [Autora] serca”, żegna się z Lipuszem („téj séj jidą mojé snica/ dodóm dze mëmka…” i chwyta sprawy świata poprzez Cedrón widzóny z okna w Wejrowie. W 1990 roku ukazuje się tomik „Kol kuńca wieku”, po następnych czterech latach – „Do biôłégo rena”.

Część swojej twórczości kieruje do dzieci. W 1984 roku ukazała się barwnie ilustrowana „Kołysanka z marzeń – Zużónka jak mrzónka”. Własnym nakładem wydał „Krójczi pôjczi” (1995), takie artystycznodziecięce „koszałki opałki”, które dwa lata później z ilustracjami wznowił „Szos”. Wiersze dla dzieci są nader udane, skoro i Witold Bobrowski, i Danuta Pioch, w swoich elementarzach opublikowali kilka z nich.

Prozaik

Większym ewenementem twórczym jest fakt, że Janke pisze powieści. Także w języku kaszubskim. Jest drugim pisarzem kaszubskim, po Aleksandrze Majkowskim, który w swoim dorobku twórczym ma powieść. W tym wyprzedził Janka Drzeżdżona, którego „Twarz Smętka” ukazała się pięć lat po „Łiskawicy”. Kaszubska „Łiskawica” (ukazała się w 1988) o rozrachunkach ze światem i historią dojrzewającego chłopca kończy się w 1970 roku, w tym mieście, w Gdyni, gdy w grudniową noc skrycie i w ciemnościach grzebano ofiary gdyńskiej masakry dogorywającego komunizmu. Wydany dziesięć lat później „Żółty kamień” oraz ubiegłoroczny „Lelek” to też powieści współczesne, pierwsza traktuje o styku wzmożonej ekspansji kulturowej Kaszubów i niezależnej opozycji na Wybrzeżu u schyłku lat 70-tych, druga osadzona w realiach kaszubskich drugiej połowy lat 90-tych, kreśli obraz „kondycji człowieka przytłoczonego chaotyczną codziennością, ale z godnością i humorem próbującego znosić przeciwności losu”.

By ująć całość prozy literackiej, w publikacjach zwartych, nie sięgam tu do czasopism, wspomnieć muszę o opowiadaniu „Psë” (1991), rzeczy wydawniczo skromnej, ale – co w tym miejscu ważne – zrodzonej w „Arkunie”, wydawnictwie Gdyńskiego Zrzeszenia. „Arkun” wydał także wybór reportaży o drogach Pomorzan do radzieckich lagrów, autorstwa Jankego i Edmunda Szczesiaka. „Kolce syberyjskiej róży” (1990) to oczywiście nie literatura a rzetelny reportaż, tematycznie pionierski, zrodzony kilka lat wcześniej w „Pomeranii”.

Tłumacz

Jest Stanisław Janke tłumaczem, zarówno z języka polskiego na kaszubski jak i z kaszubskiego na polski. Ponad sto podań ze świata kaszubskich wierzeń ludowych, uprzednio wyszperane z dziesiątków czasopism, ujęte w zbiorze „Klechdy kaszubskie”, wydane zostały po raz pierwszy w 1996 roku. Cztery lata wcześniej wybrał, przetłumaczył i doprowadził do wydania „Ptaka za uszami” czyli antologię kaszubskiego humoru i satyry. Zawarł w niej także karykaturalne mądrości przypisywane tuszkowianom czy gnieżdzewianom, mieszkańcom Mściszewic czy Wierzchucina, a w rzeczywistości obecne wszędzie, gdzie umiejętność kpienia z siebie i niepoważnego świata nie zanikła. Debiutem w tłumaczeniach w publikacji zwartej były kaszubskie bajki Jana Patoka zebrane w tomiku „Straszydło w Czarnowskim Młynie” (1984). Z leżnosce 200 roczëznë urodzen Adama Mickiewicza Muzeum Pismieniznë ë Muzyczi Kaszëbsko-Pomorsczi w Wejrowie czyli w 1998 roku (czéj Muzeum miało 30 lat) wydało „Krimsczé sonetë”, które na kaszubski tłumaczył oczywiście Stanisław Janke. Te tłumaczenia narodowego wieszcza zdobyły uznanie u wielu znawców trudnej sztuki translatorskiej.

Biograf i edytor

W ostatnich latach napisał dwie bardzo ważne książki, literackie biografie naszych pisarzy. „Poeta z kaszubskiej nocy” z 1998 r., chronologicznie pierwsza, poświęcona jest ks. Leonowi Heyce, poecie z kręgu młodokaszubów. Druga, pt. „Derdowski”, kreśli niespokojny żywot nestora pisarzy kaszubskich – Hieronima Derdowskiego wydana została u zarania bieżącego roku, który na Kaszubach został okrzyknięty Rokiem Derdowskiego. Te biografie poprzedzało rzetelne zbieranie dokumentów, wszystkie polskie książnice mające pomeranica były penetrowane, a dodatkowo Janke internetem wydobywał wieści. I zagłębiał się w twórczość tych wielkich kaszubskich poetów tak mocno, że z tych studiów otrzymaliśmy trzy ważne książki: poemat „Dobrogost i Miłosława” Leona Heykego (po raz pierwszy w wydaniu książkowym) i tegoż autora zbiór wierszy „Kaszëbsczi spiéwë” (1999) oraz poemat „Jasiek z Knieji” Derdowskiego, po wojnie dotąd nie wznawiany. Wszystkie pozycje Janke przygotował do druku w aktualnej pisowni i zaopatrzył w stosowne komentarze. W tym roku przygotował do druku także dwie sztuki sceniczne ks. Heykego („Katilinę” i „Augusta Szlôgę”), które zapewne w niedalekiej przyszłości ukażą się drukiem.

Na tym nie kończą się literackie i edytorskie dokonania dzisiejszego laureata. Wspomnijmy, że napisał nawet „widzewiszcze groteskowé w III aktach wedle powiôstków Alojzégo Budzysza” czyli wodewil „Jak Kolumbószów Krzësztof Amerikę wëkrił” (z muzyką Jerzego Łyska) (1989). I pisze scenariusze filmowe. Dokumentalny film tv „Morzem i ziemią malowane”, o folklorze i tradycjach Kaszub i współczesnym regionalizmie, emitowany był we wrześniu 1994 r. Napisał też scenariusz do filmu o Józefie Chełmowskim z Jagli, naszym największym współczesnym rzeźbiarzem ludowym. Jest tych scenariuszy więcej (powstały m.in. scenariusze oparte o „Łiskawicę” i „Lelka”), lecz ich filmowa realizacja nie jest mi znana.

Z rzeczy drobniejszych ale ważnych wymieńmy także tekst o kaplicach na Świętych Górach Wejherowskich do bardzo udanego albumu „Wejherowo i Kalwaria Wejherowska” (1993). Oczywiście takich tekstów Stanisława Jankego naliczymy kilka setek. Znajdują się na łamach różnych czasopism, w szczególności „Pomeranii”, pisma któremu Laureat jest wierny nieprzerwanie. Ten ponad ćwierć wieku trwający związek z „Pomeranią” nie umieją docenić władze Zrzeszenia, w ostatnim czasie zerwane zostały umowy o prace z wszystkimi w „Pomeranii”, także z nim, co nie wróży naszemu pismu dobrze. I co zaświadcza, że podstawy ekonomiczne Zrzeszenia są bardzo wątłe, nie na miarę współczesnych czasów, zadań które przed Kaszubami wciąż stoją.

Pytają się często Stanisława Jankego dlaczego tak wiele w kaszubskim? Odpowiada spokojnie, że od momentu gdy zetknął się z „Remusem” stwierdził, że świat kaszubski ma swoje uniwersum, które zawiera wszystkie ludzkie problemy i sprawy i podobnie jak największe literatury światowe, także po kaszubsku można je przekazać.

Gdy mówią mu iż regionalizm to robienie czegoś na siłę: powiada iż widzi aktywność wyrastającą z autentycznej miłości do całego dziedzictwa, że w dobie unifikowania kultury trwanie przy swojczyźnie z twórczym jej wzbogacaniem – pozwala żyć pełniej.

A gdy pytali: z czego wynika jego twórczość, co chce nią osiągnąć?, ocalić język? myśli Kaszubów? … Stanisław Janke odpowiada: „Każda twórczość łączy się z pewnym poczuciem pychy, że ma się do wypełnienia jakąś misję, ważne zadanie. Ja też próbuje wmówić sobie, że moje pisanie może być jednym z elementów podtrzymujących kaszubską budowlę. Naprawdę jednak nie liczy się moje mniemanie o własnej twórczości, lecz to, czy mam coś do powiedzenia i jak odbierają mnie czytelnicy.”

Nasz dzisiejszy laureat w którymś wierszu pisał: „I tak mie przeszło/ mëslëc a mëslëc o Kaszëbach/…”. Ceńmy to, szczególnie gdy osoba myśląca daje soczyste i barwne owoce. I nie ma zgrzebnego moralizatorstwa, natrętnej pedagogiki.

Czas też bym i ja zakończył tę prezentację, mimo iż o codziennej pracy Jankego, to jest dziennikarstwie zaledwie napomknąłem. Meszla, że to nie je ostatni médal czë rôżk jaczi Jank odbierô, ji mdze czas ogarnąc i ten dzél jego robotë Twórczość i cała praca Jankego, która tak pięknie wyrosła z umiłowania Kaszëbsczé, i jego postawa życiowa pełna życzliwości i sumiennej pomocy dla drugich, zaświadzca, że KAPITUŁA MEDALU TABAKIERY ABRAHAMA dokonała dobrego wyboru.

Gratuluję Kapitule. Gratuluję Panu Staszkowi.

Објављено под Аутори / Autorzy / Autorowie / Autoren / Authors | Коментари су искључени на „Tabakiera Abrahama“ Jankego

Wojciech Kiedrowski – 45 lat działalności edytorskiej

Објављено 22. октобар 2004. од стране Dušan-Vladislav Pažđerski

Wojciech Kiedrowski – 45 lat działalności edytorskiej

Kaszuby i Pomorze
w działalności edytorskiej
Wojciecha Kiedrowskiego
w latach 1959-2004

1959
* [Osiemnaście pieśni Jana Trepczyka] KSK „Ormuzd“
* [„Wiara” i 5 dalszych pieśni Jana Trepczyka] KSK „Ormuzd“

1965
* Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, 6 numerów

1966
* Biuletyn ZK-P, 6 numerów

1967 * L. Roppel – Wybór współczesnej poezji kaszubskiej, red. Biuletynu ZK-P
* L. Roppel – Florian Ceynowa, Biuletyn ZK-P
* Biuletyn ZK-P 6 numerów

1968
* J. Staszków – Choróbsko, Biuletyn ZK-P
* I. Trojanowska – Na pustkach, Biuletyn ZK-P
* Biuletyn ZK-P 6 numerów

1969
* Biuletyn ZK-P 1 nr

1970
* A. Nagel – Procem nocë, OG ZK-P
* J. Trepczyk – Moja stegna, OG ZK-P
* J. Rompski – Pomión zwonów, OG ZK-P i Muz. Stutthof
* L. Roppel – Zwycięstwo pieśni, OG ZK-P i Muz. Stutthof
* T. Bolduan – Apostoł narodowej sprawy, OG ZK-P i MPiMKP

1971
*H. Derdowski – Kaszubi pod Widnem, OG ZK-P
* J. Drzeżdżon – Wędrówki Remusowe po Kaszubach, ZG i OG ZK-P
* [W. Kiedrowski] – Piaśnica, grafiki J. Śpiewak-Stryjec, OG ZK-P i SP im. Martyrologii Piaśnicy W-wo
* A. Labuda – Guczow Mack godo: Kąsk do smjechu, OG ZK-P i MPiMKP
* A. Labuda – Guczow Mack godo: Zupa z kreszków, OG ZK-P
* A. Łajming – Miód i mleko, OG ZK-P
* L. Staniszewski – Teka pieczęci pomorskich, tekst L. Bądkowski,
OG ZK-P
* I. Trojanowska – Sztuka ludowa Pomorza Gdańskiego, WOK i ZG ZK-P
* T. Bolduan, W. Kiedrowski… – Społeczność Zrzeszona, OG ZK-P

1972
* T. Bolduan – Zapis Mściwoja II w Kępnie. Komunikat bibliograf., ZG ZK-P
* K. Ciechanowski – TOW Gryf Pomorski, OG ZK-P
* E.A. Cysewski – Był taki czas kiedy las był moim domem, OG ZK-P
* F. Fenikowski – Msza żałobna, OG ZK-P i PPRN w Kośc.
* L. Heyke Leon – Kaszëbsczié spiewe, opr. L. Roppel, OG ZK-P i MPiMKP
* Kalendarz na rok 1972 – portrety pisarzy kaszubsko-pomorskich, Rys.: W. Samp, tekst: L. Bądkow-ski, T. Bolduan, W. Kiedrowski. B. Kloskowski, S. Pestka, WAG i OG ZKP
* Kalendarz na rok 1973 z Remusem, Rys.: R. Stryjec, J. Śpiewak-Stryjec, Z. Walicki, WAG
* S.Pestka – Emisariusz niepodległości, ZG ZK-P
* S. Pestka – Stan i perspektywy pamiętnikarstwa na Pomorzu, ZG i O. Kośc. ZK-P, PPRN w Kośc.
* E. Puzdrowski – Wiersze domowe, OG ZK-P
* L. Staniszewski – Żaglowce w grafice, OG ZK-P
* Pomerania 1 nr

1973
* J. Borzyszkowski – Tam gdze Kaszëb kuńc. Karsin OG ZK-P
* [W. Kiedrowski, T. Bolduan, J. Drzeżdżon, E. Puzdrowski] – Modra struna. Antologia poezji kaszubskiej, Wyd. Morskie
* Kalendarz 1974 Czorlińsczigo, OG ZK-P
* Kalendarz z medalionami książat Pomorza Gdańskiego W. Sampa, OG ZK-P
* A. Łajming – Symbol szczęścia, OG ZK-P
* A. Majkowski – Pomorzanie, OG ZK-P
* A. Pepliński – Niech szëmi las, OG ZK-P
* E. Puzdrowski – Uwagi o współczesności literatury kaszubsko-pomorskiej, ZG i O. Kośc. ZK-P, PPRN
* Z. Szymański – Erotyki kaszubskie, OG ZK-P
* Pomerania 4 nr

1974
* L. Bądkowski i W. Samp – Poczet książat Pomorza Gdańskiego, WAG
* T. Bolduan – Apostoł narodowej sprawy, Wyd. II, OG ZKP
* J. Drzeżdżon – W niedzelni wieczór, OG ZK-P
* J. Drzeżdżon – Sklaniane pôcorë, OG ZK-P
* Gryf, red. T. Bolduan i W. Kiedrowski ZG ZK-P
* A. Labuda – Guczow Mack gôdô: Kukuk, OG ZK-P
* Z. Nowak, D. Majkowska, M. Pelczar – Książka polska w dawnym Gdańsku, WiMBP i SBP w Gd.
* K. Ostrowski – Z kaszubskiej gleby, OG ZK-P
* J. Trepczyk – Rodnô mowa, Zbiór pieśni kasz…, w ukł. J. Mowińskiego., OG ZKP
* III Kaszubsko-Pomorskie Spotkania Twórców Literatury. Materiały, ZG ZK-P
* Pomerania 6 nr *

1975
* K. i K. Ciechanowscy – Tajna działalność kulturalno-oświatowa na Pomorzu w latach 1939-1945, OG ZK-P
* H. Jabłoński – Gromnicznik. Cztery pie¶ni do słów A. Nagla *
[W. Kiedrowski] – Gadki Józefa Bruskiego, Pomerania
* W. Kiedrowski – Katalog wydawnictw Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego 1957-1977 OG ZK-P
* Pomerania 6 nr

1976
* [E. Breza, J. Treder] – Zasady pisowni kaszubskiej, ZG ZK-P
* A. Grzyb – Skrajem lasu, OG ZK-P
* A. Majkowski – Strachë i zrękovjine, OG ZK-P
* R. Stryjec – Trzy grafiki z gryfem z okazji XX., ZK-P
* Pomerania 6 nr

1977
* L. Staniszewski – Gryfy, teka czterech grafik
* Pomerania 6 nr

1978
* B. Bork – Nad Śleżą. Zarys walk Kaszubów lesockich, OG ZK-P
* F. Fenikowski – Na początku było Oksywie, OG ZK-P
* L. Heyke – Kaszëbsczi spiéwë, II wyd., OG ZK-P
* Pomerania 6 nr

1979
* H. Derdowski – Kaszubi pod Widnem, II wyd., OG ZK-P
* Statut Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, ZG ZK-P
* J. Trepczyk – Moja chëcz. Zbiór pieśni w oprac. Juliusza Mowińskiego, OG ZKP
* Pomerania 11 nr

1980
* K. Ostrowski – „Pomerania“ na tle czasopiśmiennictwa kaszubsko–pomorskiego, Pomerania i OG ZK-P
* E. Puzdrowski – Gdzie jest martwe centrum? czyli literatura w „Pomeranii“, Pomerania i OG ZK-P
* Pomerania 11 nr

1981
* L. Badkowski, J. Karnowski – Rozmyszlania o Ceynowie
* Materiały do dyskusji na temat regionalizacji nauczania, ZG ZKP
* J. Trepczyk – Lecë choranko, OG ZKP i MPiMKP
* W. Zaniewski – 25-lecie Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego. Plakat
* Pomerania 9 nr

1982
* T. Bolduan – Stan i potrzeby w zakresie literatury faktu, ZG i OG ZKP
* J. Borzyszkowski – Z południa Kaszub, Pomerania i OG ZKP
* F. Fenikowski – Zaczarowane skrzypki, OG ZKP
* E. Gołąbek – Pielgrzimkowanié, ZG ZKP
* B. Pisarek – Magia i rytuały Krystyny Muzy, ZG ZKP
* E. Puzdrowski – Rozbite lustro, ZG I OG ZKP
* 700 lat Układu w Kępnie, Mat. na sesję GTN i OG ZKP
* Pomerania 12 nr

1984
* [E.Breza i J.Treder] – Zasady pisowni kaszubskiej, wyd. I, OG ZK-P
* H. Jabłoński, Henryk Hubertus – Drugi koncert na organy, sopran (lub tenor) i dzwony, OG ZK-P i Akad. Muz. w Gd.
* Piaśnica. Poezja i fragmenty prozy, zebr. W. Kiedrowski, OG ZK-P
* Pomerania 12 nr

1986
* Pomerania 12 nr

1987
* Nauczanié w przepowiôstkach. Wejimk ze Swiętech Pismión, Pom. i ZK-P
* [W. Kiedrowski] – Môłi piesniôk Remusowi, Pomerania i ZK-P
* A. Majkowski, E. Szczesiak – Remus w Zwadzie, Pomerania i ZK-P
* Pomerania 12 nr

1988
* Pomerania 12 nr

1989
* Nauczanié w przëpowiôstkach. Wëjimk z Nowigo Testamentu. Wyd. II, Pomerania i ZKP
* Pomerania 12 nr

1990
* L. Bądkowski – Myśleć samemu, Kara Remusa
* L. Bądkowski – Pomorska myśl polityczna, Arkun
* Z. Bukowski – Na uboczu nieba, Kara Remusa
* Z. Bukowski – Kształty wzruszeń, Kara Remusa
* J. Drzeżdżon – Złoty pałacyk, Kara Remusa
* F. Fenikowski – Noc nie trwa wiecznie, Kara Remusa
* S. Janke – Kol kuńca wieku, Kara Remusa
* S. Janke, E. Szczesiak – Kolce syberyjskiej róży, Arkun
* Jan Paweł II ze szczególnym słowem do wszystkich nad Bałtykiem, Arkun
* A. Łajming – Czerwone róże, Kara Remusa
* A. Łajming – Konkurent * Dwie kobiety, Kara Remusa
* J. S. Pasierb – Nadzwyczajna w tym życiu była zwyczajność, Kara Remusa
* [J. Perszon] – Nigdë do zgubë. Piosenki kaszubskie z kasetą, Arkun
* J. Perszon – Kaszubskie zaduszki, Kara Remusa

1991
* L. Bądkowski – Twarzą do przyszłości. Kaszubsko-pomorskie drogi, Arkun
* J. Drzeżdżon – Na niwach, Arkun
* Z. Gach – Jeden z Wiela, Arkun
* G. A. Kustusz – Święte Góry Wejherowskie, Arkun
* S. Janke – Psë, Arkun
* Z. Jankowski – Spokojnie wodo, Arkun
* G. Labuda – O Kaszubach, Arkun
* T. Sadkowski – Trzy kaszubskie kościoły, Arkun
* J. Walkusz – Jantarowi pôcerz / Jantarowy pacierz, Arkun

1992
* E. Gołąbk – Rozmówki kaszubskie, Arkun
* A. Majkowski – Pielgrzymka wejherowska, Arkun
* W. Szulist – Kaszubi kanadyjscy, Arkun

1993
* A. de Mello (tłum. E.Pryczkowski) – Casnô aureola, RWK
* A. Łajming Anna – Seweryna i trzy opowiastki, Kara Remusa
* A. Nagel – Świecka apostołka Wanda Hallmann, RWK
* R. Skwiercz – Post na odpusce, Arkun
* R. Skwiercz – Trzôsk, RWK
* Z. Żakiewicz – Stegną kaszubską, RWK

1994
* B. Socha-Borzestowski – Przygody pilota turystycznego, RWK
* E. Szczesiak – Barwy Kaszub, Oficyna Czëc

1995
* J. Drzeżdżon – Przëszlë po mie, Czëc
* J. Labudda – Słowa obséwają zemia, Czëc
* Zsziwk nr 1 Of.
* T. Bolduan – Burmistrz, Czëc
* Zsziwk nr 2, Czëc
* A. Majkowski – Żecé i przigodë Remusa. Życie i przygody Remusa Czëc
* E. Kamiński – Guczow Mack czyli Aleksander Labuda, Czëc
* G. Labuda i in. – Dzieje wsi Luzina do schyłku XIX w., Czëc

1996
* Trzy mapy Gdańska z XVIII w., tekst: M. Rucińska, Czëc i Bibl.Gł.UG
* A. Ossowska Pałasz – Moja Kościerzyna, Czëc
* E. Szczesiak – Wyspa jak marzenie, Czëc
* [W. Kiedrowski] – Dedykowane Izie, MPiMK-P
* Klechdy kaszubskie, wybór i tłum. St. Janke, Czëc i Szos
* Gdańsk w akwafortach XVIII w., red. W. Kiedrowski, tekst J. Samp, Czëc
* Oliwa w starych sztychach, red. W. Kiedrowski, tekst J. Samp, Czëc
* Hafty kaszubskie. Teka wzorów, red. W.Kiedrowski, tekst E. Gilewska, Czëc
* E. Szczesiak – Mała Odyseja. Śladami Remusa, Czëc
* M. Borkowska – Legenda Żarnowiecka, Czëc
* T. Linkner – Heroiczna biografia Remusa, Czëc
* T. Bolduan – Nie dali się złamać, Czëc
* G. Labuda – Kaszubi i ich dzieje, Czëc
* R. Osowicka – Bedeker wejherowski, Czëc

1997
* A. Klein, H. Stankowski – Kapliczki Świętych Gór, Czëc
* Gdańsk. Panoramy Deischa, red. W. Kiedrowski, tekst K. Zambuska, Czëc
* J. Karnowski – Dr Florian Ceynowa, opr. J. Treder, Czëc
* A. Majkowski (przekł. L. Bądkowski) – Życie i przygody Remusa, Czëc
* R. Klebba – Naji karno, Czëc
* L. Bądkowski – Pieśń o miłosnym wieńcu, Czëc
* M. Borkowska – Legenda żarnowiecka, II wyd., Czëc
* J. Walkusz – Piastun słowa. Ks. dr Bernard Sychta, Czëc
* E. Goł±bk – Wskôzë kaszëbsczégo pisenku, Czëc
* R. Osowicka – Wejherowo w anegdocie, Czëc
* E. Konkel – Z Mostów do Hamiltonu, Czëc

1998
* A. Majkowski – Żecé i przigode Remusa, Czëc
* Zsziwk nr 3
* S. Okoń – Za lasa morze, Of. Czëc
* S. Janke – 600 lat Lipusza, folder, Czëc
* A. Necel – Rewianie, Czëc
* W. Kiedrowski – Paciorki Jana Drzeżdżona, Czëc
* A. Necel – Haftowana bandera, Of. Czëc
* Kamińscy. Okruchy wspomnień, opr… RWK, Czëc
* S. Janke – Poeta z kaszubskiej nocy, Of. Czëc
* Netzel – Necel, album rodziny, opr. W. Kiedrowski, Czëc

1999
* M. Borkowska – Legenda żarnowiecka, IV wyd. Czëc
* Zsziwk nr 4
* L. Heyke – Dobrogost i Miłosława, Czëc
* L. Heyke – Kaszëbsczi spiewë, Czëc
* A. Nagel – Procem nocë, Czëc
* I. Czaja – Przëchlastłô idila, Czëc
* Knéga psalmów, tłum. Eugeniusz Gołabk Czëc
* Kronika parafii oliwskiej (1904-1945), w j. niemieckim i polskim, opr. Z. Iwicki, Czëc
* Z. Jutrzenka-Trzebiatowski – Przez trudy do radości, Czëc
* E. Szczesiak – Porwana, Czëc
* B. Karczewski – Na kaszëbsczi rodny ôrt, Czëc
* B. Fac – Günter Grass przyjaciel z ulicy Lelewela, Czëc
* A. Klein, H. Stankowski – Kapliczki Świętych Gór, II wyd., Czëc
* G. Labuda – Zapiski kaszubskie, pomorskie i morskie, Czëc
* J. Treder – Kaszubi. Wierzenia i twórczość
* E. Puzdrowski – Kartuzy serce Kaszub, Czëc
* S. Pepliński – Szlachta. Kronika parafii 1852-97
* B. Karczewski – Czemu kaszëbsczi, Czëc
* A. Łajming – Z leśnych pustków, Czëc
* J. Netzel – Tak było… Wspomnienia rybaka, Czëc
* G. Labuda – Kaszubi i ich dzieje, II wyd., Czëc

2001
* S. Janke – Lelek, Czëc
* H. Derdowski – Nórcyk kaszëbsczi, Czëc
* B. Karczewski – Kaszëbsczi sprawë, Czëc
* H. Derdowski – Jasiek z Knieji, Czëc
* D. Pioch – Kaszëbë. Lëdze i zemia, Czëc
* M. Cybulski, R. Wosiak-Śliwa – Ùczimë sã pò kaszëbskù, Czëc
* D. Pioch – Poradnik metodyczny do podręcznika „Kaszëbë. Zemia i lëdze”, Czëc
* [W.Kiedrowski] – Piaśnica oczami poetów, Czëc
* B. Reszka – Czas zła, Czëc
* D. Pioch – Gòdóm i piszã pò kaszëbskù, Czëc
* W. Kiedrowska, D. Pioch, J. Treder – Ùczba kaszëbsczégò jãzeka w szkòle Czëc

2002
* S. Janke – Derdowski, Czëc
* J. Treder – Język kaszubski – poradnik encyklopedyczny Czëc + UG
* M. Żakiewicz – Gdańsk 1945…, Czëc
* B. Karczewski – Kaszëbsczi etos, Czëc
* A. Necel – Kutry o czerwonych żaglach, Czëc
* W. Mańczak – O pochodzeniu i dialekcie Kaszubów, Czëc
* R. Osowicka – Bedeker wejherowski, II wyd., Czëc
* J. Pomierska – Przësłowi samo so rodzy w mądrej głowie, Czëc
* D. Pioch – Kaszëbë. Zemia i lëdze, II wyd., Czëc
* E. Klaman, S. Rzymowski, J. Skupowa, J. Szukalski – Kaszuby. Leksykon geograficzny
* J. Treder – Kaszubi. Wierzenia i twórczość, II wyd., Czëc
* L. Heyke – Szołobułki, Czëc

2003
* N. Gołębska – Fantazje kaszubskie. Guligutka, Diabelskie skrzypce, Gryf i Gryf ; Diabelsczé, skrzëpice w przekł. kasz. S. Jankego, Czëc
* R. Skwiercz – Nié kożdą dzura je letko zasztopac, Czëc
* B. Karczewski – Kaszëbsczi môle, Czëc
* A. Majkowski – Życie i przygody Remusa, II wyd., Czëc
* W. Kiedrowski – Włodek w listach matki oraz J. Treder – Proverbia w prozie Anny Łajming, Of. Czëc
* A. Kiedrowski – Moje życie, Of. Czëc
* S. Ramułt – Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego, opr. J. Treder, Czëc
* S. Janke – Piesniodzejanié, Czëc

2004
* L. Badkowski – Legenda o pustelniku, Czëc
* T. Bolduan, S. Dziadoń, K. Nowicki – Obowi±zek prawdy. Cztery rozmowy z Lechem Bądkowskim, Czëc
* E. Szczesiak – Powtórka z miłości, Czëc
* Z. Jutrzenka-Trzebiatowski – Trzebiatowscy i Wysoka Zaborska w moich wspomnieniach, Czëc
* B. Karczewsczi – Pòd rozwôga ë do smjéchù przez pół tësąca rozmajitëch gôdk, Czëc
* M. Cybulski, W. Kiedrowska, D. Pioch, R. Wosiak-Śliwa – Ùczimë pò kaszëbsku, Czëc i UG.

Објављено под Библиографија / Bibliografia / Biblografijô / Bibliographie / Bibliography | Коментари су искључени на Wojciech Kiedrowski – 45 lat działalności edytorskiej