Henrik Héwelt

[Henryk Hewelt]

(1936-1995)

Ùrodzył sã 31 maja 1936 r. we wsë Rąb kòle Pòmieczëna (kartësczi pòwiôt). Òd 1957 r. mieszkôł w Gdini Òrłowie, dze skùńcził warkòwą szkòłã ë warkòwé liceùm. Robił m.jin. w Gduńsczi Stoczni, a téż jakno rzeczoznawca w gdińsczi firmie Polcargo. Z ti òstatny przeszedł w 1982 r. na wczasniészą emeriturã.

Héwelt béł bëlnym gôdôszã. Wëstãpòwôł m.jin. na Jôrmarkach Kaszëbsczich we Wdzydzach Kiszewsczich ë Jôrmarkù sw. Dominika we Gduńskù. W 1984 r. pierszi rôz miôł bëté na Turnieju Gôdkarzów z Kaszëb ë Kòcewiô we Wielim. Òdnądka na nym kònkùrsu dobiwôł główné nôdgrodë abò grant prix (m.jin w: 1985, 1987, 1991, 1992 ë 1994). Béł téż nôdgrodnikã przezérku kapelów ë gôdków ò „Złotégò Tura” w Chòjnicach (1992).

Przede wszëtczim dejade H. béł żłobiôrzã. Kùńszt nen zaczął ùprawiac w 1971 r., a ju w 1973 r. miôł swój pierszi wëstôwk. Jegò żłobiznë są m.jin. w Zôpadnokaszëbsczim Mùzeùm w Bëtowie, Etnograficznym Mùzeùm w Òliwie, Kaszëbsczim Lëdowim Ùniwersytece we Wieżëcë, w Bôłtëcczim Lëdowim Ùniwersytece w Òpalenim, w lëdowëch ùniwersytetach w Bad-Bevensen ë Hanowerze w Niemcach. W nëch téż brôł ùdzél w seminariach. Béł przédnikã gduńsczégò partu Zrzeszë Lëdowëch Ùtwórców.

H. nôleżôł do Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô.

Ùmarł 7 lëpińca 1995 r. w Gdini. Tam téż je pòchòwóny.

Jakno pòéta H. zadebiutowôł w cządnikù Pomerania w 1983 r. wiérztą Dzéń Zôdëszny. W pòsobnëch numrach téż bëłë drëkòwóné jegò ùsôdzczi, m.jin. Swiónowskô Madonno, Afòrizmë, Jastrë, Kwiôtk. Czile jegò pòeticczich dokôzów òstało włączonëch do antologii E. ë E. Prëczkòwsczich Mësla dzecka. Antologiô kaszëbsczich wiérztów dlô dzôtków i młodzëznë (2001).

Ju pò smiercë H. ùkôzôł sã jegò zbiérk wiérztów Nie òdińdã bez pòżegnaniô (1996).

Trzë prozatorsczé dokôzë H. – Pòle nad jezorã, Pòdatk ë Białka òstałë wëdrëkòwóné w Dërchôj królewiónkò. Antologii dzysdniowi prozë kaszëbsczi E. Prëczkòwsczégò (1996). Jinszé jegò pòwiôstczi, gôdczi a wice ùkôzëwałë sã w Nordze (dodôwkù do Dziennika Bałtyckiego).

Za dzejanié na kùlturowim gónie H. òstôł w 1988 r. ùtczony Strzébrznym Krziżã Zasłëdżi.

Alojzi Nôdżel

[Alojzy Nagel]

(1930-1998)

Ùrodzył sã 26 maja 1930 r. w Czelnie (wejrowsczi pòwiôt). W latach 1937-39 chòdzył do pòlsczi, a w latach 1940-44 do niemiecczi spòdleczny szkòłë. W latach 1947-1950 ùcził sã w prowadzonym bez Ksãdzów Werbistów liceùm w Górny Grëpie kòle Grëdządza, a òd 1950 r. béł w nowicjace zakonu nych ksãdzów w Pieniãżnie kól Òlsztëna. Pò dwùch latach, w 1952 r., na skùtk chòroscë mùszôł z negò nowicjatu òdéńc. Òd 1953 r. zaczął robic w Ùrzãdze Cywilnégò Stónu w Chwaszczënie, pòtemù w PGR w Prusewie, béł téż referentã w Gminny Spółdzelni w Szemôłdze, ë ùrzãdnikã w Gminnym Ùrzãdze w Czelnie. Pòd kùńc 50. lat słëch N. pògòrsził sã dosc tëli, co sprawiło, że w 1960 r. ùtwórca nen mùszôł zmienic no slédné zajãcé na robòtã pòrtiérë w Centrali Materiałów Budowlanych w Òliwie. Pózni robił jesz przë mòntażu kablów w telekòmùnikacji, w ksãgarni ë na kùńcu w spółdzelni jinwalidów. W 1966 r. eksternisticzno zdôł maturã. Òd 1970 r nôleżôł do Związku Literatów Polskich. W 1983 r. przeszedł na emeriturã ë zamieszkôł w Gdini-Chwarznie. Tam téż ùmarł 19 lëpińca 1998 r. Pòchòwóny òstôł w Czelnie.

N. zadebiutowôł wiérztama pò kaszëbskù w 1953 r. w Rejsach – niedzélnym dodôwkù do Dziennika Bałtyckiego. Pózni prozã ë pòezjã pùblikòwôł téż w jinszich cządnikach m.jin. Kaszëbë, Litery, Pomerania, lubelsczim pismionie Kamena czë warszawsczim Gromada-Rolnik Polski. W Gryfie (1974) ùkôza sã jedna jegò wiérzta.

Dokôzë N. òsta wëdrëkòwóné téż w pôrãnôsce antologiach m.jin. L. Roppla Ma jesma od morza(1963), R. Rosiaka Od Bugu do Tatr i Bałtyku (1965), S. Jończika Pogłosy ziemi (1971), F. Neureitera Kaschubische Anthologie (1973), É. Kamińsczégò Dreszne spiewe (1977).

N. je autorã zbiérków wiérztów: Procem nocë (1970), Cassubia fidelis (1971), Astrë (1975), Otemknij dwiérze (1992), Nie spiéwôj pùsti nocë (1997) ë dlô dzecy Szadi Władi (1983). Wszëtczé są napisóné pò kaszëbskù.

Dlô dzecy wëdôł téż pôrã ksążeczków z bôjkama: Nënka Roda i ji dzôtczi (1977; przedolmaczoné w 1981 r. na pòlsczi bez Ji. Trojanowską, zatitlowóné Matka przyroda i jej dzieci), Cëdowny wzérnik (1979), Dzéwczã i krôsniãta (1988; téż na pòlsczi przedolmaczoné bez Ji. Trojanowską, zatitlowóné Dziewczynka i krasnoludki).

Pò pòlskù N. napisôł wspòmink Świecka apostołka Wanda Hallman (1993).

Zaczął téż dolmaczëc Nowi Testament. Niechtërne dzélëczi ny ksãdżi, m.jin. przëpòwiésc ò séwcë, òstałë wëdrëkòwóné w Kaschubische Anthologie F. Neureitera.

Dokôzë N. bëłë dolmaczoné na jãzëczi: pòlsczi, biôłorusczi, łużëcczi, lëtewsczi, niemiecczi, słoweńsczi, bretońsczi. Sóm przedolmacził z biôłorusczégò na kaszëbsczi czile tekstów Jónka Kùpałë, a téż z lëtewsczégò Annë Saksë ë Janisa Rainisa. Henrik Jabłońsczi, Aleksander Szurbin ë Juliusz Łuciuk skòmpònowelë melodie do niechtërnëch jegò wiérztów.

W 1971 r. N. dostôł Strzébrzny Krziż Zasłëdżi, w 1972 r. Medal Stolema, a w 1995 r. Strzébrzną Tobaczerã Ôbrama.

Felietónë drëkòwóné w Pòmeranii pòdpisywôł przezwëstkã Mùlków Pioter.

Jón Trepczik

(1907-1989)

translated by Sabina Szymikowska

Jan Trepczyk was born in Strysza Buda, near Mirachowo. During his period at primary school (1914-1921), he met his friend Aleksander Labuda. After finishing primary school, he began his studies at the Teachers’ College in Kościerzyna. During his studies (1921-1926) he met Reverend Leon Heyke, who exerted an enormous influence on young Trepczyk to start his work in the field of the Kashubian studies. After graduating from college, Trepczyk worked as a teacher in Kartuzy and later he was transferred to the school in Miszewo, near Kartuzy, where he worked until 1934. He was a member of „Zrzeszeńcy“ and together with Aleksander Labuda they established the Regional Teachers’ Association and were founders of the magazine Zrzesz Kaszëbskô. In 1930 Trepczyk married Aniela Rompska, Jan Rompski’s sister. He had some shares in Gryf, a company publishing Gryf in 1931- 1934. In 1934 Trepczyk was made to move to Rogóżno in Wielkopolska, where he taught in the local school and in 1935 published Kaszëbsczi piesniôk. September 1939 found him in Tłukawy, but he got the permission to return to Kashubia. The war times appeared turbulent for him: from 1940 to 1943 he worked in Sianowo as a cashier and then was enlisted into the Wehrmacht, fought in General Anders’s army, and finally, in 1946 he returned to Gdańsk via Naples and England. He was the co-editor of the resumed Kashubian magazine Zrzesz Kaszëbskô and the supplement Chëcz. In 1950-1960 Trepczyk ran a singing circle in Wejherowo. He was one of the founder members of the Kashubian Association (1956) and was for quite a long time the head of the Wejherowo branch. Opening the Museum of Kashubian and Pomeranian Literature and Music in Wejherowo was also his initiative. He retired in 1967.

He wrote his first poem in 1929 and made his artistic debut in Chëcz Kaszëbskô in 1930 with a passage from his novel Na szlachù zbrodnie. His poetic debut came in 1931 in Gryf with the poem Piesniô Sławë: Do Wòlë. In 1932, when Gryf ceased to be published and Zrzesz Kaszëbskô came into being, Trepczyk decided to join in writing articles for this magazine. And that’s where his mythological poem Pòsłańc – biôtczi mòrsczégò bòga was published. Trepczyk wrote articles for Grif Kaszëbsczi, Zrzësz Kaszëbskô, Chëcz, Echa Ziemi Wejherowskiej, Kaszëbë, Biuletyn ZK-P (Newsletter of the Kashubian-Pomeranian Association) and Pomerania. His poems were included in the collection Do pamiãtnika on the occasion of Reverend Franciszek Grucza’s first celebrated mass in 1939.

Trepczyk edited his own section Domôcy nórcyk in Pomerania where he wrote articles touching Kashubian issues.

His works were included in the anthologies Ma jesma òd mòrza (1963), Od Bugu do Tatr i Bałtyku (1965), Wiersze proste jak życie (1966), Antologia współczesnej poezji ludowej (1967), Wybór współczesnej poezji kaszubskiej (1967), Wieś tworząca. III (1968), Pogłosy ziemi (1971), Kaschubische Anthologie (1973), Modra struna (1973), Westrzód dôczi (1977), Drëszné spiéwë (1977).

The year brought Kaszëbsczi piesniôk, a collection of songs by Jan Trepczyk, Aleksander Labuda, Jan Rompski and folk songs. Other collections of Trepczyk’s songs include Cztery pieśni kaszubskie (1968), Rodnô zemia (1974), Mòja chëcz (1978), Lecë chòrankò (1980), the collections of his poems Mòja stegna (1970), Òdecknienié (1977) and a collection of poems for children Ùkłôdk dlô dzôtk (published 1975 and 1980). Trepczyk’s works have been translated into German, Slovenian, Lusatian, Bretonian and Belorussian.

He wrote under the pseudonym Mërk.

Stanisław Rejter

(born 1937)

translated by Sabina Szymikowska

Stanisław Rejter was born in Miechucino near Kartuzy, where he attended and finished primary school. He went to secondary school in Kartuzy and then studied at the Technical University of Gdańsk. In 1966 he was awarded the Engineer Degree. While being a student, he was an active member of the Students’ Club „Ormuzd“. After graduating, Rejter involved himself in the Kashubian-Pomeranian Association in the Wejherowo branch.

He worked in the port of Gdynia and was later promoted director of one of the departments.

Rejter made his debut in Kaszëbë in 1960. His works were printed in Biuletyn ZK-P (the Newsletter of the Kashubian-Pomeranian Association) and can also be found in the anthology Wybór współczesnej poezji kaszubskiej (1967), Modra struna (1973) and Wëstrzód dôczi (1977).