Jan Piépka

[Jan Piepka]

(1926 – 2001)

Ùrodzył sã 8 gromicznika 1926 r. w Łebniu (wejrowsczi pòwiôt). W 1927 r. jegò familiô przeniosła sã do Lesniewa, a jesz pózni do Starzëna. Tam téż chòdzył do spòdleczny szkòłë. W skùńczenim gimnazjum, w chtërnym ùcził sã dzãka dëtkòwi pòmòcë gminë, przeszkòdzëło mù wëbùchniãcé 2. swiatowi wòjnë. W tim czasu nôprzód robił w tartakù, pózni (òd rujana 1943 r.) służił w Wehrmachce. Béł za młodi bë walczëc na fronce, temù wzalë gò do wòjskòwëch robòtniczich baònów, dze jak wiele jinszich młodëch Pòmòrzónów, zajimôł sã frontowima robòtama – m.jin. kòpanim wòjskòwëch rowów, òdwôlanim gruzgòtów ë retanim renionëch. Òb nen czas béł w Niemcach, Belgii, Francji, Jitalii ë Danii. Pò wòjnie, w latach 1946-48, skùńcził dwalatné Pedagògiczné Liceum, pò jaczim zaczął robòtã w Starzënie jakno szkólny. Wnet òstôł czerownikã szkòłë w Gniéżdżewie. Krótkò pòtemù przecygnął do Sopòtu. W latach 80. zamieszkôł w Nowi Karczmie, a pózni w Kòscérznie. Tam téż ùmarł (8 strëmiannika 2001 r.). Zgódno ze swòją wòlą òstôł pòchòwóny w Łebniu.

Piépka swój pierszi lëteracczi dokôz wëdrëkòwôł w 1952 r. w Rejsach (dodôwk do Dziennika Bałtyckiego). Ksążkòwò debiutowôł trzë lata pózni ùsadzonym wespół z Leònã Ropplã (Piętów Tóna) zbiérã kaszëbsczich wiérztów ë pòwiôstków Naszé stronë (1955).

Pòezją P. pisôł pò kaszëbskù ë pò pòlskù. Zbiérczi: Stojedna chwilka (1961), Kamiszczi (1983), dlô dzecy Moja kotka. Mój kot (1983) ë Spiéwa i lza (2002) są pò kaszëbskù, a Czułość słowa (1980) ë Krzyk ptaków (2000) – pò pòlskù.

Pòeticczé dokôzë P. są téż w antologiach, m.jin. L. Roppla Ma jesma od morza (1963), Modri Strunie (zbiorowim dokôzu pòd przédnictwã W. Czedrowsczégò, 1973); E ë E Prëczkòwsczich Mësla dzecka. Antologiô kaszëbsczich wiérztów dlô dzôtków i młodzëznë (2001).

P. zajimôł sã téż pisanim prozą. W 1956 r. wëszłë pòwiôstczi Purtkowe stegny. Tej ùkôzałë sã pòwiescë: Hanesk (1957); Szumiące wrzosy (1967); nôdgrodzoné na kònkùrsu Minysterstwa Nôrodny Òbronë Dzierzby w głogach (1968); Cisza (1970), Komu przypisano miłość (1976). Mô téż dokôzë prozatorsczé sczerowóné do młodszégò czëtińca: Wieża z domem (1974), Torbus i reszta zgrai (1978), Cień słońca (1984). Wszëtczé ne są pò pòlskù.

P. pisôł binowé sztëczi – je ùtwórcą Darënkù (wëdónégò w zbiérze Stojedna chwilka), a téż Choróbska – 3. aktowi kòmedii pò kaszëbskù (le didaskalia pò pòlskù), chtërna sã ùkôza w fòrmie apartny ksążeczczi, jakno dodôwk do Biuletynu Zrzeszenia Kaszubsko–Pomorskiego (nr 1/1968). P. zajimôł sã téż gazétnictwã (pò kaszëbskù ë pò pòlskù) – pisôł m. jin. do Rybaka Morskiego, Dziennika Bałtyckiego, Głosu Wybrzeża.

Òkróm tegò P. je ùtwórcą dialogów do jedurnégò kaszëbskòjazëkòwégò fabùlarnégò filmù Kaszëbë (1971 r.; reż. Riszard Ber). W nym òbrazu grôł téż jednã z przédnëch ról – szëpra Gòjkã.

W 1957 r. P. dostôł lëteracką nôdgrodã gardu Gduńska, a w 1972 r. gduńsczégò wòjewództwa. Za pòwiésc Szumiące wrzosy òstôł w 1968 r. ùtczony Medalã Stolema.

P. béł jednym z nôleżników-załóżców Kaszëbskò–Pòmòrsczégò Zrzeszeniégò, a téż bez dłudżi czas nôleżnikã Nôwëższégò Przédnictwa ti òrganizacji.

Czãsto pòdpisywôł sã mionã Staszków Jan. Jinszé przezwëstka to: Macéj Wanoga, Wroszów Staszk.

Zygmùnt Narsczi

(rodowé nôzwëskò Narloch)

[Zygmunt Narski]

(ùr. 1920)

Ùrodzył sã 4 lëpińca 1920 r. w Kôrsënie na pôłniowëch Kaszëbach. Spòdleczną szkòłã skùńcził w 1934 r. w Gdini. Béł skautã, w 1934 r. zòrganizowôł 3. Mòrską Drużinã Skautów m. J. Conrada. W wòjnie robił w gdińsczi stoczni. Béł dowódcą 1. Kòmpanii Mòrsczégò Bataliónu Szarëch Szeregów w Gdini. W smùtanie 1942 r. òstôł aresztowóny bez gestapò, a tej òsadzony w kòncentracyjnëch lagrach: Stutthof ë Mauthausen. Pò wòjnie przecygnął do Pòznania ë zaczął sztudérowac ekònomiã na hejnëtnym ùniwersytece. Na ùczebni ti dostôł titel magistra ekònomicznëch ë pòliticznëch nôùków (w czerwińcu 1947 r.), pózni doktora ë doktóra habilitowónégò. Do 1950 r. robił jakno gazétnik òd ekònomii w, przede wszëtczim, Głosie Wielkopolskim, a w cządze òd 1950 r. do 1990 r. jakno ùczałi, nôpierwi w Wëższi Ekònomiczny Szkòle w Pòznanim, pózni w Ùniwersytece Mikòłôja Kòpernika w Torniu. Terô je na emeriturze, równak wcyg dali robi ùczało (m.jin. pisze nôùkòwé dokôzë).

N. zadebiutowôł dwùma kaszëbsczima wiérztama òpùblikòwónyma w warszawsczim miesãcznikù Poezja (czerwińc 1971). Drëkòwôł téż w Literach, Pomeranii ë Nordze. W 1974 r. wëdôł zbiérk kaszëbsczich wiérztów Moje pacierze. Wiérztë N. nalazłë sã w antologiach, m.jin. Modri strunie (dokôzu zbiorowim pòd przédnictwã W. Czedrowsczégò; 1973), J. ë J. Trédrów Domôcé słowo zwęczné. Antologia tekstów kaszubskich dla recytatorów (1994), E. ë E. Prëczkòwsczich Mësla dzecka. Antologiô kaszëbsczich wiérztów dlô dzôtków i młodzëznë (2001).

Wikszim dzélã lëteracczégò ùtwórstwa N. są prozatorsczé dokôzë napisóné pò pòlskù. Wëdôł: Tak mówili o Tobie. Reportaż literacki (1982), Pawle Apostole – prowadź. Opowieść religijna (1986), Zapiekła gorycz. Opowieść o morskim batalionie Szarych Szeregów (1993), Paleta poniżenia. Opowiadanie historyczne o losach pomorskiej ziemi (1998), Zaduma serca. Opowiadanie o losach ziemi kaszubskiej (1999), Pogrom najeźdźcy. Dramat wojenny (1999) ë Po odroczone szczęście. Dramat współczesny (2000).
Ùkôzôł sã téż jegò filozoficzny dokôz Sens czy bezsens życia (1997).

N. je autorã wiele nôùkòwëch prôc z ekònomii, w tim 62 wëdónëch ksążkòwò, np. Zarys analizy zjawisk pieniężnych w zdecentralizowanej gospodarce planowej (1950), Problem wyznaczania cen (1961), Wizja czasu. Synteza współczesności (1999), Ekonomia stosowana. Pomiar poziomu organizacji w przedsiębiorstwie (2003), Ekonomia pragmatyczna (2004).

N. je nôdgrodnikã lëteracczich kònkùrsów. Dobéł m.jin. wëróżnienié w kònkùrsu Krajowej Agencji Wydawniczej (1978) ë ekstra nôdgrodã w Ogólnopolskim Konkursie Prozatorskim im. Jana Drzeżdżona (1998).

Ùtczony òstôł: Kawalérsczim Krziżã Òdrodë Pòlsczi (1979), Krziżã Krajewi Armii (1983) ë Złotim Krziżã Zasłëdżi dlô ZHP (1997).

Sztefan Fëkùs

[Stefan Fikus]

(ùr. 1920 r.)

Sztefan Fëkùs ur. sã 9 gromicznika 1920 r. w Lëzënie (wejrowsczi pòwiôt). Tam téż w 1934 r. skùńcził spòdleczną szkòłã. Pòtemù robił w òkòlim Lëzëna kòl gbùrów ë rzemieslników, a téż krótkò w gòscëcyńsczi Fabryce Mebli i Krzeseł. W 1938 r. zgłoszëł sã do wòjska. Służił w òrchestrze 16. pùłkù ùłanów w Bëdgòszczë. Do niemiecczégò pòjmaniô trafił 14 séwnika 1939 r. Z lagru òstôł wësłóny do majątkù Szlepkòw na mùsowé robòtë, dze béł do kùńca wòjnë. W Szlepkòw, w 1940 r., òżenił sã z Pelagią Wroną.

Pò wòjnie F. wrócył na krótkò do Lëzëna, a pòtemù przecygnął do Lãbòrga, dze zaczął robic w PKP, nôpierw jakò manewrowi, a tej jakno kònduktor ë czerownik banë. W 1961 r. F. zaòczno skùńcził Technikum Kolejowe w Bëdgòszczë. Òkróm warkòwi robòtë w PKP béł téż bez dłudżé lata kòrespòndentã wiela gazétów m.jin. Sygnałów, Słowa Powszechnego, Gwiazdy Morza ë Pomeranii.

W 1980 r. przeszedł na emeriturã.

F. zaczął pisac ju w niemiecczim pòjmanim. Tam pòwstôwałë binowé dokôzë a téż dzénnik. Debiutowôł równak wiele pózni, bò w 1961 r. w Kaszëbach Gôdką ò rëbôkach. Òd kùńca 60. lat wiérztë ë felietónë pùblikòwôł w Biuletynie Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego (òd 1969 r. Pomerania). W 1985 r. ùkôzôł sã zbiérk wiérztów pt. Moje miasto – napisóny w dzélu pò kaszëbskù, a téż pò pòlskù.

Pòeticczé dokôzë F. mòże nalezc w pôru antologiach m.jin. Modri strunie (dokôzu zbiorowim pòd przédnictwã W. Czedrowsczégò; 1973).

Wiele jegò wiérztów je w rãkòpisach.

F. dejade to przede wszëtczim prozajik. Do terô ùkôzałë sã drëkã (wszëtczé pò kaszëbskù): autobiograficznô pòwiésc ò wòjnowëch czasach Pojmańczicë (1981) ë pòwiôstczi zebróné w dwùch zbiorach: Jak to przóde biwało (1999) ë Tak téż biwało (2003).

Òkróm tegò F. napisôł téż dosc tëli binowych dokôzów m.jin. Strach, Òbarchniałi jadą, Gwiôzdka z Lëzëna, Wszëtcë swòji. Jak do terô niżóden z nich nie ùkôzôł sã ksążkòwò.

W 1992 r. F. wëdôł ksążkã pòswiãcóną swòji domôcy wsë, pt. Historia wsi Luzino i okolic w latach 1871-1985.

F. wielerazowò dobiwôł w lëteracczich kònkùrsach m.jin. Lëteracczim Kònkùrsu miona M. Stryjewsczégò, w jaczim wëróżniony béł jaż 8. razë.

W 1981 r. Karno Sztudérów Pòmoraniô przëzna jemù Medal Stolema.

Swòjé wiérztë ë felietóné pòdpisowôł przezwëstkã Stach z Laboerka.

Antoni Peplińsczi

[Antoni Pepliński]

(1918 – 1995)

Ùrodzył sã 26 łżëkwiata 1918 r. w Wiôldżim Klinczu (kòscérsczi pòwiôt). Za knôpiczich lat mieszkôł w Łësniewkù-Dwòrze kòle Srôkòjc, tam téż chòdzył do spòdleczny szkòłë. W cządze 1931-39 ùcził sã w gimnazjum w Kòscérznie. Òb 2 swiatową wòjnã robił na gbùrstwie starszëch, a pò ni pòszedł na teòlogiczné sztudia do Wëższégò Dëchòwnégò Seminarium w Pelplinie. W 1950 r. òstôł wëswiãcony na ksãdza. Do 1957 r. béł wikarim w Chòjnicach, a pòtemù dostôł probòstwò w Pawłowie kòl Chòjnic. W latach 1959-83 béł probòszczã w Czôrnowie kòl Tornia, a òd 1983 r. w Mscëszéjcach. Tam, razã ze swòjim bratã Aleksym, prowadzył teatralné karno.

P. ùmarł 6 zélnika 1995 r. w Mscëszéjcach. Tam téż òstôł pòchòwóny na smãtôrzu kòl kòscoła.

Jakno pòeta P. zadebiutowôł w 1946 r. w Chëczë (dodôwkù do Zrzëszy Kaszëbskiej). Jegò dokôzë ùkôzałë sã pózni m.jin. w cządnikach Kaszëbë ë Pomerania, a téż czile antologiach, m.jin. L. Roppla Ma jesma od morza (1963), L. Roppla Wybór współczesnej poezji kaszubskiej (1967), F. Neureitera Kaschubische Anthologie (1973), Modrej strunie (dokôzu zbiorowim pòd przédnictwã W. Czedrowsczégò; 1973), E. ë E. Prëczkòwsczich Mësla dzecka. Antologiô kaszëbsczich wiérztów dlô dzôtków i młodzëznë (2001).

W 1973 r. òstôł wëdóny, jedurny jak do terô, zbiérk jegò wiérztów, zatitlowóny Niech szëmi las. Wikszosc pòeticczich dokôzów P. je wcyg w rãkòpisach.

P. béł téż kòmpòzytorã. Pisôł m.jin. kòlãdë ë piesniczczi, co szlachùją za lëdowima. Wiele z nëch je wëzwëskiwónëch bez lëdowé karna np. spiéwka Stëdnicczié jezora (spiéwóné jakno Kaszëbsczé jezora). Je autorã zbiérkù Kaszëbë wołają nas. Kaszëbsczié piesniczczi (1988), w chtërnym nalazło sã 30 mùzycznëch dokôzów z nótama. W rãkòpisu Moje spiéwë je 131 piesniów.

W 1967 r. P. założił duet mùzyczny (pózni przesztôłcony w kwartet ò mionie Di-dana). Karno to spiéwało jegò piesnie nawetka za greńcama Pòlsczi. Dokôzë ne bëłë téż emitowóné w Pòlsczim Radio.

W 1988 r. òstôł ùhònorowóny przëznôwónym bez Karno Sztudérów Pòmeraniô Medalã Stolema.

Jan Rómpsczi

[Jan Rompski]

(1913 – 1969)

Ùrodzył sã 8 gòdnika 1913 r. w Kartuzach. Spòdleczną szkòłã skùńcził w 1927 r., a tej wëùcził sã za drëkarza. Maturã zdôł, jakno ekstern, w Krakòwie w 1937 r., pòtemù zaczął robic w pòzaszkòłowim naùczanim w Tłukawach w Wiôlgòpòlsce. W latach 1938-39 béł czerownikã referatu spòleczny òpieczi w Wejrowie.

Wnetka pò założenim Zrzeszenia Regionalnego Kaszubów (1929), R. wstąpił do ti òrganizacji. Òd 1933 r. pùblikòwôł w Zrzeszë Kaszëbskji, a w 1938 r. bez krótczi czas czerowôł tim cządnikã.
Krótkò pò wëbùchniãcu 2. swiatowi wòjnë, Rómpsczi, jakno pòlsczi żôłnérz, trafił do niemiecczégò pòjmaniô. Pò zwòlnienim z lagru robił jakno pòmôdżer piekôrza, banowi ë robòtnik. Òd przełómù 1941 ë 1942 r. béł nôleżnikã Krëjamny Wòjnowi Òrganizacji Grif Pòmòrsczi. W 1944 r. òstôł pòjmóny bez gestapò ë òsadzony w Kòncentracyjnym Lagrze w Stutthofie.

Pò wòjnie R. béł w redakcyjnym karnie Zrzeszë Kaszëbskji (1945-46), w jaczim przede wszëtczim zajimôł sã robienim dodôwkù Chëcz. W 1945 r. R. zaczął sztudérowac etnografiã z etnologią, a téż pòlską filologiã w Torniu. Titel magistra dostôł za dokôz pt. Smętek kaszubski napisóny pòd czerënkã prof. B. Stelmachòwsczi. W latach 1949-50 robił jakno ùczałi w archeòlogicznëch badérowaniach nôstarszi historii Pòlsczi. Òd 1950 r. w Państwòwim Jinstituce Kùńsztu czerowôł Òbéńdowim Karnã Gduńsk, jaczé zajimało sã zbiéranim kaszëbsczi mùzyczny lëdowiznë. Rok pózni zaczął robic w Pòmòrsczim Mùzeùm w Torniu, nôprzód jakno kùstosz, a tej drëdżi adminystracyjny direktor. W 1960 r. R. òstôł pòwòłóny na czerownika ùczało-edukacyjnégò wëdzélu ny jinstitucji. W cządze 1965-67 r. béł kùstoszã òbéńdowëch mùzeów w Grëdządzu ë we Włocławkù. Pózni robił w Etnograficznym Mùzeùm w Torniu, dze przede wszëtczim zajimôł sã bùdowanim skansenu.

R. ùmarł 31 gòdnika 1969 r., na krótkò przed òbroną doktorsczégò dokôzu ò kaszëbsczi mitologii. Pòchòwóny òstôł w Kartuzach.

R. zadebiutowôł w 1933 r. wiérztą Czej òpùblikòwóną w Zrzeszë Kaszëbskji. Pòza Zrzeszą… pòeticczé dokôzë R. ùkôzywałë sã téż w Chëczë (dodôwkù do Zrzeszë Kaszëbskji), Kaszëbach, Biuletynie ZK-P (pózniészô Pomerania). Trzë jegò wiérztë òstałë włączoné przez J. Trepczika do Kaszebskjiego piesnjôka (1935). R.drëkòwóny béł téż w antologiach m.jin. L. Roppla Ma jesma od morza (1963), J. Szczawieja Antologia współczesnej poezji ludowej (1967), S. Jończika Pogłosy ziemi (1971), W. Czedrowczégò Piaśnica (1971), dokôzu zbiorowim pòd przédnictwã W. Czedrowsczégò Modra struna (1973), É. Kamińsczégò Westrzód doczi (1977), B. Arsobë ë J. Bòrzëszkòwsczégò Pomorze i morze w poezji (1998).

Zbiérczi wiérztów Rómpsczégò òstałë wëdóné dopiérze pò jegò smiercë. Są to (òbadwa pò kaszëbskù): Pòmión zwònów (1970) ë Wiérztë (1980). Wikszosc jegò pòeticczich dokôzów wcyg je w rãkòpisach.

Rómpsczi je autorã wiele dramów ë binowëch òbrôzków. Ksążkòwò ùkôza sã le kòmédiô Jô chcę na swiat (drëk 1987 r.). W Zrzeszë Kaszëbskji òstôł òpùblikòwóny 1. dzél dramë Wzénik Arkònë (1939), a téż wòdewil Òżniwinë (z mùzyką J. Trepczika; 1947). Szterë òbrôzczi jiny sztëczi, zatitlowóny Jiwer òstatnëch bëłë wëdrëkòwóné w Pòmeranii (1977).

Wikszosc na nen ôrt dokôzów R. wcyg równak je w rãkòpisach m.jin. Gãsy ùd, Jich tragedie, Lelek, Lepszé chëcze, Pan w okularach, Pòrénk, Reknica, Roztrãbarch, Scynanié kani, Za zemiã.

Wôrt jesz dodac, że sztëczi R. czãsto bëłë wëstôwióné przez amatorsczé téatrë.

R. je téż autorã radiowégò słëchòwiszcza Rëbôcë, chtërno òstało nadóné 25 czerwińca 1936 r. bez tornsczé radio.

W 1973 r., pò pòlskù, òstôł wëdóny nôukòwi dokôz R. – Ścinanie kani. Kaszubski zwyczaj ludowy.

R. pisôł téż prozatorsczé dokôzë. W dzélëkach bëłë drëkòwóné jegò òpòwiôdania: Wiktór (Chëcz; 1946), Gbùrstwò (Chëcz; 1946), Anka (Chëcz; 1946), Lasowô krowa (Pomerania; 1976). Jinszé òpòwiôdania m.jin. W drôpce złego są le blós w rãkòpisach.

R. je téż ùtwórcą autobiograficzny pòwiescë Ùrwónô spiéwa. Pisôł jã ju òd 1943 r. Òkróm wëjimków, nie òsta òpùblikòwónô.

Dzél jegò dokôzów béł dolmaczony na niemiecczi jãzëk.

W 1957 r. R. òstôł ùtczony Strzébrznym Krziżã Zasłëdżi.

Béł wespółzałóżcą Kaszëbsczégò Zrzeszeniô (1956; pózniészé Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié).

Ùżiwôł przezwëstków: R., I-r, Rąbiôk/Rębjok.