Leòn Roppel

[Leon Roppel]

(1912 – 1978)

Ùrodzył sã 19 séwnika 1912 r. w Wejrowie. Tam téż skùńcził spòdleczną szkòłã ë gimnazjum. W latach 1933 – 1937 sztudérowôł niemczëznã na Jagiellońsczim Ùniwersytece w Krakòwie. Pò sztudiach robił jakno szkólny w Kòwlu na Wòłëniu.

Òb czas 2. swiatowi wòjnë béł ksãgòwim w bùdownëch zakładach we Gduńskù, Królewcu, na Łotwie ë w Estonii.

Zarô pò wòjnie krótkò robił w Miejsczim Zarządze w Sopòce, a w latach 1946 – 57 jakno ksãgòwi w różnëch bùdownëch zakładach Trójgardu. W 1961 r. òstôł lektorã niemiecczégò jãzëka na Wëższi Pedagiczny Szkòle we Gduńskù (òd 1970 r. Gduńsczi Ùniwersytet).

Ùmarł 12 maja 1978 r. Òstôł pòchòwóny na smãtôrzu w Gdini Òrłowie.

R. zadebiutowôł w latach 30. ùszłégò stalata. Jegò pierszé lëteracczé, a téż pùblicysticzné dokôzë ùkôzałë sã w Gazecie Gdyńskiej ë Rodzinie Kaszubskiej (cotidzeniowim dodôwkù Gazety Kaszubskiej). Debiutã ksążkòwim bëłë pòwiôstczi Na Jantôrowym Brzegu. Powiôstki kaszubskie (1939 r.), jaczich nakłôd krótkò pò wëbùchniãcu wòjnë òstôł wnetka w całoscë spôlony. Dalszé lëteracczé dokôzë ksążkòwé R. to: widzawiszcze Żeglarz złocistego słońca (1949), wëdóny razã z Janã Piépką zbiérk kaszëbsczich wiérztów ë pòwiôstków Naszé stronë (1955), òprôcowóny bez Jizabellã Trojanowską zbiér wiérztów zebrónëch Z piesnią do Cebie jidzema Mateńko (1988), dze òkróm dokôzów z Naszich strón, są jesz te òpùblikòwóné le w cządnikach, a téż nalazłé w rãkòpisach.

R. zajimôł sã téż zbiéranim rozmajitoôrtnëch lëdowëch mòwnëch dokôzów. Brzadã tegò są: Orzechë do ucechë, abo pół tësąca kaszëbsczich zagôdk (1956), Pieśni z Kaszub (1958; wespółùtwórcą béł Władisłôw Kirstein), Z księgi mądrości morzan. 13 centurii przysłów i powiedzonek kaszubskich o morzu (1965), Dykteryjki i historyjki z Kaszub (1977).

R. rëchtowôł do drëkù dokôzë jinszich kaszëbsczich ùtwórców. Wëdôł m. jin. Jestem Kaszubą F. Sãdzëcczégò (1956); Nowotné spiéwë i wiersze J. Kôrnowsczégò (1958), a téż jegò Utwory sceniczne (Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko – Pomorskiego nr 4/1970); Kaszëbsczié spiéwë L. Heyczi (1972).

Napisôł téż biografie: Zwycięstwo pieśni. O Lubomirze Szopińskim (1970), Izydor i Teodora Gulgowscy i ich dzieło we Wdzydzach (1975), Florian Ceynowa. Twórca regionalizmu kaszubskiego (dodôwk do nr 6/1967 Biuletynu Zrzeszenia Kaszubsko – Pomorskiego).

Je ùtwórcą antologiów: Ma jesma od morza. Poezja i proza kaszubska o morzu (1963), Wybór współczesnej poezji kaszubskiej (dodôwk do Biuletynu… nr 5/1967). Nôleżôł téż do karna, jaczé zrëchtowało Modrą strunę. Antologię poezji kaszubskiej (1973).

R. béł związóny z wiele cządnikama, m.jin. Klëką, Biuletynem Zrzeszenia Kaszubsko – Pomorskiego (pózni Pomerania), Rejsami (dodôwk Dziennika Bałtyckiego), Słowem Powszechnym, a téż z nôùkòwima: Rocznikiem Gdańskim, Literaturą Ludową, Gdańskimi Zeszytami Humanistycznymi. Dokôzë na ôrt ùczałi mô téż wëdóné jakno apartné ksążecczi: Przegląd historyczny prac nad polskim słownictwem morskim w latach 1899-1939 (1955; je to zsziwk 1. serii Prace i materiały z zakresu polskiego słownictwa morskiego pòd redakcją L. Zabrocczégò) ë Gdze leżało Truso? (1970, limenologica, zsziwk fòrmatu A4).

R. béł nôleżnikã Towarzystwa Naukowego, nôleżnikã – załóżcą Zrzeszenia Kaszubsko–Pomorskiego.

Jegò dokôzë weszłë do pôranosce antologiów, m.jin. J. Szczawieja Antologia współczesnej poezji ludowej (1967), J. Walkùsza Swiãti dzél dëszë (1981), E. ë E. Prëczkòwsczich Mësla dzecka. Antologiô kaszëbsczich wiérztów dlô dzôtków i młodzëznë (2001).

R. òstôł ùtczony wiele nôdgrodama m.jin. lëteracką gardu Gdyni (1958) ë minystra żegludżi (1973). W rokù 1970 dostôł Medal Stolema.

Jegò lëteracczé przezwëstka to: Piętów Tóna, Józef Larski.

Jan Trepczik

[Jan Trepczyk]

(1907 – 1989)

Ùrodzył sã 22 rujana 1907 r. w Strëszi Bùdze kòl Mirochòwa (kartësczi pòwiôt). Pò spòdleczny szkòle (1914-21) ùcził sã w Państwowym Seminarium Nauczycielskim Męskim w Kòscérznie (1921-26), a tej robił za szkólnégò w Kartuzach. Pò rokù òstôł przeniosłi do szkòłë w Miszewie, w jaczi robił do 1934 r. W 1930 r. òżenił sã z Anielą Rómpską (sostrą Jana Rómpsczégò), z chtërną miôł szóstkã dzecy.

T. béł, wespół z A. Labùdą, załóżcą Zrzeszenia Regionalnego Kaszubów (1929 r.) ë cządnika Zrzesz Kaszëbskô (pierszi numer ùkôzôł sã w 1933 r.). Miôł ùdzél w spółdzelni Gryf, jakô wëdôwa w latach 1931-34 cządnik Gryf. W 1934 r. T., za dzejanié na kaszëbsczim gónie, òstôł przeniosłi do robòtë w szkòle w Rogòznie w Wiôlgòpòlsce. Òd 1936 r. do 1939 r. mieszkôł ë robił w Tłukawach. W 1940 r. wrócył na Kaszëbë.

W 2. swiatowi wòjnie T. nôprzód robił w Gminnym Ùrzãdze w Swiónowie jakno kasjéra (1940-43), pózni trafił do Wehrmachtu. Pò zakùńczenim wòjnë òstôł wzãti do armii Andersa, a pòtemù przez Neapòl ë Angliã wrócył w 1946 r. na Kaszëbë.

Pò wòjnie T. zaczął robic w szkòle nr 4 w Wejrowie. W 1953 r. òżenił sã drëdżi rôz. Jegò białką òsta Leòkadia Czajowô.

T., pò wòjnie, znôw zaczął dzejac na kaszëbsczim gónie. Béł przë redagòwanim òdrodzonégò cządnika Zrzesz Kaszëbskô, a téż wëdôwónégò tedë cotidzeniowégò dodôwkù Chëcz. W latach 1950-60 czerowôł karnã spiéwôków w Wejrowie. Béł jednym z załóżców Kaszëbsczégò Zrzeszeniô (1956; pózni, òd 1964 r., Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié), a téż bez dłëgszi czas przédnikã wejrowsczégò partu ny òrganizacji. Béł téż jednym z załóżców Mùzeùm Pismieniznë ë Mùzyczi Kaszëbskò-Pòmòrsczi w Wejrowie (1968).

W 1967 r. T. przeszedł na emeriturã. W 1979 r. òstôł przëjãti do Związku Polskich Literatów. Ùmarł 3 séwnika 1989 r. w Wejrowie, tam téż je pòchòwóny.

T. zadebiutowôł w 1930 r. w Chëczë Kaszëbskji wëjimkã òpòwiôdaniô Na szlachù zbrodnié. Jakno pòeta zadebiutowôł rok pózni w Gryfie wiérztą Piesniô Sławë: Do Wòlé. Dokôzë lëteracczé T. ùkôzywałë sã téż w Grifie Kaszëbskim, Zrzeszë Kaszëbskji (ë ji dodôwkù Chëcz; w Zrzeszë… ùkôza sã mitologicznô pòema T. Pòsłańc – Biôtczi mòrsczégò bòga), Echu Ziemi Wejherowskiej, Kaszëbach ë Pomeranii (dze miôł swój dzélëk Domôcy nórcyk, w jaczim miôł drëkòwóné felietonë na kaszëbsczé témë).

T. wëdôł trzë, wszëtczé pò kaszëbskù, zbiérczi wiérztów: Moja stegna (1970), Odecknienié (1977), ë dlô dzecy Ukłôdk dlô dzôtk (1975). Jegò tekstë są téż w zbiérkù Do Pamiętnika òfiarowónym ks. Grëczë z òrãdzë jegò primicjów (1939).

Dokôzë T. nalazłë sã w pôranôstu antologiach m.jin. L. Roppla Ma jesma od morza (1963), R. Rosiaka Od Bugu do Tatr i Bałtyku (1965), S. Jończika Pogłosy ziemi (1971), F. Neureitera Kaschubische Anthologie (1973), É. Kamińsczégò Westrzód dôczi (1977), E. ë E. Prëczkòwsczich Mësla dzecka. Antologiô kaszëbsczich wiérztów dlô dzôtków i młodzëznë (2001).

T. zajimôł sã téż pisanim mùzycznëch dokôzów, a téż zbiéranim lëdowëch. W 1935 r. wëdôł Kaszebskji pjesnjôk. Dzél I – zbiér piesniów z tekstama A. Labùdë, J. Rómpsczégò, swòjima ë lëdowima. W 1958 r. Karno Sztudérów Kaszëbów Ormuzd wëdało dwa zestawë jegò kaszëbsczich spiéwków. Òkróm tegò wëszłë jesz trzë zbiérczi mùzycznëch dokôzów T.: Rodnô zemia (1974), Moja chëcz (1978) ë Lecë choranko (1980; 2. wëd. ùfùlow. – 1997).

Ju pò smiercë T. ùkôzôł sã jegò Słownik polsko-kaszubski (1994), chtëren nôùkòwò przërëchtowôł J. Tréder.

Dokôzë Trepczika dolmaczoné są na niemiecczi, słoweńsczi, łużëcczi, bretońsczi ë biôłorusczi.

W 1967 r. razã z białką òstôł wëprzédniony Medalã Stolema.

Ùżiwôł przezwëstka: Mërk, a téż kriptonimów, m.jin. J. T.

Józef Cenôwa

[Józef Ceynowa]

(1905-1991)

Ùrodzył sã 30 strëmiannika 1905 r. w Pôłczënie (pùcczi pòwiôt). W 1926 r. skùńcził Państwowe Seminarium Nauczycielskie Męskie w Kòscérznie (béł w nim ùczniã jednégò z trzech przédnëch Młodokaszëbów – ks. Leòna Heyczi), a pózni Wëższą Pedagiczną Szkòłã w Krakòwie. Przed wëbùchniãcym 2 swiatowi wòjnë C. robił jakno szkólny w Kùsfeldze (1926-1928), Dąbrówce (1929-1939) a téż krótkò w Òstrowitim w swiecczim pòwiece (w 1939 r.).

W 1939 r. C. òstôł zmòbilizowóny do wòjska jakno pòrucznik piechòtë. W séwnikù tegò rokù dostôł sã pòd Grudządzã w pòjmanié ë resztã wòjnë przesedzôł w jeniecczich lagrach, m. jin. w Wòldenbergù, dze béł nôleżnikã Kòła Pòmòrzanów.

Pò wòjnie C. robił w szkòle w Kòronowie, nôpierwi jakno szkólny, a òd 1951 r. jakno ji direktór. Pò przéńdzenim na emeriturã (w 1968 r.), przeniósł sã do Czerska.

C. ùmarł 3 gòdnika 1991 r. w Czerskù. Tam téż je pòchòwóny.

Pierszé dokôzë Cenôwë ùkôzałë sã w latach 30. ùszłégò stalata w Jednodniówce Maturalnej ë Klëce. Pózniészé m.jin. w cządnikach Kaszëbë, Litery ë Pomerania.

Ksążkòwò C. zadebiutowôł pózno, bò dopiérze w 1975 r. kaszëbsczima bôjkama pt. Skarb i Moc. W 1981 r. ùkôzôł sã jegò jedurny zbiérk wiérztów – Z Tatczeznë. Téż w 1981 r. òstôł wëdóny jegò drëdżi zbiér bôjków Bùrsztinowé serce. Dali wëszłë Ùrënamle. Pòwiôstczi z komudnëch lat (1982) ë jegò bôjczi przedolmaczone na pòlsczi bez Jizabellã Trojanowską – Dobro zwycięża. Legendy z Kaszub i Pomorza (1985).

Wiérztë C. weszłë téż do pôranostu antologii m. jin. L. Roppla Ma jesma od morza (1963), R. Rosiaka Od Bugu do Tatr i Bałtyku (1965) czë J. Walkùsza Swięti dzél dësze (1981).

C. òstôł ùtczony m.jin. Strzébnym Krziżã Zasłëdżi, Òdznaką 1000-leca Pòlsczégò Państwa ë Medalã Stolema (1982).

Colemało C. drëkòwôł pòd przezwëstkã Półczyńsci Józk.

Aleksander Labùda

[Aleksander Labuda]

(1902-1981)

Ùrodzył sã 9 zélnika 1902 r. w Mirochòwie (kartësczi pòwiôt). Tam téż chòdzył do niemiecczi lëdowi szkòłë. W latach 1918-20 ùcził sã pòlsczégò na kùrsu òrganizowónym w jegò rodny wsë ë, pózni, w Miechùcënie. Dali ùcził sã w Państwowym Seminarium Nauczycielskim Męskim w Kòscérznie. W 1923 r. zdôł maturã ë zaczął ùczëc w szkòłach, nôpierwi w Lëni, a pòtemù w Zelewie. Razã z J. Trepczikã założił Zrzeszenie Regionalne Kaszubów (1929). Na zôczątkù lat 30. aktiwno włącził sã w kaszëbsczé gazétnictwò (m.jin. zrzeszony béł z Gryfem, krótkò redagòwôł Gryfa Kaszubskiego). W 1933 r. òstawił robòtã w szkòle ë pòswiãcył sã dzejaniémù w prawie założonym cządnikù Zrzesz Kaszëbskô. W latach 1933-36 béł przédnym redaktorã negò pismiona.

W 1936 r. L. przecygnął do Tornia, dze nôpierwi zaczął robic w Skôrbòwim Ùrzãdze, a pòtemù zôs jakno szkólny we wsë Skąpe kòle Tornia. W wòjnie nôprzód robił za szkólnégò w Bączu, pózni, pòwòłóny do Wehrmachtu, trafił na Krétã. Wzãti w pòjmanié przez Anielczików, òstôł wëwiozłi do Africzi, dze dostôł sã do pòlsczi armii.

Pò przińdzenim nazôd z wòjnë (w 1946 r.), L. na nowò włącził sã w kaszëbską rësznotã. Béł przë òdrodzony Zrzeszë Kaszëbsczi (òsta zamkłô ju w 1947 r.), béł téż jednym z załóżców Kaszëbsczégò Zrzeszeniô (1956 r.; pózni Kaszëbskò – Pòmòrsczé Zrzeszenié), z chtërnégò w 1961 r., pòd cëskã władzë, òstôł wërzucony. Do dzysô nie je zrehabilitowóny.

Do 1964 r., czedë to przeszedł na emeriturã, L. ùcził w szkòłach: w Bãdargòwie, Czãstkòwie ë Tłuczewie. W 1976 r. òstôł przëjãti do Związku Literatów Polskich.

Ùmarł 24 rujana 1981 r. Pòchòwóny òstôł w Strzépczu.

Lëterackò L. zadebiutowôł w Chëczë Kaszëbsczi wiérztą Wałë (1930). Dokôzë pòeticczé drëkòwôł pózni téż w cządnikach Bënë ë Buten, Gryf (ë jegò dodôwkù Gryf Kaszubski), Zrzesz Kaszëbskô (ë dodôwkù Chëcz). Sédmë jegò wiérztów òstało włączonëch przez J. Trepczika do Kaszebskjigo pjesnjôka (1935).
Za żëcégò Labùda nie òpùblikòwôł niżódnëch pòeticczich zbiérków. Dopiérze pò jegò smiercë òstałë wëdóné dwa: Kaszëbsczim jesmë lëdã (1996) ë Ewanielskô spiéwa (2002).

L. w Zrzeszë Kaszëbskji drëkòwôł pòemã Reknica. Pisywôł téż bôjczi ë gôdczi, òkróm tegò mô nieskùńczoną nowelã Na grańce. Z dramë zrëchtowôł widzawiszcze scynaniégò kani, jaczé òstało wëstawioné w 1931 r. w Dobrzewinie.

L. nôbarżi znóny je jednak jakno felietónista. Dokôzë negò ôrtu drëkòwałë mù m.jin. Gryf, Zrzesz Kaszëbskô, Echo Ziemi Wejherowskiej, Litery, Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego (pózni Pomerania). Òstałë téż ùjãté w pismionie Gryf (1974).

Wëszło 6 ksążkòwëch zbiérków felietónów L.: Guczów Mack godo (1934), Guczow Mack godo. Kąsk do smjechu. Pjerszech pół kope godk (1971), Guczow Mack godo. Zupa z kreszków. Dregjich pół kope godk (1971), Guczow Mack godo. Kukuk (1974), Guczów Mack gôdô. Chochołk (1979), a wszëtczé razã pòd titlã Guczów Mack gôdô (1992).

Òd 1977 r. miôł L. drëkòwóny w Pomeranii cykl tekstów pòd mionã Najé dëchë, w jaczich przedstôwiôł kaszëbsczé wierzenia ë demònologiã.

Je téż autorã Zasad pisowni kaszubskiej ze słowniczkiem ortograficznym (1939), Słowniczka kaszubskiego (1960), a pò jegò smiercë wëdóny òstôł Słownik polsko-kaszubski. Słowôrz kaszëbsko-polsczi, w chtërnym nalazło sã kòle 20 tës. zéwiszczów (1982).

W 1977 r. Karno Sztudérów Pòmeraniô przëznało Labùdze Medal Stolema.

L. ùżiwôł przezwëstków: Krëzbùlów Jadam, Grzemùłków Tóna, Gùczów Mack, A.L., Czajôszk L., Czajôszk Lëdomir, Lara, Lara S., Smãtk/Smętk/Smątk, Kôłp.